ፊልጲስዩስ: ክርስቶስ ንክርስትያን

ፊልጲስዩስ፦ ክርስቶስ ንክርስትያን

ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ብምሉኡ መሊእዎ ነበረ ንህይወት ጳውሎስ ካብ ኩሉ ካልእ ኣወጺእዎ ነበረ (ፊልጲስዩስ 1፡21)። እቲ መልእኽቲ ናብ ፊልጲስዩስ ፡ ንሱ ብክርስቶስን «ነገር ክርስቶስ የሱስ» (ፊልጲስዩስ 2፡21 NKJV) ከም ዝተጸምደ የርኢ። እቲ ሃዋርያ ንቤተ ክርስቲያን ፊልጲስዩስ ኣተባብዖ፡ «ኣቱም ኣሕዋት፡ ንኣብነተይ ተኸተሉ፡ ከምቲ ንኣብነት ዝገበርኩኹም ከኣ፡ ከምኡ ተመላለሱ» (ፊልጲስዩስ 3፡17)። ንሕና ምእመናን ሰማያዊ ኣተሓሳስባ ክህልወና ደለየ፡ ምኽንያቱ ዜግነት ክርስትያን ኣብ ሰማይ እዩ፡ ካብኡ ኸኣ ንመድሓኒና ብሃንቀውታ ንጽበ (ፊልጲስዩስ 3፡20-21)። ጳውሎስ እዞም ምእመናንን ንዓናን ከምኡ ክርስትያናዊ ህይወት ክነብርዎ ደለየ።

እቲ ሃዋርያ እዚ መልእኽቲ እዚ ከም ባርያ ክርስቶስ የሱስ ጽሒፍዎ፡ መልእኽቱ «ናብ ኩሎም ቅዱሳን ... ኣብ ፊልጲስዩስ» (ፊልጲስዩስ 1፡1) – ሓደ እኳ ኣይተረፈን። ስለዚ ዝኾነ ምእመን ከም ጳውሎስ ዝበለ ብስለት ዘለዎ ኣተሓሳስባ ዝቕበል (ፊልጲስዩስ 3፡15-17 ተመልከት) ንክርስቶስ ብምሉኡ ኣብ ህይወቱ ክረኽቦ ይኽእል። እዚ ኣብ ግምት ብምእታው፡ ንፊልጲስዩስ ብርእሲ «ክርስቶስ ንክርስትያን» ብሰለስተ መገዲ ክርእዮ እየ።

