ዝርዝሮም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ክትረኽቦም ትኽእል ኢኻ፤ ንኣብነት ኣብ እብራውያን 11 ወይ ኣብ 2 ሳሙኤል 23፡ ዳዊት «ሓያላት ሰባት»። ግናኸ ውልቀሰባት እውን ኣለዉ፡ ከም ዳዊት ኣብ ብሉይ ኪዳን፡ እቲ ንጎልያድ ብመዂላዕ ጥራይ ዝቐተሎን ርእሲ እቲ ገዚፍ ሰብ ብሰይፉ ዝቖረጾን መንእሰይ። ነቲ ዝርዝር ሓደስ ርእስና ነንውሖ፡ ዳዊት ሊቪንግስቶን፡ ኣብ ኣፍሪቃ ዝነበረ መርማሪ፡ ኣብ ዌስትሚንስተር ኣቤይ ብምቕባሩ ዝኸበረ፡ ግናኸ ልቡ ኣብታ ዝፈትዋ ኣፍሪቃ ዝተቐብረ። ምናልባት ካብ ኩሎም ዝበለጸ ስኮትላንዳዊ ሰማእት፡ ጆርጅ ዊሻርት፡ ኣብ መጋቢት 1፡ 1546 ኣብ መውዓዪ ሓዊ ዝተቓጸለ። ብዓወት ሞተ! እቲ ቀንዲ መሳቕዩኡ ብብራኸኡ ይቕረታኡ ብምሕታት ብገጹ ብምፍዋስ ሓተቶ! ሞቱ ኣብ ዕድመ 33 ንጆን ኖክስ «ነቲ በትሪ ንምሓዝ» ኣተባብዖ።
ኤርምያስ
ስለምንታይ ንኤርምያስ ሓደ ካብ ጀጋኑ ሰማይ ንቖጽሮ? ብቐሊሉ ምኽንያት ካብ ኩሎም ነብያት ዝኸበደ ዕማም፡ ዝበዝሐ ተቓውሞ ዝነበሮ፡ ብኽብሪ ድማ ዝሰዓረ ስለዝኾነ። እስራኤል ካብቲ ብብዝሒ ዝባረኾም ኣምላኽ ብዙሕ ርሕቕ ኢላ ነበረት። ብዙሕ ታሪኽ እሙናት ሰባት እኳ እንተነበራ፡ እቲ ግዜ ንእግዚአብሔር ብፍርዲ ንምስራሕ በጺሑ ነበረ። ኣብ ዘመን ኤርምያስ፡ እስራኤል ብኸለዳውያን ተሳዒራ፡ እቲ ዝተረፈ ህዝቢ ድማ ናብ ባቢሎን ተወስደ። ንጉስ ጼዴቅያስ ተቐትለ፡ ኢየሩሳሌም ድማ ፈረሰት።
ኤርምያስ ነቲ ህዝቢ እዚ ኣዝዩ ዝኸበደ መቕጻዕቲ ስለምንታይ ከምዘድለየ ክገልጸሎም ነበሮ፡ ንሕልና እቲ በደለኛ ህዝቢ እናተዛረበ። ብርግጽ፡ ኣብ ኢየሩሳሌም ዝበዝሐ ዝተጸልአ ሰብ ነበረ። ህዝቡ፡ ሰባት ዓናቶት፡ ይጻረርዎ ነበሩ፤ ነብያት፡ ካህናት፡ ህዝቢ ድማ ይዋግእዎ ነበሩ፤ መሳፍንቲን ንጉስ እውን ይጻረርዎ ነበሩ። ሰንሰለት ተሰቕለ፡ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ተኣስረ፡ ክልተ ግዜ ድማ ናብ ቤት ማእሰርቲ ተኣትወ – ሓደ ግዜ ኣብ ጭቃ ንምጥሓል። ህይወቱ ብዙሕ ግዜ ኣብ ሓደጋ ነበረት።
