ኣምላኽ ንሰብ ፍሉይ ገይሩ ፈጢርዎ
ፍጥረት
“ኣብ መጀመርታ ኣምላኽ ሰማይን ምድርን ፈጠረ” (ዘፍጥረት 1፡1 ESV)። ንምድሪ ኣብ ፍሉይ ግዜን ቦታን ኣብ ፍሉይ ቦታ ኣብ ፍሉይ ቦታ ንሰብኣዊ ህይወት ፍጹም ዝኾነ ቦታ ኣቐሚጥዋ (ቁጽርታት 9-27,31 ኣስተብህል።) እቲ ዩኒቨርስ እውን ንተፈጥሮኣዊ ሕግታት ንሰብ ብግቡእ ንኽሰርሕ ዘድሊ ፍሉይ ኣካላዊ ቋንቋታት ሒዙ ተፈጢሩ። ኣምላኽ ሓንቲ ኮኾብ – ጸሓይ – ንዘድሊ ብርሃንን ሙቐትን ንኽትህብ ፈጠረ። ንምድሪ ምምላስን ምምላስን ሃባ እሞ እቲ ሙቐት ክዝርጋሕን ንሰብ ዝነብሩሉ ቦታታት ክህልውን። መዓልትን ለይትን፣ ወቕትን ዓመታትን ክህልዋ ፈጠራ (ቁጽሪ 14)። ምድሪ እውን ህይወት ካብቶም ኣብ ጠፈር ብተፈጥሮኣዊ መስርሕ ዝፍጠሩ ዝተሰርዑ ፍርፋራትን ጨረርታትን ዝከላኸል ማግኔቲክ መስክ ሒዛ ተፈጢራ። ብፍሉይ ድማ፡ “ኣምላኽ ንሰብ ብምስሉ ፈጠሮ” (ቁጽሪ 27)፣ “ካብ ሰማያውያን ፍጥረታት [መላእኽቲ] ንእሽቶ ዝተሓተ” (መዝሙር 8፡5)፣ ከምኡ’ውን “ኣብ ልዕሊ ምድሪ ኩሉ” “ስልጣን” ዘለዎ (ዘፍጥረት 1፡26)።
ንቕሓት
ሰብ ብንጹር ብንቕሓት ተፈጢሩ እዩ፣ እንተኾነ ግን ተመራመርቲ ካልኦት ፍጥረታት ብግቡእ “ንቑሓት” ተባሂሎም ክጽውዑ ይኽእሉ ድዮም ኣብ ዝብል ኣይሰማምዑን። ጥንታውያን ኣስተንተንቲ ሰብኣዊ ንቕሓት ብሰንኪ ሰብኣዊ ነፍሳት ከም ዝኾነን እንስሳታት ንቑሓት ከም ዘይኮኑን ነፍሳት ከም ዘይብሎምን ይሓስቡ ነይሮም፣ እንተኾነ ግን ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ክልቲኦም ነፍሳት ከም ዘለዎም ንርኢ (ኣብ መክብብ 3፡21 “መናፍስቲ” ተባሂሉ ይጽዋዕ)።
ነፍሲ እንታይ እያ? “መቀመጢ ስምዒታዊ ኣካል ኣብ ሰብ፣ በቲ ዝርእየሉ፣ ዝሓስበሉ፣ ዝስምዖ፣ ዝምነየሉ” ከምኡ’ውን “መቀመጢ ፍቓድን ዕላማን” እያ (ግብሪ ሃዋርያት 4፡32፤ ዘዳግም 11፡13 ኣስተብህል።) በዚ መለክዒታት እዚ እንስሳታትና ነፍሳት ከም ዘለዎም ንርኢ፣ እንተኾነ ግን 1 ተሰሎንቄ 5፡23 ሰብ ካብ እንስሳታት ብሰለስተ ኣካላት ከም ዝፍለ ንጹር ይገብር፡ “መንፈስን ነፍስን ስጋን።” ኣብ ሞት “ሓመድ [ስጋ] ናብ ምድሪ ይምለስ፣ መንፈስ ድማ ናብ ዝሃቦ ኣምላኽ ይምለስ” (መክብብ 12፡7፤ ዘፍጥረት 3፡19 ርአ)። መንፈስን ነፍስን ንሓድሕዶም ምፍላይ ኣጸጋሚ እዩ (እብራውያን 4፡12 ርአ)።
ቋንቋ
ቋንቋ ፍሉይ ሰብኣዊ እዩ። ኣምላኽ ንሰብ ፍሉይ ኣፍ ኣገባብ ሃቦ እሞ እዚ ድማ ነቲ ትርጉም ዘመሓላልፍ ዝተሓላለኸ ድምጽታት ይፈቅድ። እዚ ክእለት እዚ ንሰብ ንኻልኦት ፍልጠትና፣ ባህልናን ሓሳባትናን ከም ዘመሓላልፍ ይፈቅድ።
ኣምላኽ ንሰብ ንምርኻብ ቋንቋ ይጥቀም። እዚ ከምዚ ይሰርሕ፡ ኣምላኽ መንፈስ ቅዱስ እቲ ሓቂ ብመንፈሳውያን ሰባት ናብ ኣእምሮኦም ክቕበል ገበሮ እሞ ንሳቶም ድማ ከም ቅዱሳት ጽሑፋት ጸሓፍዎ (2 ጢሞቴዎስ 3፡16-17 ርአ)። ንሳቶም ናብቶም ዝተላእከሎም ሰባት ብቋንቋኦም ጸሓፍዎ፣ ብእንግሊዝኛ ወይ ብኻልእ ዘመናዊ ቋንቋ ኣይኮነን። ኣምላኽ ድሕሪኡ ብቕዱሳት ጽሑፋት ናብ ቃላት ናይ ሕጂ መጽሓፍ ቅዱስና ብግቡእ ንኽትርጉሙ ዝኽእሉ ብቑዓት ሰባት ባረኸና! ብፍላይ ድማ፡ ጐይታና የሱስ፣ ከም ሰብ ዝተራእየ፣ ባዕሉ ኣብ ዮሃንስ 1 “እቲ ቃል” ተባሂሉ ይጽዋዕ፣ ንኣቦ ድማ የርእየና (14፡8-9)!
