ሕቶ፦
ገነት፣ ሕቕፊ ኣብርሃም፣ ሰማይን ቤት ኣቦን እንታይ ፍልልይ ኣለዎም? ከምኡ’ውን ሲኦል፣ ሃዲስ፣ ገሃነምን ቀላይ ሓዊን እንታይ ፍልልይ ኣለዎም?
መልሲ፦
እዚኣቶም ሾሞንተ ዝተፈላለዩ ቦታታት ወይ ኩነታት ኣይኮኑን። ብኣንጻሩ፣ ንኽልተ ዝተፈላለዩ መዓርፎታት ዝውከሉ ስማት እዮም – ካብዚኣቶም ሓደ ድሕሪ ሞቱ ኩሉ ሰብ ክበጽሖ እዩ። ኣብ ውሽጢ ነፍሲ ወከፍ ስብስብ ሓደ ዓይነት ምትእስሳር ኣሎ፣ እቲ ስብስባት ግን ፍጹም ፍሉይ እዩ። ነፍሲ ወከፍ ናይቲ ቀዳማይ ስብስብ ንሓደ ቦታ ወይ ንሓደ ኩነታት ፍጹም ባህታ ዝውክል እዩ፣ ክልኣይ ስብስብ ግን ብኣንጻሩ ፍጹም ስቓይ እዩ። ነዞም ቃላት ብሓጺሩ ንርኣዮም።
• ገነት።
እዚ ቃል እዚ ምናልባት ካብ ፋርስ ዝመጸ ናይ ምብራቕ ቃል እዩ፣ ትርጉሙ ድማ መናፈሻ ወይ ቦታ ደስታ ማለት እዩ። እቲ ካብ ዕብራይስጥ ናብ ግሪኽ ዝተተርጎመ ናይ ብሉይ ኪዳን ትርጉም ሰብዓ ሊቃውንቲ ነዚ ቃል እዚ ንገነት ኤድን፣ ማለት ኣምላኽ ንደስታ ሰብ ዝፈጠሮ ቦታ ንምምልካት ይጥቀመሉ። ኣብ ሓድሽ ኪዳን፣ ጐይታ ንንስሓ ዝኣተወ ሰራቒ ኣብ መስቀል ከሎ ተዛሪብዎ (ሉቃስ 23:43)፣ ጳውሎስ ድማ ነቲ ናብ ሳልሳይ ሰማይ ዝተወስደሉ ዘደንቕ ተመክሮኡ ንምግላጽ ተጠቒሙሉ (2 ቈረንቶስ 12:4)፣ ጐይታ ድማ ኣብታ ናብ መልኣኽ ቤተ ክርስቲያን ኤፌሶን ዝተጻሕፈት ደብዳበ ተጠቒሙሉ (ራእይ 2:7)።
• ሕቕፊ ኣብርሃም።
እዚ ቃል እዚ ጐይታ ኣብ ምድሪ ኣብ ዝነበረሉ እዋን ብኣይሁድ ብብዝሒ ዝጥቀሙሉ ዝነበሩ ቃል እዩ፣ ንሲኦል ማለት ድሕሪ ሞት ናይ ጻድቃን ነፍሳት ዝኸዱሉ ቦታ ንምምልካት። ኣብርሃም፣ ፈታዊ ኣምላኽ፣ ኣቦኦም፣ ኣብ ዝለዓለ ቦታ ደስታ ከም ዝነበረ ይኣምኑ ነበሩ። ጐይታ ነዚ ንሰማይ ዝውክል ዝፍለጥ ቃል እዚ ኣብ ሉቃስ 16:19-31 ብዛዕባ ፍልልይ ሃብታምን ኣልኣዛርን ክዛረብ ከሎ ተጠቒሙሉ። በዚ ድማ ሃብታምን ድኻን፣ ኣመንትን ዘይኣመንትን ይሞቱ እኳ እንተኾኑ፣ ድሕሪ ሞት ዘለዎም መጻኢ ግን ሓደ ከም ዘይኮነ ኣርጊጹ ኣርእዩ።
• ሰማይ።
ኣብ ቃል ኣምላኽ፣ ሰማይ ኩሉ ግዜ ምስ ምድሪ ብኣንጻሩ እዩ ዝርአ። ሰማያት ብሓደ ካብ ሰለስተ መንገዲ እዮም ዝርኣዩ፦
