“ንኸምዚ ዝበለ ግዜ እዚ ናብ ንግስና መጺእኪ ትኸውን ኢኺ እሞ፡ መን ይፈልጥ?” ኣስቴር 4:14
ኣብ ክርስትያናዊ ህይወት ኣጋጣሚ ዝበሃል ነገር ኣሎ ድዩ? ኣብ ግቡእ ቦታን ግቡእ ግዜን ክንህሉ ንኽእል ዲና? ብዛዕባ እቲ ግጉይ ቦታን ግጉይ ግዜንከ? ወይስ ኣምላኽ ዕድልና ይቈጻጸሮን ይመሓድሮን እዩ – ክሳዕ እቶም እንረኽቦም ሰባት፡ እቶም እንበጽሖም ቦታታት፡ ከምኡ’ውን እቲ ዝምልከቶ ፍሉይ ግዜ? ኣጋጣሚ ድዩ ወይስ ኣድላይነት?
መልሲ እዚ ሕቶ እዚ ቐሊልን ውስብስብን እዩ። ቐሊል እዩ ምኽንያቱ እቲ ቐጥታዊ ሓደ ቃል መልሲ ኣድላይነት እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ኣምላኽ ንኹሉ ነገር ብኹሉ ግዜታት ብምቍጽጻር ልዑላዊ ጥራይ ዘይኮነ፡ ንፍጻመታት ከም ዘለኣለማዊ ዕላማኡ ገይሩ የዳልዎን ይመሓድሮን ከም ዘሎ ይምህር። ኤፌሶን 1:11 “ንኹሉ ነገር ከም ዕላማ ፍቓዱ ዝፍጽም” ከም ዝኾነ ይብል። መዝሙር 33:11 ከኣ “ምኽሪ እግዚኣብሔር ንዘለኣለም ይቐውም፡ ዕላማ ልቡ ኸኣ ንኹሉ ወለዶ” ይብል። ብኣጋጣሚ ወይ ብሓደጋ ዝኸውን የልቦን፡ እቲ ጽቡቕ ወይ ሕማቕ ዝመስል ኩነታት ከኣ ብሓቂ ፍጻመ ዕላማታት ኣምላኽ እዩ።
ውስብስብ ሕቶ
ይኹን እምበር፡ መልሲ እቲ ሕቶ ኣጋጣሚ ወይ ኣድላይነት ከኣ ውስብስብ እዩ – ማለት፡ ካብ ሰብኣዊ ኣረኣእያ ውስብስብ እዩ፡ ምኽንያቱ ናይ ግዝያዊ ገደባትና። ኣምላኽ እንታይ ከም ዝገብርን ስለምንታይ ከም ዝገብሮን ዜርኢ ዓብዪ ስእሊ ኩሉ ግዜ የብልናን። “ሰማያት ካብ ምድሪ ኸም ዝለዓሉ፡ ከምኡ ኸኣ መገድታተይ ካብ መገድኹም፡ ሓሳባተይ ከኣ ካብ ሓሳብኩም ይለዓሉ” ይብል እግዚኣብሔር (ኢሳይያስ 55:9 NIV)። ኣምላኽ ሓጢኣተኛ ፍቓድ ሰብ፡ ከምኡ’ውን ፍቓድ ሰይጣን፡ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ብፍሉይ ኣጋጣሚታት ክሳዕ ክንደይ ከም ዝፈቕደሉ ብቐሊሉ ኣይፍለጥን። እንደገና “ፍርድታቱ ኸመይ ዘይርመርመር፡ መገድታቱ ኸኣ ዘይድህሰስ እዩ!” ኢልና ክንእመን ኣሎና (ሮሜ 11:33)። ኣምላኽ ከኣ እቲ ብሰባትን ኣጋንንትን ዝተፈጸመ ክፉእን ጭካነን ከመይ ገይሩ ከም ዝፈቕድ፡ ከምኡ’ውን “ንኹሉ ነገር ከም ዕላማ ፍቓዱ” ከመይ ገይሩ ከም ዝፍጽም፡ ካብ ግዝያዊ ምስትውዓልና ወጻኢ እዩ።
