የሱስ ብሓቂ ኣምላኽ ድዩ፧
ኣብ መላእ ላቲን ኣሜሪካ፡ ኣፍሪቃ፡ ኤውሮጳን ሰሜን ኣሜሪካን፡ ስብእና ክርስቶስን ትምህርቲ ስላሴን ብቐጻሊ ይጥቀዑ ኣለዉ። ሎሚ፡ ካብ ዝኾነ ግዜ ንላዕሊ፡ ሓደ ዘይፍሉጥ ክርስትያናዊ ጉጅለ ወይ ወንጌላዊ እንተ ረኸብና፡ ክንሓትቶ ዘለና ኣገዳሲ ሕቶ እዚ እዩ፡ «ብዛዕባ ስብእና ክርስቶስ፡ እቲ ዘለኣለማዊ ወዲ ኣምላኽ፡ እንታይ ኢኹም እትኣምኑ፧»
እቲ ወዲ፡ ምስ ኣቦ ማዕረ
እቲ ናይዚ ሕቶ እዚ ቀዳማይ ክፋል፡ «የሱስ ፍሉይ ወዲ ኣምላኽ፡ ምስ ኣቦ ማዕረ፡ ከምኡ እውን ንሱ ኣምላኽ ወዲ፡ ፈጣሪ ናይ ፍጥረት ምዃኑ ትኣምኑ ድዩ፧» ክኸውን ይኽእል። ኣርባዕተ ሓያላት ምዕራፋት ሓድሽ ኪዳን ንምሉእ፡ ፍጥራታዊ ኣምላኽነት ክርስቶስ ከም ወዲ ኣምላኽ ይምስክሩ፡ ዮሃንስ 1፡ ቈሎሴ 1፡ እብራውያን 1ን ራእይ 1ን። እዞም ምዕራፋት እዚኦም ንክርስቶስ ከም «ቃል»፡ ኣምላኽ ዝነበረን ንኹሉ ዝፈጠረን ይጥቀሱ (ዮሃንስ 1:1-3፤ ቈሎሴ 1:16፤ እብራውያን 1:2)። ካብዞም ኣርባዕተ ምዕራፋት እዚኦም ወጻኢ፡ ብዙሓት ካልኦት ቅዱሳት ጽሑፋት ፍሉያት ምስክርነታት ንእኡ ይህቡ። ኣብ ዮሃንስ 10:30፡ የሱስ ባዕሉ፡ «ኣነን ኣቦን ሓደ ኢና» ኢሉ ኣወጀ። ጳውሎስ ን«ክብሪ ዓቢ ኣምላኽናን መድሓኒናን፡ የሱስ ክርስቶስ» ይጥቀስ (ቲቶስ 2:13 NASB)።
ብዛዕባ ኣምላኽነት ክርስቶስ ብሉይ ኪዳን እንታይ ይብል፧ ኢሳይያስ 9:6 ጐይታ የሱስ ሓያል ኣምላኽ ምዃኑ ይገልጽ፡ «ህጻን ተወሊዱልና እዩ እሞ፡ ወዲ ተዋሂቡና እዩ ... ስሙ ኸኣ ... ሓያል ኣምላኽ ኪስመ እዩ።» እዚ ሓያል ኣምላኽ እዚ ኣብ ዘዳግም 10:17 ከም «ጐይታ ናይ ጐይቶት ... እቲ ሓያልን እቲ ዘፍርህን ኣምላኽ» ተጠቒሱ ኣሎ። ኤርምያስ 32:18 ብተወሳኺ፡ ስም እዚ ሓያል ኣምላኽ እዚ የሆዋ ምዃኑ ይገልጽ፡ «ኦ ዓቢን ሓያልን ኣምላኽ። ጐይታ (የሆዋ) ሰራዊት ስሙ እዩ።» እያሱ 22:22 እውን ከምኡ ይገብር።
ብገርህነት፡ ገለ ሰባት የሱስ የሆዋ ናይ ብሉይ ኪዳንን ሓያል ኣምላኽን ምዃኑ ክሰማምዑ እዮም፡ ግናኸ ድሕሪኡ «ሓያል ኣምላኽ» ከም «ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ» ኣይኮነን ይብሉ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ንሳቶም የሱስ ሓያል ኣምላኽ እዩ ይብሉ፡ ግናኸ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ኣይኮነን። ብዙሓት ቅዱሳት ጽሑፋት ነዚ ክርክር እዚ ብግልጺ፡ ስም ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ የሆዋ ምዃኑ ብምግላጽ ይምልሱ። ንኣብነት ዘፍጥረት 17:1 ይብል፡ «ጐይታ (የሆዋ) ንኣብራም ተራእዮ፡ ንእኡ ኸኣ፡ ኣነ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ እየ፤ ኣብ ቅድመይ ተመላለስ፡ ፍጹም ከኣ ኩን፡ በሎ።» ጐይታ ድሕሪኡ ንሙሴ ክረኣዮ ከሎ፡ «ንኣብርሃም፡ ንይስሃቅ፡ ንያዕቆብ፡ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ኮይነ ተራእየኩም፡ ግናኸ ብስመይ ጐይታ (የሆዋ) ኣይገለጽኩሎምን።» እቲ መዝሙራዊ ነቶም ዝተፈላለዩ ስማት ኣምላኽ ብሓደ የራኽቦም፡ «ኣብ መጽለሊ ልዑል ዚነብር፡ ኣብ ጽላል ኩሉ ዝኽእል ኪሓድር እዩ። ንጐይታ፡ መዕቆበይን ዕርደይን፡ ኣምላኸይ፡ ዝውከሎ፡ ኽብሎ እየ።» እቲ ሓቂ እዚ ኩሉ ናይ ብሉይ ኪዳን ስማት ንሓደ ኣምላኽ – ሓያል፡ ኩሉ ዝኽእል፡ ኣነ እየ፡ የሆዋ፡ ከምኡ እውን ኣምላኽ – የጠቓልሉ፡ እሞ የሱስ እዚ ኣምላኽ እዩ (መዝሙር 45:6፤ ኢሳይያስ 9:6፤ ራእይ 1:10-18)። ንሱ ኩሉ ዝኽእል ፈጣሪ ኣምላኽ፡ ኣምላኽ ወዲ፡ ምስ ኣቦን መንፈስ ቅዱስን ኣብ ምስጢር ኣምላኽነት ማዕረ እዩ።
ነዚ ምስጢር እዚ ክንርድኦ ኣይተጸበናን፡ ግናኸ ብእምነት ኣብ ቃል ኣምላኽ ክንቕበሎ ኣድላዪ እዩ።
ወዲ ኣምላኽ ካብ ዘለኣለም
ካልእ ኣገዳሲ ክፋል ናይ ሕቶና እዚ እዩ፡ «እቲ ርክብ ኣብ መንጎ ኣቦን ወድን ዘለኣለማዊ ድዩ፡ ወይስ ኣብ ቤት-ልሄም ጀመረ፡ ከምቲ እብራውያን 1:5 ዝሕብር፡ «ንስኻ ወደይ ኢኻ፡ ሎሚ ኣነ ወሊደካ እየ» ዝብል፧ ቅድም ንዮሃንስ 1:14 ኣስተብህል፡ «እቲ ቃል ስጋ ኮይኑ ኣብ ማእከልና ሓደረ፡ ክብሩ ኸኣ ረኤና፡ ከም ናይ ሓደ ወዲ ኻብ ኣቦ፡ ምሉእ ጸጋን ሓቅን።» እቲ ጐይታ የሱስ ብስጋ ዝገለጾ መለኮታዊ ክብሪ፡ ካብ ዘለኣለም ምስ ኣቦ ዝነበሮ ክብሪ እዩ። እንደገና ኣብ ዮሃንስ 17:24 እቲ ወዲ ንኣቦ፡ «ንስኻ ቅድሚ ምምስራት ዓለም ኣፍቂርካኒ ኢኻ» ይብሎ። ብዛዕባ ዘለኣለማዊ ፍቕሪ ኣብ መንጎ ኣቦን ወድን ይዛረብ ነበረ።
ኩሉ ሓቀኛ ፍቕሪ ኣብዚ ይጅምር – ምስዚ ዘለኣለማዊ መወከሲ ነጥቢ፡ «ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ኣፍቀራ እሞ፡ ንሓደ ወዱ ወፈየ» (ዮሃንስ 3:16)። እቲ ኣምላኽ ንዓለም ዝነበሮ ፍቕሪ፡ ንሓደ ወዱ ብምሃቡ ይዕቀን – እቲ ወዲ ዝነበረ ቅድሚ ናብ ዓለም ምልኣኹ።
እቲ ራብዓይ መወከሲ ኣብ ምሳሌ ወይኒ እዩ፡ «ሓደ ወዲ ጥራይ ነበሮ፡ ፍቑር ወዲ፡ ንእኡ ኸኣ ኣብ መወዳእታ ናባታቶም ለኣኾ፡ ወደይ ኬኽብሩኒ እዮም፡ እናበለ» (ማርቆስ 12:6)። ኣብዚ ምሳሌ እዚ፡ እቲ ወናኒ ወይኒ ስእሊ ኣምላኽ ኣቦ እዩ። እቲ ወናኒ ንሓደ ወዱ ናብ ወይኒ ክልእኮ ከሎ፡ ከምቲ ኣቦ ንሓደ ወዱ ናብ ዓለም ዝለኣኾ እዩ። ብግልጺ፡ ጐይታ የሱስ ቅድሚ ናብ ዓለም ምምጻኡ፡ ናይ ወዲ ርክብ ምስ ኣቦ ይሕጎስ ነበረ።
ብሓጺሩ፡ ጐይታ የሱስ ወዲ ነበረ፡ ቅድሚ ናብ ዓለም ምምጻኡ፤ ቅድሚ ምምስራት ዓለም፤ ቅድሚ ፍጥረት ፍጥረት (እብራውያን 1:3)፤ ካብ ዘለኣለም – ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ይነብር ነበረ (ዮሃንስ 1:18)። እዚ ዝነጽግ፡ ንሓይሊ ወንጌል ይንክይ፡ ንዘለኣለማዊ መወከሲ ነጥቢ ሓቀኛ ፍቕሪ ይጥቅዕ፡ ንክብሪ ወዲ ኣምላኽ ከኣ የደብዝዝ።
እቲ ወዲ ከም ሰብን መሲሕን
ግናኸ ብዛዕባ እቲ ቀደም ዝተጠቕሰ ጥቕሲ፡ እብራውያን 1:5፡ «ንስኻ ወደይ ኢኻ፡ ሎሚ ኣነ ወሊደካ እየ» እንታይ እዩ፧ ቅድም እዚ ናይ ብሉይ ኪዳን ጥቕሲ ኣብ ክልተ ካልኦት ቦታታት ኣብ ሓድሽ ኪዳን እውን ከም ዝርከብ ኣስተብህል፡ እብራውያን 5:5ን ግብሪ ሃዋርያት 13:33ን። ኣብ እብራውያን 1:5 ንልደት ጐይታ ዝውክል እኳ እንተኾነ፡ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 13:33 ንትንሳኤኡ፡ ኣብ እብራውያን 5:5 ከኣ ንምኽባሩ ይውክል። የሱስ ክሳብ ዘይተንስአ ወይ ዘይተኸብረ ወዲ ኣይኮነን ድዩ ዝኾነ፧ ርግጽ ኣይኮነን።
እምበኣር፡ ሓቀኛ ትርጉም እዞም ጥቕስታት እዚኦም እንታይ እዩ፧ መዝሙር 2:7፡ እዚ መግለጺ እዚ ንመጀመርታ ዝርከበሉ፡ ንመሲሕ ይውክል እዩ። እቲ መሲሕ እዚ ፍሉይ ርክብ ናይ ወዲ ምስ የሆዋ፡ ከም ሰብ ክውለድ ከሎ ኺወስድ እዩ። ከም ዘለኣለማዊ ወዲ ኣብ መለኮታዊ ባህርዩ ዘሎ፡ ጐይታ የሱስ ነዚ ፍሉይ መሲሓዊ ርክብ ከም ሰብ ኣብ ልደቱ ኣተወ። ትንሳኤኡን ምኽባሩን ንሱ ብሓቂ መሲሕ፡ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ብተወሳኺ ኣረጋገጹ።
ከም ፍጹም ሰብ ኣብ ምድሪ፡ ጐይታ የሱስ ንኣቦኡ ተገዚኡ ነበረ። ከም ሰብ፡ ኣቦኡ ካብኡ ዝዓቢ ምዃኑ ኣፍለጠ፡ ብቐዳምነትን ስልጣንን ዝዓቢ። ስለዚ ኣብ ዮሃንስ 14:28፡ «ኣቦ ካባይ ይዓቢ እዩ» በለ። እንደገና፡ ኣብ ዮሃንስ 10:29፡ «እቲ ዝሃበኒ ኣቦይ ካብ ኩሉ ይዓቢ እዩ» በለ። ከም ፍጹም ሰብ፡ የሱስ ንኣቦኡ ተገዚኡ ነበረ፡ ንልዕልናኡ ኸኣ ኣፍለጠ። ሰብ ብምዃኑ፡ ቦታ ባርያ ወሰደ፡ ክሳብ ሞት እውን ታዛዚ ነበረ፡ ንኣና ኢሉ ሞት መስቀል እውን (ፊልጲ 2:6-8)። ገና ንሓንቲ ደቒቕ እውን ዘለኣለማዊ ወዲ፡ ፈጣሪ ፍጥረት ምዃኑ ኣየቋረጸን። እቲ ኣብ ባሕሪ ገሊላ ዝነበረ ማይ ክሕርብ ከሎ፡ «ህዱእ ኩን፡ ስቕ በል» ብምባል ኣህደኦ (ማርቆስ 4:39)። ከምዚ እዩ ምስጢር ስጋዌ።
