ሓፈሻዊ ገምጋም ምምሕዳራት ኣምላኽ ብምሉእ ታሪኽ

እቲ “ምምሕዳር” ዝብል ቃል ብቐጥታ “ምምሕዳር ገዛ” ወይ “ቁጠባ” ማለት እዩ። ስለዚ፡ ብእተፈላለየ እዋናት ብእተፈላለየ ኣገባብ ኣምላኽ ንሰብ ዘካይዶ ስሩዕ ምምሕዳር እዩ። ኣምላኽ ምስ ሰብ ዘካይዶ ምምሕዳር ክንምርምር ከለና፡ ኣብ ኤድን ዝነበረ ንጽህና ክንርኢ ንኽእል ኢና፡ እኳ ደኣስ ባህርይ ምምሕዳር ኣይነበሮን። ሓንቲ ትእዛዝ ንኣዳምን ሄዋንን ተዋሂባቶም ነይራ፡ ምእዛዝ ድማ ተደልዩ ነይሩ፡ እንተ ዘይተኣዚዞም ከኣ መቕጻዕቲ ከም ዝመጾም ተነጊርዎም ነይሩ።

እዚ ድማ ብኣስታት 1600 ዓመታት ዝኣክል ነዊሕ እዋን ክሳዕ ማይ ኣይሂ ተኸቲሉ፡ እዚ እዋን እዚ ስሩዕ ዘይነበረሉ እዋን እዩ ነይሩ፡ ኣብዚ እዋን እዚ ሰባት መገዶም ኣበላሽዮም፡ ምድሪ ድማ ብዓመጽ መልአት።

ድሕሪኡ፡ ዓለም ብኣምላኽ ብገዛእ ርእሱ ኖህ ተዛሪባ፡ ንሱ ድማ ሰባኺ ጽድቂ ነይሩ። እቲ መርከብ ክዳሎ ከሎ፡ ንንስሓኦም ብትዕግስቲን ብምሕረትን ተጸበዮም (1 ጴጥሮስ 3:20፤ 2 ጴጥሮስ 2:5)። ንሳቶም ኣይተነስሑን፡ እታ ጥንታዊት ዓለም ድማ ጠፍአት።

ድሕሪ ማይ ኣይሂ ኣብ ዝነበረት ዓለም፡ ምምሕዳር ሰብ ብብጾቱ ብኣምላኽ ተመስሪቱ። ኣምላኽ ንኽፉእ ዝፈርድ ምዃኑ ዝገልጽ ፍልጠት ብደቂ ኖህ ተዘርጊሑ። ታሪኽ ማይ ኣይሂ ኣብ ኩሉ ምድሪ ይርከብ። እዚ ንኣምላኽ ዝኸውን ተወሳኺ ምስክርነት ነይሩ። ድሕሪኡ፡ ምድሪ ብመሰረት ስድራቤቶምን ቋንቋኦምን ናብ እተፈላለዩ ህዝብታትን ዓሌታትን ተመቕለት። ኣብዚኦም፡ ብዘይካ እቲ ብሮሜ 1ን 2ን ተጠቒሱ ዘሎ ምስክርነት ሓይሊ ኣምላኽን መለኮታዊ ባህርዩን፡ ከምኡ’ውን ምዕዶ ሕልና፡ ድንቁርና ኣምላኽ ሰፊሑ ነይሩ።

ድሕሪ ማይ ኣይሂ ኣስታት 360 ዓመታት፡ ዘመን ኣቦታት ብጽውዓ ኣብርሃም ተጀሚሩ፡ እዚ ሓድሽ ምምሕዳር ኣምላኽ እዩ ነይሩ፤ እዚ ግን ንኣብርሃምን ንዘርኡን ጥራይ ዝምልከት ነይሩ።