ከምኡ እውን፡ ኤርምያስ ነቶም ዝኸፍአ ፍርዲ ጥራይ ዝነገሮም ህዝቢ ኣዝዩ ይፈትዎም ከምዝነበረ ዘክር። እዚ ናብ ሕቶ የብጽሓና፡ ኣብዚ ኩሉ ውርደትን ሓፍረትን መከራን ከመይ ተጸገመ? ብርግጽ ካብ እግዚአብሔር ፍሉይ ሓገዝ የድልዮ ነበረ፡ ሓገዝ ድማ ኣይሰኣኖን።
ተመሳሳሊ ሓገዝ ሎሚ ኣዝዩ የድሊ። ትዕግስትን ምሕጽንታን ኣምላኽ ኣዝዩ ይፍተን ኣሎ። ፍርዲ ቀሪቡ። እግዚአብሔር ነዛ ብዘላ ዓለም ክፈርድ እዩ፡ ከምቲ ኣብ ዘመን ኖህ ብማይ ዘይኮነስ፡ ብሓዊ (2 ጴጥሮስ 3:7)። ግናኸ እሙናት ሰብኡትን ኣንስትን ሎሚ ልክዕ ከም ኤርምያስ ዝነበሮም ምንጪ ክረኽቡ ይኽእሉ እዮም። እቲ ምንጪ ቃል ኣምላኽ እዩ።
ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣምላኽ ንሰብ ብጽኑዕ ክዛረብ ከሎ፡ እቲ ቀመር ከምዚ እዩ ዝኸውን፡ «እግዚአብሔር ከምዚ ይብል!» ኣብ ብሉይ ኪዳን ኣስታት 359 ግዜ ይርከብ – ካብዚኣቶም ኣስታት 157 ግዜ ኣብ ኤርምያስ እዩ። እቲ ኣብ ትርጉም ዳርቢ ዝርከብ መወከሲ ጽሑፍ፡ ስም ኣምላኽ ከም የሆዋ ኣስታት 700 ግዜ ከምዝርከብ የዘኻኽረና። ስም ኤርምያስ ምናልባት «ያህ ልዕል ዝበለ» ማለት ከምዝኸውን ምጥቃስ እውን ኣገዳሲ እዩ – ኣዝዩ ክቡር ሓሳብ። ስለዚ ነቲ ኣብ ምዕራፍ 15 ዘሎ ቁ. 16 ብቐሊሉ ክንርድኦ ንኽእል፡
«ቃልካ ረኸብኩ፡ በላዕክዎ ድማ፡ ቃልካ ድማ ሓጎስን ባህታን ልበይ ኰነ።» ንኣብነት፡ ኣብ ምዕራፍ 31 ዘሎ ሓድሽ ኪዳን፡ ንዚ ነብዪ እንታይ ግሩም ነገራት ተገሊጹሉ! ርዝነት ምርኮ ባቢሎን ኣብ ምዕራፍ 25 ተተንቢኡ፡ መሰረት ጸሎት ዳንኤል ድማ ኣብ ዳንኤል 9:2 ተነጊሩ። እምነት ኤርምያስ ኣብ እግዚአብሔር፡ ኣብታ ድሕሪ ሓጺር ግዜ ናብ ኢድ ባቢሎናውያን እትወድቕ ሃገር መሬት ክዕድግ ኣተባብዖ (ምዕራፍ 32)።
ኤርምያስ ኣብ ኩሉ ነቀፌታኡን መከራኡን እንታይ ግሩም ሓድነት ከምዝረኸበ፡ ባሩክ፡ ጸሓፊኡ፡ እቲ ንጉስ ነቲ ቅድሚኡ ዝነበረ ምስ ኣንደዶ፡ ነቲ ትንቢት ንዘካርያስ ብጽሑፍ ዝሃቦ (ምዕራፍ 36)፤ ኤበድ-ሜሌክ፡ ንኤርምያስ ናብ ንጉስ ዝሓለፈሉ፡ ምስ 20 ሰባት ድማ ንኤርምያስ ካብቲ ጕድጓድ ዘውጽኦ (ምዕራፍ 38)፤ ኣሒቃም ድማ (ምዕራፍ 2) ካብ ኢድ እቶም ክቐትልዎ ዝደለዩ ህዝቢ ዘድሓኖ።
