ምምላስ ናብ ጽሑፋት

የሱስ ንሕጊ ንምፍጻምን ሓቀኛ ቤተ መቕደስ ንምዃንን መጸ

ዘይፍለጥ
21 መጋ 2023
9 ዝተሓተ ንባብ

የሱስ ስለምንታይ መጸ?

ክፋል ክልተ፡ ንሕጊ ንምፍጻም መጸ

«ንሕጊ ወይ ንነብያት ክስርዝ ዝመጻእኩ ኣይትሕሰቡ። ክስርዝ ዘይኰነስ፡ ክፍጽም እዩ ዝመጻእኩ። ብሓቂ እብለኩም ኣሎኹ፡ ሰማይን ምድርን ክሳዕ ዚሓልፍ፡ ኵሉ ኽሳዕ ዚፍጸም፡ ሓንቲ ፊደል ወይ ሓንቲ ኻብ ሕጊ ኣይትሓልፍን እያ።» — ESV

ስለምንታይ ሕጊ ኣድለየና?

ብዙሓት ሰባት፡ «ኣምላኽ ንህዝቢ እስራኤል ስለምንታይ መረጾም፡ ስለምንታይከ ኣብ ምስ የሆዋ ፍሉይ ዝምድና ነበሮም፡ እኳ ደኣ ሓርዶም እኳ እንተ ነበሩ (ዘጸኣት )? ስለምንታይከ ዓሰርተ ትእዛዛትን ሕጊ ሙሴን ተዋህቦም?» ይብሉ።

ታሪኽ ህዝቢ እስራኤል ኣብ 11-12 እዩ ጀሚሩ፡ ኣምላኽ ንኣብራም ኣብ ኡር፡ እታ ኢራቕ እያ፡ ምስ ተራእዮ። ፡ ጸኒሑ ኣብርሃም እተባህለ፡ ኣብ ጣኦት ኣምልኾ ይነብር ነበረ (እያሱ )። ኣምላኽ ንኡር ሓዲጉ ንዕኡ ኺስዕብ «ጸውዖ»። ቅዱስ፡ ኣምላኽ ብጸጋኡ ምዃኑ (1 ቈረንቶስ )፡ ብሰንኪ ዝግብኦ ሰብ ከም ዘይኰነ ይምህረና።

ዕላማ ናይ ኣብርሃምን እቲ የሆዋ ምስ ህዝቢ እስራኤል ዝነበሮ ፍሉይ ዝምድናን እንታይ ነበረ? እዚ መልሲ እዚ ኣብ መልእኽቲ ናብ ክንረኽቦ ንኽእል ኢና፦ «እሞ ሕጊ ስለምንታይ እዩ? ብሰንኪ በደላት እዩ እተወሰኸ፡ ክሳዕ እቲ ተስፋ እተዋህቦ ዘርኢ ዚመጽእ፡ ብመላእኽቲ ድማ ብመሓላ እዩ እተገብረ» ()። እቲ ሃዋርያ ቐጸለ፡ «ስለዚ ሕጊ ክሳዕ ዚመጽእ፡ መምርሒና ነበረ፡ ምእንቲ ብእምነት ጻድቃን ክንከውን» ()። ኣምላኽ ንሰብኣይን ንኣንስትን ውድቀቶም ንምርግጋጽን ንምድሓን ዘድልዮም ምዃኖም ንምርኣይን ሕጊ ሃቦም።

ሓደ ክንርድኦ እንኽእል ምሳሌ፡ ኣብ ፋብሪካታት ምግቢ ወይ መድሃኒት ዝግበር ምቁጽጻር ጽሬት እዩ። እዚ ብ«ምርጫ» እዩ ዝግበር፡ ነፍሲ ወከፍ ናይ ምፍራይ ባች ሓንቲ ንእሽቶ ናሙና ወሲድካ ምምርማር። እታ ናሙና ንምሉእ ባች ትውክል እያ። ብተመሳሳሊ ኣምላኽ ደቂ ሰብ ሓንቲ ናሙና – እስራኤል – ወሲዱ፡ ንዓወት እቲ መለኮታዊ ፈተና ኵሉ ነገራት ኣቕረበ፦

