ኣብ መንጎ ጽቡቕ ተግባራትን ሕማቕ ተግባራትን ዘሎ ፍልልይ እንታይ እዩ?

ሓምለ/ነሓሰ 2025 –ጸጋ ወሓቂ መጽሔት

ሕቶ: ፍልልይ ኣብ መንጎ ጽቡቓት ግብሪታትን ሕማቓት ግብሪታትን እንታይ እዩ?

መልሲ: መጀመርያ፣ ንርእስና ሓደ ካልእ ሕቶ ንሕተት፣ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኾነ ሕቶ:ናይ መን መለክዒ ኢና ክንጥቀም፡ ናይ ኣምላኽዶ ወይስ ናይ ሰብ? ብቐሊሉ እንተረኣናዮ ፍልልዩ ከየርኣየና ይኽእል እዩ፣ ግን ብሓቂ እቶም ክልተ ፍጹም ዝተፈላለዩ እዮም፣ ብሓቂ ድማ፡ ኣዝዮም ዝተፈላለዩ እዮም (ከም ሰሜን ምስ ደቡብ ዝተፈላለዩ እዮም). ሰብ ፍጡር ስለዝኾነ፡ ኣምላኽ ድማ ቅዱስ፡ ኹሉ ዝኽእል፡ ዘለኣለማዊ፡ ዘይቅየር፡ ኣብ መወዳእታ ሕሳብ ክንህበሉ ዘሎና ፈጣሪና ስለዝኾነ፡ መጀመርታ ናብቲ ንጽቡቕን ሕማቕን ግብሪ ዘለዎ መለክዒኡ ንመልከት።

ካብቲ ናይ ታሪኽ ደቂ ሰብ ፈለማ መጀመርታ፡ ኣብ ዘፍጥረት 1 ንጅምር። ደቂ ሰብ ኣብኡ ከምቲ ናይ መወዳእታን ኣኽሊል ዝኾነ ባህሪ ናይ ፍጥረት ኣምላኽ ተገሊጾም ኣለዉ። ቁጽሪ 26 ድማ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ኣብ ምድሪ ዝፈጠሮ ፍጥረት ግዝኣት ክህቦም ዝነበረ ፍጡራት ገይሩ የቕርቦም። ኣምላኽ ነቶም ፈለማ ዝፈጠሮም ሰብኣይን ሰበይትን ባረኾም ከምኡውን በሎም፥ “ፍረዩን ተባዝሑን፤ ንምድሪ ምልእዋን ምግዝእዋን፤ ኣብ ልዕሊ ዓሳ ባሕሪ፡ ኣብ ልዕሊ ኣዕዋፍ ሰማይ፡ ከምኡውን ኣብ ልዕሊ ኹሉ ኣብ ምድሪ ዝንቀሳቐስ ህያው ነገር ግዝኣት ይሃልኹም” (ቁ.28)ሓዳስ ንጉስ ያእቆብ ትርጉም). ኣብ ዘፍጥረት 2:15፡ ኣምላኽ ንሰብ ኣብታ ዝተኸላ ኣታኽልቲ ኣእተዎ፡ "ክትከናኸናን ክትሕልዋን" እናበለ ድማ ነገሮ። ንሳቶም ኣብኡ ኣመሓደርቱ ነበሩ፡ ኣምላኽ ኣብኡ ዝተኸሎ ኩሉ ክጥቀሙ ይኽእሉ ነበሩ፡ እንተኾነ ግን ካብ "ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን" (ቍ.17) ክበልዑ ኣይነበሮምን። ስለዚ፡ ንዕለት ንዕለት ክገብርዎ ዝኽእሉ ሰፊሕ ዕድል ነበሮም፡ እንተኾነ ግን ፍጡራት ነበሩ እሞ ንፈጣሪኦም ክእዘዙ ሓላፍነት ነበሮም። እምብኣርሲ፡ ንኣምላኽ ምእዛዝ ኣብ ልቢ እታ "ጽቡቕ ግብሪ እንታይ እዩ?" እትብል ሕቶ ይርከብ። ካብ ምእዛዝ ንእኡ ዝፍልፍል ኩሉ ጽቡቕ ግብሪ እዩ።