1. እቲ ክርስትያን ምስ ክርስቶስ

ኣብ ነፍሲ ወከፍ ምዕራፍ ጳውሎስ «ክርስቶስ ንክርስትያን» ብግብሪ እንታይ ማለት ምዃኑ ገለጸ፦

«ንኣይሲ ምንባር ክርስቶስ እዩ፡ ምሟት ከኣ ረብሓ እዩ» (ፊልጲስዩስ 1፡21)።

«እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዝነበረ ኣብ ኣባኻትኩም ይኹን» (ፊልጲስዩስ 2፡5)።
«ንክርስቶስ የሱስ ዝሓዘኒ ንምሓዝ እጐዪ ... ናብቲ ሽልማት ናይቲ ካብ ላዕሊ ዝመጸ ጽውዓ ኣምላኽ ብክርስቶስ የሱስ እጐዪ» (ፊልጲስዩስ 3፡12,14)።
«ኩሉ ብክርስቶስ ዝበርትዓኒ ክገብር ይኽእል እየ» (ፊልጲስዩስ 4፡13)።
ጳውሎስ ሓንቲ ቃል፡ «ክርስቶስ»፡ ንምኽንያት ህይወቱ ገለጸ፡ «ንኣይሲ ምንባር ክርስቶስ» (ብሓቂ፡ ፊልጲስዩስ 1፡21)። ክርስቶስ ኣብ ስጋኡ ክዓቢ ደለየ፡ ብዝነብረሉ ወይ ብዝሞተሉ ንጐይታኡ ይኹን (ፊልጲስዩስ 1፡20)። ንሱ ነቲ ናይ ክርስቶስ ናይ መወዳእታ ተመክሮ ደለየ፡ እዚ ኸኣ ንርእሱ ምሉእ ብምሉኡ ምኽሓድን ንዕኡ ብምሉእ ህይወቱ ምሉእ ብምሉኡ ምፍላጥን፡ እንተላይ ብሞትን ትንሳኤን (ፊልጲስዩስ 3፡7-12) የጠቓልል። ክርስቶስ ዓብዩ ናይ ጳውሎስ ምኽንያት ንምንባር ነበረ። ክርስቶስ ኣብ ኩሉ ዕላማኡን ሸቶኡን ነበረ፡ ብህይወት ይኹን ብሞት። ኣብኡ ንርእሱ ምሕባእ ሞዴል ረኸበ – ፍጹም ኣብነት ትሕትና – ነቲ ሓደ ዓይነት ኣተሓሳስባ ክህልዎ ደለየ (ፊልጲስዩስ 2፡5)። ክርስቶስ ኣብ ምድራዊ ህይወቱ ምሉእ ብምሉኡ ዝበጽሖ ምልክት ነበረ (ፊልጲስዩስ 3፡14)። ንክርስቶስ ኣብ ሰማይ ናይ መወዳእታ ሽልማቱ ገይሩ ረኣዮ። ግናኸ ክርስቶስ ንዕኡ ንምግልጋል ናይ ውሽጣዊ ሓይሉ ምስጢር እውን ነበረ (ፊልጲስዩስ 4፡13)፡ እቲ ሓይሊ ንነፍሲ ወከፍ ስጕምቲ ናብ ሰማይ ዝወስዶ ጉዕዞ።

2. እቲ ክርስትያን ምስ ክርስትያናዊ ሕብረት

ጳውሎስ ምስ ቤተ ክርስቲያን ፊልጲስዩስ ሓቀኛ ክርስትያናዊ ሕብረት ነበሮ። ንሳቶም «ፍቑራተይ» (ፊልጲስዩስ 2፡12, 4፡1) ኢሉ ጸውዖም። እቲ ሃዋርያ ኣብ ልቡ ሓዞም (ፊልጲስዩስ 1፡3,7)፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ኣብ ህይወቶም ከም ዝሰርሕ ምሉእ ብምሉኡ ይፈልጥ ነበረ (ፊልጲስዩስ 1፡6, 2፡13)። ንሳቶም ኣብቲ ዝመጽእ «መዓልቲ ክርስቶስ» (ፊልጲስዩስ 1፡10, 2፡16) «ሓጐሰይን ኣኽሊለይን» ነበሩ። ስለዚ ብፍቕሪ ክበዝሑ ጸለየ፡ እዚ ኸኣ ብመንፈሳዊ ፍልጠትን ምስትውዓልን ይዓቢ ነበረ – ስለዚ ንጽቡቕ ነገራት ክርስትና ከም ዝምስጡን ከም ዝቕበሉን (ፊልጲስዩስ 1፡9-10)። ኣምላኹ ኩሉ «ድሌቶም ብኽብሪ ብክርስቶስ የሱስ» ከም ዝመልእሎም ይተኣማመን ነበረ (ፊልጲስዩስ 4፡19)።

