ሚልክያስ፡ እቲ ናይ መወዳእታ ቃል – ሓፈሻዊ ገምጋም
ናይ መወዳእታ ቃላት ኩሉ ግዜ ኣገደስቲ እዮም። ናብ ወዱ ወይ ጓሉ ናብ ኮለጅ ቅድሚ ምኻዱ፡ ናብ ሰራዊት ቅድሚ ውግእ ምኻዶም፡ ወይ ካብ ዝመውት ወላዲ ዝወጹ ናይ መወዳእታ ቃላት ንዓመታት ክዝከሩ ይኽእሉ እዮም። ናይ ብዙሓት ናይ መወዳእታ ቃላት ኣብ ቃል ኣምላኽ ተመዝጊቦም ኣለዉ፡ ንሳቶም ድማ ኣዝዮም ኣገደስቲ እዮም። ነዚኦም ኣብነታት እስከ ንርአ፡ በረኸት ያእቆብ ንደቁ ኣብ ዘፍጥረት 49 (እቲ ንመሲሕ ዝጠቐሰ ርሑቕ በረኸት ኣብ ፍቕዲ 10 ኣስተውዕል)፤ እቶም ሙሴ ኣብ ናይ ህይወቱ ናይ መወዳእታ ኣዋርሕ ንእስራኤላውያን ዝሃቦም ናይ መወዳእታ መደረታት፡ ኣብ ዘዳግም ተመዝጊቦም ዘለዉ፤ ከምኡ’ውን እቶም ኣዝዮም ኣገደስቲ ናይ መወዳእታ ቃላት ጐይታናን መድሓኒናን የሱስ ክርስቶስ ንደቀ መዛሙርቱ ኣብ ዮሃንስ 13-16። እቶም ናይ ብሉይ ኪዳን ናይ መወዳእታ ቃላት፡ ኣብ መጽሓፍ ሚልክያስ ዝርከቡን ኣብ ግዜኡ ንዝነበሩ ህዝቢ ኣዝዮም ኣገደስቲ ዝነበሩን፡ ሎሚ እውን ይትግበሩ እዮም።
እቲ ኩነታት
እቲ ኩነታት ወይ ኣውድዕ ናይቶም ጸሓፍቲ (ወይ መጻሕፍቲ) ቅዱሳት ጽሑፋት ምግንዛብ ኣገዳሲ እዩ፡ ከመይሲ ንቃል ኣምላኽ ኣገዳስነት፡ ኣፍልጦን ምትግባርን ይህብ። እዚኦም ዝስዕቡ ነጥብታት ብዛዕባ እቲ ፍሉይ ኩነታት ሚልክያስ ኣብቲ መጽሓፍ ዝበለጸ መጽናዕቲ ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም፡
ትንቢት ሚልክያስ ድሕሪ ስደት ነበረ፡ ኣይሁድ ናብ ገዛእ ሃገሮም ምስ ተመልሱ። እቲ ግምታዊ ዕለት ናይዚ ትንቢት እዚ 450-400 ቅድሚ ልደተ ክርስቶስ ይሽፍን።
እቲ ኣብ ሚልክያስ ዝተገለጸ ኩነታት ድሕሪ ምድሓር ቤተ መቕደስ ኣብ ግዜ እዝራን ነህምያን ዝኸውን እዩ፡ ምናልባት ድሕሪ እቶም ቀዳሞት ስዱዳን ካብ ባቢሎን ምምላሶም ኣስታት 100 ዓመት። ስለዚ ምድሓር ቤተ መቕደስ ተወዲኡ መስዋእትታት ይቐርቡ ነበሩ።
እቲ መልእኽቲ
ንሓፈሻዊ መልእኽቲ ሚልክያስ ዝበለጸ ንምግንዛብ፡ ንዝርዝራዊ መጽናዕቱ ክሕግዝ ይኽእል እዩ፡
እቲ ንኣይሁድ ናብ የሩሳሌም ቅድሚ ሓደ ዘመን ዝነበረ ቅንኣት ድሕሪ ሕጂ ኣይነበረን፤ ተስፋ ቘሪጾም ነበሩ። ብምኽንያት ድርቂ እኽሊ ኣዝዩ ሕማቕ ነበረ። ናይ ብልጽግና ዘመን ጸቢዮም ነበሩ ግን ኣይመጸን። ኣምላኽ ይሓሊዶ?
