ሰብኣይ ኣምላኽ
ኤልሳዕ ሓደ ተጓዓዛይ ነብዪ ኣብ ሽናም ኣብ ገዛ ሓደ ሰብ ሓዳር ኣብ እዋን ጉዕዝኡ ንምዕራፍ ይሓድር ነበረ። እቲ ሰብኣይ ምቕባል ኣጋይሽ ተዋሂብዎ ነበረ፣ እታ ሰበይቲ ድማ ምግቡ እናኣቕረበትሉን እናተዛረበቶን ከላ፡ ብዛዕባ ባህርዩ ርእይቶ ክትፈጥር ጀመረት። ናብ ሰብኣያ ገጻ ድማ፡ «እንሆ፡ እዚ ብቐጻሊ ዚሓልፈና ዘሎ ቅዱስ ሰብኣይ ኣምላኽ ምዃኑ እፈልጥ ኣሎኹ» (2 ነገስት 4:8-9 KJV) በለት። እታ ሰበይቲ ነዚ ርእይቶ እዚ ክትህብ ዘደረኻት እንታይ እዩ? ነዚ ሰብኣይ እዚ ከም ቅዱስ ሰብኣይ ኣምላኽ ክትሪኦ ዝገበራ ፍሉይ ነገር ነይርዎ ድዩ? ሎሚ «ሰብኣይ ኣምላኽ» ከመይ ጌርና ክንፈልጥ ንኽእል? ቅዱስ ሰብኣይ? ሎሚ «ሰብኣይ ኣምላኽ» ከመይ ጌርና ክንፈልጥ ንኽእል?
ቅዱሳት ጽሑፋት ብዛዕባ እግዚኣብሔር ዝፈርሁ ሰባት ብዙሕ ይብሉ እዮም። ብመሰረት መጽሓፍ ቅዱስ፡ እግዚኣብሔር ምፍራህ ወይ «ከም ኣምላኽ ምዃን» ንእግዚኣብሔር ዘገልግሉ ሰብኡትን ኣንስትን ክሕብር ዘለዎ ኣገዳሲ ባህርይ እዩ። እግዚኣብሔር ዝፈርሁ ኣብ ዓለም ተፈተውቲ ክኾኑ ኣይክእሉን እዮም። ከምኡ’ውን፡ ወንጌል ከም ዝኣምኑ ዝዛረቡ ኩሎም «ሰብኣይ [ወይ ሰበይቲ] ኣምላኽ» ዝብል መግለጺ ክወሃቦም ኣይክእልን እዩ። ገሊኦም ኣመንቲ ዝያዳ ክርስቶሳውያን ይመስሉን ንምህላዉ ድማ ዘንጸባርቑሉ ኣገባብ ኣለዎም። ኣብ እንረኽቦ ሰብ እግዚኣብሔር ዝፈርህ ነገር ክንረክብ ንኽእል ኢና፡ ግን መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ እቲ ብሓቂ ንእግዚኣብሔር ዝፈልጥ ሰብ እንታይ ይገልጽ?
