ነሓም ወእቲ ዝመጽእ ፍርዲ

ባህሪ 4– ሓምለ/ነሓሰ 2025 –ጸጋን ሓቅን መጽሔት

ነሓም ወ'ቲ ዚመጽእ ፍርዲ

ገሊኡ ታሪኽ
ናሆም ካብቶም "ንኣሽቱ ነብያት" ተባሂሎም ዝጽውዑ ሓደ ነበረ፣ መጽሓፉ ድማ ካብቲ "መጽሓፍ ዓሰርተ ክልተ" ተባሂሉ ዝፍለጥ ክፋል እዩ። ብዛዕባ እዚ ነብዪ እዚ ስሙን ዝመጸሉ ቦታን ጥራይ እምበር ብዙሕ ኣይንፈልጥን። ስም ናሆም "ምጽንናዕ" ወይ "ምጽንናዕ" ማለት እዩ፣ ምስቲ "ምጽንናዕ ያህ" ማለት ዝኾነ ስም "ነህምያ" ድማ ብዕምቆት ዝተኣሳሰር እዩ። ያህ ድማ ናይ ያህዌ ወይ የሆዋ ሓጺር ቅርጺ እዩ።

ናሆም ካብ ኤልቆሽ፣ ኣብ ሰሜናዊ ክፍሊ እስራኤል ኣብ ገሊላ እትርከብ ከተማ፣ መጺኡ። ገሊኦም ሊቃውንቲ መጽሓፍ ቅዱስ እዛ ቦታ እዚኣ ኣብ ወንጌላት ብዙሕ እትጥቀስ ቅፍርናሆም እያ ይብሉ። ይኹን እምበር፣ ኤልቆሽ ብሓቂ እታ ቅፍርናሆም እትበሃል ከተማ ምንባራ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ ክረጋገጽ ኣይከኣልን። ቅፍርናሆም ማለት “ዓዲ ዕረፍቲ” እዩ፣ እዚ ትርጉም እዚ ድማ ምስ ስም ናሆም ብጽቡቕ ዝኸይድ እኳ እንተኾነ።

መራሕቲ ሃይማኖት ብዘመን ምድራዊ ኣገልግሎት ጐይታና፡ ብዙሓት ሰባት የሱስ ካብኡ እዩ ኢሎም እንተሓሰቡ እኳ፡ ካብ ገሊላ ዝመጸ ነብዪ ከቶ ከምዘየለ ገሊጾም ነይሮም (ዮሃ. 7:40-52)። ብርግጽ እቶም መራሕቲ ተጋግዮም ነይሮም፡ ምናልባት ድማ “ኪሕዝዎ” (ቁ.44) ከም ዝደለዩ ብምግንዛብ ብፍቓዶም ተጋግዮም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም።ኢኤስቪ). እቲ ዝዓበየ ነብዪ፣ ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ፣ ኣብ ገሊላ ይነብርን የገልግልን ነበረ፣ ኣብ ቤት-ልሄም ኣብ ይሁዳ እኳ እንተ ተወልደ። ናብ ዓለም ምምጽኡ ብዙሓት ትንቢታት ፈጸመ (ማቴ. 1–2፤ ሉቃ. 1–2፤ ዮሃ. 1–2 ርአ)።

ናሆም መጽሓፉ ከይጸሓፈ፡ ኣምላኽ ነብዪ ዮናስ ካብ ገሊላ ናብ ነነዌ ልኢኹ ነበረ፡ ኣብ ልዕሊ እታ ዓባይ ከተማ ፍርዲ ኣምላኽ ከም ዝመጽእ ከበስር። ዮናስ — ስሙ “ዮናህ” ተባሂሉ እውን ይጽሓፍ፣ ትርጉሙ ድማ “ርግቢ” እዩ — ፈለማ ክእዘዝ ኣይደለን እሞ ናብ ካልእ ኣንፈት ከደ። ግናኸ ዮናስ መልእኽቱ ናብ ነነዌ ከየብጽሐ ቅድሚኡ ብቕሩብ ግዜ፡ ምሕረታዊ ጣልቃ ምእታው ኣምላኽ ረኺቡ።

