ባሮክ ሓጋዚን ፈታዊን
«እንሆ፡ ዝሰርሕክዎ ኸፍርስ እየ፡ ዝተኸልኩዎ ኸኣ ኽምንቅል እየ፡ እዚ ዅሉ ምድሪ እዚ። ንስኻኸ ንርእስኻ ዓበይቲ ነገራት ትደሊ ዲኻ? ኣይትድለዮም፡ እንሆ፡ ኣብ ልዕሊ ዅሉ ስጋ መዓት ከምጽእ እየ፡ ይብል እግዚአብሔር፡ ግናኸ ህይወትካ ኣብ ኵሉ እትኸዶ ቦታ ንምዝማት ክህበካ እየ።» —ኤርምያስ 45:4-5 KJV
ኣብዚ፡ ኵሉ ዝፈትዎ ዝነበረ ነገር ናብ ምስሕሓብ ዝወርድ ዝነበረ ሰብ ንርኢ። ሓደ እዋን ስድራቤቱ ኣብ ትሕቲ ሓደ እግዚአብሔር ዝፈርህ ንጉስ፡ እዩስያስ፡ ዓብዪ ስልጣን ነይርዎም። እቲ ንጉስ ይሁዳ ካብ ሞተ ጀሚሩ፡ ሃብቲ ስድራቤቱ ወሪዱ፡ እታ ሃገር ከኣ ብሓጺር ተኸታታሊ ድኹማትን ዓያሹን ሰባት ትመሓደር ነበረት። እቶም ንእሴታት እቲ ጽቡቕ ንጉስ እዩስያስ ዝሓዙ፡ ኣብ መንጎ እቶም ገዛእቲ ልዑል ተፈላጥነት ኣይነበሮምን።
ሕጊ ኣምላኽ ይንጸግ ነበረ፡ ድምጺ ነብዪ ኤርምያስ፡ ፈታዊ ባሮክ፡ ከኣ ኣይተሰምዐን። ኤርምያስ ንገዛእቲ ይሁዳ ንኣምላኽን ንዝቐርብ ዝነበረ ሰራዊት ባቢሎንን ክግዝኡ ጸዊዑ። ብኸምዚ ጥራይ እዩ ጥፍኣትን ምፍናውን እታ ሃገር ክድሕን ዝኽእል። ኣማኸርቲ ንጉስ ንወኪል ኣምላኽን ምስኡ ንዝነበሩን ከም ዝሳለቑ ንገምት። ባቢሎን መናበር ኵሉ ጣኦትን ምፍራስን ከም ዝነበረት፡ ኤርምያስ ከም ዘይፈልጥ ኮይኖም፡ ኣመልኪቶም ይኸውን።
ንኣምላኽን ንቓሉን ዘየቋርጽ ኣገልጋሊ
ብዘመናት ኵሎም እግዚአብሔር ዝፈርሁ ሰብኡትን ኣንስትን ንሓቂ ዝተላዕሉ ተነጺጎምን ተጸሊኦምን እዮም። ብዙሓት ከምዚ ኵሉ ዓለም ኣብ ልዕለኦም ዝነበረ ኮይኑ ተሰሚዕዎም። ካብቶም ነብያት ውሑዳት ጥራይ እዮም ህዝቢ ዝሰምዖም ዝነበሩ ዝተኸበሩ ህዝባውያን ሰባት። ንወንጌል ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ክንልዓል ከለና፡ ክንስሓቕ፡ ክንሳለቕን ክንጽላእን ክንጽበ ኣሎና። ጐይታ የሱስ እዚ መጠንቀቕታ እዚ ሂቡ፡ «ስለዚ፡ እንሆ፡ ኣነ ነብያትን ለባማትን ጸሓፍትን እሰድደልኩም ኣሎኹ፡ ገሊኦም ካባታቶም ክትቀትሉን ክትሰቕሉን ኢኹም፡ ገሊኦም ከኣ ኣብ ኣባይ ምኩራብኩም ክትገርፉን ካብ ከተማ ናብ ከተማ ክትሰጉን ኢኹም» (ማቴዎስ 23:34)።
ኣብ ዓስረይቲ ዓመት ንጉስ ጼድቅያስ፡ ኤርምያስ ንንጉስን ንመንግስቱን ንባቢሎናውያን ክግዝኡ መጠንቀቕታ ሂቡ። እቲ ትንቢት ንንጉስን ንሃገርን መልእኽቲ ተስፋ ሓዊሱ ነበረ፡ ግናኸ ኣይተሰምዐን፡ ኤርምያስ ከኣ ብትእዛዝ ጼድቅያስ ናብ ቤት ማእሰርቲ ኣተወ።