3. እቲ ክርስትያን ምስ ወንጌል

እቲ ሰብ ናይ ወንጌል።

ፊልጲስዩስ 1፡12-18 ወንጌል1ን ምዝርጋሑን፡ ማለት ካብ ሰብ ናብ ሰብ ምዝርጋሑን፡ ንጳውሎስ ክንደይ ኣገዳሲ ከም ዝነበረ የርኢ። ንክርስቶስ ምእዋጅ ንህይወት ጳውሎስ ከም ክርስትያን ማእከላይ ነበረ። ብሓጺሩ ወንጌል እቲ ሰብ ዝሰብክዎ እዩ – «ወንጌል ክርስቶስ» እዩ (ፊልጲስዩስ 1፡27)። ወንጌል ብጐይታ የሱስ ኣብ መላእ ዓለም ዝፍለጥሉ ቀንዲ መገዲ ኮይኑ ይቕጽል (ፊልጲስዩስ 2፡9-10፤ መዝሙር 135፡13 ተመልከት)። ዝኾነ ሰብ ንዕኡ ከም መድሓኒን ጐይታን ክቕበሎ ከሎ፡ ክርስቶስ ይዓቢን ኣምላኽ ኣቦ ኸኣ ክብሪ ይቕበል (ፊልጲስዩስ 2፡11)።

ቃል ወንጌል፡

ከም «ብርሃን ኣብ ዓለም» ምእመናን «ቃል ህይወት» (ፊልጲስዩስ 2፡16 JND) ክሕዙን ብድፍረትን ብትብዓትን «ቃል ኣምላኽ» (ፊልጲስዩስ 1፡14) ክዛረቡ ኣለዎም። ቃል ወንጌል ናይ ኣምላኽ መልእኽቲ ን«ጠማምን ዝተሓላለኸን ወለዶ» እዩ (ፊልጲስዩስ 2፡15 NKJV)። ትሕዝቶን ትርጉምን ኣለዎ (1 ቈረንቶስ 15፡1-4)፡ ኣብ ካልእ ከኣ «መልእኽቲ [ቃል፡ esv] መስቀል» ብዛዕባ «ክርስቶስ ዝተሰቕለ» (1 ቈረንቶስ 1፡18,23) ተባሂሉ ተገሊጹ ኣሎ። ቃል ወንጌል ብኣምላኽ ንሰባት ናብ ክርስቶስ ንምቕያር ይጥቀመሉ (1 ጴጥሮስ 1፡23,25)።

መጀመርታ ወንጌል፡

መልእኽቲ ምድሓን ብክርስቶስ ጥራይ ብሃዋርያት ኣብ መጀመርታ ዘመን ክርስትና ተሰብከ፡ እዚ ጳውሎስ «መጀመርታ ወንጌል» (ፊልጲስዩስ 4፡15) ኢሉ ጸውዖ። ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ናይቶም ቀዳሞት መዓልታት ምሉእ መዝገብ ኣሎ፡2 እንተላይ ቅድሚ ናይ ጳውሎስ ሚስዮናዊ ንጥፈታት ዝነበሩ። ገለ ካብቶም ሎሚ ወንጌል እንገልጸሎም መገድታት ተለዊጦም ይኾኑ፡ ግናኸ ንሕና እሙናት ኮይንና ንጹር ሓቅታት ናይቲ መልእኽቲ ካብ ቃል ኣምላኽ ምቕራብ ኣገዳሲ እዩ። ከምቲ ኣብ መጀመርታ ዝነበረ፡ ሎሚ ዘለዉ ክርስትያናት ብኣምላኽ ተላኢኾም ቃል ክርስቶስ ንምስባኽ፡ ስለዚ ሰባት ብዛዕባኡ ክሰምዑን ብእምነት ንቓሉ ክእዘዙን (ሮሜ 10፡14-17)።

እምነት ወንጌል፡

ኣብ ፊልጲስዩስ 1፡27 ትሕዝቶ ወንጌል «እምነት ወንጌል» ተባሂሉ ተጸዊዑ ኣሎ፡ ማለት ምሉእ ሓቂ ወንጌል ከምቲ ኣብ ትምህርትታት መልእኽታት ሓድሽ ኪዳን፡ ከም ሮሜ፡ ዝተገልጸ። ሎሚ ንምሉእ ሓቂ ክርስትና «እምነት» ኢልና ንገልጾ፡ ካብኡ ኸኣ «እምነት ወንጌል» ኣገዳሲን መሰረታዊን ክፋል እዩ።

