«እዘን ሎሚ ዝእዝዘካ ዘሎኹ ቓላት ድማ ኣብ ልብኻ ይኹና። ንደቅኻ ድማ ብትግሃት ምህሮም፣ ኣብ ቤትካ ኾፍ ምስ በልካን ብመገዲ ምስ ከድካን ምስ ደቀስካን ምስ ተንስኣካን ድማ ተዛረበለን... ወድኻ ድማ ድሕሪ ሕጂ፣ ጐይታ ኣምላኽና ዝኣዘዘና ምስክርታትን ስርዓታትን ፍርድታትን እንታይ ማለት እዩ ምስ ዝብለካ፣ ሽዑ ንወድኻ፣ ንሕና ኣብ ግብጺ ባሮት ፈርኦን ነበርና፣ ጐይታ ድማ ብሓያል ኢድ ካብ ግብጺ ኣውጽኣና። ጐይታ ድማ ኣብ ግብጺ፣ ኣብ ፈርኦንን ኣብ ዅሉ ቤቱን፣ ኣብ ቅድሚ ኣዒንትና ዓበይትን መሪርን ትእምርትን ድንቅን ኣርኣየ... ጐይታ ድማ ንዅሉ ግዜ ንጽቡቕና ንጐይታ ኣምላኽና ንምፍራህ ነዘን ዅለን ስርዓታት ክንገብር ኣዘዘና።» —ዘዳግም 6:6-7,20-22,24 KJV
እዚ ናይ ስድራቤታዊ ምይይጥ ስርዓት ኣብ ዘጸኣት 12 ብዛዕባ በዓል ፋስጋ ንርእዮ። እዘን ኣብ ውሽጢ ስድራቤት ዝካየዳ ዝነበራ ምዝርራባት፣ ብፍላይ ድማ ብሰንኪ ምግቢ ፋስጋ፣ ብዙሕ ሓጐስን ሳሕቅን ከምኡ’ውን ከቢድ ሓሳብ ዝመልአ ምቹእ ኣጋጣሚታት ከም ዝነበራ ክንሓስብ ንኽእል። ናይ ሓቂ ሰባት ምስ ናይ ሓቂ ሰባት ይዛረቡ ነበሩ፣ ዓበይቲ ድማ ንንኣሽቱ ይመሩን ሕቶታቶም ይምልሱን ነበሩ። እዚ ናይ ስድራቤት ስርዓት ሎሚ ኣብ ክርስትያናዊ ኣባይቲ ክሳዕ ክንደይ ይስዓብ ይኸውን?
ከምዚ ዝኣመሰለ ምትእስሳር ኣገዳሲ እዩ ምኽንያቱ ኣምላኽ ከምኡ ገይሩ እዩ ዝነደፈና፣ ብዛዕባኡ ድማ ኣብ ቃሉ ክንስዕቦ ዝግባእ መምርሒታት ሂቡና። ሓድሽ ኪዳን ነቲ ስርዓት ከም ዝስዕብ ብኣገባብ ጐይታ ምስ ደቀ መዛሙርቱ ዝተዛረበሉን ጳውሎስ ድማ ንስድራቤታዊ ህይወት ጢሞቴዎስ ዘመስገነሉን ንጹር እዩ። ኣቡኡ ግሪኻዊ እንተነበረ’ኳ፣ ኣደ ጢሞቴዎስን ኣያቱ ድማ ንኣምላኽ ዝፈርሓ ኣንስቲ ከም ዝነበራን ኣብ ምምራሕ ስድራቤት ቃል ኣምላኽ ከም ዝተኸተላን ንጹር እዩ (2 ጢሞቴዎስ 1:5)።
ኣብ ማሕበረሰብ እቶም ሎሚ ዘለዉ ፕሮፌሰራት ዩኒቨርሲቲ ንፍላጎታትን ትምህርትን ናይ ንኣሽቱ የስተብህሉ ነበሩ። ጐይታ የሱስ’ውን «ይሰምዖምን ሕቶታት ይሓትቶምን ነበረ» (ሉቃስ 2:46)።
ምርጫ