ካብ መጽሓፍ ዮናስ ክንዝክር ንኽእል ኢና፡ ነብዪ ዮናስ ብሰሪ ዘይምእዛዙ ፍርዲ ተዋሂብዎ፡ ካብታ ዝጓዓዘላ መርከብ ናብ ሓያል ባሕሪ ከም እተደርበየ (ዮናስ 1)። ድሕሪ እቲ ዘሰንብድ ተመክሮ፡ ዮናስ ብተኣምር ኣብ ከብዲ ዓብዪ ዓሳ፡ ኣምላኽ ንምውሓጡ ዝሰደዶ፡ ድሒኑ። ኣብኡ ዮናስ ብቕንዕና ናብ ኣምላኽ ጸለየ (ዮናስ 2)። በዚ መሰረት ድማ፡ ንእቲ ዓብዪ ዓሳ ናብ ገምገም ባሕሪ መሪሕዎ፡ ንዮናስ ናብ ደረቕ ምድሪ ክትቅጽፎ። በዚ ተመክሮታት እዚ ኣምላኽ ነብዪኡ ብዝያዳ ኣዳለዎ፡ ናብ ነነዌ ንኽኸይድ ከምኡውን ንመልእኽቲ ኣምላኽ ንነነዌ ሰባት ንኸውጅ፡ ከምቲ እተኣዘዞ። እቲ ሕጂ ድሉው ዝኾነ ነብዪ፡ ነቲ ጽኑዕ መልእኽቱ ሒዙ፡ “ድሕሪ ኣርባዓ መዓልቲ ነነዌ ክትግምጠል እያ” (3:4) እናበለ በታ ዓባይ ከተማ ወሰን ወሰን እናበለን ኣቢሉን ከደ።

ብገርሃም፣ ቀጺልና ከምዚ ንብብ፡ “ህዝቢ ኒነዌ ብኣምላኽ ኣመኑ። ጾም ኣወጁ እሞ ማቕ ተኸድኑ፣ ካብ ዓብዮም ክሳብ ንኣሽቶኦም። እቲ ቃል ናብ ንጉስ ኒነዌ በጽሐ፣ ንሱ ድማ ካብ ዝፋኑ ተንስአ፣ ክዳኑ ኣውጺኡ፣ ማቕ ተኸድነ፣ ኣብ ሓሙኽሽቲ ድማ ተቐመጠ” (ቍ.5-6)። እቶም ህዝቢ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ትሕትና ገበሩ። እቲ ንጉስ ድማ ኣዋጅ ኣውጺኡ ነበረ (ቍ.7-9)፣ እቲ ኣዋጅ ድማ በዚ ቃላት እዚ ተዛዘመ፡ “መን ይፈልጥ? ኣምላኽ ይቕረ ይብልን ይምለስን ካብቲ ብርቱዕ ቍጥዓኡ ድማ ይምለስ እሞ ከይንጠፍእ” (ቍ.9)። እዚ ዘገርም ምላሽ እዚ ኣምላኽ ይሰርሕ ከም ዝነበረ የርኢ፣ ምኽንያቱ ንሰባት ናብ ንስሓ ዚመርሖም ሰናይነት ወይ ለውሃት ኣምላኽ እዩ እሞ (ሮሜ 2:4)።

መልእኽቲ እግዚኣብሔር ብዮናስ ኣቢሉ ናብ ነነዌውያን ዘመሓላለፎ ኣብ ልዕሊ እቶም ህዝቢ ዓብዪ ጽልዋ ነበሮ። ሽዑ እግዚኣብሔር እቲ መዓት ኣብ ልዕሊኦም ከየምጽእ ወሰነ። “እግዚኣብሔር ድማ ግብሮም፡ ካብ ክፉእ መገዶም ከም ዝተመልሱ ምስ ረአየ፡ እግዚኣብሔር እቲ ኺገብረሎም ኢሉ ዝነበረ መዓት ተጣዕሰሉ፡ ኣይገበሮን” (ዮና. 3:10)።

ዮናስ ግና በዚ ለውጢ እዚ ኣዝዩ ኣይተሓጎሰን፣ ብኣምላኽ ድማ ተቖጥዐ (4:1)። እቲ ነብዪ ኣብ ጸሎቱ እናተማረረ፣ እዚ – ጸጋን ምሕረትን ኣምላኽ፣ ንቍጥዓ ዘይምስራዕ፣ ብዙሕ ፍቕሪ፣ ከምኡ’ውን ካብ ፍርዲ ምምላስ – ናብ ሰብ ነነዌ ከይዱ ከይሰብኽ ምኽንያት ኮይኑዎ ከም ዝነበረ ተዛረበ (ቁ.2)። ዮናስ እዛ ዓባይ ከተማ እዚኣ ክትጠፍእ ተስፋ ገይሩ ነበረ፣ ከመይሲ ንዞም ሰባት እዚኦም ጸላእቱ ገይሩ ይርእዮም ነበረ። ኣምላኽ ግና ንሳቶም ንንስሓን ምድሓንን ዘድልዮም ደቂ ሰባት ገይሩ ይርእዮም ነበረ።

