ሰብ ጸሎትን ቀዳሞት ምእመናንን ኣብ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት

ጸሎት ንሎሚ

ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዘሎ ጸሎታት ምሕላፍ ንምህናጽን ንምፍታንን ዝሕግዝ ተግባር እዩ። ኣብዛ ዓንቀጽ ግና፡ ኣብ ናይ ጐይታ የሱስን ናይቶም ቀዳሞት ምእመናንን ክንሰርሕ ኢና።

ወንጌል ሉቃስ ንጐይታ የሱስ ብሰብነቱ ከምኡ’ውን ከም ፍጹም ሞዴልና፡ ሰብ ጸሎት ገይሩ የቕርቦ። መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት፡ ኣብ ክርስቶስ ዘሎ ኣብነት ክንደይ ዓብዪ ጽልዋ ከም ዝነበሮ የርኢ፡ ምኽንያቱ ሕጂ ማሕበር፡ ማለት ቤተ ክርስቲያን፡ ማለት ናብኡ ዝተሳሕቡ ምእመናን ኣለዉዎ። ንሳቶም እዮም ኣብታ ንእኡ ዝነጸገቶ ዓለም ንክርስቶስ ዝውክሉ፡ ከምኡ’ውን ባህርያቱ ብብዙሕ ዝተፈላለየ መገዲ ዘርእዩ። ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ኣብ ሰማይ ተሰቒሉ፡ ካብዛ ትርኢት እዚኣ እንተ ዘይብሉ፡ ኩሎም ናይ ሓቂ ምእመናን ኣብዛ ምድሪ ንእኡ ይውክሉዎ። እዚ ንምግባር ድማ፡ ክርስቶስ ኣብ ምድራዊ ኣገልግሎቱ ኣብ ኣቦኡ ከም ዝተመርኮሰ፡ ንሳቶም’ውን ኣብኡ ክምርኮሱ የድልዮም።

ግብሪ ሃዋርያት ምጽናዕ ዓስቢ ዝህብ፡ ዘተባብዕን ፈታኒን እዩ – ከምኡ’ውን ብዙሕ ዝተመለሰ ጸሎታት የቕርብ። ጐይታና ብኣብነቱ ኣብ ወንጌላት፡ ብዛዕባ ጸሎት መለክዒታት ኣንቢሩ። ንሱ ንኹሉ ክርስትያን ሞዴል እዩ፡ ከምኡ’ውን ንዓና ዝምህረና መምህር እዩ። ንጳውሎስ’ውን ከም ክርስቶስ ተኸተልቱ ክንከውን ዘተባብዖ ምዃኑ ክንዝክር ይግባእ (1 ቈረንቶስ 11:1)።

ሰብ ጸሎት ኣብ ምድሪ

ኣብነት ጐይታ የሱስ፡ ብፍላይ ኣብ ሉቃስ፡ ንኹሎም ምእመናን ኩሉ ግዜ «ጸልዩ እሞ ኣይትሕለቑ» (ሉቃስ 18:1 ESV) ዝብል ብዙሕ ምትብባዕ ይህብ። ሉቃስ ግሲ «ምጽላይ» (ግሪኽኛ፡ proseúchomai) ምስ ክርስቶስ ብዝምድና ትሽዓተ ግዜ ተጠቒሙሉ፡ ንሱ ድማ ንሸውዓተ ፍሉያት ኣጋጣሚታት ጐይታ ዝጸለየሉ እዩ (3:21, 5:16, 6:12, 9:18,28-29, 11:1, 22:41,44)። እዞም ጉዳያት እዚኦም ንጐይታ የሱስ ከም ጥገኛ ሰብ፡ ኩሉ ግዜ ኣብ ኣምላኽ ዝምርኮስ፡ ንጥቕሙ ድማ ብሓቂ ዝሓሊ ከም ዝኾነ የቕርቡዎ። ንሳቶም ንርኣዮም።

ንመጀመርታ ግዜ ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰብ፡ ኣምላኽ ኣብዛ ምድሪ ዝተፈላለየ ሰብ ረኣየ፡ ንሱ ድማ ካብቶም ዮሃንስ መጥምቕ ዝተዛረቦም ብተቃራኒ፡ ንስሓ ዘየድልዮ እዩ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ የሱስ ንኹሎም ንጸውዒት ዮሃንስ ንንስሓ ዝመለሱ ተጸንበረ፡ ምኽንያቱ «ኩሎም ህዝቢ ምስ ተጠምቁ ... የሱስ’ውን ተጠምቀ፡ ክጽሊ ኸሎ ድማ ሰማይ ተኸፍተ። መንፈስ ቅዱስ’ውን ብኣካል ከም ርግቢት ኣብኡ ወረደ» (3:21-22 NKJV) ኢልና ነንብብ። ኣምላኽ ንጸሎት የሱስ ክምልስ ባህ ኣበሎ፡ ከምኡ’ውን ሰማያት ብምኽፋት፡ መንፈስ ቅዱስ ብምልኣኽ፡ «ንስኻ ፍቑር ወደይ ኢኻ፡ ብኣኻ ባህ ይብለኒ» (ቁ.22) ብምባል ባህታኡ ኣረጋገጸ። እዚ ንዘለኣለማዊ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ብዘይተለምደ መገዲ ንርእሱ ዝገለጸሉ ናይ መጀመርታ ኣጋጣሚ እዩ ነይሩ፡ ኣቦ ንወልድ ተዛረበ፡ መንፈስ ቅዱስ ድማ ካብ ሰማይ ወሪዱ ምስ ወልድ – ስጋ ዝኾነ ቃልን ሰብ፡ ክርስቶስ የሱስን – ተለለየ።2