ምምሕዳር ሕጊ

ምምሕዳር ሕጊ ተኸቲሉ፡ እዚ ብቐጥታ ንመጀመርታ ግዜ ብኣምላኽ ዝተሰርዐ ስርዓት ምምሕዳር ሰብ እዩ ነይሩ፡ ብመላእኽቲ ድማ ይምሓደር ነይሩ። ቃላት ኣምላኽ ንሓንቲ ህዝቢ ተዋሂባ፡ እታ ኣብ ኩሉ ምድሪ ኣምላኽ ብኸምዚ ዝኣመሰለ መገዲ ዝፈልጣ ህዝቢ እያ ነይራ (ኣሞጽ 3:2)። እዚ “እዚ ግበር እሞ ህያው ኩን እሞ ተባረኽ፤ ኣይትእዘዝ እሞ ተረገም” ዝብል ምምሕዳር ነይሩ። እዚ ምምሕዳር እዚ ሰለስተ ምዕራፋት ነይርዎ፡

ኣብ ትሕቲ ፈራዶ ኣስታት 400 ዓመታት፡ ኣምላኽ ንጉሶም ክኸውን ይኽእል ነይሩ፡ ግን ኣብዚ እዋን እዚ ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ዓይኑ ቅኑዕ ዝመስሎ ይገብር ነይሩ።

• 500 ዓመታት ከም መንግስቲ ኣብ ትሕቲ ንጉሳዊ ግዝኣት።
• 600 ዓመታት ካብ ምርኮ ክሳዕ ምምጻእ ክርስቶስ። ምስዚ ትንቢታዊ ምስክርነት ተኣሳሲሩ ነይሩ፤ ሕግን ነብያትን ክሳዕ ዮሃንስ ነበሩ (ሉቃስ 16:16)።
• ኣብዚ ምምሕዳር ሕጊ እዚ፡ ዘመናት ኣህዛብ ብፖለቲካዊ ልዕልና ናቡከደነጾር፡ እቲ ርእሲ ወርቅን ንጉስ ነገስታትን ተጀሚሩ (ዳንኤል 2:37, 38)። ንሳቶም ገና ይቕጽሉ ኣለዉ፡ ክሳዕ ጐይታ የሱስ ግዝኣቱ ዝጅምር ድማ ክቕጽሉ እዮም።

ምምሕዳር ጸጋን ሓቅን

ምምሕዳር ጸጋን ሓቅን ድሕሪ ስብከት ዮሃንስ ብምምጻእ ክርስቶስ ተጀሚሩ። ኣብዚ ምምሕዳር እዚ፡ ወንጌል ንኹሉ ፍጥረት ኣብ ትሕቲ ሰማይ ይሰበኽ። ምጽዋዕ ቤተ ክርስቲያን ይካየድ፡ እዚ ድማ ካብ መዓልቲ ጰንጠቆስጠ ክሳዕ ምምጻእ ቅዱሳን ከም ቅንፍ ይቕጽል (ግብሪ ሃዋርያት 2:1–4፤ 1 ተሰሎንቄ 4:13–18)። ጳውሎስ ብኣምላኽ ዝተዋህቦ ፍሉይ “ምምሕዳር” ነይርዎ፡ እዚ ድማ ብዛዕባ ወንጌልን ብዛዕባ ምፍጻም ቃል ኣምላኽ ብትምህርቲ ቤተ ክርስቲያን ከም ስጋ ክርስቶስን እዩ (1 ቈረንቶስ 9:17፤ ኤፌሶን 3:2, 3፤ ቈሎሴ 1:25, 26)።

ምምሕዳር ግዝኣት ክርስቶስ

ምምሕዳር ግዝኣት ክርስቶስ ኣብ ምድሪ ኣብ እዋን ሽሕ ዓመት እዩ። እዚ ድማ “ምምሕዳር ምልኣት ዘመናት” ተባሂሉ ይጽዋዕ (ኤፌሶን 1:10፤ ራእይ 20:1–6)።

ኣብ ትሕቲ እዚ እተፈላለየ ምምሕዳር እዚ፡ ሰናይነትን እምነትን ኣምላኽ ይበርህ፡ ውድቀት ሰብ ድማ ኣብ ኩሉ ቦታ ይግለጽ።

“እግዚኣብሔር ኣምላኽካ…ኣብ ምድረ በዳ መርሓካ፡ ንኸዋርድካን ንኸፍትንካን፡ ኣብ ልብኻ እንታይ ከም ዘሎ ንምፍላጥ” (ዘዳግም 8:2)።