ብሓዘን ግን፡ እቶም ድሕሪኦም ዝመጹ ወለዶታት ኒነዋውያን፡ ከምቶም ንጻውዒት ኣምላኽ ብቕጽበት ዝመለሱ፡ ነቲ ብዮናስ ዝተዋህበ ናይ ኣምላኽ ከቢድ መልእኽቲ ኣይሰምዑን። ስለዚ ድማ፡ ኣብ መወዳእታ፡ ኣምላኽ ነዛ ፍሉጥ ከተማ ብ612 ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ብፋርሳውያንን ባቢሎናውያንን ከም እትጠፍእ ገበረ።

ጉዳይ ንስሓ ኣገዳሲ ስርዓት ይውክል፣ ምኽንያቱ ነፍሲ ወከፍ ወለዶ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ዕድል ኣለዎ ንስሓ ንምእታውን ናብኡ ንምምላስን። ንስኻኸ ሎሚ? ንርእስኻ ተደሪቕካ ዲኻ፣ ወይስ ንስሓ ንምእታው ድሉው ዲኻ? ሕጂ ንስሓ እቶን ናብኡ ተመለስ፣ ገና መዓልቲ ጸጋ ከሎ፣ እቲ ዕድል ኣብ ዝኾነ እዋን ክውዳእ ይኽእል እዩ።

ዮናስ ነነዌ ድሕሪ ምብጻሑ ሓደ ክልተ ዘመናት ጸኒሑ፡ ኣምላኽ ብነብዪ ሶፎንያስ ኣቢሉ ናይ እታ ዓባይ ከተማ ምብዳም ከም ዝመጽእ ኣፍለጠ (ሶፎ. 2:13-15)። ሶፎንያስ መልእኽቱ ዘቕረበሉ ዝርዝራዊ ኣገባብ፡ ንኣንባቢ ኣብ ግዜ ምብዳማ ኣብ ነነዌ ዘሎ ይመስል የሰምዖ። ጽሑፋት ሶፎንያስ ነቲ ናይዚ ፍጻሜ ጽልዋ ብትንቢታዊ ትርጉሙ ንኽንርዳእ ይሕግዘና። ከምዚ ከምዚኣ ዝበለ ጸብጻብ፡ ምብዳም ኢየሩሳሌም ኣብ 70 ድ.ክ. ኣብ ብዙሓት ክፍሊ ቃል ኣምላኽ ብሰፊሑ ተገሊጹ ኣሎ፡ ከምኡውን ብመሰረት ትንቢት ናብ ዝመጽእ ፍጻሜ እናጠቐሰ። ጐይታ የሱስ ኣብ ምድራዊ ኣገልግሎቱ፡ ንህዝቡ ብዙሕ ግዜ ብኸቢድ መንገዲ ይዛረቦም ነበረ፡ ንሕልናኦም ንምብጻሕ እናፈተነ፡ ንኽምለሱ እሞ ብሓቂ ናብ ኣምላኽ ንኽምለሱ።

ናሆም ኣምላኽ ናብ ነነዌ ኪመጽእ ዝነበሮ ፍርዲ ኺገልጽ መሪሕዎ ነበረ። እቲ ዝርዝራት ነቲ መልእኽቱ ንዝሰምዑ ወይ ዘንበቡ ኩሎም ትምህርትን መጠንቀቕታን የጠቓልል። ትንቢቱ ብኸቢድ መገዲ ይዛረበና እሞ ነፍሲ ወከፍና ንርእስናን ንኻልኦት ኩሎምን ካብ ኣምላኽ ኣረኣእያ ጌርና ኽንምርምር ይዕድመና። ዕላማኡ ንሕና ርእስና ኸነዋርድን ክንጥሕስን ነበረ፣ ሕጂ እውን ከምኡ እዩ። ገሊኦም ከምዚ ዝኣመሰለ ምላሽ ብምኽንያት ምምላስና ኣብ ህይወትና ሓንሳብ ጥራይ ከም ዝሕተት ይኣምኑ። ይኹን እምበር፣ እዚ ስሕተት እዩ፣ ከመይሲ ሓቀኛታት ምእመናን እውን ድሕሪ ምምላሶም ንዝፍጠሩ ነገራት ክጥሕሱ የድልዮም ይኸውን። ንዚ ነጥቢ እዚ ከም ኣብነት፣ ኣብ ራእይ 2–3 እግዚኣብሔር ንምእመናን፣ ሕጂ እውን እንተኾነ፣ ክጥሕሱ ዝጽውዓሎም መልእኽትታት ንሸውዓተ ኣብያተ ክርስትያን ኣንብቡ።