• ጐይታ የሱስ ኣብ መንጎ እቶም ናብኡ ዝመጹ ብዙሓት ህዝቢ ዓበይቲ ተኣምራት ምሕዋይ ምስ ገበረ፡ ናብ በረኻ ንምጽላይ ከም ዝኸደ ነንብብ (5:15-16)። ንሱ ምትእምማን ሰብ ኣይደለየን። ኣብ ክንዳኡ ግና፡ እዚ ሰብ እዚ ኣብ ኣምላኽ ተመርኮሰ፡ ምኽንያቱ ንፍቓዱ ክገብር መጺኡ ነይሩ (ዮሃንስ 4:34)።
• ሃይማኖታውያን መራሕቲ ንእኡ ክነጽጉ ምስ ጀመሩ፡ ጐይታ የሱስ ንኣገልግሎቱ ብምጽዋዕን ደቀ መዛሙርቲ ብምልኣኽን ኣስፋሕፍሖ፡ ፈለማ እቶም ዓሰርተው ክልተ፡ ድሕሪኡ እቶም ሸውዓተ። ንሱ ንሓደ’ኳ ካባታቶም ቅድሚ ምምራጹ ሓንቲ ምሉእ ለይቲ ብጸሎት ኣሕለፈ (ሉቃስ 6:12-13)። ካብዚ ጥገኛ ሰብ እዚ ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል ኢና!
• ጐይታ ኣብ ካልእ ኣጋጣሚ ክጽሊ ኸሎ፡ ደቀ መዛሙርቱ ተጸንበርዎ (9:18)። ፍጹም ኣብነቱ ኣዝዩ ኣደንቂዎም ክኸውን ኣለዎ፡ ስለዚ ድማ፡ «ንስኻትኩምከ መን እየ ትብሉኒ?» ኢሉ ሓተቶም። ጴጥሮስ ድማ፡ «ክርስቶስ ኣምላኽ» (ቁ.20) ኢሉ መለሰ። በቲ ግዜ እቲ ኣይሁዳውያን መራሕቲ ንጐይታ ነጺጎምዎ ነይሮም፡ እምነት ግና ከም ምርጫ ኣምላኽ ገይራ ፈሊጣቶን ተቐቢላቶን።
• ጐይታ ኣብ ከረን ክጽሊ ኸሎ፡ «ትእምርቲ ገጹ ተለወጠ፡ ክዳኑ’ውን ጻዕዳን ብርሃናውን ኰነ» (ቁ.28-29)። ኣብዚ ጥቕሲ ዘሎ «ሸሞንተ መዓልታት» ኣብኡ ከም ዝተራእየ ሓድሽ ስርዓት ነገራት የርኢ።
• ድሕሪኡ ጐይታ የሱስ ኣብ ሓደ ቦታ ከም ዝጸለየ ነንብብ። «ምስ ዛዘመ ... ሓደ ካብ ደቀ መዛሙርቱ፡ ‘ጐይታይ፡ ዮሃንስ’ውን ንደቀ መዛሙርቱ ከም ዝመሃሮም፡ ንዓና’ውን ክንጽሊ ምሃረና’» (11:1-2) ኢሉ ተዛረቦ። ጐይታ ድማ ገበረ፡ ጸሎቱ ድማ ክንከታተሎ እንኽእል ሞዴል እዩ። እዚ ጸሎት እዚ ስርዓት ክኸውን የብሉን፡ ምኽንያቱ ሎሚ ደቀ መዛሙርቲ ሽዑ ዘይነበሮም ፍሉይ መሰል ኣሎና፡ ማለት መንፈስ ቅዱስ ኣብ ውሽጥና ምህላዉ። ንሱ ይመሓድር፡ ይሕግዝን ይምሕረልናን (ሮሜ 8:26-27)።
• ኣብ ገነት ጌትሰማኔ (ትርጉሙ «መጽመቒ ዘይቲ») ጐይታ «በርኪኹ ጸለየ» (ሉቃስ 22:41)። ንሱ ንዝመጽእ መከራ ኣብ መስቀል፡ ብፍላይ ንሰለስተ ሰዓታት ጸልማት ክጽበ ኸሎ፡ ብዓብዪ ጭንቀት ነይሩ። «ብልሓጹ ኸም ዓበይቲ ነጥብታት ደም ኰነ፡» ከምኡ’ውን «ብዝያዳ ብቕንዕና ጸለየ» (ቁ.44)። የሱስ፡ ፍጹም ሞዴልና፡ ንፍቓድ ኣቦ ተገዝአ። ንሕና ኣብ መስቀል ኣብ መገዲ መከራኡ ክንከታተሎ ከም ዘይንኽእል ንፈልጥ ኢና፡ ግና ንኣቦ ብፍቓድ ክንገዝእ ይግባእ።
• ሉቃስ ምስ ሸውዓተ ካልኦት ኣጋጣሚታት ክርስቶስ ዝጸለየሉ ብዝምድና ሽዱሽተ ዝተፈላለዩ ግሲታት ተጠቒሙ። ንሳቶም ድማ ኣብ ምድሪ ምስ ደቀ መዛሙርቱ ክኸውን ከሎ፡ ኣብ መስቀል ክመውት ከሎ፡ ከምኡ’ውን ምስ ትንሳኤኡን ዕርገቱን ብዝምድና ዝርከቡ እዮም። እዞም ኣጋጣሚታትን ቃላትን ከምዚ ዝስዕብ ንዝርዝሮም፡