ናብቲ ኣብ ሽናም ዝነበረ በጻሒ፡ ኤልሳዕ፡ ክንምለስ ከለና፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ብተደጋጋሚ «ሰብኣይ ኣምላኽ» ተባሂሉ ከም ዝተጸውዐ ንረክብ። ኤልያስ፡ ቀዳማይ ዝነበረ፡ ከምኡ’ውን «ሰብኣይ ኣምላኽ» ተባሂሉ ተለለየ (1 ነገስት 17:18,24፤ 2 ነገስት 1:9)። ኤልሳዕ ኣገልግሎቱ ብኤልያስ ምሳልያዊ ምዃኑ ጀመረ (1 ነገስት 19:19-21)። ድሕሪኡ፡ ኣብ እዋን ምብጻሑ ናብ ሽናም፡ ኤልሳዕ ብብዙሕ ኣጋጣሚታት «ሰብኣይ ኣምላኽ» ተባሂሉ ተጸውዐ (2 ነገስት 4:9,16,21-22)። ድሕሪኡ፡ ስጦታ እንጌራን ስርናይን ናብዚ «ሰብኣይ ኣምላኽ» እዚ ተመጸ (ቁ.42)። ንጭንቀት ንጉስ ዝሰምዐን ንዓቢ ናእማን ናብ ትሑት ገዝኡ ዝዓደመን «ኤልሳዕ ሰብኣይ ኣምላኽ» እዩ ነይሩ (5:8)።
ድሕሪ ሸውዓተ ዓመት እውን እታ ሰበይቲ ሽናም ንኤልሳዕ ከም «ሰብኣይ ኣምላኽ» ገይራ ትፈልጦ ነበረት (8:2)። ኣብ መወዳእታ ህይወቱ እውን፡ ሕሙምን ኣብ ዓራት ዝደቀሰን እኳ እንተነበረ፡ «ሰብኣይ ኣምላኽ» እዩ ነይሩ (13:14,19)። ኤልሳዕ ብህይወቱ ምሉእ ብኸምዚ ዝኣመሰለ ኣገባብ ዝተገለጸሉ ምኽንያት ንኽንርድኦ ዝሕግዘና ቀሊል መግለጺ ኣሎ ድዩ? ምናልባት እቲ መልሲ ኣብ 2 ነገስት 2:9 ክርከብ ይኽእል እዩ፡ ኣብኡ ድማ ኤልያስ ናብ ኣምላኽ ቅድሚ ምጽውዑ፡ ኤልሳዕ ዕጽፊ መንፈሱ ሓቲቱ ነበረ። እዚ ድሌት እዚ ንራእይ፡ ዕላማን ሓይልን ህይወት ኤልሳዕ ክገልጽ ይኽእል ድዩ?
ገለ ካልኦት
ኣብ 2 ዜና መዋእል 25:7 ሓደ ዘይተሰምየ «ሰብኣይ ኣምላኽ» መልእኽቲ ካብ እግዚኣብሔር ሒዙ ናብ ኣማጽያ መጸ። ካልእ፡ ኢግዳልያ፡ ተሰምዩ ኣሎ ግን ብተግባር ዘይፍሉጥ እዩ (ኤርምያስ 35:4)። ዳዊት፡ ህይወቱ ፍጹም እኳ እንተዘይነበረ፡ «ሰብኣይ ኣምላኽ» ተባሂሉ ተገሊጹ ኣሎ (2 ዜና መዋእል 8:14)።
ሓደ ነብዪ፡ ብዛዕባኡ ኣብ 1 ነገስት 13:1 ከም «ሰብኣይ ኣምላኽ» ጌርና እንብብ፡ ድሕሪ ሰለስተ ሚእቲ ዓመት እውን ከም «ሰብኣይ ኣምላኽ» ጌርና ይዝከር ነበረ (2 ነገስት 23:16-17)። እቲ ኣብ 1 ነገስት 13 ዘሎ ታሪኽ ህይወቱ፡ ንእግዚኣብሔር ስለ ዘይተኣዘዘ ብኸመይ ቅድሚ ግዜኡ ከም ዝሞተ ይነግር፡ እዚ ድማ ሰብኡትን ኣንስትን ኣምላኽ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ሓጢኣት ዘይብሎም ፍጹምነት ከም ዘይረኽቡ የርኢ። ብኣንጻሩ፡ ንሳቶም ምስ እግዚኣብሔር ጥቡቕ ርክብ ዘለዎም፡ መልእኽተኛታቱ ዝኾኑን – ብሓደ ደረጃ – ብእግዚኣብሔር ዝፈርህ ህይወት ብምምራሕ ንእኡ ዝውክሉን ሰባት እዮም።