ትንቢታዊ ኣረኣእያ ናይ መልእኽቲ ናሆም ከምኡ’ውን ንሎሚ ንዓና ዝኸውን ትምህርቲ
ኣብ ዝሓለፈ ንኒነዌ ዘጋጠማ፡ ኣብ መጻኢ ንህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ኸጥቅዕ ከሎ፡ ብዛዕባ እቲ ትንቢታዊ ንጉስ ሰሜን ዜርኢ እዩ። ቤተ ክርስቲያን ድሕሪ ምምጥጣቓ (1 ተሰ. 4:14-18)፡ ኣምላኽ ንእስራኤል ናብ ምድሪ ተስፋ ኺመልሳ እዩ፡ ፈለማ ብዘይ እምነቶም፡ ግናኸ ብዙሓት ኪኣምኑ እዮም (ራእ. 6–7)። እቲ ዓብዪ ክፋል እስራኤል ድማ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ሓያል መራሒ፡ እቲ ፀረ-ክርስቶስ፡ ንሱ ኸኣ መሲሕ ምዃኑ ዚዛረብ፡ ኪኸውን ይመርጽ (ዳን. 9:26-27፤ ራእ. 11–13)። እዚ ሓሳዊ መሲሕ እዚ ድማ ኣምልኾ ጣኦት ኬእቱ እዩ፡ ክሳዕ ክንድዚ ኸኣ ንርእሱ ሓወልቲ ኣብቲ ቅዱስ ቅዱሳን ናይቲ ቤተ መቕደስ – ሎሚ ገና ኪድህሰስ ዘለዎ – ንርእሱ ኣምላኽ ምዃኑ እናኣወጀ ኺገብር እዩ (2 ተሰ. 2:3-4)። ብዛዕባ እዚ ምዕባለታት እዚ ዝያዳ ዝርዝራት ኣብ ዳንኤል 9–12 ተዋሂቡ ኣሎ፡ ኣብ ክንዲኡ ኸኣ ገለ ተኸታተልቲ ፍጻሜታት ኣብ ህዝቅኤል 38–39 ተገሊጹ ኣሎ።

ካብዚኣቶምን ካልኦት ጥቕስታትን ኣገደስቲ ክንመሃር ንኽእልመንፈሳዊትምህርታት፡ ቃል ብቓሉን ትንቢታዊ ትርጉማቱን ገና ንዝመጽእ ዘመን ከም ዝምልከት እንፈልጥ እኳ እንተኾነ። እዚኣተን ትንቢታት ድሕሪ ምምጣቕ ቤተ ክርስቲያን ክፍጸማ እየን፡ እዚ ድማ ኣብ ዝኾነ እዋን ክኸውን ይኽእል እዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ናሆም ነቲ ናይ ኣምላኽ ዘደንቕ ትልሚ ንምድራዊ ህዝቡን ከምኡ’ውን ንኣህዛብ የርኢ፡ እዚ ድማ ኣብቲ ዝመጽእ ሽሕ ዓመት ሰላም ክፍጸም እዩ። እዘን ጥቕስታት እዚኣተን ንዓና’ውን ይዛረባን ብዙሕ ድማ የቕርባንተግባራዊትምህርቲ፡ ብብርሃን ኣምላኽ ንርእስና ንኽንምዝን፡ ርእሰ-ጻድቕ ወይ ትዕቢተኛ ከይንኸውን ድማ ዝሕግዘና።