ክባርኽ – ብሓቂ ብምምርኳስ ናብ ሰማይ እናጠመተ፡ ንእንጌራ ባረኾ (9:16)።

• ክውድስ – ኣይሁዳውያን መራሕቲ ከም መሲሕ እንተ ነጸግዎ’ኳ፡ ንኣቦኡ ኣመስገኖ (10:21)።
• ከመስግን – ኣብ ኣጋጣሚ ናይ መጨረሽታ ፋሲካ ገበረ (22:17)።
• ክጽሊ (ብሓቂ፡ ክልምን) – ኣብ ምልጃ ጐይታ ንጴጥሮስ፡ ቅድሚ ምኽሓዱ (ቁ.32)።
• ክዛረብ – «የሱስ በለ፡» ንኣቦ እናተዛረበ፡ ንጸላእቱ ክምሕር ከሎ (23:34)።
• ክውክል – ኣብ ምድሪ ስርሑ ምስ ወድአ፡ «ብዓብዪ ድምጺ» እናተዛረበ ዓወት ኣወጀ፡ ድሕሪኡ ድማ ንርእሱ ጸለየ፡ «ኣቦ፡ መንፈሰይ ኣብ ኢድካ ኣውድቕ» (23:46 JND)።
• ክባርኽ – እቲ ኣብ ቁ.1 ዝተጠቕሰ ግሲ፡ ድሕሪ ትንሳኤ ክርስቶስ ተጠቒሙ። ምስቶም ክልተ ደቀ መዛሙርቲ ካብ ኤማሁስ ክበጽሕ ከሎ፡ ጐይታና ቅድሚ እንጌራ ምፍላዩ ንኣምላኽ ባረኾ (24:30)። ድሕሪኡ፡ ናብ ሰማይ ክኸይድ ከሎ፡ ንደቀ መዛሙርቲ ባረኾም (ቁ.50-51)። ንሳቶም ድማ ንኣምላኽ ብምባራኽ መለሱ (ቁ.53)።
• ወንጌል ሉቃስ ናይ «ሰብ ጸሎት» ክልተ-መገዲን ምሉእን ምስክርነት (2x7) የቕርብ።

ናይ መጀመርታ ኣጋጣሚ ጸሎት ኣብ ግብሪ ሃዋርያት

ጐይታ ቅድሚ ዕርገቱ ንደቀ መዛሙርቱ ኣብ የሩሳሌም ክጸንሑ ኣዘዘ (ግብሪ ሃዋርያት 1:4)፡ ሓይሊ ከም ዝቕበሉ ድማ ተስፋ ሃቦም (ቁ.8)። እቶም ዓሰርተው ሓደ ካብ ደብረ ዘይቲ፡ ጐይታ የሱስ ናብ ሰማይ ካብ ዝዓረገሉ፡ ተመሊሶም ናብ ላዕለዋይ ክፍሊ ከዱ፡ ኣብኡ ድማ ምስ ኣንስቶምን ካልኦት ምስ ጐይታ ብቐረባ ዝተዛመዱ ምእመናንን ነበሩ (1:13-15)። እቶም ደቀ መዛሙርቲ ንጐይታ ኣብ ሰማይ ተስፋኡ ክፍጽም እናተጸበዩ ከለዉ፡ ምእዛዞምን ምምርኳሶምን ክንርኢ ይግባእ። ኣብዚ ኣውድእ እዚ፡ ብዙሕ ነጥብታት ክንጠቕስ ንኽእል ኢና፡