እቲ መልእኽቲ ብምስላዊ ምልክት ምግዛእ ኤርምያስ ንግራት ወዲ ሓዉ ሃናሜል ተሰንዩ ነበረ። እዚ ኣምላኽ ንኤርምያስ ዝሃቦ ምትእምማን ኣርኣየ። ንግራት ብመሰረት ሕግን ልምድን ኣይሁድ ብምግዛእ፡ ቃል ኣምላኽ ከም ዝኣምን ኣርኣየ – ንእስራኤል ናብ ምድራ ክመልሳ እዩ። ኣብ ቅድሚ መሰኻኽር፡ እዚ ምትእስሳር እዚ ተመዝጊቡን ብባሮክ ተጸዲቑን፡ ንሱ ከኣ ከም ጠበቓን ጸሓፍን ኤርምያስ ይዓዪ ነበረ። ንህዝቢ ብዛዕባ ምሕረት ኣምላኽን ንእስራኤል ናብ ምድራ ንምምላስ ዘለዎ መደብን ንምርግጋጽ ዝተገብረ ህዝባዊ ምልክት ነበረ (ኤርምያስ 32:1-16,36-38,43-44)።
ብብዙሓት፡ እዚ ተግባር እዚ ከም ፍጹም ዕሽነት ተራእዩ ክኸውን ኣለዎ። ብሓዘን፡ ጥበብ ዓለም ኵሉ ሳዕ ቃል ኣምላኽ ከም ዕሽነት ትርእዮ (1 ቈረንቶስ 1:18-21)። ኣምላኽ ክሕሱ ኣይክእልን፡ ንሱ ዝበሎ እንተ ኣሚንናዮ ከኣ ፈጺሙ ኣየሕፍረናን ወይ ኣይጋገን።
ንዕዮ ንምፍጻም ትብዓት
ጸሓፍቲ ኣብቲ ግዜ እቲ ጥራይ ዘንብቡን ዝጽሕፉን ኣይነበሩን። እቲ ጥንታዊ ባህሊ እብራውያን ብሉጽ ትምህርቲ ዝነበሮ እዩ። ባሮክ፡ ስድራቤቱ ሓደ እዋን ኣብ ሕብረተሰብ ዝነበሮ ቦታ ብምግንዛብ፡ ኣብ ሕግን ኣብ ሃይማኖት ኣይሁድን ተማሂሩ ነበረ። ኣብዚ ዓቕሚ እዚ፡ ኣምላኽ ንኤርምያስ ክዛረብ ዝሃቦ ቃላት ክመዝግብ ንርእዮ።
ብዘይካ ብዘመናዊ ቅደም ተኸተል፡ መንፈስ ቅዱስ ንፍጻሜታት ብሞራላዊ ቅደም ተኸተል ኣጽሒፍዎ። ንቃላት ኤርምያስ ኣብ ቅድሚ ላዕለዎት ሰበ ስልጣን መንግስቲ ምንባብ፡ መልእኽቲ ፍርዲ እምበር ተስፋ ኣይነበረን። ኣምላኽ መጀመርታ ንህዝቡ ብገርህነት ከም ዝሓዞም ንርኢ። ድሕሪኡ፡ ኣብ ዕልወቶም ጽኑዓት ምስ ኮኑ፡ መልእኽቱ ዝያዳ መፍርሂ ኮነ። «ስለዚ ጐይታ ብዛዕባ ንጉስ ይሁዳ የሆያኪም ከምዚ ይብል፡ ኣብ ዝፋን ዳዊት ዝቕመጥ ኣይክህልዎን እዩ፡ ስጋኡ ኸኣ ክድርበ እዩ ... ንዘርኡን ንኣገልገልቱን ከኣ ብሰሪ ዓመጻኦም ክቐጽዖም እየ» (ኤርምያስ 36:1-24,27-32 ርአ)።
ንትብዓት ባሮክ ክንውድሶ ኣሎና። ንሱ ድሮ ከም ገበነኛን ከዳዕን ተቖጺሩ ነበረ፡ ገና ግን ብትእዛዝ ነብዪ ክጽሕፍን ድሕሪኡ ንጥቕላል ወሲዱ ኣብ ቅድሚ እቶም ኣብ ምድሪ ዝለዓሉ ክነብቦን ደፈረ። ንጉስ ኣንደዶ። ንጉስ ቃላት ኣምላኽ ክድምስስ ከም ዝኽእል ብሓቂ ገሚቱ ነይሩ ድዩ? ቃላቱ ንዘለኣለም ይነብሩ! ኣብ ጥልቀት ዕሽነት ሰብ ንግረም፡ ገና ግን ንሕና እውን ካብቲ ሓደ ድኹም ስጋ ኢና፡ ምስ ኣምላኽ ጥቡቕ ርክብ እንተ ዘይገበርና ከኣ ንተመሳሳሊ ዕሽነት ብማዕረ ክንክእል ኢና።
ቃላት ኣምላኽ ብኤርምያስ ክቃጸሉ ኣይከኣሉን። ኤርምያስ ካልእ ጥቕላል ወሲዱ፡ ባሮክ፡ ትዕግስተኛ ፈታዊኡ፡ ነብዪ ከም ዝመርሖ ዳግማይ ጸሓፈ – እኳ ደኣ ንህይወቱ ወይ ንናጽነቱ ብፍርሃት ይኸውን። ኣምላኽ ከምቲ ኵሉ ሳዕ ዝገብሮ፡ ጽቡቕ መሪጹ። እቲ ጽኑዕ ጠበቓን ጸሓፍን ነቲ ዕዮ ኣፈጸሞ።