ነብዪ ህዝቅኤል ዳንኤልን ኣዕሩኹን ናብ ባቢሎን ድሕሪ ምብጻሖም ብዝተወሰኑ ዓመታት ጸኒሑ ብባቢሎናውያን ተማሪኹ። ህዝቅኤል ውድቀት ኣሶርን ነነዌን፡ እዚ ድማ ቅድሚኡ ብናሆም እተነግረ ነበረ፡ ንፈርኦንን ንህዝቢ ግብጽን ከም መጠንቀቕታ ገይሩ ገሊጽዎ። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ፍርዱ ኣብ የሩሳሌም እውን ከፍስስ እዩ፡ ምኽንያቱ ህዝቡ ንመጠንቀቕታታት ነብያቱ፡ ብፍላይ ድማ ንኣገልግሎት ናይ ገዛእ ርእሶም መሲሕ፡ የሱስ ክርስቶስ ስለ ዝነጸጉ። ንሱ ብጸጋ መጺኡ፡ ንኣምላኽን ንህዝቡን ብእምነት ከገልግል ከሎ፡ መልእኽቲ ሰላም ኣወጀ። ይኹን እምበር፡ መራሕቲ እስራኤል ሽዑ ንእኡን ንመልእኽቲ ኣምላኽ ብእኡ ኣቢሉ ዝመጸኦምን (ንኣብነት፡ ማቴ. 12 ኣንብብ)፡ ከምቲ ኣብ ዝሓለፈ እዋን ንመልእኽቲ ኣምላኽ ዝነጸግዎም፡ ነጸግዎ። ይኹን እምበር፡ ሶፎንያስ ኣምላኽ ኣብ መንጎ እዞም ትዕቢተኛታት ህዝቢ እዚኦም፡ ንእኡ ዘገልግሉ ትሑታት ዝተረፉ ከም ዝህልውዎም ተነበየ። ኣብ ስም እግዚኣብሔር (3:12-13)፡ ንጉስ እስራኤል – እቲ ኣብ ማእከሎም ዝኸውን እግዚኣብሔር (ቁ.15) ዑቕባ ኺረኽቡ እዮም።

እዚ ኩሉ ምስ መልእኽቲ ናሆም ጽቡቕ ገይሩ ይኸይድ፣ ንሱ ድማ “ትንቢት”ን “ራእይ”ን ኢሉ ዝጸውዖ (ናሆ. 1:1)፣ እዚ ቓላት እዚ ድማ ሃባቁቕ እውን ተጠቒሙሉ እዩ። ስም ነነዌ ምስ ንምሩድ ዝተኣሳሰረ እዩ፣ ስሙ ድማ ኣብቲ ዝርዝር ህዝብታት ኣቐዲሙ ዝርከብ እዩ ድሕሪ ማይ ኣይሂ ዘመን ኖህ ዝተፈጥሩ (ዘፍ. 10)። ንምሩድ ብዙሓት ከተማታት ሰሪሑ ኣብ ከባቢ መስጴጦምያ፣ እዚ ድማ “ኣብ መንጎ ክልተ ኣፍላግ” ማለት እዩ – ጤግሮስን ኤፍራጥስን። ኣብራም፣ “ልዑል ኣቦ” ማለት እዩ፣ ኣብኡ ይነብር ነይሩ እግዚኣብሔር፣ “ኣምላኽ ክብሪ” (ግብ. 7:2)፣ ክጽውዖ ከሎ ነቲ ከባቢ ገዲፉ ኣምላኽ ናብ ዝሕብሮ ምድሪ ክኸይድ። ኣብኡ ድማ ኣቦ ዓቢ ህዝቢ ምኾነ (ዘፍ. 12:1-2)።

ስም ንምሩድ ምስቲ “ምውራድ” ዝብል ትርጉም ዘለዎ መሰረታዊ ቃል ዝተኣሳሰር እዩ፣ ካብኡ ድማ “ዓማጺ” ዝብል ትርጉም ይወጽእ። ንሱ ኣብ መስጶጣሚያ ብዙሓት ከተማታት ምስ መሰረተ፣ ንምሩድ ናብ ሰሜን ናብ ኣሶር ተንቀሳቐሰ፣ ኣብኡ ድማ ነነዌን ካልኦት ዓበይቲ ከተማታትን መሰረተ (10:9-11)። ድሕሪ ገለ ዘመናት፣ ነነዌ ብሰናክሬም (ኣብ ከባቢ 703 ቅ.ል.ክ.) መራሒ ሓድሽ ኣሶራዊ ግዝኣት ርእሰ ከተማ ኮነት፣ ንሱ ድማ ንይሁዳ ዘጥቀዐን ንየሩሳሌም ዝኸበበን እኳ እንተኾነ ኣይሓዛን (ኢሳ. 36–39)። ድሕሪኡ፣ ኣምላኽ ንፋርሳውያንን ባቢሎናውያንን ኣብ 612 ቅ.ል.ክ. ንነነዌ ከፍርስዋ ፈቐደ። ድሕሪ ገለ ዓመታት፣ ባቢሎናውያን ንየሩሳሌም እውን ኣጥቀዕዋ፣ እዚ ድማ ናብቲ ዳንኤልን ኣዕሩኹን ተማሪኾም ናብ ባቢሎን ዝተወስዱሉ ናይ መጀመርታ ባቢሎናዊ ምርኮ ኣምርሐ (ዳን. 1)። ካልኦት ከበባታት ድሕሪኡ ተፈጺሞም፣ የሩሳሌም ድማ ኣብ 586 ቅ.ል.ክ. ፈጺማ ፈረሰት (መዝ. 137 ኣንብብ)።