ኣምላኽ ንተፈጥሮኣዊ ሕግታቱ ብተኣምራዊ፡ ልዕለ-ተፈጥሮኣዊ ጣልቃ ገይሩ መዓስን ኣበይን ከም ዘቋርጾ ኩሉ ግዜ ግልጺ ኣይኮነን። ኣብ መንጎ ጸሎት ምእመን፡ እተመለሰን ዘይተመለሰን፡ ከምኡ’ውን ፍጻመ ቅድመ-ዝተወሰነ ዕላማታትን ትልምታትን ኣምላኽ እንታይ ዝ exact ዝምድና ከም ዘሎ ቐሊል መልሲ የብሉን። ይኹን እምበር፡ “ጸሎት ጻድቕ ሰብ ሓይለኛን ውጽኢታዊን እዩ” (ያእቆብ 5:16) ከምኡ’ውን “ኣምላኽ ንኹሉ ነገር ንጥቕሚ እቶም ዜፍቅርዎ” ከም ዝገብር ንፈልጥ ኢና (ሮሜ 8:28)። ስለዚ፡ እቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ መልሲ ናብቲ ናይ መጀመርታ ሕቶና ኣድላይነት እዩ እምበር ኣጋጣሚ ወይ ዕድል ኣይኮነን – ብዝኾነ ይኹን መልክዕ – ነቲ ምስትውዓልና ካብ ምሉእነት ርሑቕ ምዃኑ ክንእመን ኣሎና። እቲ ውስብስብ ምትእስሳር ተግባራት ኣምላኽ ኣብ ታሪኽ፡ ሓድሓደ ግዜ ካብ ምምርማር ንላዕሊ ይድነቕ (መዝሙር 131,139)።
ኣምላኽ ኣብ ስራሕ
ምድናቕ ኣድላይነት፡ መጽሓፍ ኣስቴር ክነንብብ ከሎና ካብ ዝርከቡ ረብሓታት ሓደ እዩ። ኣድላይነት እቲ ቀንዲ ቴማ ናይዚ ብሉይ ኪዳን መጽሓፍ እዩ። ስም ኣምላኽ ኣብ መጽሓፍ ኣስቴር ሓንሳእ እኳ እንተዘይተጠቕሰ፡ ኣብ ምሉእ እቲ መጽሓፍ ኣምላኽ ንነገራት ንጽቡቕ ከም ዝሰርሕ ብድሕሪ መጋረጃ ኮይኑ ንዕላማታቱ ንምፍጻም ንፈልጥ ኢና። ኣብ ፍጻመታት ኣስቴር ብግልጺ ዝሰርሕ ዘሎ ኣጋጣሚ ዘይኮነ፡ ኣድላይነት እዩ። ስም ኣምላኽ ኣይተነበበን፡ ግናኸ ኢድ ኣምላኽ ኣብዚ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ኩሉ ቦታ ግልጺ እዩ።
ብሓቂ፡ ጽንሰ-ሓሳብ ኣድላይነት ኣብ ኣስቴር ዝያዳ ይዓቢ፡ ምኽንያቱ ኣምላኽ ስሙ ኣብ ኣርእስቲ ከየንብር፡ ኣብ መንጎ መስመራት ግን ኣብ ኩሉ ቦታ ከንብር መረጸ። ንዓና ዓብዪ ተግባራዊ ትምህርቲ ኣሎ። ብዙሕ ግዜ ኣምላኽ ኣብ ምትእስሳሩ ምሳና ብቐጥታ ኣይረኣየናን፡ ይኹን እምበር፡ ንጽቡቕ ዕላማታቱ ንምፍጻም ኣብ ህይወትና ብህድኣትን ብቐጻልነትን ከም ዝሰርሕ ክንተኣማመን ንኽእል ኢና፡ “እቲ ጽቡቕ ግብሪ ኣባኻትኩም ዝጀመረ፡ ክሳዕ መዓልቲ ክርስቶስ የሱስ ከም ዝፍጽሞ ተኣሚነ” (ፊልጲ 1:6)።