• «ላዕለዋይ ክፍሊ» (NKJV) ምናልባት ምስ ጐይታ ፋሲካ ዘብዓሉሉ ቦታ የመልክት ይኸውን።
• ናብቲ ፍሉይ ቦታ «ደየቡ» እሞ ኣብኡ ጸንሑ።
• «ኩሎም ቀጸሉ» (ብሓቂ፡ «ጸንዑ») እሞ እዚ ድማ ብሓደ ድምጺ፡ ብሓደ ልቢ፡ ብሓቂ ኣብ ኣምላኽ እናተመርኮሱ ነይሮም። ምምርኳሶም ድማ ብቐጻሊ ጸሎት ተገልጸ፡4 ንዓሰርተ መዓልታት፡ ድሕሪኡ ድማ መንፈስ ቅዱስ ወረደ።
• እዛ ማሕበር እዚኣ ኣስታት «120 ሰባት» ዝሓዘት ነይራ። እቶም ዓሰርተው ሓደ ፈለማ ተዘርዚሮም፡ ድሕሪኡ ድማ ብዙሓት «ኣንስቲ፡ ከምኡ’ውን ማርያም ኣደ የሱስ።» ኣብዚ ናይ መጨረሽታ ንማርያም ዝምልከት ሓበሬታ፡ ሉቃስ ንሳ «ኣደ ኣምላኽ» ወይ «ንግስቲ ሰማይ» ኢሉ ከም ዘይጸውዓ ኣስተብህል – እዚ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ፈጺማ ዘይተጸውዓቶ ነገር እዩ።
• ኣንስቲ፡ ንመበለታት ዝርከባኦም፡ ኣብ ጽሑፋት ሉቃስ ኣገዳሲ ተራ ይጻወታ። ብዛዕባ እተን ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 1 ዝነበራ ኣንስቲ ምጽናዕ ክንደይ ጽቡቕ እዩ፡ ብዙሓት ድማ ከም ሳራ ነዊሕ ዓመታት ዝገበረቶ፡ ኣብ ተግባራት ሰብኡተን ተጸንቢረን (እብራውያን 11:11፡ ግብሪ ሃዋርያት 4:1-4,16-25 ርአ)።

ገለ ዝርዝራት ብዛዕባ ጸሎት ኣብ ግብሪ ሃዋርያት፡ ንምልስታት ዝርከባኦም

ናይ ግሪኽ ሓድሽ ኪዳን ንጸሎት ሸውዓተ ዝተፈላለዩ መሰረታዊ ቃላት ይጥቀም፡ መብዛሕትኦም ብግሲ ቅርጺ፡ ገለ ድማ ከም ስም ይጥቀሙ። ሉቃስ ገለ ካባታቶም ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ተጠቒሙ፡ ኣስታት 30 ፍቕድታት ድማ ንጸሎት የመልክቱ። ብዘይካ ናይ ጐይታ ባዕሉ ኣብነት ከም ሰብ ጸሎት፡ ብፍላይ ኣብ ወንጌል ሉቃስ፡ ጐይታ ቅድሚኡ ዝበሎ ክንዝክር ይግባእ፡ «ኣባይ ጽንሑ፡ ኣነ’ውን ኣብ ኣኻትኩም. ጨንፈር ካብ ኣጕዶ እንተ ዘይጸንሐ፡ ባዕሉ ፍረ ኸም ዘይፈሪ፡ ከምኡ’ውን ንስኻትኩም ኣባይእንተ ዘይጸናሕኩም፡ ኣይትፈርዩን ኣባይ ንበሩ። ኣነ ወይኒ እየ፣ ንስኻትኩም ጨናፍር ኢኹም። እቲ ኣባይ ዚነብር፣ ኣነ ኸኣ ኣብኡ፣ ንሱ ብዙሕ ፍረ ይፈሪ። ብዘይካይሲ ንስኻትኩም ሓንቲ እኳ ኽትገብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም» (ዮሃንስ 15:4-5 NASB)። ከምዚ ዝበለ ምስ ኣምላኽ ዘሎ ጥቡቕ ርክብን ኣብኡ ምውካልን – ኣብኡ ምቕጻል ወይ ምጽናሕን – ብሓቀኛ ጸሎት ይግለጽ፣ ብእኡ ኸኣ ይረጋገጽ ወይ ይድልድል። ንኣብነት፣ ግብሪ ሃዋርያት 9:11 ሳኦል ይጽሊ ከም ዝነበረ ይገልጽ፣ እዚ ኸኣ ቅድሚ ምምላሱ ይገብሮ ካብ ዝነበረ ስርዓታዊ ጸሎታት ፍሉይ ምዃኑ የርኢ። ብሓቂ ድማ፣ ግብሪ ሃዋርያት ብዛዕባ ጸሎተኛታት5 ሰባት እዩ፣ ንሳቶም ከኣ ንኣብነት ክርስቶስ ዝስዕቡ እዮም። ጸሎታት ክንደይ ግዜ ብኡብኡ መልሲ ከም ዝረኸቡ ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ፣ እዚ ኸኣ እቶም ምእመናን ምስ እግዚኣብሔር ብጥቡቕ ርክብ ይነብሩ ከም ዝነበሩ የርኢ። ንመልሲ ምጽባይ ምስ እግዚኣብሔር ብርክብ ከም ዘይንነብር ኣየመልክትን እዩ፣ ከምቲ ጳውሎስ ሰለስተ ግዜ ምስ ጸለየ ዘጋጠሞ (2 ቈረንቶስ 12:9)። ይኹን እምበር፣ ዘይምእዛዝ ምስ ዝህሉ እዚ ክኸውን ይኽእል እዩ (ምሳሌ 28:9)።