እዚ ድማ ናይ መንፈሳዊ ውድቀት ግዜ ነበረ፡ ኣይሁዳዊ ሃይማኖት ናብ ባዶ ስነ ስርዓት ወሪዱ ነበረ።
እቲ ነብዪ ሚልክያስ ብሃይማኖታዊ ቅዝቃዘን ማሕበራዊ ስንፍናን ናይቲ ህዝቢ ኣዝዩ ተሰሚዕዎ ነበረ። ከም መሐደሲ ተዛሪቡ – ንህዝቢ ናብ ንስሓ ጸዊዑ።
ሚልክያስ ነቲ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ህዝብን ዝነበረ ኪዳናዊ ርክብ ኣጕሊሑ። ንህዝቢ ነቲ ኣብ ትሕቲ ኪዳን ዝነበሮም ግዴታታት ክፍጽሙ ጸዊዑ። ንኣምላኽ ከም ዝሰረቕዎም ከሲስዎም!
እቲ መጽሓፍ ብብዝሒ ኣብ መልክዕ ዘተ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ህዝብን እዩ – ኣምላኽ ነቲ እስራኤል ዝገበሮ ዝተፈላለየ ዘጠራጥር መግለጺታት ይገጥም።
እቲ መልእኽተኛ
ብዛዕባ ሚልክያስ ካብ መጽሓፉ ወጻኢ ዝፍለጥ ነገር የለን። ስሙ «መልኣኸይ» ወይ «መልእኽተኛይ» ማለት እዩ። እቲ ቃል «መልእኽተኛ» ኣብዚ ሓጺር መጽሓፍ ሰለስተ ግዜ ይርከብ፡ ንካህናት እግዚኣብሔር (ሚልክያስ 2:7)፡ ንዮሃንስ መጥምቕ (ሚልክያስ 3:1ሀ)፡ ከምኡ’ውን ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ ባዕሉ (ሚልክያስ 3:1ለ) የጠቓልል። እግዚኣብሔር ንሚልክያስ ተጠቒሙ ንፍሉያት መልእኽታት ኣምላኽ ኣቓልቦ ንምግባር።
ሚልክያስ መወዳእታ ናይ ሓደ ዘመን ይውክል። እቶም ዝስዕቡ 400 ዓመታት «እቶም ድምጺ ዘይብሎም ዓመታት» ተባሂሎም ይፍለጡ፡ ኣብዚ ግዜ እዚ ሓደ እኳ ነብዪ ኣይተዛረበን ወይ ኣይጸሓፈን። ሚልክያስ ድልድል ኣብ መንጎ ብሉይ ኪዳንን ሓድሽ ኪዳንን እዩ።
እቲ ስነ ጽሑፋዊ ቅዲ ፍሉይ እዩ፡ ሚልክያስ ክስታት ገበረ፡ ንተቓውሞታት ህዝቢ ኣልዓለ፡ ድሕሪኡ ድማ ነቶም ተቓውሞታት ብዝርዝር ኣፍረሰ። ንሕቶን መልስን ኣገባብ ተጠቒሙ። ኣብቲ መጽሓፍ እንተ ወሓደ 23 ሕቶታት ተሓቲቶም ኣለዉ።
እቲ ምትግባር
ኣገዳስቲ ስርዓታት ካብዚ መጽሓፍ እዚ፡ ካብ ኣምላኽ ክንርሕቕ ክንፍተን ከለና ክሕግዙና ይኽእሉ እዮም፡ ከምቲ ኣብ ዝኾነ ዕድመ ዝርከቡ ሰባት ብቐሊሉ ክገብሩዎ ዝኽእሉ። ግድየለሽነትን ዘይምሕላፍን፡ ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ይደልድሉ።
ቅድሚ ኩሉ፡ ኣምላኽ ሓጢኣት ክንገብር ከለና እውን ከም ዝፈትወና ክንርዳእ ኣሎና። ብርግጽ ኣምላኽ ንሓጢኣት ይጸልእ፡ ግን ንሓጥእ ምፍቃር ይቕጽል እዩ፡ ንሰብ ድማ መፍትሒ ሓጢኣት ኣብ መድሓኒ የሱስ ክርስቶስ ሂብዎ እዩ።
ካልእ ኣገዳሲ ስርዓት ድማ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ዝበለጸ እዩ ዝሓትት፡ ዘይኮነስ «ዝተበላሸወ» ነገራት ናይ ህይወት። ኣይሁድ ዝረኸሱ እንስሳታት ክቕርቡ ከለዉ፡ እግዚኣብሔር፡ «ብኣኻትኩም ኣይሕጐስን እየ» (ሚልክያስ 1:10) በለ። ኣብ ኩሉ እንገብሮን እንዛረቦን፡ ንኣምላኽ ዝበለጸ ክንህብን ንዕኡ ንምሕጓስ ዝከኣለና ኩሉ ክንገብርን ኣሎና።