ኣዕዋፍ ዝነፍሳሉን ዝናብ ዝወርደሉን ከባቢ ኣየር፤
- ጸሓይ፣ ወርሕን ከዋኽብትን ዘለዉሉ ደጋዊ ጠፈር፤ ከምኡ’ውን
- ሰማየ ሰማያት፣ ዝፋን ኣምላኽ ዘለዎ፣ ካብኡ ድማ ጐይታና የሱስ፣ ወዲ ኣምላኽ፣ ናብ ምድሪ ዝወረደ። ሰማይ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ከም መሕደሪ ኣምላኽን ምንጪ ኩሉ በረኸትን ተቖጺሩ እዩ። ድሕሪ ሞት ወይ ምምጻእ ጐይታ ናይ ኣመንቲ መዓርፎ እዩ፣ እኳ እንተኾነ ካልኦት ቃላት እዮም ንምግላጹ ዝጥቀሙሉ።
• ቤት ኣቦ።
ጐይታ የሱስ ነዚ ኣበሃህላ እዚ ኣብ ዮሃንስ 14 ኣብታ ዝተዋሕጠላ ለይቲ ንደቀ መዛሙርቱ ብዛዕባ ሰማይ ክዛረብ ከሎ ተጠቒሙሉ። እዚ ቃል እዚ ምስቲ ኣብ ሰማይ ዘለና ቦታ ዝተኣሳሰረ ቅርበትን ፍቕርን የርእየና። ኣብ ቤት ኣቦ ብዙሓት መሕደሪ ቦታታት ኣለዋ፣ ንደቀ መዛሙርቱ ኣረጋጊጽሎም፣ ንኣታቶምን ንኣናን ድማ ኣብኡ ቦታ ከዳልወሎም ከም ዝኸይድ። እቲ መሕደሪ ቦታታት ኣብኡ ነበረ፣ ግን ገና ድሉው ኣይነበረን። ብመስቀል ብምሟት፣ ካብ ምዉታት ብምትንሳእ፣ ናብ ሰማይ ብምዕራግን ኣብ የማን ኣምላኽ ቦታኡ ብምሓዝን ከዳልዎ እዩ። ንሱ ኣብኡ ስለ ዘሎ፣ ንሕና’ውን ኣብኡ ክንከውን ኢና። ሕጂ ንኣምላኽ ኣቦና ክንብሎ ንኽእል ኢና፣ እዚ ድማ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝነበሩ ኣመንቲ ክገብርዎ ዘይከኣሉ ነገር እዩ። እዚ ድማ ብስራሕ ጐይታና የሱስ ዝረኸብናዮ ምስ ኣምላኽ ዘሎና ቅርበት እዩ።
• ሲኦል (Sheol)።
ከምዚ ዝበለ ቅርበት ኣብ ብሉይ ኪዳን ንዝነበሩ ኣመንቲ ፍጹም ዘይፍለጥ ነበረ። ገሊኦም፣ ከም እዮብ ኣብ ምዕራፍ 19:25-27 ናይቲ ብስሙ ዝጽዋዕ መጽሓፍን ዳዊት ኣብ 2 ሳሙኤል 12:22-23ን፣ ብእምነት ካብቲ ብዛዕባ ድሕሪ ሞት ዝነበሮም ፍልጠት ንላዕሊ ዝኸደ እምነት ገሊጾም። መጽሓፈ መክብብ ኣብቲ እዋን እቲ እቲ ዝጥበብ ሰብ’ኳ ብዛዕባ ድሕሪ ሞት ዘሎ መጻኢ ሓቀኛ ግንዛበ ከም ዘይነበሮ የርኢ። ኣካላት ምዉታት ኣብ መቓብር