ዮሃንስ መጥምቕ ነዚ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ምግላጽ ኣወጀ፡ ግናኸ እቲ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ከም ገንሸል ኰይኑ ምቕራቡ «ቅድሚ ምስረታ ዓለም» ተወሲኑ ነበረ (1 ጴጥሮስ 1:18-20)። ራእይ 13:8 ከም ዝብሎ፡ ንሱ ኸም ገንሸል ኰይኑ «ካብ ምስረታ ዓለም» ከም ዝተሓርደ ተራእየ። እዚ ኽቡር ሓቅታት እዚ ንፍልጠት ኣምላኽ የርኢ፡ ንሱ ድማ ታሪኽ ካብ ዘፍጥረት 1 ክሳዕ ራእይ 22 ዘርጊሑ።
እቲ ብኣቤል ዝቐረበ ገንሸል
እቲ ሰብኣይ ገና ከይተፈጥረ ከሎ፡ እቲ ናይ ገንሸል መስዋእቲ መደብ ተሰርሐ፡ ግናኸ ኣምላኽ ኣዳምን ሄዋንን ሓጢኣት ከም ዝገብሩ ኣቐዲሙ ከም ዝፈለጥና ንርኢ። ስለዚ፡ መስዋእቲ የድሊ ነበረ—እቲ ገንሸል ኣምላኽ። ንሱ እዩ እቲ ብኣቤል፡ ካልኣይ ወዲ ኣዳምን ሄዋንን፡ ንጐይታ ዝቐረበ መስዋእቲ ዝምስል። እብራውያን 11:4 ከም ዝብሎ፡ «ኣቤል ካብ ቃየል ዝበለጸ መስዋእቲ ብእምነት ንኣምላኽ ኣቕረበ፡ በዚ ድማ ጻድቕ ምዃኑ መስክር ረኸበ፡ ኣምላኽ ከኣ ብዛዕባ ህያባቱ መስከረ።» እቲ መስዋእቲ ገንሸል ስለ ዝነበረ «ዝበለጸ» ነበረ (ዘፍጥረት 4:2,4)። እቲ ኣብ እብራውያን ዘሎ ፍቕዲ ከምዚ ኢሉ ይዛዝም፡ «...በዚ ድማ ንሱ ሞይቱ እኳ እንተኾነ፡ ገና ይዛረብ ኣሎ።» እዚ ድማ መስዋእቱ ብዛዕባ ጐይታ የሱስን «ካብቲ ናይ ኣቤል ዝበለጸ ዝዛረብ ደም ምፍሳስ» (እብራውያን 12:24) ስለ ዝዛረብ እዩ። ብኣንጻሩ፡ ቃየል፡ እቲ ዓብዪ ሓው ኣቤል፡ ካብ ፍቓዱን ዕዮኡን ዝኾነ ኣቕረበ። ኣምላኽ ነቲ መስዋእቲ ኣየኽበረሉን (ዘፍጥረት 4:4)። እዚ፡ «መገዲ ቃየል» (ይሁዳ 11)፡ ንሓቀኛ መገዲ ኣምላኽ ምሉእ ብምሉእ ዘይምኽባር እዩ፡ እቲ ገንሸል ኣምላኽን እቲ ዝፈሰሰ ደሙን።
እቲ ንፋስጋ ዝኸውን ገንሸል
ኣብ ዘጸኣት 12:3-11 ብዛዕባ ገንሸል ፋስጋን ብኸመይ ከም ዝቐርብን ነንብብ። ንሓደ ስድራቤት እኹል፡ ብዘይ ጉድለት፡ ወዲ ሓደ ዓመት ድማ ነበረ። ምሸት ተሓሪዱ፡ ገለ ኻብ ደሙ ኣብ ልዳትን ኣብ ክልቲኡ መዓጹን ናይ ገዛ ክቕመጥ ነበሮ፡ ንበዅሪ እስራኤል ድማ ድሕነት ይህብ ነበረ። ኣብዘን መምርሒታት እዚኣተን፡ ኣዕጽምቲ እቲ ገንሸል ከም ዝተሰብረ ፈጺምና ኣየንብብን—ከምኡ ድማ ናይ ጐይታ የሱስ ኣይተሰብረን፡ ከምቲ መዝሙር 34:20 ዝምስክሮ (መዝሙር 22:17፡ ዮሃንስ 19:33 ተመልከት)። ጳውሎስ፡ ኣብዚ ናይ ጸጋ ዘመንና ንምእመናን ክጽሕፍ ከሎ፡ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «ክርስቶስ፡ ፋስጋና፡ ምእንታና ተሰዊኡ እዩ» (1 ቈረንቶስ 5:7)።