ስም “ኒነዌ” ኣብ ብሉይ ኪዳን 20 ግዜ ይርከብ፣ ከምኡ’ውን ምስ ባቤል ይተኣሳሰር፣ እታ ንሱ ንኒነዌ ቕድሚ ምህናጹ ብንምሩድ እተመስረተት። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት፣ ንምሩድን ኒነዌን ምስ ዓመጽ ይተኣሳሰሩ፣ ባቤል ግና ብፍላይ ብብልሽውና እተፈልጠት ነበረት። እዞም ክልተ ባህርያት ድሕሪ ማይ ኣይሂ ብቕጽበት እዮም ዝማዕበሉ (ዘፍ. 10–11)፣ ግናኸ ኖህ ቕድሚ ማይ ኣይሂ ዝነበረሉ ኣብቲ ሕብረተሰብ ቅድሚ ሕጂ ነይሮም እዮም (6:11)። ድሕሪ ማይ ኣይሂ ሒደት ዘመናት ጸኒሑ፣ ኣምላኽ ንኣብራም ካብቲ ናይ ዓመጽን ብልሽውናን ከባቢ ጸውዖ (ዘፍ. 12)። ብተመሳሳሊ፣ ኣምላኽ ንሰባት ነዞም ክልተ ነገራት ሓዲጎም ምስ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ንኽተኣሳሰሩ ይጽውዕ ኣሎ። ንሱ ብትሕትናን ሓቅን እተፈልጠ ነበረ፣ ከምኡ’ውን ንዕኡ ንኽንስዕቦ፣ መዓልታዊ ኣርዑኡ ኣብ ልዕሌና እናወሰድናን ካብኡ እናተማህርናን ይዕድመና (ማቴ. 11:28-30)።

መልእኽቲ ናሆም
ናብ መልእኽቲ ናሆም ብዝያዳ ንመርምር። ቅድምሲ፡ ንዕብየት ኣምላኽ ከም ዳኛ ገይሩ ገሊጽዎ ኣሎ። ንሱ ምስ ጸላእቱ ኺዋጋእ ከሎ፡ መሰላቱ ዝሕሉ እዩ። ንዅራእ ዘዝግይር እኳ እንተዀነ፡ ብጽድቂ ኺዋግኣዮም እዩ፡ ኵሉ ስልጣን ድማ ኣብ ኢዱ ኣሎ። ብተመሳሳሊ ግዜ ድማ፡ ንሱ ኣብኡ ንዝዕቆቡ ሰናይ ከም ዝዀነሎም፡ ንጸላእቱ ግን ከም ዘጥፍእ ብምርኣይ፡ ካብ ዝዀነ ይኹን ነቐፌታ ንላዕሊ ብዝዀነ መገዲ ይዓዪ (1:2-6) (ጥቕሲ 7-8)። ኣምላኽ “ቀናእን ተበቓልን” እዩ (ጥቕሲ 2)፡ እዚ ድማ ከምቲ ንሙሴ ርእሱ ከም የሆዋ፡ “ኣነ ዝዀንኩ ኣነ እየ” ኢሉ ኣብ ዝገለጸሉ እዋን ዝኣወጆ፡ ምትዕርራቕ ከም ዘይገብር የመልክት (ዘጸ. 3:14)። The Lስርዓትንመሰሉን ክብሩን ንምሕላው ዘድሊ ኩሉ ሓይሊ ኣለዎ፣ ንሱ ኣብ ግብሪ ሕነ ክወጽእ ከሎ ድማ ገለ እኳ ወይ ዝኾነ ሰብ ክዓግቶ ኣይክእልን እዩ (ናሆም 1:4-6)። ምስዚ ኩሉ ግና፡ ኣብኡ ንዝውከሉ ሰባት ጽቡቕን መሓርን እዩ፣ ንዝውከሉ ድማ ይፈልጦም እዩ (ቊ.7)።