ፍጻመታት መጽሓፍ ኣስቴር ኣብ ከባቢ 475 ቅ.ል.ክ. ኣብ ምድሪ ፋርስ፡ ሎሚ ኢራን ኣብ ዘላሉ ቦታ፡ ተፈጺሙ። ኣይሁድ ቅድሚ ብዙሕ ዓመታት (586 ቅ.ል.ክ.) ሰራዊት ባቢሎን ብናቡከደነጾር መሪሕነት ንሃገሮም ምስ ሰዓረን ቤተ መቕደስ ምስ ኣንደደን፡ ካብ ሃገሮም ከም ምርኮኛታት ክወጹ ተገዲዶም ነበሩ። ባቢሎን ኣብ 539 ንፋርስ ምስ ወደቐት፡ ንጉስ ፋርስ፡ ቂሮስ፡ ኣይሁድ ናብ ምድሪ ይሁዳ ክምለሱ ፍቓድ ዝህብ ኣዋጅ ኣውጺኡ። ኣብቲ ግዜ እቲ ኣስታት 50,000 ኣይሁድ ናብ የሩሳሌም ተመሊሶም፡ ብዙሓት ካልኦት ግን ኣብ ከባቢ ባቢሎንን ካልኦት ከባቢታት እቲ ዝሰፍሕ ዝነበረ ግዝኣት ፋርስን ክጸንሑ መሪጾም።
ገሊኦም ኣይሁድ ኣብ ትሕቲ ግዝኣት ፋርስ ሃብታማት ኮይኖም፡ ገሊኦም ከኣ ፖለቲካዊ ስልጣን ሒዞም። ዳንኤልን ነህምያን፡ ንኣብነት፡ ኣብ መንግስቲ ፋርስ ዓብዪ ስልጣን ሒዞም ነበሩ (ዳንኤል 6:1፤ ነህምያ 1:11)። እቲ ዓብዪ ኣዝማድ ኣስቴርን ኣፍቃሪኣን ዝነበረ ሞርዶካይ ከኣ ገለ ዓይነት መንግስታዊ ስራሕ ሒዙ ነበረ። እቲ ኣብ ኣስቴር 2:21 ዘሎ “ኣብ ደገ ንጉስ ተቐሚጡ” ዝብል ሓረግ ነዚ ዘመልክት ይመስል። ይኹን እምበር፡ ኣብዚ ግዜ እዚ ብዙሕ ጸረ-ሴማዊነት ከም ዝነበረ፡ ኣስቴር 3:13ን 9:1ን የመልክታ።
ኣብዚ ታሪኻዊ ኩነታት እዚ እዩ ሃማን – ዓብዪ መንግስታዊ ሰብን እቲ ሓጥያተኛ ናይቲ ዛንታን – ንኹሎም ኣይሁድ ናይቲ ግዝኣት ንምቕታል ዝነበሮ ትልሚ ከም ዝፍጸም ዝተኣማመነ (ኣስቴር 3:8,13)። ብተፈጥሮኡ፡ ንኣይሁድ ኩሉ ተስፋ ዝጠፍአ ይመስል ነበረ። ዕድል ብሓቂ ተደርብዩ ነበረ (ኣስቴር 3:7)። ዕላማ ሰይጣን ንህዝቢ ኣምላኽ፡ ካብኦም እቲ ትንቢት ዝተነግረሉ መሲሕ ዝመጽእ፡ ንምጥፋእ ዘይስሕት ይመስል ነበረ። ግናኸ ኣድላይነት ኣብ ስራሕ ነበረ።
ግቡእ ቦታ፡ ግቡእ ግዜ
ዘርክሰስ ቀዳማይ (ኣሃሽዌሮስ እቲ ዕብራይስጢ መልክዕ ናይዚ ስም እዚ እዩ) ንንግስቲ ዋሽቲ ኣብ ድግስ ንጉስን መስተን ንውብ ኣካላ ከይተራእየቶ ምስ ኣበየት፡ ካብ ሓደስቲ ንላዕሊ ተቖጢዑ ነበረ (ኣስቴር 1:10-12)። እቲ ድሕሪኡ ዝመጸ ስደት ዋሽቲ ንሓዳስ ንግስቲ ምስ ንጉስ ኣሃሽዌሮስ ናብዚ ጽልዋ ዘለዎ ቦታ ንምብጻሕ ደገ ከፈተ። ኣድላይነት! እቲ ጽብቕቲ ኣስቴር ኣብ ግቡእ ቦታን ግቡእ ግዜን ኮይና ከም ሓዳስ ንግስቲ ክትምረጽ ብኣጋጣሚ ተፈጺሙ። ዝያዳ ኣድላይነት!