ኣምላኽ ብንጹር ብሓንሳብ ክንዛረብ ይደሊ፣ ብፍላይ ድማ ብዛዕባኡ! ይኹን እምበር፣ ንፍቓድ ኣምላኽ ክንዓግቶ ንኽእል ኢና ምኽንያቱ ንምምራጽ ሓይሊ ሂቡና እዩ። ስለዚ፣ ምስ ስድራቤትና፣ ኣዕሩኽና፣ ማሕበርናን ጎረባብትናን ክንዛረብ ከለና ፍቓድ ኣምላኽ ክንገብር ክንመርጽ ኣሎና። ቅኑዕ ነገር ክንገብር ምስ እንመርጽ ኣምላኽ ክሕግዘና እዩ።
ንሱ ኣብ ውሽጥና ንብጾትና ሰባት ናይ ምሕብረት ፍላጎት ኣንቢሩ እዩ። ንኣሽቱ ከለና ኣብ ስድራቤታዊ ኩነታት ይዓቢ። ንኣሽቱ ቈልዑ ብዘይመወዳእታ ፍላጎትን ቀጻሊ ዝርዝር ሕቶታትን ክሳዕ ክንደይ ግዜ ኣሕሪቖምና እዮም? ይኹን እምበር፣ ክዓብዩ ምእንቲ ክንሕግዞም ዝከኣለና ዅሉ ክንምልስ ኣሎና። ኣምላኽ ነዚ ስርዓት እዚ ብቓላት ሙሴን ብኣብነት ጐይታ የሱስን ሂቡና እዩ።
ገሊኡ ውጽኢት
ስድራቤት ኣብ መንጎ ንኣሽቱን ዓበይትን ምዝርራብ ምስ እትፈቱ፣ ሕቶታት ምስ ዝምለሱን ዝያዳ ሕቶታት ምስ ዝተባብዑን፣ ቈልዑ ብኣእምሮኦም ንቑሓት ኮይኖም ይዓብዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ምትእስሳር እንተዘይተኻይዱ፣ ቈልዑ ብኣእምሮኦም፣ ብስምዒቶምን ብመንፈሳዊ መንገዶምን ክዓብዩ ይፈሽሉ። ንሕና ንፊት ንፊት ዘሎ ምልውዋጥ ርእይቶ ንምድናቕ ኢና ዝተፈጥርና፣ ኣምላኽ ድማ ንስድራቤታዊ ኩነታት ንቈልዑን ንጓኖትን ንምዕባይ ጽቡቕ መዕቆቢ ክኸውን ገይሩ እዩ ዝነደፎ።
ፈጣሪ ንኣእምሮና ናይ ፍላጎት ውህበት ሂቡና እዩ – ብሓቂ ክንመሃር ንደሊ ኢና። ናይ ምሕሳብ ዓቕሚ’ውን ሂቡና እዩ፣ ካብኡ ድማ ንሓሳባት ካልኦት ንምርዳእ ምትሕስሳብ ይዓቢ። ናይ ምትሕስሳብ ዓቕሚ ኣሎና – ንኻልኦት ኣብ ስቓዮም ክንስምዓሎምን ክንስቀየሎምን።
ተቐናቓኒ
ብኸቢድ ንጽጽር፣ ንንኣሽቱ ሰባት ኣብ መሳርሒታቶም እናተጠቕሙ ርኣዮም። ኣብ ጸልማት ናይ ሓቂ ነገር በይኖም እዮም። ብዘይ ናይ ሓቂ ሰብኣዊ ምትእስሳር፣ ዓለም ናይ ኤለክትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሓን ናይ ቅብጸት ቦታ እዩ። ብሰባት ገንዘብ ንምስራሕ ዝተሰርሐ፣ ሱስ ዝኾነን ኣዕናውን እዩ።
እወ፣ ምስ መልእኽቲ ካብ ዓርኪ ወይ ምስ ገጸ ባህርይ ኣብ ኤለክትሮኒካዊ ጸወታ ምትሕስሳብ ዝብል ስምዒት ክህልወና ይኽእል እዩ፣ ግን እቲ ስምዒታት ከምቲ ሓዘን ዝመልኦ ዝተዛረበ ቓላት ወይ ንብዓት ናይ ፍቑር ዓርኪ፣ ሓው ወይ ቈልዓ ናይ ሓቂ ኣይኮነን። ምስ ምስሊ ንምትእስሳርን ንምርኻብን ዝግበር ፈተነ ክሳዕ ክንደይ ሓዘን ዝመልኦ እዩ፤ ንሓቀኛ ሙቐት ናይ ሰብኣዊ ምትእስሳር የላግጽ።