ብዙሓት ዘመናት ምስ ሓለፉ፡ ብፍሉይ ኣገባብ ብእግዚኣብሔር ዝተጠቕሙ ሰብኡትን ኣንስትን ክንምልስ ንኽእል ኢና። ንእግዚኣብሔር ዘደንቕ ነገራት ዝፈጸሙ ሰበኽትን ኣገልገልትን እግዚኣብሔር ናይ ሓቂ ሰባት ኣምላኽ ዝኾኑ ምልክታት ክህልዎም ይኽእል እዩ። እግዚኣብሔር ኣብ ኩሉ ወለዶ ሰብኡቱን ኣንስቱን ኣለዎ። ታሪኽ ህይወቶም ብመንፈስ ቅዱስ ክንምላእን ንኽብሪ ኣምላኽ ክንነብርን ከነተባብዓና ይኽእል እዩ።
ጢሞቴዎስ
ኣብ ሓድሽ ኪዳን ሓደ ሰብ ከም «ሰብኣይ ኣምላኽ» ተባሂሉ ዝተጸውዐ ኣሎ፡ ንሱ ድማ ብኸመይ ከምኡ ዝኣመሰሉ ሰባት ክንከውን ከም እንኽእል ገለ ኣገደስቲ ትምህርቲ ይምህረና። ስሙ ጢሞቴዎስ እዩ ነይሩ፡ ንእሽቶ ሰብ። ገሊኦም፡ ብሓቂ፡ ንንእስነቱ ይንዕቅዎ ነበሩ (1 ጢሞቴዎስ 4:12)። ንሱ ፈራህ ነበረ፡ ግን ጳውሎስ ደፋር ክኸውን ኣተባብዖ (2 ጢሞቴዎስ 1:7)። ገለ ናይ ጥዕና ጸገማት እውን ነይርዎ፡ እዚ ድማ ጳውሎስ ሕክምናዊ ምኽሪ ክህቦ ገበሮ (1 ጢሞቴዎስ 5:23)። እዚ ግሉጽ ድኻማት እዚ እኳ እንተነበረ፡ ጢሞቴዎስ ናይ ሓቂ ሰብኣይ ኣምላኽ ነበረ። ኣብ መወዳእታ ናይ ቀዳማይ መልእኽቲ ናብ ጢሞቴዎስ፡ ጳውሎስ ከም «ሰብኣይ ኣምላኽ» ገይሩ ሰለስተ ነገራት ክገብር ኣተባብዖ፡ ህደም፡ ስዓብን ተዋጋእን (6:11-12)። ነዚ መምርሒታት እዚ ንመርምሮ።
ህደም
«ግናኸ ንስኻ፡ ኦ ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ካብዚ ነገር እዚ ህደም» (ቁ.11)። እቲ ሃዋርያ ዝጠቐሶ «ነገራት» እንታይ እዩ? ቅድሚኡ ኣብቲ ምዕራፍ ጳውሎስ ገሊኦም ዝምህርዎ ዝነበሩ ጌጋ ትምህርቲ ጠቒሱ ነበረ፡ «ሓደ እኳ ኻልእ እንተ ምሀረ፡ ንጥዑይ ዘረባታት ድማ እንተ ዘይተሰማምዐ ... ትዕቢተኛ እዩ፡ ገለ እኳ ኣይፈልጥን እዩ» (ቁ.3-4)። እቲ ትምህርቶም ብመንፈሳዊ መገዲ ጥዑይ ኣይነበረን፡ ብኣንጻሩ እቲ ኣገልግሎት ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ዝሕብር ዝነበረ «ጥዑይ ዘረባታት» እዩ ነይሩ። ወንጌላት ትምህርቱ ብዝርዝር ይምዝግቡ። ነቶም ቀሊላትን ግን ዓሚቝን ሓቅታት ብዙሕ ግዜ ክንሓስበሎም ይግባእ።