ኣብ ዘፍጥረት 3 ሓዘንተኛ ዛንታ ኣሎና።ሰብኣዊ ፍጥረት ንእግዚኣብሔር ዘይምእዛዙን ሓጥኣን ምዃኑን። እታ ሰበይቲ ብተመን ተታሊላ ንእግዚኣብሔር ኣይተኣዘዘትን፣ ካብታ እተኸልከለት ፍረ በልዐት። ድሕሪኡ ድማ ንሰብኣያ ገለ ካብኣ ሃበቶ እሞ ንሱ በልዐ። ንሱ ከም እተታለለ ዝተነግረና የለን። ብኣንጻሩ ግና፣ 1 ጢሞቴዎስ 2:14 “ኣዳም ኣይተታለለን” ይብል። ኩነታቶም ምስ ተገንጸለሎም፣ ክሽፍንዎ ፈተኑ። እቲ ሕማቕ ግብሪ ተጀሚሩ ነበረ፣ ሓደ ድሕሪ ሓደ ብቕልጡፍ ይስዕብ ነበረ። ንእግዚኣብሔር ዘይምእዛዝ ኣብ ልቢ ሕማቕ ግብሪ ይርከብ።

ካብዚ መጀመርታዚ እንተዘይኮነስ ዝገበርናዮ ጌጋ ምዃኑ ምስ ፈለጥና እውን ከይተረፈ ብፍጹም ብዘይፍላጥና ጽቡቕ ኢና ዝብሎም ነገራት ንገብር፣ እዚ ግን ናብቲ ሕማቕ ተግባራት ጥራይ ይውስኽ። እታ ሰበይቲ ካብቲ ፍረ ንሰብኣያ ኣካፈለት። ምምቕቓል ጽቡቕ ነገር ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ግናኸ ምምቕቓላ ንሱ ንኣምላኽ ከይእዘዝ ኣበርኪቱ። ኣብ ሮሜ 5 ሓጢኣትና ናብ ኣዳም ይውሃብ፣ ምኽንያቱ ንሱ ብፍላጥ ሓጢኡ፣ ብሓደ መገዲ ንሰበይቱ ብምፍቃር ወይ ድማ ንኣምላኽ ካብ ምእዛዝ ንላዕሊ ንሳ ዝደለየቶ ብምግባር። ሕጂ ስለ ዝሓጥኡ፣ ብሓባር ነገራት ገበሩ፦ ካብ ቅጽሊ በለስ ንርእሶም መሸፈኒ ብምግባር፣ ካብ ኣምላኽ ብምሕባእ፣ ኣምላኽ ምስ ሓተቶም ድማ ጌጋኦም ካብ ምእማን ንላዕሊ ንኻልኦት ብምውቃስ (ዘፍ. 3:7-13)። ብሓባር ነገራት ምግባር ጽቡቕ ክኸውን ይኽእል እዩ፣ ግናኸ ኣብዚ ኣይነበረን፤ ሓጢኣት ኣብ ሓጢኣት ይውስኹ ነበሩ። ንሰበይትኻ ምፍቃር ጽቡቕ እዩ፣ ግናኸ ንኣምላኽ ካብ ምእዛዝ ንላዕሊ ንኣኣ ምፍቃር ወይ ምስማዕ ሕማቕ እዩ። ሰባት ኣብቲ ኣዳም ዝገበሮ ጽቡቕ ትርጉም ክህቡሉ ይደልዩ ይኾኑ፣ ግናኸ ኣምላኽ ሓጢኣት ይብሎ። ንኣምላኽ ምእዛዝ ኩሉ ግዜ ጽቡቕ እዩ፣ ንእኡ ዘይምእዛዝ ድማ ኩሉ ግዜ ሕማቕ እዩ።