እቲ ናይ መወዳእታ ቃል ብዛዕባ እቲ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ህዝቡን ዘሎ ክልተ-መገዲ ርክብ የመልክት። እዚ ርክብ እዚ ኣምላኽና ብኹሎም እቶም ዜገልግልዎን ዚእመኑሉን ኪምዕብልዎ ዚፈትዎ ነገር እዩ። ግናኸ እቶም ብዝኾነ ምኽንያት ዚጻረርዎ ንብርቱዕ ቍጥዓኡ ኺገጥምዎ እዮም (ቍ.9) እሞ ኣይኪዕወቱን እዮም (ቍ.10)። እቲ ነብዪ ኸኣ ካብ ህዝቢ ኣምላኽ ንኣምላኽ ብርግጽ ዜጥፍኦ ብርቱዕ ተጻራሪ ኸም ዚለዓል ገሊጹ ኣሎ (ቍ.11-14)። እቲ ናይ መወዳእታ ፍቕዲ ምስ ካልእ ኣምላኽ ብዛዕባ እቲ ዚመጽእ ጸረ-ክርስቶስ ዝሃቦ ውሳነታት ዚሰማማዕ እዩ፣ ከምቲ ሃዋርያ ጳውሎስ ዘረጋገጾ (2 ተሰ. 2:8-9)።

ናሆም 1:7 ኣምላኽ መን ምዃኑ ጽቡቕ መዘኻኸሪ እዩ። እቲ ፍቕዲ ኸምዚ ይብል፦ “እቲ እግዚኣብሔርስርዓትጽቡቕ እዩ፣ ብመዓልቲ ሽግር መዕቆቢ እዩ፤ ንዕኡ ዝዕቆቡ ይፈልጦም እዩ።” ኣደይ ብጽንኩር መዓልታት ሓገዝ እግዚኣብሔር ምስ ረኸበት፣ ነታ ጥቕሲ ክንደይ ከም እትፈትዋ ይዝክሮ እየ። ሎሚ እዛ ጥቕሲ እዚኣ ንኹሎም ብእኡ ዝእመኑ ምእመናን ሕጂ’ውን ኣገዳሲት እያ፣ ድሕሪ ምምጣቕ’ውን ንኹሎም ብቍጥዓ ጸላኢ ዝቃልዑ ከምኡ ክኸውን እዩ። እዞም ምእመናን እዚኦም ኣብ ማእከል ህቦብላ ንርእሶም ክረኽቡ እዮም፣ ግናኸ ምህላው እግዚኣብሔር ምሳታቶም ክስምዖም እዩ። ልክዕ ከም ማእከል ሓደ ህቦብላ ወይ ዑንቍርቍር ክኸውን እዩ – ኣብ ውሽጡ ፍጹም ህድኣት ኣሎ፣ ከባቢኡ ኩሉ ግና ብግርግርን ብረብሻን ዝመልአ እዩ።

እግዚኣብሔር ባዕሉ እቲ ጸረ-ክርስቶስ ኬእትዎ ዝመጸ ዘሰቅቕ ጣኦታዊ ኣምልኾ ኬወግዶ እዩ፣ ከምቲ ኣብ ላዕሊ እተጠቕሰ (ፍ.13-14)። እዚ ድማ ብእቲ ሰላም ዜምጽእ ኣቢሉ ኺገብሮ እዩ፣ ንጸረ-ክርስቶስ ድማ ብምሉኡ ኬወግዶ እዩ፣ ከምቲ ብ612 ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ንነነዌ ብባቢሎናውያንን ሜዳውያንን ኣቢሉ ዘጥፍኣ (ፍ.15)። እዛ ዳሕረይቲ ፍቕዲ እቶም እግዚኣብሔር መልእኽቲ ሰላም ንምምጻእ ዝተጠቕመሎም –ንሕጂ እውን ዚጥቀመሎም– ኣገልገልቲ ብጽቡቕ ትገልጽ። ሎሚ እዚ ወንጌል ጸጋ ኣምላኽ እዩ፣ ኣብ ኣውድ ንመልእኽቲ ናሆም ከኣ እዚ ብስራት ምጥፋእ ነነዌ እዩ።

