ቅዱሳን ብዙ ግዜ ብሃይማኖታዊ ስእልታትን ብመሰንቆ መስኮታትን ይስኣሉ። ርእሶም ብብርሃን ሃሎስ ተኸቢቡ ንምልላይ ይጥቀሙሉ ነይሮም። ተኣምራት ድማ ይግበርሎም። ገሊኦም ሰባት እውን ይጽልዩሎም።
ሰባት ኩሉ ግዜ ንጀጋኑ ምምላኽ ልምዲ ነይርዎም። ኣብ ጥንታዊ ግዜ ልምዲ ነይሩ፣ ሎሚ እውን ንጀጋኑ ምምላኽን ምምላኽን ልምዲ እዩ። ኣትሌታት ብዙሕ ግዜ ዕላማ ናይዚ ኣምልኾ እዚ እዮም። መንእሰያት እንግሊዛውያን ኣትሌታት ኩሎም ከም ስታር ኩዕሾ እግሪ እንግሊዝ፣ ዴቪድ ቤካም ክኾኑ ይደልዩ። የምልኽዎ።
ንሚልዮናት ሰባት ኣብ መላእ ዓለም፣ መሓመድን ቡዳን ብሓቂ ከም ቅዱሳን ይርኣዩ ብመሰረት ልምድታት ሃይማኖቶም። ንሳቶም ሓይሊ ልዕለ-ሰብኣዊነት ኣለዎም። ሰባት ብባህሪኦም ሃይማኖታውያን እዮም። ብሓጢኣት ካብቲ ናይ ሓቂ ኣምላኽ ስለ ዝረሓቕና፣ ንርእዮም ነገራት ንምምላኽ ንደሊ።
“ቅዱስ” ማለት እንታይ ማለት እዩ?
እንግሊዛዊ ጸሓፊ ጆን ብላንቻርድ ሰባት “ኣነ ቅዱስ እየ” ምባል ገበን ወይ ትዕቢት ከም ዝስምዖም ገሊጹ። ኣብ መጽሓፉ፣ ኣብ ዓለም ክርስትያን እንታይ እዩ? (Evangelical Press, 1996) ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፣ “ብዘመናት ናይ ምግዳል ዝሰርጸ ንኡስ ስምዒት፣ ቅዱስ ማለት ፍሉይ ጽቡቕ ክርስትያን፣ ኣብ ቅዱስ ህይወት ዝተመረቐ፣ መንፈሳዊ ልዕለ-ኮኾብ ማለት እዩ።”
ነገራት ንምብኣስ፣ ን“ቅዱስ” ዝብል ቃል ናብ መዓልታዊ ህይወት ዝወርድ ልሙድ ኣጠቓቕማ ኣሎ፦ “ኣደይ ቅድስቲ ነበረት።” ብኸምዚ ኣገባብ ክጥቀመሉ ከሎ፣ እቲ ቃል ናይ ሓቂ ትርጉሙ ይስእን እሞ ንጽቡቕ ሰብ ካልእ ቃል ጥራይ ይኸውን። ንኸምዚ ዝበለ ዘይተወሰነ ቃል ብኸመይ ትኽክለኛ ትርጉም ክንረክብ ንኽእል?
ንክርስትያን እቲ መልሲ እቲ ናይ መወዳእታ ስልጣን ኣምላኽ ምዃኑ ክኸውን ኣለዎ። ብዛዕባ ቅድስና ዝኾነ ይኹን ልምድታት እንታይ ይበሉ፣ ኣምላኽ ጥራይ እዩ ሓቂ፣ እቲ “ክሕሱ ዘይክእል” (ዮሃንስ 14:6፤ 1 ዮሃንስ 5:20፤ እብራውያን 6:18 KJV)። የሱስ “ቃልካ ሓቂ እዩ” (ዮሃንስ 17:17) ምስ በለ፣ ኣምላኽ ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብሰብኣዊ ቋንቋ ከም ዝተዛረበና ኣረጋጊጹ። ንሕና ድማ ብዛዕባ ቅድስና ካብ ዘሎ ምድንጋር ንምውጻእ ናብኡ ክንምለስ ኣለና። ግብሪ ሃዋርያት 17:11 ከም ዝነግረና፣ እቶም ኣብ ቤርያ ዝነበሩ “ነዚ ነገር እዚ ኸምኡ እንተ ኾይኑ ንምርኣይ ቅዱሳት ጽሑፋት ስለ ዝምርምሩ ዝያዳ ክቡራት ነበሩ።” ንሕና ድማ ከምኡ ክንገብር ኣለና።
እዩ፣ ሃጊዮስ እዚ ድማ “ዝተፈልየ” ማለት እዩ። ጳውሎስ ንክርስትያናት ኣብ ዝኸዶ ቦታ ኩሉ “ቅዱሳን” ኢሉ ይጽውዖም ነይሩ። ሮማውያን ክርስትያናት “ፍቑራት ኣምላኽ፣ ቅዱሳን ተባሂሎም” (ሮሜ 1:7) ነበሩ። ንቤተ ክርስትያን ቆሮንቶስ ዝጸሓፋ መልእኽቲ ድማ ከምዚ ኢሉ ጀሚሩ፦ “ንኣብ ክርስቶስ ዝተቐደሱ” (1 ቆሮንቶስ 1:2)። ንቤተ ክርስትያናት ፊልጲን ቆሎሴን እውን ከምኡ ገይሩ ጸዊዕወን። ጴጥሮስ ንፈለማይቲ መልእኽቱ “ብመሰረት ቅድመ-ፍልጠት ኣምላኽ ዝተመርጹ ... ብምቕዳስ መንፈስ” (1 ጴጥሮስ 1:2) ኢሉ ጸሓፋ። ይሁዳ እውን ንመልእኽቱ “ብኣምላኽ ንዝተቐደሱ” (ይሁዳ 1) ኢሉ ጸሓፋ። “ዝተቐደሰ” ን“ቅዱስ” ግሲ እዩ።
ሓደ ሰብ ብኸመይ ቅዱስ ይኸውን?