ንዓና ዘጋጥሙና ብድሆታት
ካልኦት ባህርያት ባሮክ ኣለዉና፡ ንሳቶም ከኣ ክንውድሶምን ክንመስሎምን ንኽእል ኢና። ንሱ ንኤርምያስ «ካልኣይ ቫዮሊን» ክጻወት ኣይሓፈረን፡ ብሓቂ እዚ እንተኾይኑ። ብዙሓት ካባና ንርእስና ብኸምዚ መገዲ ክንርእዮን ንዝኾነ ሰብ ከነገልግል ክንጸልእን ንኽእል ኢና። ንሕና ብዙሕ ግዜ ትዕቢተኛታት ኢና፡ ንርእስና ኸኣ ካብቲ ክንከውን ዘሎና ንላዕሊ ንሰርዕ። ባሮክ ውህበታቱ ነበሮ። ዝሰልጠነ ጠበቓ፡ ንሕጊ እስራኤል ብዝርዝር ኣንቢቡ ነበረ፡ ጽቡቕ ገይሩ ኸኣ ክራኸብ ይኽእል ነበረ። ውህበት ወይ ጽውዓ ነብዪ ኣይነበሮን፡ ግናኸ ኣምላኽ ኣብቲ ንኣባላቱ ዝህቦም ዕዮታት ልዑላዊ እዩ።
ጳውሎስ ኣብ መገዲ ደማስቆ ንጐይታ የሱስ ምስ ረኸቦ ዝበሎ ቃላት ክንዝክር ይግባእ፡ «ጐይታይ፡ ንስኻ መን ኢኻ?» ከምኡ’ውን «እንታይ ክገብር ትደሊ?» (ግብሪ ሃዋርያት 9:5-6)። ኤርምያስን ባሮክን ተመሳሳሊ ኣተሓሳስባ ዝነበሮም ሰባት እዮም። ኣብ መንጎኦም ቅንዕና ወይ ቅንኣት ኣይነበረን – ክልቲኦም ንውህበቶም ብዘይካ ንኻልኦት ብቕንኣት ምጥማት ክጥቀሙሉ ሕጉሳት ነበሩ።
ኣብ መወዳእታ እቲ ዛንታ፡ እቶም ዓመጸኛታት ሰባት ናብ ግብጺ ክኸዱ ይሓስቡ ነበሩ። ኤርምያስ ከይከዱ ኣጠንቀቖም፡ ግናኸ ምኽሩን ፍቓድ ኣምላኽን እኳ እንተ ደለዩ፡ ክኸዱ ኣጽኒዖም። ንኤርምያስ ከም ዝሓሰዮም ከሰስዎ፡ ድሕሪኡ ንባሮክ ንኤርምያስ ከም ዝጸለዎ ከሰስዎ፡ «ባሮክ ወዲ ኔርያ ንዓና ናብ ኢድ ከለዳውያን ንምሃብ፡ ንሳቶም ከኣ ክቐትሉና፡ ንዓኻ ኣብ ልዕሌና የልዕለካ ኣሎ» (ኤርምያስ 43:3)። ንሕና ኣብ ጸላኢ ግዝኣት ወከልቱ ምዃንና ብምግንዛብ፡ ሓይሊ ኣምላኽ ክድግፈና ክንፈቕድ ኣሎና (2 ቈረንቶስ 5:20፤ ኤፌሶን 6:20)።
ሰብ ተለዋዋጢ እዩ፡ ንስምዒታዊ ፍቓድን ምቕያር ኣተሓሳስባን ተገዛኢ እዩ። ንመጽሓፍ ኤርምያስ ብምስዓብን ንጽንዓትን ምትእምማንን እቲ ነብዪን ፈተውቱን ምርኣይን ክንደይ ፍልልይ እዩ። ብፍላይ፡ ባሮክ ዕዮኡ ክፍጽም ከሎ ክንደይ ክቡርን ትሑትን ከም ዝነበረ ንዕዘብ። ንሕና እውን፡ ዓለም ብዛዕባና ዝኾነ ይኹን እንተሓሰበት፡ ንዓኻን ንዓይን ዝሃበና ዕዮታት ብትሕትናን ብኣምላኽ ዝተዋህበ ጥበብን ክንፍጽም ንኽእል ኢና። ቃላት ጐይታ የሱስ ክንዝክር ኣሎና፡ «ብሰሪ ስመይ ብዅሎም ሰባት ክትጽልኡ ኢኹም ... ስለዚ፡ ንዝኾነ ይኹን ኣብ ቅድሚ ሰባት ዝእመነኒ፡ ንዕኡ ኣነ እውን ኣብ ቅድሚ ኣቦይ ክእመኖ እየ» (ማቴዎስ 10:22,32)።