ቋንቋና ብወለዶታት እናተመሓላለፈ ይቕየር። ስለዚ ፈረንሳይኛ፣ ስጳኛኛ፣ ጣልያንኛን ካልኦት ሮማንስ ዝበሃሉ ቋንቋታት ብላቲን ዝዛረቡ ሰባት ጀመሩ። ብተመሳሳሊ እንግሊዝኛ፣ ደች፣ ከምኡ’ውን ስካንዲናቪያ ቋንቋታት ጀርመናዊ ምንጭ ነበሮም። እብራይስጥ ቋንቋታት ዝተፈላለዩ ለውጥታት ገበሩ እሞ ኣራማይክ ኮኑ፣ እቲ “ጐይታና ኣብ ምድሪ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ኣብ ፍልስጥኤም ብብዝሒ ዝዝረብ ዝነበረ” ቋንቋ። ስለዚ ናይ ጐይታና ትክክለኛ ቃላት ኣብ ማቴዎስ 27፡46 እንግሊዝኛ ኣይኮነን፣ “ኣምላኸይ፣ ኣምላኸይ፣ ስለምንታይ ሓደግካኒ” ግን ኣራማይክ “ኤሊ፣ ኤሊ፣ ላማ፣ ሳባክታኒ” እዩ።
ብልሓት
ኣምላኽ ንዓና፣ ከም እንስሳታት ዘይኮነስ፣ ተፈጥሮ ከመይ ከም ዝሰርሕ ንኽንርድእን ነቲ ምስትውዓልና ድማ ካብ ባዮሎጂካዊ ዓቕምና ንላዕሊ ንምፍጻም ከመይ ከም እንጥቀመሉን ዘኽእለና ብልሓት ሃበና። ካብ ኣየር ንላዕሊ ብዝበለጸን ብዝለዓለን ዝነፍሩ ማሽናት ንፈጥር – እዚ ድማ ኣዕዋፍ ክገብርዎ ዘይክእሉ እዩ። ካብ ድምጽና ንላዕሊ ንነዊሕ ርሕቀት ሓበሬታ ንኸነመሓላልፍ ዘኽእሉና ማሽናት ፈጢርና ኢና – ራድዮ፣ ተሌፎን፣ ተለቪዥንን ኢንተርነትን – ከምኡ’ውን ክመሃሩ ዝኽእሉ ማሽናት እውን ፈጢርና ኢና!
ካብ ተመክሮና እንመሃሮ ንኻልኦት ወለዶታት ከነመሓላልፍ ንኽእል ኢና። ሓሳባትና ምስ ካልኦት ንለዋወጥ፣ ኣብ ሽግራትና ሓገዞም ንረክብ ከምኡ’ውን ካብ ጥበቦም ንጥቀም። እዚ እናፈለጥና፣ ኣምላኽ “ንሓድሕድና ንፍቕርን ንሰናይ ግብርን ከመይ ከም እነበራብር ንሓስብ፣ ምእካብና ኣይንሕደግ … ግን ንሓድሕድና ንበረታትዕ” ይብለና (እብራውያን 10፡24-25)።
መንፈሳውነት
ሰብኣዊ ፍጥረታት ከምዚ ገይሮም ተፈጢሮም እዮም እሞ ሳዕቤናት ተግባራቶም ክርእዩ ይኽእሉ እዮም፣ ስለዚ ድማ፣ ከም እንስሳታት ዘይኮነስ፣ ንዝብልዎምን ንዝገብርዎምን ሓላፍነት ኣለዎም። ስነ-ምግባራዊ መለክዒታት ኣለና። እዞም መለክዒታት እዚኦም ንኻልኦት ከምቲ ንዓና ክገብሩልና እንደልዮ ክንገብር ከም ዘሎና የምህሩና (ማቴዎስ 7፡12 ርአ)። ቅኑዕን ጌጋን እንታይ ምዃኑ ንመሃር፣ ከምቲ ክንገብሮ ዝግባኣና ዘይገበርናዮ ድማ ናይ ጥፋተኝነት ስምዒት ይስምዓና።
መንፈሳውያን ፍጥረታት ስለ ዝኾና፣ ጥፋተኝነት ክስምዓና ኣይንደልን ኢና። ስለዚ ድማ ንተግባራትና ንምምካን ወይ ንምጽድዳቕ ንመሃር። ብዘይፍላጥና እዚ ከም ዘይሰርሕን ነቲ ጥፋተኝነት ንምውሳድ ድማ ኣድሓኒ ከም ዘድልየናን ንፈልጥ። ኣምላኽ ነቲ ሓደ ሓቀኛ ኣድሓኒ፣ ክርስቶስ የሱስ፣ ብምሃብ ይፈትወና። ነቲ ዝህቦ ምድሓን እንተ ተቐቢልናዮ፣ ኣብኡ “ጽድቂ ኣምላኽ ንኸውን” (2 ቈረንቶስ 5፡21)። ሰብ ብፍሉይ ክድሕን ይኽእል! ቅዱሳት ጽሑፋት ኣምላኽ መላእኽቲ ወይ እንስሳታት ከም ዘድሕን ኣብ ዝኾነ ቦታ ኣይዛረብን!
ኣምላኽ ንሰብኣዊ ፍጥረት ከምዚ ዝበለ ሞገስ ስለምንታይ ኣርኣየ?
ክሳዕ ሕጂ ብዛዕባ ፍሉይነት ሰብ ብዙሕ ተዛሪብና ኢና፣ እንተኾነ ግን ነቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ሕቶ፣ “ሰብ እንታይ እዩ እሞ ንስኻ [ኣምላኽ] ትዝክሮ” (እብራውያን 2፡6) ንጹር መልሲ ኣይሃብናን። ገለ ግሩም መልስታት ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ይርከቡ፡
- ኣምላኽ “ብምሕረት ሃብታም” እዩ (ኤፌሶን 2፡4)።
- ኣምላኽ ብ“ዓብዪ ፍቕሪ” ይፈትወና (ቁጽሪ 4)።
- ኣምላኽ ከም “ኣዕሩኽቱ” ክንከውን ይደልየና (ዮሃንስ 15፡14-15)። ኣብርሃም፣ ንኣብነት፣ “ዓርኪ ኣምላኽ ተባሂሉ ተጸውዐ” (ያእቆብ 2፡23)።
- ኣምላኽ ኣብ “ዘለኣለማዊ ክብሩ ብክርስቶስ” ምስኡ ክንከውን ይደልየና (1 ጴጥሮስ 5፡10)።
- ኣምላኽ “ብምስሉ” ፈጠረና (ዘፍጥረት 1፡27)።
- ኣምላኽ “ብመንፈስን ብሓቅን ዝሰግዱሉ ሓቀኛታት ኣምለኽቲ” ይደሊ (ዮሃንስ 4፡23)።
- ኣብ ዘለኣለማዊ ህይወት፣ ንዕኡ ብፍጹምን ብፍሉይን ክንሰግደሉ ክንክእል ኢና!
መወከሲታት
- ካብ ፍሉይ ሕታም ዝተወስደ Scientific American፤ “ሰብ፣ ስለምንታይ ካብ ካልኦት ፍጥረታት ኣብዛ ፕላኔት እዚኣ ፍሉያት ዝኾና፡ መስከረም 2018፣ ገጽ 29-94። ካብኡ ዝተወስዱ ጥቅስታት ኣይተጠቕሱን ምኽንያቱ ብዙሕ ካብ ትርጉማቱ ኣብ ምዕባለ ዝተመርኮሰ ስለ ዝኾነ። ምዕባለ ምምሕያሽ ዕላማ ናይዛ ጽሕፍቲ እዚኣ ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣይኮነን።
- ቫይን፣ ደብልዩ. ኢ.፤ Expository Dictionary Of New Testament Words, ጥራዝ IV፣ ገጽ 54። ኦሊፋንትስ፣ መስከረም 1952።
- ሓድሽ ከምኡ’ውን ሓጺር መዝገበ ቃላት መጽሓፍ ቅዱስ፣ ጂ. ሞሪሽ፣ 114 ካምበርዌል ሮድ፣ ኤስ. ኢ. ኤስ. ገጽ 66