ርክባት ኣብ መንጎ ሰማይን ምድርን

ብዙሓት ኣብነታት ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ክንርኢ ከለና፣ ኣብ ወንጌል ሉቃስ ኣብ ኣብነት ክርስቶስ ነተኩር። ካብ ክልቲኡ ብዙሕ ክንምሃር ከለና፣ ኣብ መንጎ ሰማይን ምድርን – ኣብ መንጎ ዝተመስገነ ክርስቶስን ኣብ ምድሪ ዘለዉ ጸሎተኛታት ህዝቡን – ዘሎ ሓድሽ ርክባት ክንርኢ ኢና።

• ኣብ የሩሳሌም ምጅማር፡ ብጸሎት ዝተመልክዐ

ድሕሪ ዕርገት ክርስቶስ ዝነበሩ ዓሰርተ መዓልታት ጸሎት (ግብሪ ሃዋርያት 1) ብምምጻእ መንፈስ ቅዱስ ካብ ሰማይ መልሲ ረኺቦም (2:1-4)። ንይሁዳ ኪትክእ ቅኑዕ ሰብ ንምርካብ ዝቐረበ ጸሎታት (1:24) ድሕሪ ዕጣ ምድርባዮም (ቁ.26)፣ ከምቲ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝነበረ ልምዲ፣ መልሲ ረኺቦም። ይኹን እምበር፣ ድሕሪ ምምጻእ መንፈስ ቅዱስ ካልእ ዕጣ ምድርባይ ዝተመዝገበ ኣይነበረን። ስለዚ ምእመናን ዕጣ ኺድርብዩ6 ምኽንያት የብሎምን፣ ምኽንያቱ መለኮታዊ ሰብ፣ መንፈስ ቅዱስ፣ ኣብኦም ይነብር፣ እቲ ዘድሊ መምርሒ ኸኣ ይህቦም። ከምቲ ናይ ሕጻን ምትንፋስ ጥዕናኡ ዘርኢ፣ ከምኡ ኸኣ ጥዕና እዛ ሓዳስ ማሕበር እዚኣ ብቐጻሊ ብጸሎት ኣብቲ ዝዓረገ ጐይታኣ ምውካላ ክረጋገጽ ይኽእል እዩ (2:42)። ከምዚ ዝበለ ጸሎታት ካብቲ ትምህርቲ ሃዋርያት፣ ሕብረት ከምኡ ኸኣ ካብቲ ምፍራስ እንጌራክፍለ ኣይግባእን እዩ፣ ምኽንያቱ ጸሎት ነዚ ኣብ ሕብረት ምስ ጐይታና ኣብ ሰማይ ዝረኸብናዮ በረኸት ንምጥቃም ኣድላዪ እዩ።

ምሕዋይ እቲ ሽባ ብግሩም መገዲ ነዚ ምስ ክርስቶስ ኣብ ሰማይ ዘሎ ርክብ ኣርኣየ፣ እዚ መርትዖ እዚ ብሃይማኖታውያንን ፖለቲካውያንን መራሕቲ ተቓውሞ እኳ እንተረኸበ። ስለዚ እቶም ምእመናን ንትብዓትን ካብ ሰማይ ንዝመጽእ ምትእምማንን ጸለዩ (4:24-30)፣ ብሓደ ድምጺ ጸለዩ። እዚ ኸኣ ብፍሉይ ምልክት መልሲ ረኸበ፣ ምኽንያቱ ትብዓት፣ ጸጋን ፍሉይ ሓይልን ረኺቦም (ቁ.31,33)። ስም «ቅዱስ7 ባርያኻ የሱስ» ከም ዝተሰመረሉ ኣስተብህሉ (ቁ.27,30 NKJV)። ክርስቶስ ከም ባርያ ኣምላኽ ብኣይሁዳውያን መራሕቲ ተነጺጉ ነበረ። ይኹን እምበር፣ ሕጂ ኣብ ሰማይ ሓቀኛ ባርያ ኮይኑ ይነብር፣ ብጸጋ ብምልክታትን ድንቅን ከምኡ ኸኣ ብኻልእ መርትዖታት ናይ ሰማያዊ ኣገልግሎቱ ይዓዪ። ክርስቶስ፣ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ካብ ሰማይ ዝዓየየ፣ ሎሚ እውን ከምኡ ዝገብር እዩ። ንሱ ነቶም ሓደ ዓይነት ኣገባባት ኣይጥቀምን ይኸውን፣ ግናኸ ንጸሎት ህዝቡ ሕጂ እውን መልሲ ይህብ።

እቶም ሃዋርያት እዚ ተረዲኦምዎ ነበሩ፣ ተወሳኺ ፈተናታት ምስ መጹ ኸኣ ኣብ ጸሎትን ኣብ ኣገልግሎት ቃልን ምቕጻል ኣድላዪ ምዃኑ ኣጕሊሖም (6:4)። ምምራጽን ምሻምን ናይቶም ሸውዓተ ዲያቆናት ብጸሎት ተሰንዩ ነበረ፣ እዚ ኸኣ ብተወሳኺ በረኸታት መልሲ ረኺቡ (ቁ.6-7)። ተቓውሞ እውን ቀጺሉ ነበረ፣ እስጢፋኖስ ከኣ ናይ መጀመርታ ሰማእት ኮነ። ይኹን እምበር፣ ንጐይታ የሱስ ኣብ ሰማይ ዝቐረበ ጸሎቱ፣ ብእምኒ ክውገር ከሎ (7:60)፣ ብግሩም መገዲ መልሲ ረኺቡ፡ ምምላስ ሳኦል ዘጠርሴስ (ግብሪ ሃዋርያት 9)።