ንሕና ብቐጻሊ በይናና ክንከውን ኣይተነድፍናን። በዚ ምኽንያት እዩ በይናዊ ምእሳር ዘሰክፍ መቕጻዕቲ ዝኾነ። ሰብኣዊ ርክብ እንተዘይተገንዘብናን ኣብ ስክሪን ዘሎ ምስሊ ጥራይ እንተረኣናን፣ ንርእይቶታትን ድምጽታትን ንወስድ ግን ንሓሳብና ኣይንጥቀምን፣ እዚ ድማ ምስ ኣእምሮና፣ ስምዒታትናን ዕሙቕ ስምዒታትናን ዝተኣሳሰረ እዩ። ኣብ በይናዊ ቦታ ክንርከብ ንኽእል ኢና። ኣብ ስክሪን ዘሎ ነገር ብዘይጥቕሚ ኣብ ክንዲ ንርኢ፣ ጽቡቕ መጽሓፍ ናይ ሰብኣዊ ተመክሮ – ብፍላይ መጽሓፍ ቅዱስ – ምንባብ ዓቢ ጥቕሚ ክህልወና ይኽእል እዩ።
ዝኸፍአ
ብዙሓት ናይ ሎሚ ጸወታታት ብዓመጽ ዝመልኡ እዮም። ንኣሽቱና ድማ ብዙሓት ዘይስነ ምግባራውያን ምስልታት ይርእዩ ኣለዉ። ቈልዑ ዓበይቲ ኮይኖም ንኻልኦት ሰባት ከም መሳርሒ ንምጥቃም፣ ንምብድባድን ንምድርባይን ዝርእዩ ክኾኑ ንኽእሉ እዮም ዝብል ስግኣት ኣሎና። ንንኣሽቱና ብዙሓት ዝርእይዎ ነገራት ክርእዩ ኣይንደልን ኢና፣ ግን ኣብዛ ዝተበላሸወት፣ ዝተበላሸወትን ዘይፈልጥን ዓለምና ምክልኻል ኣጸጋሚ እዩ። ኤለክትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሓን ክቕጽል እዩ፣ ከምኡ’ውን ንሓሳብ ናይቶም ዘይሓስቡ ህዝቢ ንምቁጽጻር ናብ ዝያዳ ዘሕፍር ኣጠቓቕማ ክቕየር እዩ። እቲ እንግሊዛዊ ደራሲ፣ ጆርጅ ኦርዌል፣ ናይዚ ገለ ጣዕሚ ኣቕረበ፣ ግን ንሱ’ውን ናይ ሎሚ ኤለክትሮኒካዊ ምስልታት ሓይልን ምሳሕን ክሓስብ ኣይከኣለን።
ኒል ፖስትማን፣ ፍሉጥ ኣሜሪካዊ ስነ-ማሕበራዊ ምሁር፣ ኣብ 1985 ሕብረተሰብ ብቴሌቪዥን «ርእሱ ክሳዕ ሞት የዘናግዕ» ኢሉ ደምደመ፣ ንተዓዘብቲ ናብ ንእሽቶ ድቃስ የእትዎም እሞ ንንቕሓቶምን ንኣእምሮኣዊ ዓቕሞምን ይምንዝዖም። ኤለክትሮኒካዊ ጸወታታት ምጽዋት ከም ቴሌቪዥን ኣብ ብዙሓት ኣባይቲ ፍሉጥ ዓርኪ ከም ዝኾነ፣ ከምኡ’ውን ከምኡ ዝኣመሰለ ዓለማዊ መዘናግዒ ክኸውን ይኽእል እዩ። ንሕና ክርስትያናት ብሓቂ ሎሚ ኣብ ቅድሚ እቲ ብዓለም ዝቐርብ ዝንቀሳቐስ ምስልታት ሰዓታት ክንውድእ ንደሊ ዲና? ኣይፋል ክኸውን ተስፋ እገብር።
ሓለቓ