  • ኣቦታት፡ ጀጋኑ ፡ ኣብርሃም፣ ይስሃቅን ያእቆብን፤
  • ኣምላኽ ንርእሱ ንእስራኤል ገለጸሎም፡ ብሙሴ ድማ ተዛረቦም፤
  • ኣምላኽ ዝሃቦ ፍጹም ሕጊ፡ ኣብ ልዑል ስነ-ምግባራዊ ህይወትን ኣብ ምህናጽ ናይ ኣምላኽ ማሕበረሰብን ንምምራሕ፤ ከምኡ’ውን
  • ኣምላኽ ኣብ መንጎ ህዝቢ ንምቕማጥ ቤተ ንኽሰርሑ መርሖም።
  • ሃዋርያ ኣብ 11 ንህዝቢ እስራኤል ዝያዳ በረኸታትን መሰላትን ዘርዘረ።

ውጽኢት ናይዚ ናይ ደቂ ሰብ ናሙና ምምርማር እንታይ ነበረ? ውድቀት ነበረ፡ እዚ ድማ ንወዲ ኣምላኽ ብምስቓል ተዛዘመ። መደምደምታ ናይዚ ፈተና እዚ ድማ፡ ሰብኣይን ኣንስትን ሓጥኣን እዮም፡ ንምድሓን ድማ የድልዮም እዩ።

እቲ ጸገም ኣብ ሕጊ ነበረዶ?

ሓደ ሰብ፡ በቲ ሕጊ ዝሓቶ ስነ-ምግባራዊ ደረጃ ምንባር ዘይከኣል እዩ፡ ወይ ሕጊ ጉድለት ኣለዎ ወይ ኣይበቅዕን እዩ ክብል ይኽእል እዩ። ግን፡ «ሕጊ እግዚኣብሔር ፍጹም እዩ» (መዝሙር ) በለ። ነዚ እዚ ኣረጋጊጹ፡ «ሕጊ ቅዱስ እዩ፡ ትእዛዝ ድማ ቅዱስን ጻድቕን ጽቡቕን እዩ» () በለ። ምስቲ ናይ ናሙና ምምርማር ምሳሌ እንቕጽል እንተ ዄንና፡ የሱስ ከም ካልእ ናሙና መጺኡ ነቲ ፈተና ብምሉእ ከም ዝሓለፈ ክንርኢ ንኽእል ኢና፡ ንሱ ንሕጊ ፈጸሞ። እዚ ድማ ሕጊ ቅዱስን ፍጹምን ምዃኑ የረጋግጽ፡ ከመይሲ ሓደ ሰብ፡ የሱስ ፡ ንኹሉ ሕጊ ኺፍጽም ዝኸኣለ ነበረ።

የሱስን ቤተ መቕደስን

ብዘመናት፡ ሓደ ናይ ሰብ ዝተለምደ ፡ ኣምላኽ ርሑቕ ምዃኑን ምስ ደቂ ሰብ ዝኾነ ዝምድና ኺህልዎ ዘይደሊ ምዃኑን እዩ። እቶም ጥበበኛታት ፡ «እቲ ዝሓቶ ነገር ከቢድ እዩ፡ ኣማልኽቲ ሓሊፉ ንንጉስ ኪሕብሮ ዝኽእል የልቦን፡ ኣብ ዘይነብሩ» () በሉ። ይኹን እምበር፡ ቅዱስ፡ ኣምላኽ ኣብ መንጎ ህዝቡ ኺነብርን ምስኦም ቀጥታዊ ዝምድና ኺምስርትን ከም ዝደሊ ይምህር። እዚ ፈለማ ኣብ ኤድን ተገሊጹ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ብዙሓት ካልኦት ፍጻሜታት ተደጊሙ፡ እንተላይ ኣብቲ ኣብ ዝነበረ ድንኳንን ኣብቲ ኣብ የሩሳሌም ዝነበረ ቤተ መቕደስን።