ይቕመጡ ነበሩ፣ ነፍሳትን መንፈሳትን ድማ ብዘይግሉጽ ኣብ ሲኦል ከም ዘለዉ ይንገር ነበረ። ብዛዕባ ሲኦል ግሉጽ ትምህርቲ ዘይምህላዉ ሞት ብሓፈሻ ብፍርሃት ከም ዝርአ ይገብር ነበረ። ሕጂ ጐይታ የሱስ ታሪኽ ሃብታምን ድኻ ኣልኣዛርን ስለ ዝነገረና፣ ሲኦል ክልተ ክፍሊ ከም ዝነበሮ ግሉጽ ትምህርቲ ኣለና – ሓደ ንጻድቃን፣ ሓደ ድማ ንሓጥኣን – ኣብ መንጎኦም ድማ ክሳገር ዘይከኣል ዓቢ መዓሙቕ ነበረ። ሰባት ይረድእዎ ኣይረድእዎ፣ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ኣብ መንጎ ናቱ ዝኾኑን ካብኡ ተነጺሎም ክነብሩ ዝደልዩን ይፈላሊ እዩ።
• ሃዲስ (Hades)።
ሃዲስ ኣብ ግሪኽ ሓድሽ ኪዳን ምስ ሲኦል ኣብ ዕብራይስጥ ብሉይ ኪዳን ዝመሳሰል እዩ፦ ድሕሪ ሞት ናይ ነፍስን መንፈስን ቦታ ወይ ኩነታት፣ ብኣንጻሩ ምስ መቓብር፣ ማለት ምዉት ኣካል ዝቕመጠሉ ቦታ። ዘይተደልዩ ትርጉማት ወይ ሳዕቤናት ነበሮ። ስቓይ ናይ ዘይድሓነ፣ እኩይ ሰብ ድሕሪ ሞቱ ወዲኡ ይጅምር እዩ፣ እኳ እንተኾነ ነፍሱን መንፈሱን ካብ ኣካሉ ተነጺሎም እዮም። ኩሉ ክፋል ናይቲ እኩይ ሰብ ነዚ ስቓይ እዚ ብቐጻሊ ይስምዖ። እቲ ሰብ ብሓዊ ከም ዝስቀ ይስምዖ። ህይወቱ፣ ምስቲ ዝነበሮ ጽቡቕ ነገራትን ኣጋጣሚታትን ንኣምላኽ ንምእማን ይዝክር። ናይ ስቓዩ መወዳእታ’ውን ይፈልጥ እዩ፣ ካብ ኣምላኽ ንዘለኣለም ተነጺሉ ስለ ዝኾነ።
• ገሃነም (Hell)።
ሕጂ፣ ብኣንጻሩ ምስ ኣተሓሳስባ ገጣሞትን መብዛሕትኦም ሰባትን ሎሚ፣ ገሃነም ገና ዘይተመልአ እዩ። እዚ ካብ ኣምላኽ ንዘለኣለም ዝፍለየሉ ቦታ ንሰብ ንመጀመርታ ኣይተፈጥረን፣ ግን ንሰይጣንን መላእኽቱን እዩ። ይኹን እምበር፣ ነቲ ኣምላኽ ብነጻ ዝህቦ ዓቢ ምድሓን ዝነጽጉ ወይ ዝንዕጉ ሰባት ምስ ሰይጣን ኣብኡ ክፋሎም ክህልዎም እዩ፣ ካብ ኣምላኽ፣ ቅዱስ ዝኾነ፣ ንዘለኣለም ተነጺሎም። ዘይድሓኑ ምዉታት ድሕሪ እቲ ሰይጣን ኣብ እዋን ሽሕ ዓመት – ማለት እቲ ዝመጽእ 1,000 ዓመት ግዝኣት ጐይታና የሱስ ክርስቶስ – ካብቲ ዝእሰረሉ ምፍታሕ ድሕሪ እቲ ሓዊ ዝመልኦ መወዳእታ ናይቲ ዓቢ ሰራዊት ክትንስኡ እዮም። ብመሰረት ራእይ 20፣ እዚ ናይ ሰይጣን ሰራዊት ናብ ሰፈር ቅዱሳን ናይቲ መዓልቲን ናብታ ፍቕርቲ ከተማን ክኸይድ እዩ። ግን፣ እቲ ወተሃደራዊ ሓይሊ ክቐርብ ከሎ፣ ካብ ሰማይ ብኣምላኽ ብዝተላእከ ሓዊ ክበልዕ እዩ። እዚ ድማ ብምትንሳእ እኩያት ምዉታትን ኣብቲ ዓቢ ጻዕዳ ዝፋን ብምፍርዶምን ክስዕብ እዩ፣ ቅድሚ ናብ ገሃነም ንዘለኣለም ምድርባዮም።
• ቀላይ ሓዊ።
እዚ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ካብ ዝተዋህበና መግለጺታት ገሃነም ሓደ እዩ። ብሓቂ፣ እዚ ቀላይ ብሓዊን ዲንን፣ ወይ ድማ ብሰልፈር ከም ዝነድድ ይንገር። ሰልፈር ብጸሊም ሓዊ ይነድድ፣ እዚ ድማ ብቐለም ሓምራዊ ዝመስል እዩ፣ ኣብ ቆርበት ሰብ እንተበጺሑ ድማ ኣዝዩ ኣሳቒ እዩ። ዘይድሓኑ ሰባት ሓሓሊፎም ብዛዕባ ገሃነም ከም ዝደስቶምሉ ቦታ ምስ ኩሎም ኣዕሩኾም ይዛረቡ። ካልኦት ድማ ብቝጥዓ ንሓደ ሰብ ናብ ገሃነም ክኸይድ ይነግሩዎ። ጐይታ ገሃነም ዘይጠፍእ ከም ዝኾነ ይነግረና፣ ከምኡ’ውን ናይ ደጋዊ ጸልማት፣ ብኽያት፣ ዋይዋይታን ምሕርቃም ኣስናንን ቦታ እዩ። እዚ ድማ ኣብ ገሃነም ምስ ካልኦት ሓድነት ከም ዘየለ የርእየና። ካብ ኩሉ ዝኸፍአ ድማ፣ ካብ ቅድሚ ኣምላኽ ንዘለኣለም ዝርሓቐሉ ቦታ እዩ። እቲ ናይ ግሪኽ ቃል ንገሃነም ገሃናእዩ፣ እዚ ስም እዚ ድማ ካብ ሸለል ዝበሉ ኣይሁድ ደቆም ንጣኦታት መስዋእቲ ገይሮም ዘቃጽሉሉ ዝነበሩ፣ ድሕሪኡ ድማ ጓሓፍ የሩሳሌም ብቐጻሊ ብዝነድድ ሓዊ ዝቃጸለሉ ዝነበረ ሸለል ሂኖም ወጻኢ የሩሳሌም ዝመጸ እዩ።
እዚ ቀላይ ሓዊ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ክንርሕቖ ዝግባእ ቦታ እዩ! ኣምላኽ ንሰብ፣ ንሱ ኣብ ርእሲ ፍጥረቱ ዘንበሮ፣ ናብኡ ክኸይድ ኣይሓሰበን። ብኣንጻሩ፣ ንሓደ ወዱ ኣብ ቀራንዮ ምእንታና ክመውት ሃበ፣ ምእንቲ ክንድሕንን ንዘለኣለም ብጽቡቕ ቤት ኣቦ ክንሕጎስን። ሎሚ ምረጽ። ብጥበብ ምረጽ፤ ነቲ ኣምላኽ ብወዱ የሱስ ክርስቶስ ብነጻ ዝህቦ ምድሓን ተቐበል!
— ዩጂን ፒ. ቬደር፣ ጁኒየር።