እቶም ኩባንያታት መራኸቢ ብዙሓን ዝውንኑ ሰባት ንቡራት ሰባት እዮም። ይኹን እምበር፣ ብዙሓቶም፣ ምስ ጋዜጠኛታት፣ ተዋሳእትን ኣቕረብቲ መራኸቢ ብዙሓንን፣ ኣብ ትሕቲ እቲ ዅላ ዓለም እትነብርሉ እኩይ እዮም (1 ዮሃንስ 5:19)። ሰይጣን ንጐይታ የሱስ ኣብ ምድረ በዳ ቅድሚ ምጅማር ህዝባዊ ኣገልግሎቱ ምስ ፈተኖ፣ «ዅለን መንግስታት ዓለም» ሃቦ (ማቴዎስ 4:8-10)። ጐይታ ንይገባኡ ኣይነጸጎን።
ናይ ጳውሎስ መጠንቀቕታ ክንዝክር ኣሎና፦ «ኣምላኽ ናይዛ ዓለም እዚኣ ንኣእምሮኦም ኣዒንቱ ኣዕወሮም፣ ብርሃን ናይቲ ክብራዊ ወንጌል ክርስቶስ፣ ንሱ ድማ ምስሊ ኣምላኽ እዩ፣ ምእንቲ ከይበርሃሎም» (2 ቈረንቶስ 4:4)። ብተወሳኺ፣ ሰይጣን ንዝተመርጹ’ውን ከይተረፈ ክጥብር ዝኽእለሉ መገዲ መጠንቀቕታ ተዋሂቡና፦ «ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ንሓሶት ሃዋርያት፣ ተንኮለኛ ሰራሕተኛታት፣ ንርእሶም ናብ ሃዋርያት ክርስቶስ ዝቕይሩ እዮም። እዚ ድማ ዘገርም ኣይኮነን፤ ምኽንያቱ ሰይጣን ባዕሉ ናብ መልኣኽ ብርሃን ይቕየር እዩ። ስለዚ ኣገልገልቱ’ውን ከም ኣገልገልቲ ጽድቂ እንተተቐየሩ ዓቢ ነገር ኣይኮነን» (2 ቈረንቶስ 11:13-15)።
ምላሽና
ምእንቲ እቶም ዝመጹ ወለዶታት፣ ክርስትያናዊ ስድራቤታት ምግቢ ብሓንሳብ ኣብ ጠረጴዛ ከም ዝብላዕ ክርእያ ይግባእ። ምይይጥ ክካየድ ኣለዎ፣ ሕቶታት ድማ ብመሰረት ቅዱሳት ጽሑፋት ክሕተቱን ክምለሱን ኣለዎም። ብፍላይ ንንኣሽቱን ንኽእሉን፣ ሕጂ ኣብ ቴሌቪዥን፣ ኢንተርኔትን ኤለክትሮኒካዊ ጸወታታትን ዝውድእዎ ግዜ ብብዙሕ ጥዑይ፣ ኣብ ደገ ዝግበር ምንቅስቓስ ክትካእ ኣለዎ። ዝኾነ ይኹን ዕድመ ዘለዎ ሰብ ሎሚ ኣብ ኤለክትሮኒካዊ መራኸቢ ብዙሓን ዘሎ ነገር ግዜኡ ክባኽን የብሉን – ብፍላይ ክርስትያናት።
እዘን መሳርሒታት ዓለም እዚኣተን ብጥንቃቐ ብልኡኻት መንግስቲ ኣምላኽ ክጥቀማ ይኽእላ። ብሎጋትን ማሕበራዊ መራኸቢ ብዙሓንን ብዛዕባ ርእስታት ክርስትያናዊ ኣረኣእያ ንምግላጽን ወንጌል ንምቕራብን ዕድል ይህባ። መጽሓፍ ቅዱሳዊ ድምጺ ዘለዎ መልእኽታት ብብዙሓት ቴሌቪዥንን ኢንተርነትን ምንጭታት ንዅሉ ይርከብ። ኣብ ዅሉ እንርእዮን እንገብሮን ንጐይታናን መድሓኒናን ነኽብሮ – ንዘለኣለማዊ ክብሩ። GT