ተሳቒዩን ተፈቲኑን፡ ግናኸ ብዘይ ሓጢኣት
የሱስ ኣምላኽ ምዃኑ ከይሓደገ፡ ብኹሉ መገዲ ሰብ ኮነ፡ ካብ ሓጢኣት ወጻኢ (እብራውያን 4:15)። ጥሙይ ኮይኑ፡ ምግቢ ኣድለዮ፤ ጽሙእ ኮይኑ፡ ማይ ሓተተ፤ ደኺሙ፡ ደቀሰ፤ ተፈቲኑ፡ ተሳቐየ። ስቓዩ ኣዝዩ ሓቀኛ ነበረ፡ «ተፈቲኑ ስለ ዝተሳቐየ» (እብራውያን 2:18) ካብቲ ንሕና ክንፈልጦ እንኽእል ንላዕሊ። ሓጢኣት ክገብር ይኽእል ነይሩ ድዩ፧ ኣይፋሉን! ኣብ ሓድነት ስብእናኡ – ፍጹም ኣምላኽን ፍጹም ሰብን – ሓጢኣት ክገብር ኣይከኣለን። ገና ንፈተና ብምቅዋም ተሳቐየ (ማቴዎስ 4:1-11፤ ሉቃስ 4:1-13)።
ሓደ ኣብነት ናይ ክቡር ብረት፡ ከም ወርቂ፡ ንፈተና – ከም ኣዝዩ ልዑል ሙቐት – ክግዛእ ከሎ፡ ነቲ ፈተና ይሓልፍ፡ ብዚ ኸኣ ብሓቂ ከምዚ ዝኣመሰለ ብረት ምዃኑ የረጋግጽ። ብተመሳሳሊ፡ ፈተና የሱስ መን ምዃኑ ኣረጋገጸ። ግናኸ ከምቲ ብረት ዘይኮነስ፡ ጐይታ ሰብኣዊ ስምዒታት ነበሮ። ንኹሉ ፈተናን መከራን ተሰምዖ፡ ንምቅዋሞም ከኣ ተሳቐየ። ከምቲ እብራውያን 5:7 ዝብሎ፡ «ኣብ መዓልታት ስጋኡ ... ብዓውታን ንብዓትን ጸሎትን ልማኖን ናብቲ ኻብ ሞት ኬድሕኖ ዝኽእል ኣቕረበ፡ ብፍርሃቱ ኸኣ ተሰምዐ።»
ስቓዩ ሓቀኛ ነበረ። ይኹን እምበር፡ ክፈሽል ኣይከኣለን። እቲ ስቓይ ቅዱስ ባህርዩ ጥራይ ኣርኣየ። ኣብ ልደቱ፡ እቲ መልኣኽ ንማርያም፡ «እቲ ኻባኺ ዚውለድ ቅዱስ፡ ወዲ ኣምላኽ ኪብሃል እዩ» በላ (ሉቃስ 1:35)። ከም ንሕና ወይ ከም ኣዳም፡ ንጹህ ኮይኑ ዝተፈጥረ፡ ዘይኮነስ፡ የሱስ ካብ ግዜ ጽንሰቱ ቅዱስ ነበረ። «ኣብኡ ሓጢኣት የልቦን»፡ ዮሃንስ ጸሓፈ (1 ዮሃንስ 3:5)። ጴጥሮስ ንሱ «ሓጢኣት ዘይገበረ» ምዃኑ በለ (1 ጴጥሮስ 2:22)። ናይ ጳውሎስ ምስክርነት ከኣ ንሱ «ሓጢኣት ዘይፈልጥ» ምዃኑ ነበረ (2 ቈረንቶስ 5:21)።
ጽውዓ ንኣምልኾ
ንየሱስ ከም ዘለኣለማዊ ወዲ ክንርእዮ ከለና – ንክብሪ ኣምላኽነቱ ገዲፉ ሰብ ንምዃን፡ ንኣና ኢሉ ኣብ መስቀል ንምሳቕን ኣብኡ ብናይ ሓጢኣትና ጾር ንምስቓይን – ርእስና ነድንን ንሰግድ። እዚ ሓቂ እዚ ብዛዕባ ስብእና ክርስቶስ ኣብ ልቢ ወንጌል እዩ – ዘለኣለማዊ ወዲ፡ ፈጣሪ፡ ኣምላኽ ብስጋ፡ ፍጹም ዘይሓጥእ፡ ዝሳቐን ዝፍተንን ሊቀ ኻህናት። እዚ ኩሉ መን እዩ ክርድኦ ዝኽእል፧ ሓደ እኳ ኣይኮነን። ግናኸ ብፍቕሪ ዝመልአ ልቢ ንእኡ ንምምላኽ መን እዩ ክነጽግ ዝኽእል፧