«ጥበብ ካብ ዓሰርተ ሓያላት ሰባት ኣብ ከተማ ዘለዉ ንጥበበኛ የበርትዖ» (መክብብ 7:19)፡ ኤርምያስ ግና «ጽንዕቲ ከተማ፡ ሓጺናዊ ዓንዲ፡ ኣስራዚ ኣውያት፡ ንብዘላ ምድሪ» ተባሂሉ ተመዚዙ ነበረ (ኤርምያስ 1:18)። ከምቲ ተሓድሶ ዝገበረ፡ ኤርምያስ ክበሃል ይኽእል፡ «ኣምላኽን ኤርምያስን ካብ ብዘላ ዓለም ይበዝሑ።» ከምኡ እውን ዘክር፡ እስራኤላውያን ኣብ መወዳእታ ምስ ተማሕለሉን ናብ ምርኮ ምስ ተወስዱን፡ ኣብ ኢየሩሳሌም ዝነበረ ሓደ ነጻ ሰብ ኤርምያስ ጥራይ ነበረ (ምዕራፍ 40:40)! ኩሉ ትንቢታት ኤርምያስ ሓቂ ከምዝነበረ እንታይ ህዝባዊ ምርግጋጽ እዩ።
ናብ ቅዱሳን ዝቐረበ ጻውዒት
እሞ መልእኽቲ ንቕዱሳን ኣምላኽ እንታይ እዩ? ንርእስኹም ናብ «መጽሓፍ!» ሃቡ። ኣብዚ ዘመን እዚ ኣምላኽ ይርሓቕ ኣሎ፡ ሓድሓደ ግዜ ብጥበብ (ንኣብነት፡ ጽንሰ ሓሳብ ፍጥረት ንኣምላኽ የርሕቖ)፡ ግናኸ ሓድሓደ ግዜ ብኢድ እቲ ሓለቓ ተንኮል፡ ሰይጣን ባዕሉ እዩ ዝኸውን። ንልብን ኣእምሮን ህይወትን ሰብኡትን ኣንስትን ብዘይካ ኣምላኽን ክቡር ቅዱስ ቃሉን ብዝኾነ ይኹን ነገር ንምምላእ ዘይውዳእ ዝርዝር ኣለዎ። እቲ ኣብ ዕለታዊ ኣቆጻጽራ ዘሎ ጥቕሲ ኣይበቅዕን። ጽሑፍ እውን ኣይበቅዕን! ብትሕትና ክቕበል ኣለዎ፡ «ዝተተኽለ ቃል» ክኸውን ኣለዎ (ያእቆብ 1:21)። «ድለይዎ፡ ጽሓፍዎ፡ ጸልይሉ፡ ብኡኡ ንበሩ፡ እንደገና ንገሩዎ፡ ብርግጽ ድማ ብዘላ ዓለም ብዘርይዎ!» ካልእ ነብዪ ብምብራህ ይነግረና፡
«ባዶ ኾይኑ ናባይ ኣይክምለስን እዩ» (ኢሳይያስ 55:11)። ናብቲ መርኣያ ገጽ ንምምላስ ድማ፡ እዚ ናይ ሰማይ ጀጋኑ ንምዃን መገዲ እዩ። ራእይ 3:11 ብዛዕባ «ሒደት ሓይሊ ዘለዎም፡ ስመይ ዘይክሕዱ፡ ስመይ ዝሕልዉ፡ ቃል ትዕግስተይ ዝሕልዉ» ጉጅለ ይነግረና። እዚ እንታይ ክቡር ነገር እዩ! ሓደ እኳ ነዚ ኣኽሊል ከይሰርቐና (ራእይ 3:8-11)። ኦ፡ ንመጽሓፍ ቅዱስን ነቲ ደራሲኡን ዝበለጸ ንምፍላጥ።