ኣምላኽ “ነቲ ሕማቕ ጽቡቕ፡ ነቲ ጽቡቕ ድማ ሕማቕ ዚብሉ” ይኹንን (ኢሳ. 5:20)። ኣምላኽ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዘይምእዛዝ ፈጺሙ ጽቡቕ ኣይሰምዮን። ሰብ ነቲ ግብሪ ሰለስቲኦም ኣዕሩኽ ዳንኤል ኣብ ዳንኤል 3 ከም ዘይምእዛዝ ንትእዛዝ ንጉስ ክርእዮ ይኽእል እዩ፣ ግናኸ እቲ ንጉስ ነቲ ኣምላኽ ንህዝቡ ኣብ ዘጸኣት 20:1-6 ዝሃቦ ትእዛዝ ከይእዘዙ ክእዝዞም ከሎ፡ ንኣምላኽ ጥራይ ይእዘዙ ነበሩ። ስለዚ፡ ንላዕለዋይ ስልጣን ምእዛዝ ብሰብ ብዙሕ ግዜ ከም ዘይምእዛዝ ንትሑት ስልጣን ይቑጸር፡ ከምኡ ድማ ክቕጻዕ ይኽእል እዩ፤ እቶም ኣዕሩኽ “ናብ ማእከል እቲ ዚነድድ እቶን ሓዊ” ተደርበዩ (ዳን. 3:21)። ንሰብ ካብ ምእዛዝ ንኣምላኽ ብምእዛዝ ጽኑዕ ምዃን ካብ ሰብ መቕጻዕቲ ከምጽእ ይኽእል እዩ፣ ንሕና ድማ ነዚ ዝመጽእ ሳዕቤን ንምቕባል ድሉዋት ክንከውን ኣሎና፣ ከመይሲ እዛ ዓለም እዚኣ ንኣምላኽ እተብግዕ ዘሎት ዓመጸኛ እያ፣ ሰይጣን ድማ ገዛኢኣን ኣምላኻን እዩ (ዮሃ. 14:30፤ 2 ቆሮ. 4:4)። ኣብ ቃል ኣምላኽ ብዙሓት ካልኦት ኣብነታት ናይዚ ስርዓት እዚ ኣሎና።

ብዙሓት ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስይነግረና እዩ እቲ ሰብ ካብ ጥንሲ ሓጢኣተኛ ምዃኑ። ኣብ መዝሙር 51:5 ዳዊት ከምዚ ኢሉ ተኣመነ፦ “እንሆ፡ ብዓመፅ ተወለድኩ፡ ኣደይ ድማ ብሓጢኣት ፀኒሓትኒ።” ዳዊት ብተወሳኺ ከምዚ ኢሉ ተኣመነ፡ “እቶም ረሲኣን ካብ ማሕፀን ርሑቓት እዮም፤ ካብ ጥንሲ ጀሚሮም ይስሕቱ፡ ሓሶት ድማ ይዛረቡ” (58:3)። ሮሜ 1–3 ነቲ “ኩሎም ሓጢኦም ክብሪ ኣምላኽ ድማ ስኢኖም እዮም” (3:23) ዝብል ቃል ዝጠቓልል መርትዖ የቕርብ። ምኽንያቱ ባህርይና ቅድሚ ምውላድና እውን ሓጢኣተኛ ስለዝኾነ፡ ክፉእ ተግባራት ምግባር ባህርያዊ ኮይኑ ይስመዓና። ሓደ ክርስትያን እውን ከምዚ ኢሉ ክእመን ይኽእል እዩ፡ “እቲ ክገብሮ ዝደልዮ ፅቡቕ ኣይገብሮን እየ፤ እቲ ክገብሮ ዘይደልዮ ክፉእ ግና እገብሮ እየ” (7:19)።

ኢየሱስ ሓደ እዋን ብገሊኦም ሰባት ተሓቲቱ፣ “ግብሪ ኣምላኽ ምእንቲ ኽንገብር እንታይ ንግበር?” ንሱ ድማ “እዚ እዩ ግብሪ ኣምላኽ፡ ነቲ ንሱ ዝለኣኾ ምእማንኩም” (ዮሃ. 6:28-29) ኢሉ መለሰ። እዚ እዩ እቲ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ልቢ ሓደ ሰብ እናሰርሐ ኺገብሮ ዚደፍኦ። ሓደ እኳ ብገዛእ ርእሱ ጽቡቕ ግብሩ ኣይድሕንን። ድሕነት ብጸጋ ብእምነት እዩ፣ እዚ እኳ ኻባና ኣይኰነን፣ ከመይሲ “ብግብሪ ዘይኰነስ፡ ሓደ እኳ ኸይምካሕሲ፡ ህያብ ኣምላኽ እዩ” (ኤፌ. 2:8-9)።