ገንዘብና ከመይ ከም እነጥፍእ፡ ብዙሕ ግዜ ናይ ሓቂ ቅድሚያታትና የርኢ። ኣምላኽ ንእስራኤል ገንዘቦም ብጌጋ ንምጥቃም ይገጥሞም። ብዛዕባ ዓስርን መስዋእትን፡ «ግን ንዓይ ትሰርቑኒ ኣለኹም!» (ሚልክያስ 3:8 NASB) በለ። ኣምላኽ ኣብ ገንዘባዊ ጉዳያትና ቀዳማይ ምግባር፡ ኣብ ህይወትና እውን ቀዳማይ ከም ዝኾነ ዝርአ መርትዖ ይህብ።
እቲ መደምደምታ
እዚኦም ናይ መወዳእታ ቃላት ቅሬታን ኩነኔን ንልዕሊ 400 ዓመታት ክጸንሑ እዮም። ሓድሽ ኪዳን ብሉይ ኪዳን ካብ ዝውድኣሉ ይጅምር። ብዛዕባ እቶም ኣብ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ጥራይ ዝርከቡ በረኸታት ይዛረብ። በዚ ምኽንያት እዩ ብሉይን ሓድሽ ኪዳንን ዘድልዩና – መጽሓፍ ቅዱስ ሓደ ምሉእ መጽሓፍ ዝኾነሉ ምኽንያት። ከምኡ ድማ፡ እቲ ንሰብ ካብ ተስፋ ምቑራጹ ንምድሓን ዝመጸ ኣብኡ እምነትናን ምትእምማንናን ክንገብር ዘድልየና ምኽንያት። የሱስ፡ «ኣነ መገዲ፡ ሓቅን ህይወትን እየ፡ ብዘይ ብኣይ ሓደ እኳ ናብ ኣቦ ኣይመጽእን እዩ» (ዮሃንስ 14:6) በለ።
ስምካ ብኸመይ ንዒቕናዮ? «ስመይ ትንዕቑ ኢኹም» ይብሎም። እቲ ምላሽ ነዚ ክሲ እዚ ንባህሪ ኩሉ ሚልክያስ የውጽእ። «ብኸመይ» ይብሉ፡ «ስምካ ንዒቕናዮ?» (ሚልክያስ 1:2,6-7፤ 3:7-8,13 KJV ርአ)። ንሳቶም ንኣምላኽ ምረስዖምን ስሙ ኣብ ኩሉ ዝገብርዎ ምጽራፎምን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ዝኸፍአ ድማ፡ ንሓቀኛ ኩነታቶም እውን ኣይፈልጡን ነበሩ። ስለዚ ኣብ ምላሽ ነቲ ኣብ ልዕሊኦም ዝቐረበ ክስታት፡ ብገርሃምነት፡ «ብኸመይ» እዚ ወይ እቲ ገበርና ይብሉ። እቲ ተመሳሳሊ ኣብ ኩሉ ዘመን ክርአ ይኽእል እዩ። ምስ ውድቀት፡ መንፈሳዊ ኣፍልጦታት እናደኸሙ ይኸዱ፡ ኣብ ግዜኡ ድማ ነቲ ናይ ሃይማኖት ግዳማዊ ቅርጺ ብትግሃትን ቅንኣትን ይሕልዉ።
ኣቓልቦኦም ናብ ኩነታቶም እንተ ተመሪሑ ነፍሳት ይገረሙ። «ሓደ ክፍእ ነብዪ» ይብሉ፤ «ንነገራት ብሕማቕ ይርእዮም፤ ብክፍኣት ምጽዋር ጽቡቕ ኣይኮነን። ህዝቢ እግዚኣብሔርዶ ኣይኮናን? ኣህ! እግዚኣብሔር ከም ዝርእየና ክርእየና ነይርዎ፡ ሽዑ ድማ ቤተ ክርስቲያን ብዘይ ነቐፌታ ውበታን ክብረታን ንክርስቶስ እትቐርበሉ ግዜ ብዝያዳ ክርኢ ነይርዎ።» ግን ዕዮ ነብዪ ምስ ኩነታት ህዝቢ ምዕያይን ንሕልናኦም ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ንምስራዕን እዩ፤ ምስ ጳውሎስ፡ «ብቅንኣት ኣምላኽ ብኣኻትኩም እቐንእ ኣለኹ፡ ከመይሲ ንሓደ ሰብኣይ፡ ንክርስቶስ፡ ንጹህ ድንግል ገይረ ንምቕራብ ሓጺየኩም እየ» (2 ቈረንቶስ 11:2 KJV) ኢሉ ንምብካይ። ብኤድዋርድ ደነት (ዝተሰማምዐ)