እዚ መወከሲታት እዚ ቅዱሳን መንፈሳውያን ልዕለ-ጀጋኑ ዘይኮኑስ፣ ብኽቡር ደም የሱስ ክርስቶስ ዝድሓኑን ዝተቐደሱን ንቡራት ሰብኡትን ኣንስትን ምዃኖም የርኢ። ጳውሎስ ነዚ ንቆሮንቶሳውያን ብንጹር ገሊጹሎም፣ ንሳቶም ኣብ መዓልታዊ ህይወቶም “ቅዱሳን” ዘይኮኑ ነበሩ። ንዘይምትሕብባሮምን ዘይምስርዓቶምን ምስ ገሰጾም፣ ከምዚ ዝስዕብ ጸሓፈ፦ “ሰረቕቲ፣ ወይ ስሱዓት፣ ወይ ሰኸርቲ፣ ወይ ተጻረፍቲ፣ ወይ ቀማዕቲ፣ ንመንግስቲ ኣምላኽ ኣይወርስዋን እዮም። ገሊኣኹም ከምዚ ዝበልኩም ነይርኩም ኢኹም፤ ግናኸ ተሓጺብኩም፣ ተቐዲስኩም፣ ብስም ጐይታ የሱስ ክርስቶስን ብመንፈስ ኣምላኽናን ጸዲቕኩም ኢኹም” (1 ቆሮንቶስ 6:10-11)።
ምድሓን ምስ ረኸብና፣ ብኡብኡ ተቐዲስና፣ ምኽንያቱ “ካብ ሞት ናብ ህይወት” (ዮሃንስ 5:24) ስለ ዝሓለፍና፣ ንኣምላኽ “ተፈልየና”። በቲ ግዜ እቲ ካብ “ሓይሊ ጸልማት” ናብ “መንግስቲ ፍቑር ወዱ” (ቆሎሴ 1:13) ተሰጋገርና። “ምፍላይ” ንዓና “ቅዱሳን” ይገብረና።
ካብ ኣዳም ዝወረስናዮ ስጋ እናሃለወና፣ ኩነታትና ብዙሕ ግዜ ቅዱስን ዘይቅዱስን ዝተሓዋወሰ እዩ፣ ተግባርና ድማ ኩሉ ግዜ ብምድሓን ክርስቶስ ዝረኸብናዮ ቦታ ዝግብኦ ኣይኮነን። ግናኸ ቅድስና ክንምሃርን ክንፍጽምን ንኽእል ኢና፣ ምኽንያቱ መንፈስ ቅድስና “ንዝተጸዋዕናሉ ጽውዓ ብቑዕ ገይርና ክንመላለስ” (ኤፌሶን 4:1) ይምህረና።
እዚ ብኽልተ ቃላት ክጠቃለል ይኽእል፣ “ቦታ”ን “ተግባር”ን። ቦታና ቅዱስን ኣብ ሰማያዊ ቦታታት ዝተቐመጥናን (ኤፌሶን 2:6) እኳ እንተኾነ፣ ብተግባርና ግን ኣብ ምድሪ ንመላለስ ኣለና። ጳውሎስ ነዚ ንቆሎሴስ ገሊጹሎም፣ “ንልዕሊ ዘሎ ነገር ድለዩ፣ ክርስቶስ ኣብ የማን ኣምላኽ ተቐሚጡ ኣሎ። ልብኹም ኣብ ልዕሊ ዘሎ ነገር ግበሩ፣ ኣብ ምድሪ ዘሎ ነገር ኣይትግበሩ” (ቆሎሴ 3:1-2) ኢሉ መዓዶም።
እቶም ሓጢኣተኛታት ዝነበሩ ሕጂ ብግብሪ ጐይታ ቅዱሳን ኮይኖም። ንሕና ስነ-ምግባራዊ/መንፈሳዊ ልዕለ-ሰብ ኣይኮናን፣ ግናኸ ፍቕሪ ኣምላኽን ጸጋኡን ዝተቐበልና ንቡራት ሰባት ኢና። ንሕና ሓጢኣተኛታት ካብ “ዘስካሕክሕ ጕድጓድ፣ ካብ ጭቃ” ዝተንስእና ኢና። ሕጂ ግን ኣእጋርና “ኣብ ከውሒ” ተተኺሉ፣ “ኣመላልሳና” “ተመስሪቱ” እሞ “ሓድሽ መዝሙር” ኣብ ኣፍና ተገይሩልና (መዝሙር 40:1-3)።
ነዚ ንጠራጠሮ ዲና?