እቲ ድሕሪኡ ዘሎ ፍቕዲ ይነግረና፡ “ንሕና ፍጥረቱ ኢና እሞ፡ ነቲ ኣምላኽ ኣቐዲሙ ዘዳለዎ ሰናይ ግብሪ ኽንገብር፡ ብክርስቶስ የሱስ ንሰናይ ግብሪ ተፈጢርና ኢና” (ፍ.10)። ስለዚ፡ ሰናይ ግብሪ እቲ ንምድሓን ዝስዕብ ወይ ዝብቁዕ ፍረ ምዃኑ ንርኢ። ሓደ ሰብ ብሓቂ ድሒኑ ምህላዉ የርእዩ። መልእኽቲ ያእቆብ ነዚ ኣጕሊሑ፡ “እምነት ብበይና ግብሪ እንተ ዘይብላ፡ ምዉት እያ” (2:17) ኢሉ የጕልሕ። ሃዋርያ ጳውሎስ ንብጻዩ ኣገልጋሊኡ ቲቶስ ጽሒፉሉ፡ “እዚ እሙን ቃል እዩ፡ እቶም ብኣምላኽ ዝኣመኑ ሰናይ ግብሪ ኺገብሩ ኺጥንቀቑ፡ ነዚ ነገር እዚ ኸኣ ብሓይሊ ኽትምስክር እፈቱ። እዚ ንሰብ ጽቡቕን ጠቓምን እዩ” (ቲቶስ 3:8)። ኣብ ቃል ኣምላኽ ነዚ ብምሉኡ ዝድግፍ ብዙሕ ብዙሕ ፍቕድታት ኣሎ። ሰናይ ግብሪ፡ እቲ ምስ ድሓንና ዝረኸብናዮ ሓድሽ ባህርይ ፍረ እዩ። ጴጥሮስ ኣብ ካልኣይ መልእኽቱ፡ “ተኻፈልቲ መለኮታዊ ባህርይ” (1:4) ከም ዝዀንና ነጊሩና ኣሎ። እዚ ኸኣ ኢሳይያስ ቅድሚ ምድሓንና ብዛዕባና ካብ ዝበሎ ፍጹም ዝተፈልየ እዩ፡ “ጽድቅና ዅሉ ኸም ርኹስ ክዳን እዩ” (ኢሳ. 64:6)።

ኣብ ምፍላይጽቡቕ ግብሪን ሕማቕ ግብሪን፡ እዚ ብግቡእ ክንገምግሞ ወትሩ ኣይንኽእልን ኢና ምኽንያቱ ኣምላኽ በይኑ እዩ ንሓሳባት ልቢ ዝፈልጥ። “እግዚኣብሔርትእዛዝከምቲ ሰብ ዝርኢ ኣይርእንን እዩ፤ ሰብ ናብ ግዳማዊ ገጽ ይርኢ እዩ፣ ግን እግዚአብሔርስርዓትልቢ እዩ ዚርኢ” (1 ሳሙ. 16:7)። ስለዚ፡ ንሕና እኩይ ግብርናን ሕማቕ ምኽንያትናን ንእግዚኣብሔር ክንእመን ከለና፡ ንምኽንያት ካልኦት ክንፈርዶም መሰል የብልናን። ግናኸ 1 ተሰሎንቄ 5:22 ብንጹር ከምዚ ይብለና፡ “ካብ ኵሉ ዓይነት ክፉእ ርሓቑ።” ንዘለኣለም ብጽቡቕ ሕልና ኣብ ቅድሚኡ ኽንነብርን ንኻልኦት ኣብ ከባቢና ዘለዉ ጽቡቕ ኣብነት ክንከውንን ሓገዝ እግዚኣብሔር ንምነ! ቲቶስ፡ ኣብ ቅሬጥስ ኣብ መንጎ እኩይ ስም ዘለዎም ሰባት ይዓዪ ዝነበረ (ቲቶስ 1:12)፡ “ኣብ ኵሉ ነገር ንርእስኻ ኣብነት ጽቡቕ ግብሪ ግበር . . . እቲ ተጻራሪ ሓንቲ እኳ ኽፉእ ኪብለካ ዘይረክብ ኰይኑ ኺሓፍር” ተባሂሉ ተነጊርዎ ነበረ (2:7-8)።

—መልሲ ዝሃበ ብ ዩጂን ፒ. ቬደር ጁኒየር