ንሓደ ተግባራዊ ትምህርቲ ደው ንበል። ኣምላኽ ንውብ መልክዕካ ወይ ፍሉይ ክእለትካ ንኽብሩ ብፍሉይ መገዲ ንኽጥቀመሉ ብልዑላዊ መገዲ ኣይወሰነን ድዩ? ንኣስቴር “ብኣጋጣሚ” ዝተፈጸሙ ኩሎም ነገራት ሕሰብ። ክሳዕ እቲ ስምዒት ንጉስ ኣብ መዓልቲ ምግላጽ ኣስቴር ቅኑዕ ዝነበረ። እዚ ብፍላይ ኣገዳሲ እዩ፡ ዘርክሰስ ቀዳማይ ኣዝዩ ጨካን፡ ስምዒታዊን ቍጡዕን ንጉስ ከም ዝነበረ ካብ ዘይ-መጽሓፍ ቅዱሳዊ ምንጭታት ክንፈልጥ ከሎና። እዚ ሓቂ እዚ ንኣስቴር 4:11 ዝበሉ ፍቕድታት ንኽንርድእ ይሕግዘና፡ እዚኦም ከኣ “ብዘይ ዕድመ ዝቐረቡ” ከም ዝቐተለ ይነግሩና። እንደገና ኣድላይነት ኣብ ስራሕ ንርኢ፡ ንኣስቴር ናብቲ ቦታን ስልጣንን ኣብ ትልሚ ኣምላኽ ንህዝቡ ንምድሓን ከም ዝመጸት።
ኣምላኽ ንኣስቴር ኣብ ዘይግባእ ኩነታት ከም ዘየንበራ ክንፈልጥ ይግባእ። ምስ ንጉስ ዝነበራ ለይቲ (ኣስቴር 2:14-16) ተግባር ምንዝርና ኣይነበረን። ኩለን ኣብ ሓረም ንጉስ ዝነበራ ኣንስቲ ምስ ንጉስ ዝተመርዓዋ ተባሂለን ይቑጸራ ነበራ። ዘርክሰስ ቀዳማይ ብዙሕ ሰብ ዝምርዖ ነበረ፡ ኣስቴር ግን ዘማዊት ኣይነበረትን። ምናልባት ኣስቴር 4:14 – “ንኸምዚ ዝበለ ግዜ እዚ” – ብቐጥታ ነቲ ኣምላኽ ሕጂ ዘንበረካ ቦታ ወይ ስራሕ ክምልከት ይኽእል እዩ። ብኣጋጣሚ፡ ዕድል ወይ ሓደጋ ኣይትሕሰብ፡ ግናኸ ኣድላይነት።
ከምኡ’ውን፡ ሞርዶካይ ንንጉስ ኣሃሽዌሮስ ንምቕታል ዝተሓብአ ትልሚ ብኣጋጣሚ ሰሚዑ። እዚ ሓበሬታ እዚ ብኣስቴር ኣቢሉ ናብ ንጉስ በጺሑ፡ ኣብ ንጉሳዊ መዝገባት ከኣ ተመዝጊቡ ነበረ (ኣስቴር 2:21-23)። እዚ ፍጻመታት እዚ ብኣጋጣሚ ከም ዝኾነ ክረጋገጽ ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደን። ሓንቲ ለይቲ ንጉስ ኣሃሽዌሮስ ክድቅስ ኣይከኣለን፡ ስለዚ ነቲ ግዜ ነቲ መዝገባት ብምንባብ ኣሕለፎ። ብርግጽ፡ ብዛዕባ እቲ ተኣማንነት ሞርዶካይ ኣንበበ፡ ንኽሽልሞ ከኣ ወሰነ (ኣስቴር 6:1-3)። ኣምላኽ ክሳዕ እቲ ድቃስ ዘይምምጻእ ንጉስን እቲ ዘንብቦ ዝነበረ ነገራትን ይቈጻጸር ነበረ።
ኣብዚ ግዜ እዚ እዩ እቲ እኩይ ሃማን ንሞርዶካይ ንምስቓል ፍቓድ ንምሕታት ናብ ቤተ መንግስቲ ዝበጽሐ። ሃማን ነዚ እሙን ኣይሁዳዊ ይጸልኦ ነበረ ምኽንያቱ ንዝኾነ ሰብ፡ ክሳዕ እቲ ልዑል ሃማን እኳ፡ ክሰግድ ኣበየ። ንጉስ ንሃማን፡ “ንእቲ ንጉስ ክብሪ ኺገብረሉ ዚደልዮ ሰብ እንታይ ኪግበረሉ ይግባእ?” ኢሉ ሓተቶ (ኣስቴር 6:6)። ሃማን ንርእሱ ብንጉሳዊ ክዳንን ኣኽሊልን ኣብ ከተማ ክዘውር ዝኽእለሉ መገድታት ምስ ሓሰበ ኣዒንቱ በረቑ። ንጉስ ንሞርዶካይ ኣብ ኣእምሮኡ ከም ዝነበሮ ኣይሓለመን። ንሞርዶካይ ንምምራሕ እቲ ሰልፊ መን ከም ዝነበሮ ግምት ግበር? ሃማን! እንታይ ኣድላይነት!