ምናልባት ነዚ ገና ንጠራጠሮ ንኸውን። ብዝተዳኸመ ምስትውዓልን ድኻምን፣ ኣምላኽ ዝደልዮ – ንወዱ ዝያዳ ክንመስል (ሮሜ 8:29) – ብኸመይ ክንከውን ንኽእል? ኣብ ልብና ዘስካሕክሕ ነገራት እናሃለወ፣ ብቓላትን ተግባራትን ድማ ድሕሪኡ እንጠዓሰሉ ነገራት እናወጸ፣ ኣምላኽ ብኸመይ ቅዱሳን ገይሩ ክርእየና ይኽእል? ንቓላት ጴጥሮስ ብኸመይ ክንፍጽሞ ንኽእል? “ከም እዙዛት ውሉድ፣ ብዘይፍልጠትኩም ብዝነበረኩም ናይ ቀደም ትምኒት ኣይትመሰሉ፣ ግናኸ እቲ ዝጸውዓኩም ቅዱስ ከም ዝኾነ፣ ንስኻትኩም እውን ብኹሉ ኣመላልሳኹም ቅዱሳን ኩኑ፤ ምኽንያቱ ‘ቅዱስ ኩኑ፣ ኣነ ቅዱስ እየ’ ተባሂሉ ተጻሒፉ ኣሎ” (1 ጴጥሮስ 1:14-16)።
ኣምላኽ ንጉድለታትና ኣይዓምጽን፣ ከም ዘየለ ኣይመስልን። ኣብ ክንድኡስ፣ ኣብ ክርስቶስ፣ ዝተሓጽብናን ዝተቐደስናን ገይሩ ይርእየና፣ ከምቲ ጳውሎስ ንቆሮንቶሳውያን ዝገለጸሎም (1 ቆሮንቶስ 6:10-11)። እዚ ከምዚ እንተኾይኑ፣ ጴጥሮስ ኣምላኽ ቅዱስ ከም ዝኾነ ንሕና እውን ቅዱሳን ክንከውን ዝገበሮ ምዕዶ ዝያዳ ኣገዳሲ እዩ። “ብጸጋን ብፍልጠት ጐይታናን” ክንዓቢ ክንጽዕር ኣለና (2 ጴጥሮስ 3:18)። ባህሪና ንወዱ ዝያዳ ክመስል ከሎ ኣቦ ባህ ይብሎ። ቅዱስ ኣመላልሳ፣ ቅዱስ ዘረባን ቅዱስ ኣተሓሳስባን ክህልወና ኣለዎ፣ ኩሉ ግዜ ብቅዱስ ቃል ኣምላኽ፣ መጽሓፍ ቅዱስ፣ እናተመገብና። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፣ “እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ኣብ ክርስቶስ ዝነበረ እውን ኣብ ኣባኻትኩም ይኹን” (ፊልጲ 2:5)። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ኣብ ክርስቶስ እናዓበና ክንከይድ ከለና፣ መዓልታዊ ተግባርና ንሰማያዊ ቦታና ዝያዳ ክምስል ኣለዎ። ንክርስቶስ ምምሳል ፈጺምና ኣይንበጽሕን፣ ግናኸ ክንጽዕረሉ ኣለና።
ግጉይ ኣተሓሳስባ ብኸመይ ተፈጢሩ?