እቲ ብኢሳይያስ ዝተነበየ ገንሸል
ኢሳይያስ ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ጸሓፈ፡ ቅድሚ ምስማሩ ዘሎ ናይ መወዳእታ ሰዓታቱ እናተነበየ፡ «ተጨውዩ ተሳቐየ፡ ግናኸ ኣፉ ኣይከፈተን። ከም ገንሸል ናብ መሕረዲ ተመርሐ፡ ከም በጊዕ ድማ ኣብ ቅድሚ ጸጕራ ዝቘርጽ ዝጭርሽ ድምጺ ኣይገበረን፡ ከምኡ ድማ ኣፉ ኣይከፈተን» (ኢሳይያስ 53:7)። እዚ ትንቢት እዚ ንሓደ ካብ ኢትዮጵያ ዝመጸ ሰብኣይ ናይ ምድሓን መንገዲ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያት 8:27-39)።
ድሕሪኡ ኣብ ኢሳይያስ 53 ጐይታ ገለ እኩይ ከም ዘይገበረ፡ ከምኡ ድማ «ምጥባር ኣብ ኣፉ» ከም ዘይነበረ ንርኢ (ፍ.9)። «መስዋእቲ ሓጢኣት» ኰይኑ ተገብረ፡ «ብዙሓት ድማ ጻድቃን ክገብር እዩ፡ ከመይሲ ንሓጢኣቶም ክጸውር እዩ» (ፍ.10-11)። እዘን ነጥብታት እዚኣተን ኣብ ሓድሽ ኪዳን እውን ይርከባ። ጴጥሮስ ክርስቶስ ሓጢኣት ከም ዘይብሉ ተዛረበ፡ «ገንሸል ብዘይ ጉድለትን ብዘይ ነጥብን» (1 ጴጥሮስ 1:19)። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ «[ኣምላኽ] ንሓጢኣት ዘይፈለጦ ንዓና ሓጢኣት ገበሮ፡ ምእንቲ ንሕና ጽድቂ ኣምላኽ ኣብኡ ክንከውን» (2 ቈረንቶስ 5:21)። ብዘይ ሓጢኣት ብምዃኑ ጥራይ እዩ «ሓጢኣትና ኣብ ገዛእ ስጋኡ ኣብ ዕንጨይቲ» ክጸውር ዝኸኣለ (1 ጴጥሮስ 2:24)። ሓጢኣት ዘይብሉ እንተዘይከውን፡ ንዓና ገለ እኳ ክገብር ኣይምኸኣለን።
እቲ ኣብ ራእይ ዘሎ ገንሸል
የሱስ ከም ገንሸል ኣብ ራእይ 22 ግዜ ተጠቒሱ ኣሎ። እቲ ቀዳማይ መወከሲ ራእይ 5:6 እዩ፡ ኣብኡ ድማ ነቲ ገንሸል ኣብ ስልጣን ቦታ ንረኽቦ፡ ካብቲ ንሓጢኣትና ዝሳቐን ዝሕነኽን ዘይኮነስ። እቲ ቅድሚኡ ዘሎ ፍቕዲ ንሱ «ኣንበሳ ኻብ ነገድ ይሁዳ፡ ሱር ዳዊት» ምዃኑ ይብል። ንሱ «ነቲ ብዛዕባ እቲ ኣብ ምድሪ ዝመጽእ ፍርዲ ዝርዝር ዝገልጽ ጥቕላል ንምኽፋት ሰዓረ።» ስለምንታይ? ከመይሲ ንሱ ነዛ ዓለም ብገዛእ ደሙ ገዚእዋ እዩ—ካብቲ ፈጣሪ ምዃኑ ብዘይካ (እብራውያን 1:2፡ ቈሎሴ 1:16)። ስለዚ እዩ ኣብ ራእይ 5:6 ከም ገንሸል ኰይኑ ዝምስል። ድሕሪኡ ሃዋርያ ዮሃንስ ኣብ ፍቕዲ 11-12 ከም ዝጸሓፎ፡ ንሱ ብመንፈስ «ርኣኹ፡ ድምጺ ብዙሓት መላእኽቲ ኣብ ዙርያ እቲ ዝፋን፡ እቶም ህያዋን ፍጥረታትን እቶም ሽማግለታትን ሰማዕኩ፡ ቍጽሮም ከኣ እልፊ እልፊን ሽሕ ሽሕን ነበረ፡ ብዓውታ ድማ ከምዚ ይብሉ ነበሩ፡ ‘እቲ ዝተሓርደ ገንሸል ስልጣንን ሃብትን ጥበብን ሓይልን ክብርን ምስጋናን በረኸትን ንምቕባል ብቑዕ እዩ!’»