ዋና ናይ ቤተ ፡ ብታቦት ኣቢሉ ዘሎ ህልውና ኣምላኽ እዩ። እቲ ድንኳን ቅዱስ ነበረ፡ ከመይሲ ብህልውና የሆዋ እዩ ተቐዲሱ። እቲ ቤተ እውን ቅዱስ ነበረ፡ ብሰንኪ ህልውና የሆዋ። እቲ ፣ ኣቕሑን ወርቅን – እኳ ደኣ እቲ መስዋእቲ – ብሰንኪ ህልውና ኣምላኽ እዩ ዝኸበረ። እዚ እዩ እቲ የሱስ ንኣይሁድ ኪምህሮ ዝደለየ ትምህርቲ፡ «ወይለኹም ኣዒንትኹም ዝዓወራ መራሕቲ፡ ‘ሓደ ሰብ ብቤተ እንተ መሓለ፡ ምንም ኣይኰነን፡ ብወርቂ ቤተ እንተ መሓለ ግን፡ ብመሓላኡ እተኣስረ እዩ’ እትብሉ! ኣዒንትኹም ዝዓወራ ዓያሱ! እሞ ኣየናይ እዩ ዝዓበየ፡ እቲ ወርቂዶ ወይስ እቲ ንወርቂ ዘቕደሰ ቤተ ?» ()።

ንየሆዋ ቤተ ምስ ሰርሓሉ፡ ታቦት ናብኡ ተሰኪሙ ኣብ ውሽጡ ተቐመጠ። እቲ ቤተ ድማ፡ ብሓደ መገዲ፡ ማሕደር የሆዋ ዀነ። እቲ ዝነበሮ ማዕጾን እቲ ናይ ድንኳን ኣስዋርን ዋጋኦም ሰኣኑ፡ ከመይሲ ሓቀኛ ዋጋኦም ኣብ ህልውና ኣምላኽ ተረኺቡ ነበረ። ብተመሳሳሊ፡ እማኑኤል («ኣምላኽ ምሳና፡» )፡ የሱስ፡ ምስ መጸ፡ ነቲ ብሰብ እተሰርሐ ቤተ ኣጸልሞ። የሱስ ሓቀኛ ቤተ እዩ፡ ከመይሲ «ኣብኡ ምሉእነት መለኮት ብስጋ ይነብር» (ቈሎሴ )።

ኣይሁድ ኣይተረድኡን፡ ከመይሲ ኣብቲ ንዋታዊ ነገራት – ኣብ ኣእማን፣ ሓመድን ወርቅን (1 ዜና መዋእል ) – እዮም ኣተኲሮም፡ ነቲ ዋና ዕላማ ናይ ቤተ ከም ማሕደር ኣምላኽ ገይሮም ኣይረኣይዎን። ስለዚ ኣምላኽ ብስጋ ምስ መጸ፡ ንዕኡ ኣይተገደሱን፡ ከመይሲ ናይ ትሑት ሰብ መልክዕ ወሲዱ ነበረ። ብዘይ ምርዳእ፡ «ነዚ ቤተ እዚ ኣፍርስዎ፡ ብሰለስተ መዓልቲ ድማ ከልዕሎ እየ» (፤ ፣ ፤ ፣ ) ምስ በለ፡ ብዛዕባ ቤተ ብዘይግባእ ተዛሪቡ ኢሎም ከሰስዎ።