ምዕባለ ወንጌል፡

ስራሕ ኣምላኽ ካብቶም ቀዳሞት መዓልታት ኣቢሉ ኣሎ (ግብሪ ሃዋርያት 1፡8, 6፡7, 12፡24, 19፡20 ተመልከት)፡ ጐይታ የሱስ «ምዕባለ ወንጌል» (ፊልጲስዩስ 1፡12) ኣዚዙ። ካብ የሩሳሌም ጀሚሩ፡ ቅድሚ ወንጌል ኣብ መላእ ዓለም ክዝርጋሕ ናብ ይሁዳን ሳማርያን ዝገርም ምዕባለ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያት 1፡8፤ ቈሎሴ 1፡6,23)።

ሕብረት ኣብ ወንጌል፡

ጳውሎስ ብፍላይ ን«ሕብረት ኣብ ወንጌል» (ፊልጲስዩስ 1፡5) ናይ ፊልጲስዩስ ኣመስገነ – ኣብ ወንጌላዊ ስራሑ ምትሕብባሮም። ብጸሎት (ፊልጲስዩስ 1፡5,19)ን ብግብራዊ ደገፍ ብገንዘባዊ ሓገዝን ህያባትን ብምልኣኽን (ፊልጲስዩስ 4፡14-18) ምስኡ መሓዙት ነበሩ። ኣብ ፊልጲስዩስ 1፡7 ጳውሎስ ብሰለስተ መገዲ ምስኡ ኣብ ወንጌል ምትሕብባር ከም ዝነበሮም ገለጸ፦

ኣብ ምእሳሩ ንወንጌል፡ ኣብ ሮሜ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣይሓደግዎን፡ ግናኸ ንጐይታኦም እሙናት ኮይኖም ንጳውሎስ ምጽላይ ቀጸሉ (ፊልጲስዩስ 1፡19)። ከምኡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ምስኡ ዝነበሩ ይመስል ነበረ (ፊልሞን 13፤ እብራውያን 13፡3 ተመልከት)።
ኣብ ምክልኻል ወንጌል፡ ከም ጳውሎስ፡ ንወንጌል ዝቖመን ዝተዋግአን፡ ንሳቶም እውን ብተቓውሞን ስደት እኳ እንተነበረ፡ እሙናት ተከላኸልቲ እምነት ኮይኖም ቀጸሉ። ምናልባት ንእምነት ከመይ ከም ዝከላኸሉ ካብ ናይ ጳውሎስ ኣካይዳ ተማሂሮም ይኾኑ፡ ንሱ ንመጀመርታ ግዜ ወንጌል ናብኦም ከምጽእ ከሎ (ግብሪ ሃዋርያት 16)።
ኣብ ምጽዳቕ ወንጌል፡ ብፍላይ ነቶም ብስጋ ምስኡ ዝቖሙን ብሓቂ ኣብ ስራሑ ምስኡ ዝተዋግኡን ዘከረ። ሓደ ካብኦም «ሓቀኛ መሓዛ» (ፊልጲስዩስ 4፡3) ወይ «ሓቀኛ መሓዙት» (KJV) ተባሂሉ ተጸዊዑ ኣሎ፡ ማለት “እሙን ሲንዚጉስ; ግሪኽኛ እቲ መሓዙት” (ESV footnote)። ደብልዩ. ኢ. ቫይን እዚ ምናልባት ስሙ ከም ዝነበረ ገለጸ፡3 ስለዚ ኸኣ ንሓባራዊ ጻዕሮም ኣብ ወንጌል ስራሕ ብግቡእ ገለጸ። ጳውሎስ ንሓቂ ክርስቶስ ኣብ ህይወቱ ይፈልጥ ነበረ፡ ግናኸ እዞም ኩሎም ፊልጲስዩስ እውን ንሓይሊ ምድሓን ክርስቶስ ምጽዳቕን ምስክርነትን ከም ዝሃቡ ዘከረ። ንፊልጲስዩስ ብሓንቲ ሓሳብ ጸኒዖም ክቕጽሉ ኣተባብዖም፡ ምኽንያቱ እዚ እውን ንቐጻሊ ውጽኢታዊነት ወንጌል ሓያል ምስክርነት ነበረ (ፊልጲስዩስ 1፡27)።
ኣገልግሎትን ኣገልገልትን ወንጌል፡ ጳውሎስ ብፍላይ ንሕብረት ወዱ ኣብ እምነት፡ ጢሞቴዎስ፡ ኣመስገነ፡ ንሱ ካብ ማእከል ካልኣይ ሚስዮናዊ ጉዕዞኡ ጀሚሩ ተለማማዲኡ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያት 16፡3)። ጳውሎስ ናብ ፊልጲስዩስ ክጽሕፍ ከሎ፡ ጢሞቴዎስ ብቑዕ ምዃኑ ተረጋጊጹ ነበረ፡ «ምስ [ጳውሎስ] ኣብ ወንጌል ኣገልጊሉ» (ፊልጲስዩስ 2፡22 ESV)። ንሱን እቶም ኣብ ፊልጲስዩስ 4፡2-3 ዝተጠቕሱ ካልኦትን ናይ ጳውሎስ እሙናት መሓዙት ጥራይ ኣይነበሩን፡ ንሳቶም እውን ንርእሶም ንስራሕ ወንጌል ኣገልጊሎም (ግሪኽኛ ን«ኣገልገሉ»)። እዚ ኸኣ ንሳቶም ንፍቓድ ጐይታኦም ተገዚኦም ከም ዝነበሩን ንዕላማ ምዝርጋሕ ወንጌል ከም ዝተጠቕሙን የርኢ።