• ናብ ሰማርያ ምፍናው፣ እዚ እውን ብጸሎት ዝተመልክዐ

ቅድሚ ሳኦል ምድሓኑ፣ ቅዱስ ጽሑፍ ምስቶም ዝኣመኑ ሰማርያውያን መንፈስ ቅዱስ8 ምስ ረኸቡ ዝተኣሳሰረ ዝተመለሰ ጸሎት መዝጊቡ (8:15-17)። ይኹን እምበር፣ ናይ ስምኦን ጠንቋላይ ንጴጥሮስ ንኽጽልየሉ ዝቐረበ ሕቶ መልሲ ኺረክብ ኣይከኣለን ምኽንያቱ ስምኦን ሓቀኛ ምእመን ኣይነበረን (ቁ.21)። ሳኦል ዘጠርሴስ፣ ንጐይታ የሱስ ኣብ መገዲ ደማስቆ ምስ ረኸቦ፣ ድሕሪ ሕጂ ከም ሃይማኖታዊ ኣይሁዳዊ ዘይኮነስ ከም ሓድሽ ዝተወልደ ሕጻን ኣብ ክርስቶስ ይጽሊ ነበረ፣ ጸሎታቱ ኸኣ መልሲ ረኺቡ (9:11-18)። ኣብቲ ሓደ ግዜ ጴጥሮስ ንጣቢታ ጸለየላ እሞ ናብ ህይወት ተመልሰት (ቁ.40)። ድሕሪኡ፣ ጴጥሮስ ንኣህዛብ ማዕጾ መንግስቲ ኣምላኽ ንምኽፋት ኣድላዪ ነበረ (ማቴዎስ 16:19)፣ እዚ ኸኣ ከም ውጽኢት ናይ ጸሎት ምእመናንን ናይ ሰማይ ምላሽን እዩ ነይሩ፣ ከምቲ ኣብ ምእዛዝ ቈርኔሌዎስን ናይ ጴጥሮስ ናብ ቤት ኣህዛብ ንምኻድ ዝነበሮ ድሌትን ዝተራእየ (10:2,4,9,30-31, 11:5)። ሄሮድስ ንጴጥሮስ ምስ ኣሰሮ፣ ንኽቐትሎ እናሓሰበ፣ ብዙሓት ይጽልዩ ነበሩ (12:5,12)። እዘን ጸሎታት እዚኣተን ብተኣምራዊ መገዲ፣ ካብ ትጽቢቶም ንላዕሊ፣ መልሲ ረኺበን (ኤፌሶን 3:20 ተመልከት) – እዚ ኸኣ እቲ ጐይታ ኣብ ማቴዎስ 7:7-8 ዝተስፈዎ ፍጻሜ እዩ።

• ጸሎት ንኣገልግሎት ጳውሎስ ዝገለጸ እዩ

መልእኽታት ጳውሎስ ብምንባብ ኣገልግሎቱ ብብዙሕ ጸሎት ከም ዝተሰነየ ንመሃር። ብዙሓት ኣጋጣሚታት ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ተመዝጊቦም ኣለዉ እሞ ከምዚ ዚስዕብ ጌርና ክንምዝምዞም ንኽእል፡