የሱስን ሰንበትን

ሓደ ካብቲ ኣብ ሕጊ ዘሎ ሕግታት፡ ኣብ ምዕራፍ እዩ። እዚ ብኣይሁድ ብጽኑዕ ይኽበር ነበረ። ብዛዕባ ኣብ ዝኾነ ዘይምጽዋር ኣዝዩ ንጹር ነበረ (ዘጸኣት ፤ ኤርምያስ ,27)። ይኹን እምበር፡ የሱስ ኣብ ብዙሕ ተኣምራት ገበረ። ንኣብነት፡ የሱስ ነቲ ኣብ ዝነበረ ሰብኣይ ምስ ኣሕወዮ፡ «ተንስእ፡ ዓራትካ ኣልዕል እሞ ኺድ» () በሎ። ኣይሁድ ንየሱስ ሕጊ ሰይሩ ኢሎም ከሰስዎ፡ ከመይሲ ነቲ ተኣምራቱ ስራሕ ገይሮም ይርእይዎ ነበሩ። የሱስ ድማ፡ «ኣቦይ ክሳዕ ይዓዪ ኣሎ፡ ኣነ ድማ እዓዪ ኣሎኹ» () ኢሉ መለሰ።

የሱስ ንሕጊ ኣይሰበረን፡ የግዳስ፡ ነቲ ዋና ትርጉሙ፡ እሱ ድማ ፍቕሪ እዩ፡ ፈጸሞ። ብዛዕባ እቲ ዝዓበየ ትእዛዝ ምስ ተሓተ፡ ንሕጊ ብንጹር ጠቕለሎ፡ «ንጐይታ ኣምላኽካ ብምሉእ ልብኻን ብምሉእ ነፍስኻን ብምሉእ ኣእምሮኻን ኣፍቅሮ። እዚ እዩ እቲ ዓብይን ቀዳማይን ትእዛዝ። ካልኣይ ድማ ከምኡ እዩ፡ ንብጻይካ ኸም ነፍስኻ ኣፍቅሮ» ()።

ንሕጊ ብዘይ ፍቕሪ ብምስዓብ፡ ከምቲ ዝገበርዎ ክንገብር ንኽእል ኢና። ንፍቕሪ ብዘይ ዝኾነ ሕጊ እንተ ስዒብና፡ ስርዓት ኣልቦነት ክንፈጥር ኢና። ብእምነት ንሕጊ ብምስዓብ ፍቕርና ንኣምላኽን ንብጾትናን ምስ እነርኢ፡ ሽዑ ከም የሱስ ንነብር።

የሱስ ነበረ

የሱስ ኣብ ኣብ ዝነበረሉ ፡ ኣብ እስራኤል ሓያል ሃይማኖታዊ ስርዓት ነበረ። ንሳቶም ድማ፦

  • ብሄሮድስ እተሰርሐ ግርማ ሞገስ ዘለዎ ቤተ ፡
  • ብዙሓት ሃይማኖታዊ ፡ እንተላይ ፣ ሰዱቃውያንን ጸሓፍትን፡
  • ብዙሓት ካህናት፡ ከም ዘካርያስ ኣብ ዝተሰርዑ ክፍሊታት ዝነበሮም፡
  • በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ፡ እስራኤል 400 ዓመታት ናይ ህድኣት ኣሕሊፋ ነበረት፡ ኣብዚ እዚ ኣምላኽ ዝኾነ ምግላጽ ወይ ተኣምራት ኣይሃበን። ሒደት ውልቀሰባት ሓሊፉ፡ እቲ ህዝቢ ኣይተነሰሐን፡ ወዲ ኣምላኽ ምስ መጸ ድማ ነቲ መንግስቲ ኣይተቐበሎን።

ከምዚ ዝበለ ምጽብባቕ ከመይ ኪኸውን ይኽእል፡ ሓያል ሃይማኖታዊ ስርዓት ብዘይ ዝኾነ ሓይሊ ወይ ጽልዋ ኣብ ? ሰባት ዋና ኣተኲሮኦም ምስ የሆዋ ኣምላኾም ዝነበሮም ዝምድና ምዃኑ ረሲዖም ነበሩ። ኣብ ክንዳኡስ፡ ኣብ ልምምዳትን ስርዓታትን ኣተኲሮም ነበሩ። ቅዱስ ግን ናብ ዝምድና እዩ ዝመርሓና። ኣብኡ ብዙሓት ንርኢ፡ ኣዳምን ኣምላኽን፣ እስራኤልን የሆዋን፣ ከምኡ’ውን ምእመናንን ክርስቶስን።