ህይወትናን ወንጌልን፡

ናይ ጳውሎስ ምዕዶ፡ «ኣካይዳ ህይወትኩም ንወንጌል ክርስቶስ ብቑዕ ይኹን» (ፊልጲስዩስ 1፡27)፡ ኣዝዩ ፈታኒ እዩ! ፊልጲስዩስ ሮማዊት ከተማ ነበረት፡ ስለዚ እዞም ምእመናን ናይ ጳውሎስ ምዕዶ ንሳቶም ከም ዜጋታት ሰማይ ክነብሩ ብቐሊሉ ክርድእዎ እዮም። ከምኡ እውን፡ «ብቑዕ» ማለት ምሉእ ህይወተይ ምስ ወንጌል «ክመጣጠን» ኣለዎ! እዚ እዩ እቲ ግብራዊ ትርጉም ናይ «ምክልኻልን ምጽዳቕን ወንጌል» (ፊልጲስዩስ 1፡7)። ቅድም ንሰብ ወንጌል – ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ – ክንፈልጥን ንእምነት ወንጌል ክንርድእን ኣለና። ሎሚ ኣብ ወንጌላዊ ስራሕ ብዙሕ ስልጠና ይወሃብ ኣሎ፡ ግናኸ ንመጀመርታን ምዕባለን ወንጌል ኣብ መጽሓፍ ቅዱስና ክንመሃርን በዚ ኸኣ ብቑዓት ኣገልገልቲ ወንጌል ክንከውን ንኽእል ኢና። ምስ ሓደ ኣተሓሳስባ ዘለዎም ምእመናን ኣብ ወንጌል ሕብረት ክንገብርን ብጸሎት ይኹን ብግብራዊ ደገፍን ሓገዝን ምስኦም ኣብ ስራሕ ምዝርጋሑ ክንሰርሕ ንኽእል ኢና። «ሓጺድ ብሓቂ ብዙሕ እዩ፡ ግናኸ ሰራሕተኛታት ሒደት እዮም፡ ስለዚ ንጐይታ ሓጺድ ናብ ሓጺዱ ሰራሕተኛታት ከምጽእ ጸልዩ» (ሉቃስ 10፡2 NKJV)።

መወከሲታት