"ግርማ ያእቆብ" ከምኡ’ውን "ግርማ እስራኤል" (2:2)፡ ኣብ መጻኢ ግርማዊ ምሕዳስን ምምላስን እስራኤል ከም ሃገር የርኢ። ግርማዊ መዓልታት ግዝኣት ሰሎሞን፡ ታሪኻዊ ቅድመ-ርእየት ናይቲ ዝመጽእ ግርማዊ ንግስና ክርስቶስ ኣብ ሽሕ ዓመት እዩ ነይሩ። ብኣንጻሩ፡ ናሆም ምጥፋእ ነነዌ፡ ንምእመናን ሕጂን ኣብ መጻኢን፡ ኣብ ሰብኣዊ መሳርዕን ሓይልን ከቶ ከይተኣማመኑ፡ ከም ቁምነገር ዘለዎ መጠንቀቕታ ገሊጹ። ከምኡ እንተገበርና፡ ንኣምላኽና ብቐጥታ ንብድሆ ኣለና (እብ. 13, 3:5 ርአ)። ኣብ ዝመጽእ መዓልቲ፡ ተመሳሳሊ ብድሆታት ብሓሳዊት ቤተ ክርስቲያን ክቐርብ እዩ፡ ኣምላኽ ድማ ብጽድቂ ዝምልሰሉ (ራእ. 17–18)።

ናሆም 3 የሆዋ ጐይታ ሰራዊት ብፍርዲ ከመይ ከም ዝገብር ይገልጽ፣ ንዓመጻኦም (ቁ.1-3) ከምኡ’ውን ንብልሽውናኦም (ቁ.4-7) ከም ዝፈርድ። እዚ ምዕራፍ እዚ ምስ ራእይ 17–18 ክነነጻጽሮ ከለና፡ ኣብ መንጎ ነነዌን ዓባይ ባቢሎን መጻእን ዘሎ ኣዝዩ ዘገርም ምምስሳል ንርኢ። ብተወሳኺ፡ ነብዪ ናሆም ነቲ ዝነቐፎ ዓመጽ፡ ምንዝርና፡ ጥንቈላን ርኹስ ተግባራትን (ስውር ተግባራት) ምስ ካልኦት ብልሽውና ዝመልኦም ሕብረተሰባት፡ ከምቶም ናይ ግብጺ፡ ኢትዮጵያ (ኩሽ)፡ ፑጥን ሊብያን (ናሆ. 3:8-9) የነጻጽሮ። ብኽፍኣቶም፡ ኩላቶም ንፍርዲ ኣምላኽ ተቓሊዖም፡ እዚ ድማ ናብ ምውጋዶም (3:10-19) ኣምሪሑ።

እዚ ኣብ ምዕራፍ 3 ዘሎ መልእኽቲ ናሆም ምስ ኩነኔ ኣምላኽ ንየሩሳሌም ከምኡ’ውን ምስ ሃይማኖታዊ ስርዓታት ናይዛ ዓለም፡ ኣብ ራእይ 18 ተገሊጹ ዘሎ፡ ንምዝማድ ናጽነት ይህበና። እዞም ነገራት ንሕና ክንሓስበሎም ክንደይ ከም ዝኸበዱ። ስጋ ኣብ ውሽጥና ዘሎ ካብቲ ኣብ ናሆም 3 ተገሊጹ ዘሎ ስጋ ናይቶም ሰባት ዝሓሸ ኣይኮነን፡ ነነዌ ይኹን ባቢሎን ወይ የሩሳሌም ዝምልከት፡ ወይ ድማ ነቶም ካልኦት ማሕበራት እቲ ነብዪ ዝጠቐሶም። እዚ ምስቲ ዘሎና ህያው ተስፋ (1 ጴጥ. 1:1-3) ክንደይ ዝገርም ፍልልይ እዩ። እግዚኣብሔር ይመስገን!

ብ ኣልፍሬድ ቦውተር

ተስፋይ ብኻልእ ኣይተሰርሐንካብ ደም የሱስን ጽድቁን፤ኣብቲ ዝጣዕመ ስጋ ክእመን ኣይደፍርን እየ,ግና ብምሉኡ ብስም የሱስ ተወከል።
ብክርስቶስ እቲ ጽኑዕ ከውሒ እቐውም:ካልእ ኩሉ መሰረት ዝሰጥም ሑጻ እዩ፣ኩሉ ካልእ መሬት ዝጥሕል ሓመድ እዩ።—ኤድዋርድ ሞት (1797–1874)