ኣብ ራእይ 6 ነቲ ገንሸል ማሕተማት ክኸፍት ከሎ፡ እቲ ፍርዲ ድማ ክጅምር ንዕዘብ፡ ክሳዕ ምዕራፍ 19 ድማ ይቕጽል። ኣብ ራእይ 7 ብዛዕባ ምድሓን ዘይቍጸር ብዙሓት ካብ ብዙሓት ኣህዛብ ተነጊርና ኣሎና። እዞም ዝደሓኑ፡ ኣብ ፍቕዲ 10፡ «ብዓውታ ድምጺ፡ ‘ምድሓን ናይ ኣምላኽና እዩ፡ ንሱ ድማ ኣብ ዝፋን ዝቕመጥን ናይ ገንሸልን እዩ!’» እናበሉ ይጭድሩ። ብኣንጻሩ፡ እቶም ካብ ኣምላኽ ፍርዲ ዝቕበሉ፡ ኣኽራምን ኣእማንን ኣብ ልዕሌኦም ክወድቑን «ካብ ገጽ እቲ ኣብ ዝፋን ዝቕመጥን ካብ ቍጥዓ እቲ ገንሸልን» ክሓብእዎም ክልምኑ እዮም (ራእይ 6:15)። ጐይታ የሱስ ብዛዕባ እዚ ብትንቢት ኣብ ሉቃስ 23:30 ተዛረበ፡ ናብ መስቀል ክመርሕዎ ከለዉ።
ኣብ ራእይ 14:1 እቲ ገንሸል «ኣብ ደብረ ጽዮን ደው ኢሉ፡ ምሳኡ ድማ ሚእትን ኣርባዕተን ሽሕ፡ ስም ኣቦኡ ኣብ ግምባሮም ተጻሒፉሎም» ይርአ። ድሕሪኡ፡ ኣብ ምዕራፋት 19ን 20ን፡ ነቲ ሓደ ሰብ ከም ንጉስ ነገስታትን ጐይታ ጐይቶትን ን1,000 ዓመት ክነግስ ንርኢ፡ እዚ ድማ እቲ «ግዜ» ዝበሃል እዋን ይዛዝም።
ራእይ 21 «እቲ ቕድስቲ የሩሳሌም» (ፍ.10) ካብ ሰማይ ክትወርድ ትገልጽ። እዛ ከተማ እዚኣ ሰበይቲ እቲ ገንሸል ተባሂላ ትጽዋዕ። ኣብዚ «እቲ ጐይታ ኣምላኽ ኩሉ ዝኽእልን እቲ ገንሸልን» ከም ቤተ መቕደስ (ፍ.22)፡ እቲ ናይ ከተማ መንደቕ ድማ ኣብ «ዓሰርተ ክልተ መሰረታት፡ ኣብኡ ድማ ስማት ሃዋርያት እቲ ገንሸል» ተሰሪሑ (ፍ.14)። «ጸሓይ ወይ ወርሒ ኣብ [እታ ከተማ] ንኽበርሃላ ኣየድልያን እዩ፡ ከመይሲ ክብሪ ኣምላኽ ኣብርሃታ። እቲ ገንሸል ብርሃና እዩ» (ፍ.23)። ድሕሪኡ፡ ኣብ ራእይ 22 ነቲ ገንሸል ካብ ዝፋን ኣምላኽ ክፋል ከም ዘለዎ ንረኽቦ (ፍ.1,3)።
ብዙሓት ካልኦት ክፍሊ ጽሑፋት ክርአዩ እኳ እንተኽእሉ፡ ንራእይ 21:27 ጥራይ ንመልከት፡ እዚ ድማ እቶም ምስ ጐይታ ዘለኣለማዊ ህይወት ዝረኽቡ ሰባት «እቶም ኣብ መጽሓፍ ህይወት እቲ ገንሸል ዝተጻሕፉ»—ምእመናን—ምዃኖም ይነግረና። እዚኦም እቶም ብሞቱ ኣብ መስቀል ዝደሓኑ ሰባት እዮም። ኩሎም ካልኦት፡ ስማቶም «ኣብ መጽሓፍ ህይወት ዘይተረኽቡ [ናብ] ሓይዚ ሓዊ ክድርበዩ እዮም» (ራእይ 20:15)። «ነቲ ሓጢኣት ዓለም ዘርሕቕ ገንሸል ኣምላኽ ንርአ!»
ነቲ ገንሸል ርአ፡ እቲ ኽቡር ደሙ ኻብ ጎድኑ ዝፈሰሰ፡ ምስ ኣምላኽ ሰላም ንምግባር ሓይሊ ነበሮ፡ ሓንቲ ነጥቢ እኳ ኣይሓደገን። ስለዚ፡ ናብኡ መዝሙራትና ይዕርግ፡ ንሱ ብጸጋኡ ኣዝዩ ዝተዋረደ፡ ናብ ክርስቶስ፡ እቲ ገንሸል፡ ፈታዊ ሓጥኣን፡ ዘይተቋርጽ ምስጋና ይፍሰስ። —ዊልያም ትሮተር (1818-1865)