• እታ ኣብ ኣንጾኪያ ዝነበረት ማሕበር ምስ ናይ ጳውሎስን በርናባስን ዕዮ፣ ከምኡ ኸኣ ምስቲ ድሕሪኡ ዝመጸ ተልእኾኦም፣ ብ ጸሎትን ጾምን ተሰማሚዓ (13:2-3)።
• ምሻም ሽማግሌታት፣ ብመንፈስ ቅዱስ ዝተመርጹ፣ ብሃዋርያዊ ስልጣን ከምኡ ኸኣ ብ ጸሎትን ጾምን ብስም እቶም ሃዋርያትን ኩሎም እቶም ዝተሳተፉን ተፈጺሙ (14:23)።
• ኣብ ግዜ ካልኣይ ሚስዮናዊ ጉዕዞ ጳውሎስ፣ ተወሳኺ መምርሒ ብራእይ ተዋሂቡ፣ ማለት ናይ ሓደ ዝጽሊ መቄዶንያዊ ሰብኣይ (16:9)።
• እዚ ንሃዋርያን ንሰዓብቱን ናብ ሓንቲ ጉጅለ ዝጽልያ ኣንስቲ ኣብ ፊልጲ መርሖም (ቁ.13,16)። ኣብዚ ኸኣ ካልእ ኣብነት ናይ ዝተመለሰ ጸሎት ኣሎ፣ ግናኸ ብሰብኣዊ ትጽቢት ኣይኮነን፣ ምኽንያቱ ጳውሎስን ሲላስን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኣትዮም። ይኹን እምበር፣ ኣምላኽ እዚ ፈቒዱዎ እዩ እሞ እቲ ሓላዊ ቤት ማእሰርትን ካልኦትን ድሒኖም።
• ኣብ ቤት ማእሰርቲ፣ ጳውሎስን ሲላስን ፍርቂ ለይቲ ይጽልዩ ንነበሩን ይዝምሩን ነበሩ (ቁ.25)። ጸሎታቶም ብዙሓት ተኣምራት ኣምጺኡ፣ እንተላይ ምምላስ እቲ ሓላዊ ቤት ማእሰርትን ቤተሰቡን።
• ናብ መወዳእታ ሳልሳይ ሚስዮናዊ ጉዕዞ ጳውሎስ፣ ምስ ሽማግለታት ኤፌሶን (20:36) ከምኡ ኸኣ ምስ ማሕበር ጢሮስ (21:5) ይጽሊ ከም ዝነበረ ንምዝግብ።
• ጳውሎስ ኣብ ቤተ መቕደስ ይጽሊ ነበረ (22:17) ቅድሚ ኣገልግሎቱ ኣብ መንጎ ኣህዛብ ምጅማሩ።
• ኣብ ማእከል ዓብዪ ሽግርን ቀሪቡ ዝነበረ ምጥሓል መርከብን እኳ እንተነበረ፣ ጳውሎስ ብሰንኪ ጸሎታቱን ምስጋናኡን ኣተባብዓይ ነበረ (27:23-35)።
• ሓድሽ ተኣምራት ኣብ ማልታ ኣብ መገዲ ጳውሎስ ናብ ሮሜ ተፈጺሙ፣ እንተላይ ምሕዋዩ ድሕሪ መጥቃዕቲ ተመን። ወንጌል ቅድሚኡ ናብ ደሴት ኣይበጽሐን ነበረ፣ ስለዚ ምብጻሕ ጳውሎስ ሓድሽ ቦታ ንዕዮ ኣምላኽ ከፈተ። ከምቲ ጐይታ ኣብ የሩሳሌም ኣብ መጀመርታ ዘመን ቤተ ክርስቲያን ዝገበሮ፣ ምሕዋይ ገበረ፣ ግናኸ ኣብዚ እዋን እዚ ን ጸሎት ጳውሎስ መልሲ ነበረ (28:8)።
• መደምደምታ ሓሳባት ብዛዕባ ጸሎት ኣብ ግብሪ ሃዋርያት

ኩሉ ጸሎታት ጳውሎስ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት መልሲ ከም ዝረኸበ ንርኢ፣ እኳ እንተኾነ ኣብ ገለ እዋናት ብዘይተጸበናዮ መገዲ። ቤተ ክርስቲያን ህያው ኣምላኽ ብጐይታ ተነጊራ (ማቴዎስ 16:16,18)፣ እሞ ንሳ ብጸሎት ጀመረ (ግብሪ ሃዋርያት 1-2) እሞ ኣብቲ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ተገሊጹ ዘሎ ግዜ ብምሉኡ ኣብ ሰማይ ኣብ ክርስቶስ ብምውካል ቀጸለ። ጸሎት ክሳዕ ጐይታ ዝመጽእ ንኹሎም ምእመናን ክውክል ይግባእ።

ብተወሳኺ፡ ግብሪ ሃዋርያት፡ ኣብቶም ምእመናን ኣብነት ክርስቶስ ከመይ ከም ዝጸለዎም የርኢ፡ ከመይሲ ንሳቶም ከም ህዝቢ ጸሎት – ሰብኡትን ኣንስትን ጸሎት – ብእምነትን ብምውፋይን ሰዓብዎ። ጸሎት ምስቲ ጽቡቕ ስም ጐይታ፡ «እቲ ብእኡ እትጽውዑሉ ክቡር ስም» (ያእቆብ 2:7) ብቐረባ ተተሓሒዙ እዩ። እዚ ስም እዚ – «ምርኡይ» (JND)፡ «ክቡር» (KJV) ከምኡ’ውን «ጽቡቕ» (NASB) ተባሂሉ ዝግለጽ – ኩሉ ግዜ ፍሉይ ኣቓልቦና ክረክብ ይግባእ። ብዛዕባ ጸሎት ክንዛረብ ከለና፡ እቲ «ምጽዋዕ»፡ «ምምሕጻን»፡ «ምልማን» ወይ «ምስምማይ» ዝብል ግሲ (ግሪኽኛ፦ epikaléo) ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 21 (3x7) ግዜ ምጥቃሙ ኣገዳሲ እዩ።

ብመደምደምታ፡ እቲ ጸላኢ ንሓቀኛ ጸሎት ብቐጻሊ ከም ዝወቕዕን፡ ንጸሎት ናብ ስነ-ስርዓት፡ ናብ ከንቱ ምድግጋም፡ ወይ ድማ ንውልቀ-ሰባት ንርእሶም ከም ዘዕብዩሉ መገዲ ብምቕያር ሓሳዊ ነገራት ከም ዝፈጥርን ንፈልጥ። ዲያብሎስ ንጸሎት ምስቲ ናይ ዘይርአ ዓለም ዝኾነ ጽልዋታት ወይ ተግባራት ከራኽቦ ይፍትን – እዚ ኸኣ ካብኡ ክንርሕቕ ዝግባኣና ዓለም እዩ። ንጐይታን ንኣብነቱን ንጠብቕ፡ ብተንኮላትን ብመደባትን ሰይጣን ከኣ ኣይንጸልዋ።