እምበኣር ገሊኦም ቀዳሞት ክርስትያናት ብኸመይ ከምዚ ዝበለ ኣኽብሮት ረኸቡ? ብሓቂ ቀሊል እዩ። ንሕና ሰባት ንኻልኦት ክንጥምት ባህጊ ኣሎና። ቀዳሞት ክርስትያናት ብሮማውያን ክስደዱ ከለዉ፣ እቶም ብሓቂ ደፋራት ይኽበሩ ነበሩ። ብዛዕባኦም ካብቶም ዝፈሸሉ ዝያዳ ይሰማዕ። ይኹን እምበር፣ እምነቶም ስለ ዝኸሓዱ ካብ ቤተ ክርስትያን ዝተባረሩ ዝፈሸሉ ነበሩ። ናብ ሓድነት ንምምላስ ብዙሕ ግዜ ካብ ዝሓየለ ክርስትያን ኣብ ቤት ማእሰርቲ ንሰማእትነት እናተጸበየ ዝነበረ ምስክርነት ይደልዩ ነበሩ። እዞም መሓርቲ ንዝደኸሙ ኣሕዋቶም ንምምላስ ይልምኑ ነበሩ። ተርቱልያን ብዛዕባ እዚ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፦ “ገሊኦም ኣብ ቤተ ክርስትያን እዚ ሰላም እዚ ዘይብሎም ካብ ሰማእታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ ክልምኑ ልምዲ ኣለዎም” (ኤች. ቤተንሰን፣ ቀዳሞት ክርስትያን ኣቦታት ኦክስፎርድ ዩኒቨርሲቲ ፕረስ፣ 1969)።
ቤተ ክርስትያናት እናበዝሐ ናብ ዘይፍልጠትን ኣጉል እምነትን እናወደቓ ምስ ከዳ፣ እቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ዝነበሩ “ቅዱሳን” ምስ ስልጣናት ቤተ ክርስትያን ብዓወት ክልምኑ እንተኽኢሎም፣ ምስ ኣምላኽ እውን ከምኡ ክገብሩ ይኽእሉ እዮም ዝብል ሓሳብ ተቐበለ። ብዙሓት እምበኣር ምልማኖም ብህይወት ከለዉ እንተዓዊቱ፣ ድሕሪ ሞቶም እውን ከምኡ ክኸውን ይኽእል እዩ ኢሎም ገመቱ። ከምኡ ድማ እቲ ናይ “ንዝሞቱ ቅዱሳን ምጽላይ” ባህሊ ዓበየ። እናበዝሐ፣ ኣድናቖት ናብ ኣምልኾ፣ ኣምልኾ ድማ ናብ ኣምልኾ ጣኦትን ጣኦት ኣምልኾን ኣምርሐ። ምልማን ጸሎት ኩላትና ክንገብሮ ዝግባእ ነገር እኳ እንተኾነ፣ ንገሊኦም እውን ፍሉይ ዕዮ እዩ፣ ንዝሞቱ ቅዱሳን ናብቲ ብመሰረት እብራውያን 7:25 ንየሱስ ጥራይ ዝምልከት ቦታ ምምጻእ ግን ፍሉይ ነገር እዩ፣ ንሱ ድማ “ኩሉ ግዜ ንዓና ምልማን ንምግባር ይነብር”።
እንታይ ክንገብር ኣለና?
ቅድስና ክንጽልየሉ ዝግባእ ኩነታት እኳ እንተኾነ፣ ብመንፈስን ጸጋ ኣምላኽን ተደጊፍና ክንደልዮ ዝግባእ ኩነታት እውን እዩ። ንሕና ብቦታ ብምድሓን ክርስቶስ ቅዱሳን እኳ እንተኾና፣ ተግባራዊ ቅድስና ግን ኩሉ ግዜ ኣብ ምዕዋት ዘሎና ነገር እዩ። ሓደ መዓልቲ ናብቲ ብርሃናዊ ኩነታት ቅድስና፣ እዚ ድማ ናይ ኣምላኽ መገዲ እዩ፣ ክንኣቱ ኢና። ንጐይታ የሱስ ክንርእዮ ኢና እሞ ንሕና እውን ቅዱሳን ክንከውን ኢና – ብመንፈስ፣ ነፍስን ስጋን ብምሉኡ ንጹሃትን ሓጢኣት ዘይብሎምን፣ ከምቲ ንሱ ንጹህ ዝኾነ (1 ዮሃንስ 3:2-3)።
ሕጂ መንፈሳዊ ቅዱሳን ኢና ክበሃል ይኽእል – እዚ ቦታና እዩ። ተግባራዊ ቅዱሳን እውን እናተገበርና ኢና – እዚ ሕጂ ዘሎና ኩነታት እዩ። ሓደ መዓልቲ ድማ ብምሉኡ ቅዱሳን ክንከውን ኢና – እዚ ንዘለኣለም ዝጸንዕ ኩነታትና ክኸውን እዩ።