የሱስ ንሕጊ ኣኽቢሩ ፈጸሞ፡ ንሓሶት ግን ኣጥቅዐ። ንሱ ነበረ፡ ከመይሲ ነቶም ሃይማኖታዊ መራሕቲ ናይ ግዚኡ ተቓዊሙን ኮኒኑን እዩ። ንደቀ መዛሙርቱ ነቲ ትምህርቲ ናይቶም መራሕቲ ኺሰምዑ ኣተባብዖም፡ ከመይሲ ንሕጊ ይምህሩ ነበሩ፡ ንሳቶም ግን ነቲ ዝምህርዎ ስለ ዘይነበሩ፡ ንኣሰሮም ከይስዕቡ ኣተባብዖም ()።

ክርስቲያን ወይ ሃይማኖተኛ?

ክርስቲያን ዲኻ ወይስ ብሓጺሩ ሃይማኖተኛ ሰብ? ክልቲኡ ክትከውን ኣይትኽእልን ኢኻ! ንሕግታት ብላዕለዋይ ደረጃ እንተ ስዒብካ፡ እኳ ደኣ ነቲ መለኮታዊ ሕግታት ቅዱሳት ጽሑፋት እውን እንተ ኾነ፡ ንርእስኻ ሃይማኖተኛ ሰብ ክትብል ትኽእል ኢኻ። እዚ ድማ ንሓደ ጉጅለ ሰባት፣ ንሓደ ስብስብ ትምህርቲ ወይ መለኮታዊ መርሆታት ክትስዕብ የብቅዓካ፡ እዚ ድማ ናብ ዘይመጽሓፍ ቅዱሳዊ ልምምዳትን ስርዓታትን ኪመርሓካ ይኽእል እዩ።

በቲ ሓደ ሸነኽ ድማ፡ ሓቀኛ ክርስቲያን ንሓደ ሰብ ይስዕብ፡ ንክርስቶስ። እቲ ክርስቲያን ቅዱስ የንብብ፡ ከመይሲ ብዛዕባ ዝያዳ ኺፈልጥ ይደሊ። እቲ ምእመን ምስ ካልኦት ክርስቲያናት ይራኸብ፡ ከመይሲ ንሳቶም ኣብ ዘለዉ እዮም። ንሱ ወይ ንሳ የገልግልን ነቲ ወንጌል የዘርግሕን፡ ብሰንኪ ዓሚቕ ድሌት ንኻልኦት እውን ነዚ ዓብዪ ሰብ፡ የሱስ ፡ ኪጥዕምዎ።

ንጥንቀቕ፡ ከመይሲ እቲ ዝወደቐ ሰብኣዊ ባህርይና ንዝኾነ ንሕልናና ዘዕግብ ስርዓታት የድንቕ እዩ። ኣብ ህይወትና ኺዓዪ እንተ ተፈቒዱሉ፡ እዚ ካብቲ ሰብ ኬርሕቐና ይኽእል እዩ። «ነቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ድለዩ፡ ኣብ የማን ኣምላኽ ተቐሚጡ ኣሎ» (ቈሎሴ )።

መደምደምታ

  • ነቲ ህዝቢ እስራኤል ብዛዕባ ዕንደራኦምን ዘይምእዛዞምን ንምግላጽ፡ «ሓርዶም» ዝብል ኣበሃህላ ተጠቒሙ (ዘጸኣት ፣ ዘጸኣት ,5፣ ዘጸኣት ፤ ፣ ፤ 2 ዜና መዋእል ፤ )።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia