ሱር ዝሰደደ ልማድ: ኩሉ ሰብ ኣብ ሓደጋ እዩ
Dictionary.com ን«ሱር ዝሰደደ ልማድ» ከም «ብግዳማዊ መገዲ ንሓደ ልማድ ወይ ተግባር ወይ ንሓደ ስነ-ኣእምሮኣዊ ወይ ኣካላዊ ልማድ ዝፈጥር ነገር ምውፋይ» ይገልጾ። ሓደ ሰብ ካብ ሱር ዝሰደደ ልማድ ድሑን ድዩ? ዝኾነ ይኹን ካባና ንኸምዚ ዝኣመሰለ ሓይሊ ባርያ ክኸውን ይኽእል ድዩ? እዚ ድማ ነቲ ፍቕዲ «ዝቖመ ይመስሎ ዘሎ፡ ከይወድቕ ይጠንቀቕ» (1 ቈረንቶስ 10:12 NKJV) ብምግምት ምሕታት የድሊ ይኸውን።
ዳዊት፡ እቲ «ብልቡ ዝተመረጸ ሰብ» (1 ሳሙኤል 13:14)፡ ኣብ ሓጢኣተኛ ሱር ዝሰደደ ልማድ ክኣቱ እንተኽኢሉ፡ ሽዑ ነፍሲ ወከፍና ንተመክሮኡ ከም መጠንቀቕታ ክወስዶ ኣለዎ። ዝኾነ ይኹን ሰብ ድሑን ኣይኮነን፡ ብፍላይ ብእግዚአብሔር ዘይእመን ወይ ብቐረባ ምስ እግዚአብሔር ዘይመላለስ እንተኾይኑ። «ተጠንቀቑን ጸልዩን፡ ናብ ፈተና ከይትኣትዉ። መንፈስ ብሓቂ ድሉው እዩ፡ ስጋ ግና ድኹም እዩ» (ማርቆስ 14:38) ንኹሉ ዝወሃብ ምዕዶ እዩ። ዕድመኡ ወይ ዕድሚኣ ብዘየገድስ፡ ድኹም ወይ ሓያል፡ ስነ-ምግባራዊ ወይ ዘይስነ-ምግባራዊ፡ ኩሉ ሰብ ናብ ሱር ዝሰደደ ልማድ ናይ ምውዳቕ ሓደጋ ኣለዎ።
ሓደ ተግባር ኣብ መጀመርታ ምስ ሕልና ሰብ ዝጻረር እኳ እንተኾነ፡ ናብ ሱር ዝሰደደ ልማድ ምእታው ቐሊል እዩ። ይኹን እምበር፡ እቲ ፍሉይ ተግባር ልማዳዊ ምስ ኮነ፡ ምቁራጹ ኣጸጋሚ እዩ፡ ንምቁራጹ ድማ ናይ ወጻኢ ሓገዝ የድሊ ይኸውን።
ጉዳይ ዳዊት ንዓኻ ኣገራሚ ክኸውን ይኽእል እዩ። ከመይሲ፡ ብተወሳኺ ነቲ ኣብ 1 ሳሙኤል 13 ብዛዕባኡ ዝነበብናዮ ቃል፡ «ሰብ ኣምላኽ» ተባሂሉ ተጸዊዑ ነይሩ (ነህምያ 12:24)። ንኹነታት ሱር ዝሰደደ ልማዱ ንምምርማር፡ መጀመርታ ነቲ ኩነታት ብመሰረት ታሪኽ፡ ጂኦግራፊ፡ ስነ-መለኮትን ኩነታትን ምቕማጥ ተገቢኡ ይኸውን።
ታሪኽ
እቲ ናይ እስራኤል ቀዳማይ ንጉስ ሳኦል ክገዝእ ምስ ጀመረ፡ ዳዊት ንእሽቶ ጓሳ ቘልዓ ኮይኑ ንቀዳሞት መዝሙራቱ ይጽሕፍ ነበረ። ብዘይምእዛዝ ንትእዛዛት እግዚአብሔር (ዘዳግም 7:1-5)፡ እስራኤላውያን፡ ቅድሚ 350 ዓመት ናብ ምድሪ ተስፋ ካብ ዝኣተዉ ንነጀው፡ ነቶም ኣብ ከነኣን ዝነበሩ ዘይኣምላኻውያን ነበርቲ ከጥፍኡ ኣይከኣሉን። ስለዚ፡ እግዚአብሔር ገለ ጣኦት ዘምልኹ ህዝብታት ንእስራኤል መፈንጠራን መፈንጠራን ክኾኑ ፈቐደ (እያሱ 23:13)።
ሓደ ኻብዞም ህዝብታት ፊልስጥኤማውያን ነበሩ፡ ንሳቶም ድማ ንእስራኤላውያን ልማዳውያን ጸላእቲ ነበሩ፡ ኣብ ግዜ ግዝኣት ንጉስ ሳኦል ኩሉ ግዜ ምስኦም ይዋግኡ ነበሩ። ድሕሪ እቲ ምስ ጎልያድ ዝነበረ ውግእ (1 ሳሙኤል 17)፡ ዳዊት ናይ ንጉስ ኣጽዋር ሓዛኢ ኮነ፡ ከም ኣዛዚ ሰራዊት ድማ ዳዊት ኣብ ኩሉ መዳይ ዓወት ረኸበ። ዓወቱ ነቲ ንጉስ ንዳዊት ከም ዝቐንኦ ገበሮ፡ እዚ ድማ ንሳኦል፡ ንዘለኣለም ህይወቱ፡ ንዳዊት ክቐትሎ ኣተባብዖ።
ጂኦግራፊ
ፊልስጥኤማውያን ኣብ ደቡባዊ ምዕራብ ገማግም ከነኣን ይነብሩ ነበሩ፡ ብቐንዱ ኣብ ሓሙሽተ ከተማታት፡ እዚ ድማ ንጉሳዊት ከተማ ጋት የጠቓልል። ኣብ ምብራቖም ዝተወሰነ ዶብ ኣይነበረን፡ እዚ ድማ ብነገድ ይሁዳ ዝተነብረ ነበረ – ካብ የሩሳሌም 30 ማይል (50 ኪሜ) ጥራይ ይርሕቕ። ንጉስ ፊልስጥኤማውያን ንዳዊት ንጺቅላግ ሃቦ (27:6)፡ ኣብ ግዜ እቲ ዳዊት ካብ ሳኦል ዝሃደመሉ። እዛ ከተማ እዚኣ ናብ ካልኦት እስራኤላውያን ኣግራብ ከምኡ’ውን ናብ መኖሪ ቦታታት ገለ ነገድ ጸላእቲ እስራኤል ዝነበሩ ቐረባ ነበረት።
ስነ-መለኮት
ኣብ ግዜ እቲ ዝወድቕ ዝነበረ ክህነት፡ ኣምላኽ ንህዝቡ ብምፍራድ፡ እቶም ጣኦት ዘምልኹ ፊልስጥኤማውያን ንሰራዊት እስራኤል ከም ዝስዕሩ ፈቐደ። ንሳቶም እኳ ንታቦት ኪዳን ሓዝዋ (4:10-11)፡ እዚ ድማ ኣብ ግዜ ንእስነት ዳዊት ካብ ድንኳን ኣምላኽ ተሳኢኑ ነበረ። ዳዊት ንእግዚአብሔር ኣምላኹ ብጽኑዕ እምነት ይፈትዎ ነበረ፡ ከም ጓሳ ቘልዓ፡ ንንጉስ ከገልግል ከሎ፡ ከምኡ’ውን ካብ ሳኦል ንህይወቱ ንመጀመርታ ግዜ ክሃድም ከሎ። ኣብዘን ግዜያት እዚኤን መዝሙር 23 – ምናልባት ጓሳ ከሎ – ከምኡ’ውን መዝሙራት 7፡ 27ን 31ን ብሳኦል ክስደድ ከሎ ጸሓፈ። ብሓጺሩ፡ ዳዊት ኣብ መንጎ ህዝቢ ብሓፈሻ ንመገዲ እግዚአብሔር ዘይግደስ – ንእሽቶ ወይ ፈጺሙ ዘይግደስ – ኮይኑ ይነብር ነበረ፡ ብባህልን ብጸላኢ ህዝቢ ኣምላኽ ዝተቖጻጸረ ከባቢ ተኸቢቡ።
ኩነታት
ዳዊት ንሰባት ካብኡ ንሸውዓተ ዓመት ድሕሪ ምህዳሙ ደኺሙዎ ነበረ። ኣብ መወዳእታ ብኢድ ንጉስ ሳኦል ካብ ሞት ምህዳም ከም ዘይብሉ ተሰምዖ። እዚ ድማ ናብ ግዜ ናይ ዳዊት ኣብ ኣምላኽ ዘለዎ እምነት ምድኻም፡ ከምኡ’ውን ነቲ ሱር ዝሰደደ ልማዱ ዘበራበረ ኩነታት ኣምጽአ።
ሱር ዝሰደደ ልማድ ዳዊት
ኣብ 1 ሳሙኤል 27:1-2 መጀመርታ እቲ ጸገም ንርኢ፡ «ዳዊት ድማ ኣብ ልቡ፡ ‘ሎሚ ሓደ መዓልቲ ብኢድ ሳኦል ክጠፍእ እየ። ካብ ናብ ምድሪ ፊልስጥኤማውያን ብቕልጡፍ ምህዳም ዝሓይሽ ነገር የብለይን፡ ሳኦል ድማ ካባይ ተስፋ ክቖርጽ እዩ፡ ኣብ ዝኾነ ይኹን ክፋል እስራኤል ድማ ደጊሙ ኣይደልየንን እዩ። በዚ ድማ ካብ ኢዱ ክሃድም እየ።’ ሽዑ ዳዊት ተንስአ፡ ምስኡ ዝነበሩ ሽዱሽተ ሚእቲ ሰባት ድማ ምስኡ ኸዱ ናብ ኣኪሽ ወዲ ማኦክ፡ ንጉስ ጋት።»
እዚ ድማ እቲ ኣብ እግዚአብሔር ዘሎ ምትእምማን ምድኻም ነበረ፡ እዚ ድማ ንዳዊት ኣብ ባዕሉ ምምርኳስ (ምሳሌ 3:5 ኣንብብ)፡ ምትላልን ምሕሳውን እንደገና ከም ዝለዓል ፈቐደ። ንሱ ንመጀመርታ ግዜ ካብ ሳኦል ሃዲሙ ናብ ኣኪሽ፡ ንጉስ ጋት ምስ ከደ፡ ምትላል ረባሒ ኮይኑ ረኺብዎ ነበረ (1 ሳሙኤል 21:10-15 ርአ)። ኣብቲ ግዜ እቲ፡ ንፊልስጥኤማዊ ንጉስ ዳዊት ነቶም «ዓሰርተታት ኣሽሓቱ» ዝቐተለ ሓያል ተዋጋኢ ምዃኑ ምስ ተነግሮ፡ ንባዕሉ ለባም ከም ዝኾነ ገይሩ ኣምሰለ፡ ሓሶቱ ድማ ክሃድም ፈቐደሉ።
ድሕሪኡ፡ ንሱ ናብ ልቡ ተመሊሱ እግዚአብሔር ንተግባራቱ ከም ዝፈቐደ – እኳ እንተዘይኣፍቀደ ወይ ኣይፈቐደን – ከም ዝረኣየ ይርአ። እዚ ድማ ካብ ናይ ዳዊት ኣብ መዝሙር 34:18 ዘሎ ኣፍልጦ ክረአ ይኽእል እዩ፡ ኣብኡ ድማ ጸሓፈ፡
እግዚአብሔር ናብቶም ዝተሰብረ ልቢ ዘለዎም ቐረባ እዩ፡ ነቶም ዝተሰብረ መንፈስ ዘለዎም ድማ የድሕኖም።
መእተዊ እቲ ግጥሚ፡ «መዝሙር ዳዊት፡ ኣብ ቅድሚ ኣቢሜሌክ ባህሪኡ ምስ ቀየረ፡ ንሱ ድማ ኣባረሮ፡ ንሱ ድማ ከደ» (JND) ይብል።
እቲ ሓሳዊ ምትላል ዝተጠቕመሉ እቲ ሓደ ግዜ ጥራይ እንተዝኸውን፡ ንተግባሩ ሱር ዝሰደደ ልማድ ኣይንብሎን። ግናኸ ን16 ኣዋርሕ ልማድ ኮነ – እዚ ድማ ንንጉስ ጋት ኣብ ካልኣይ ምጥፍፋኡ ናብ ምድሪ ፊልስጥኤማውያን ንምጥፋእ ዝተጠቕመሉ ተግባር እዩ። እቲ እንርእዮ፡ ናብ ሱር ዝሰደዱ ልማዳት ዝመርሑ ሕማቕ ተግባራት፡ ኣብ ባዕልኻ ምምርኳስን ኣብ ሃገር ጸላኢ – ማለት ግዝኣት ሰይጣን – ምጥሓልን ከለኻ እዮም ዝጅምሩ።
ዳዊትን ሰባቱን ኣብ ጺቅላግ ክነብሩ ከለዉ፡ ገለ ካብቶም ከባቢ ህዝብታት ቐተሉ፡ ከተማታት እቶም ጸላእቲ እስራኤል ዝነበሩ ድማ ዘመቱ። ይኹን እምበር፡ ነቲ ፊልስጥኤማዊ ንጉስ ከም ዘድንቖን ከም ዘማስግኖን ንምግባር፡ ዳዊት ምሕሳውን ምትላልን ተጠቕመ – ነዘን 16 ኣዋርሕ – ንሱ ንኣግራብ እቶም ጸላእቲ ኣኪሽ ከም ዝወረረ ብምግላጽ። እዚ ድማ ኣብ 1 ሳሙኤል 27:9-12 (NKJV) ተገሊጹ ኣሎ፡
ዳዊት ነታ ምድሪ ክወርር ከሎ፡ ሰብኣይ ይኹን ሰበይቲ ብህይወት ኣይሓደገን፡ ግናኸ ኣባጊዕ፡ ኣሓ፡ ኣድጊ፡ ገመል፡ ከምኡ’ውን ክዳውንቲ ወሲዱ ናብ ኣኪሽ ተመልሰ። ሽዑ ኣኪሽ፡ ‘ሎሚ ኣበይ ወሪርካ?’ ኢሉ ይሓትት ነበረ። ዳዊት ድማ፡ ‘ናብ ደቡባዊ ዞባ ይሁዳ፡ ወይ ናብ ደቡባዊ ዞባ የራህሜላውያን፡ ወይ ናብ ደቡባዊ ዞባ ቄናውያን’ ይብል ነበረ። ዳዊት ሰብኣይ ይኹን ሰበይቲ ብህይወት ኣይሓደገን፡ ናብ ጋት ዜና ንምምጻእ፡ ‘ከይነግሩና፡ «ዳዊት ከምዚ ገበረ» ኢሎም’ ብምባል ይብል። ከምዚ ድማ ባህሪኡ ኩሉ ግዜ ኣብ ሃገር ፊልስጥኤማውያን ክነብር ከሎ ነበረ። ስለዚ ኣኪሽ ንዳዊት ኣመኖ።
እዚ ሱር ዝሰደደ ልማድ ኣበይ ኣብጽሖ? ኣኪሽ፡ ንዳዊት ብምእማን፡ «ንህዝቡ እስራኤል ፈጺሙ ከም ዝጸልኦም ገይርዎም እዩ፡ ስለዚ ንዘለኣለም ባርያይ ክኸውን እዩ» (ቁ.12) በለ። ሱር ዝሰደደ ልማድ ዳዊት፡ ከም ኩሎም ሱር ዝሰደዱ ልማዳት፡ ባርነትን ጸገምን ኣምጽአ። ዳዊት ናይ ጸላኢ ንጉስ ኣካል ሓላዊ ኮነ፡ ንህዝቡ – ብሓቂ ህዝቢ ኣምላኽ – እስራኤል ክዋጋእ ድማ ተዓዲሙ። ሱር ዝሰደደ ልማዱ ናይ ምሕሳውን ምትላልን ኣብ ኣዝዩ ሓደገኛ ኩነታት ኣእተዎ፡ እዚ ድማ ኣዝዩ ጐዳኢ ሳዕቤናት ክህልዎ ይኽእል ነበረ።
ብሓጐስ፡ እግዚአብሔር ይቈጻጸር ነበረ – ከምቲ ኩሉ ግዜ ዝገብሮ። ኣምላኽ ንኻልኦት ነገስታት ፊልስጥኤማውያን ተጠቒሙ ንኣኪሽ ንዳዊትን ሰባቱን ካብ ሰራዊቶም ከም ዘውጽእ ኣገደዶ። ዳዊት ካብቲ ሱር ዝሰደደ ልማዱ ዘምጽኦ ጸገም ድሒኑ።
ዝኾነ ይኹን ሰብ ካብ ሱር ዝሰደደ ልማድ ክሃድም ዝኽእል ብእግዚአብሔር ካብቲ ጾር ባርነት ክፈትሕ እንተኾይኑ ጥራይ እዩ ምባል ቅኑዕ ክኸውን ይኽእል እዩ። ንኸምዚ ዝኣመሰለ ስምዒት ምጽንዓት ብባዕልኻ ሓይሊ ክትገብሮ ኣይትኽእልን። ዳዊት ካብ ዝኾነ ይኹን ቀጥታዊ ሳዕቤናት ተግባራቱ ድሒኑ፡ ግናኸ ከምቲ እትርእዮ፡ ኩሉ ሰብ ናብ ሱር ዝሰደደ ልማድ ናይ ምውዳቕ ሓደጋ ከም ዘለዎ መርኣያ እዩ።
መወዳእታ ማስታወሻ
- ኣርእስቲ መዝሙር 34 ስም ኣቢሜሌክ ይጠቅስ፡ እዚ ድማ ብኹሉ ዕድል ምስ ኣኪሽ ንጉስ ጋት ሓደ እዩ። ካብዚ ድማ ኣቢሜሌክ ንጉሳዊ ማዕርግ እምበር ናይ ፊልስጥኤማውያን ነገስታት ውልቃዊ ስም ከም ዘይነበረ ይርአ (ዓለምለኻዊ መጽሓፍ ቅዱስ ኢንሳይክሎፔድያ)።