ፈተና እምነት
ኣስቴር ንህይወታ እኳ እንተኾነ፡ ንህዝባ ክትሰርሕ ከም ዘለዋ ወሲና ነበረት። ኣስቴር ብኣድላይነት ናብቲ ጽልዋ ዘለዎ ቦታኣ ስለ ዝመጸት ጥራይ ህይወት ቐሊል ክኸውን ወይ ኣምላኽ ንእምነታ ከይፍትን ማለት ኣይኮነን። ኣምላኽ ንእምነትና ይፍትን! (ያእቆብ 1:3፤ 1 ጴጥሮስ 1:7)። ሕጂ ኣምላኽ ኣብ ዘንበረካ ቦታ ትፍተን ዲኻ? ብእምነት፡ ከም ኣስቴር፡ “እንተ ጠፋእኩ፡ ጠፋእኩ” ክትብል ትኽእል ዲኻ (ኣስቴር 4:16)።
ኣሃሽዌሮስ ንኣስቴር ነቲ ወርቃዊ በትሪ ጥራይ ዘይኮነ፡ ክሳዕ ፍርቂ ግዝኣት ፋርስ እውን ከም ዝሃባ ኣጋጣሚ ኣይነበረን (ኣስቴር 5:2-3)። ዘይእመን! ኣስቴር ንንጉስ ንህዝባ ምሕረት ንምልማን ዕድል ጥራይ ክህባ ተስፋ ትገብር ነበረት። ባዶ ቼክ ኣይተጸበየትን። ኣድላይነት! ኣምላኽ ሕጂ እውን “ካብቲ እንሓትቶ ወይ እንሓስቦ ንላዕሊ ብልጫ ክገብር ይኽእል እዩ” (ኤፌሶን 3:20)። ብኣጋጣሚ፡ ፍርቂ ግዝኣት ፋርስ እንተ ተዋሂብካ እንታይ ምሓተትካ?
ዝደሓነት ሃገር
ብሰንኪ ትብዓትን እምነትን ኣስቴር፡ እቲ እኩይ ሃማን ተወገደ – “ኣብቲ ንሞርዶካይ ዘዳለዎ ስቕሊ ተሰቕለ” (ኣስቴር 7:10) – ህዝቢ ኣይሁድ ከኣ ደሓኑ። ብርግጽ፡ ካብ መለኮታዊ ኣረኣእያ ኩሉ ኣድላይነት ነበረ። ክሳዕ እቲ ሃማን ዝደርበዮ ዕድል (ኣስቴር 3:7) ብኢድ ኣምላኽ ዝተቈጻጸረ ነበረ፡ ኣይሁድ ንምክልኻሎም ሸሞንተ ወርሒ ንኽዳለዉ። ምሳሌ 16:33 “ዕድል ይደርበይ ... ግናኸ ኩሉ ውሳኔኡ ካብ እግዚኣብሔር እዩ” ይብል። እቲ ንኹሎም ኣይሁድ ንምቕታል ዝወጸ ኣዋጅ ፋርስ ክስረዝ ዘይከኣለ ምዃኑ (ኣስቴር 8:8) እውን ከምኡ ናይ ትልሚ ኣምላኽ ክፋል ነበረ። እቲ ነዚ “ሕጊ ሜዴስን ፋርስን” ዝጻረር ዝነበረ ሓድሽ ኣዋጅ ንኣይሁድ ምድሓን ጥራይ ዘይኮነ፡ ንብዙሓት ጸረ-ሴማውያን ምውጋድ እውን ኣስዒቡ። እቲ ሕጂ እውን ብብዙሓት ኣይሁድ ዓመታዊ ዝኽበር በዓል ፑሪም፡ ነዚ ፍጻመታት እዚ ንምብዓል እዩ ዝጀመረ።
ኩሎም እዚኦም ፍጻመታት ኣብ መጽሓፍ ኣስቴር ውጽኢት ኣድላይነት እምበር ኣጋጣሚ ኣይነበሩን። ፍጻመታት ኣብ ህይወትና ሎሚ ብኣጋጣሚ ወይ ዕድል ኣይመሓደሩን። ኩሎም ናይ ትልሚ ኣምላኽ ክፋል እዮም ንናይ መወዳእታ በረኸትና።