መወዳእታ ማስታወሻታት

1. ዮሃንስ፡ መንፈስ ኣብኡ ከም ዝጸንሐ ኣጕሊሑ ገሊጹ (ዮሃንስ 1:33)፡ ከመይሲ ጐይታ የሱስ ንእኡ ብቑዕ ዝነበረ በይኑ እዩ። ብስርሒት ምድሓን ክርስቶስ፡ መንፈስ ቅዱስ ምሳና ክነብርን ክጸንሕን መጺኡ እዩ (14:17)።
2. ሎሚ፡ ብስም እቲ ኣብ ሰማይ ዝዓረገ ጐይታ፡ መንፈስ ቅዱስ ኣብ ምድሪ ኣብቶም ምእመናን ክነብርን ምስ ክርስቶስ ኣብ ሰማይ ከራኽቦምን መጺኡ እዩ።
3. ሉቃስ ነዚ ግሲ እዚ eulogéo («ጽቡቕ ምዝራብ») 14 ግዜ ተጠቒምሉ እዩ፡ 13 ግዜ ኣብ ወንጌሉን ሓንሳብ ድማ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 3:16።
4. ሎሚ ንምምጻእ መንፈስ ቅዱስ ኣይንጽልን ኢና፡ ከመይሲ ንሱ መጺኡ እዩ እሞ ብዝደሓንናሉ ቅጽበት ተቐቢልናዮ ኢና። ምሳኡ ንምስምማዕን ብእኡ ንምምላእን – ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሩ ንምዃንን – ክንጽሊ ንኽእል ኢና።
5. ሉቃስ ነቲ ስም «ጸሎት» (ግሪኽኛ፦ proseuche) ትሽዓተ ግዜ፡ ነቲ ግሲ «ምጽላይ» (proseúchomai) ድማ 16 ግዜ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ተጠቒምሉ እዩ። ካብዚኣቶም ክልተ ቃላት ወጻኢ፡ ንጸሎት ዝውክሉ ካልኦት ቃላት እውን ተጠቒምሉ እዩ፡ እዚኣቶም ድማ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ብዙሕ ግዜ ኣይርከቡን፡ ብሓፈሻ 15 ግዜ ዝኸውን። እቲ ግሲ proseúchomai ኣብ ጽሑፋት ሉቃስ 35 (5x7) ግዜ ይርከብ (19 ካብኣቶም ኣብ ሉቃስን 16 ኣብ ግብሪ ሃዋርያትን)።
6. ሓሳባት ኣምላኽ ብዛዕባ ዕጣ ምድርባይ ኣብ ምሳሌ 16:33 ተጠቓሊሉ ይርከብ። እዚ ተግባር እዚ ኣብቲ ዝመጽእ ናይ ሰላም ሽሕ ዓመት እንደገና ክኸውን እዩ (ህዝቅኤል 45:1, 47:22, 48:29)።
7. ግብሪ ሃዋርያት 4:25 ነቲ ሓደ ዓይነት ኣገላልጻ ዳዊት ከም ባርያ ይጥቀም፡ ግናኸ ብዘይ እቲ «ቅዱስ» ዝብል ቃል እዩ።
8. ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ብዛዕባ ምቕባል መንፈስ ቅዱስ ቢያንስ ሓሙሽተ ዝተፈላለዩ ኩነታት ተገሊጾም ኣለዉ (ግብሪ ሃዋርያት 2, 8-10, 19)። እቲ ካብ ኣይሁድነት ናብ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ክርስትና ዝነበረ ግዜ ምትሕልላፍ ነዚ ፍልልያት እዚ ኣምጺኡ እዩ። ካብ ከምዚ ዝኣመሰለ ፍሉይ ኩነታት፡ ንኣብነት ከምቲ ናይ ሰማራውያን ዝኣመሰለ፡ ንኹሎም ምእመናን ዝምልከት መደበኛ ቅደም ተኸተል ክንመዝዝ የብልናን። ኣብ መንጎ ኣይሁዳውያንን ሰማራውያንን ምእመናን ሓድነት ንምርግጋጽ፡ እቶም ሰማራውያን ንሃዋርያት ምስ ተገዝኡ ጥራይ መንፈስ ቅዱስ ተቐቢሎም። ምእመናን መንፈስ ቅዱስ ብምድራብ ኣእዳው ጥራይ ክቕበሉ ይኽእሉ እዮም ንምባል ነዚ ፍሉይ ኩነታት እዚ ምጥቃም መጽሓፍ ቅዱሳዊ ቅኑዕ ኣይኸውንን። ብተወሳኺ፡ ሃዋርያት ነዚ ንምግባር ምሳና የለዉን።