ምስቲ ዝምህሮ ዝነበረ ዝተኣሳሰረ ድማ «ትምህርቲ ... ብመሰረት እግዚኣብሔር ምፍራህ» (ቁ.3) እዩ። ገሊኦም ሓሰውቲ መምህራን ሓደ ዓይነት «ወንጌል ብልጽግና» ይሰብኩ ነበሩ፡ ረብሓ ምስ እግዚኣብሔር ምፍራህ እናኣተኣሳሰሩ (ቁ.5)። ብዙሓት ሎሚ ነዚ ስርዓት እዚ ይስዕቡን ኣምላኽ ንገሊኦም ቅድመ-ኩነታት ዝፍጽሙ ብንዋይ ከም ዝባርኾም ብጌጋ ይምህሩን። እቲ ሓቂ ግን «እግዚኣብሔር ምፍራህ ምስ ዕግበት ዓብዪ ረብሓ እዩ» (ቁ.6)። እግዚኣብሔር ምፍራህን ዕጉብ ምዃንን ክንደይ ዓብዪ ነገር እዩ! ብቲ ንብዙሓት እምነቶም ዘይጽኑዕ ነፍሳት ዝሓዘ «ትምህርቲ ብልጽግና» ክንታለል የብልናን። ዕላማ ስብከት ንሓጥእ ምትሕትና፡ ንመድሓኒ ምዕባይ፡ ንቕድስና ምምዕባል እዩ ተባሂሩ ኣሎ።
ከም ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ጢሞቴዎስ ካብ ጌጋ ትምህርቲ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብ ጌጋ ድሌታት እውን ክሃድም ነይርዎ። «ናብዛ ዓለም እዚኣ ገለ እኳ ኣየምጻእናን፡ ገለ እኳ ኸኣ ከነውጽእ ከም ዘይንኽእል ርግጽ እዩ» (ቁ.7) ዝብል ግሉጽ ሓቂ ዝከራኸር የልቦን። ከም ዝተነግረ፡ ኣሌክሳንደር ዓብዪ ምስ ሞተ ኣካላቱ ብዘይተጠቕለሉ ኣእዳዉ ናብ መቓብር ክውሰድ ከም ዝሓተተ፡ ኩሉ ሰብ ባዶ ምዃኖም ንኽርኢ። እቶም ንሃብቲ ብርቱዕ ድሌት ዘለዎም ክትሓዙን ኣብ መወዳእታ ክጠፍኡን ይኽእሉ እዮም። ፍቕሪ ገንዘብ ኩሉ ዓይነት ክፉእ ዝብገሰሉ ምንጪ እዩ፡ «ብዙሕ ሓዘን» ድማ የምጽእ (ቁ.9-10)። ካብ ካልእ ነገራት እውን «ክንሃድም» ይግባእ (2 ጢሞቴዎስ 2:22)፡ ከምቲ ዮሴፍ ብጥበብ ካብ ሰበይቲ ጶጢፋርን ምትእስሳራን ዝሃደመ (ዘፍጥረት 39:12)። ካብቲ መንፈሳዊ ምዕባለና ዘዕንቅፍ ነገራት ክንሃድም ኣገዳሲ እዩ። ፈተና ምስ መጸ፡ ካብኡ ህደም!
ግናኸ፡ ሰብኣይ ኣምላኽ ኩሉ ግዜ ክሃድም የብሉን። ክስዕቦ ዝግባእ ቅኑዕ መገዲ ኣሎ።
ስዓብ
«ግናኸ ንስኻ፡ ኦ ሰብኣይ ኣምላኽ ... ጽድቂ፡ እግዚኣብሔር ምፍራህ፡ እምነት፡ ፍቕሪ፡ ትዕግስቲ፡ ህድኣት ስዓብ» (1 ጢሞቴዎስ 6:11)። «ጻድቕ ምዃን» ማለት «ቅኑዕ ወይ ቅንዕና ዘለዎ ምዃን» ማለት እዩ። ኣብ ቅድሚ ቅዱስ ኣምላኽ ርእስና ጻድቕ ክንገብር ኣይንኽእልን ኢና። ክርስቶስ ጥራይ እዩ ነዚ ንዓና ክገብሮ ዝኽእል። እዚ ፍቕዲ ግን ብዛዕባ ኣብ ቅድሚ ሰባት ዘሎ ባህርይና ይዛረብ። እግዚኣብሔር ጻድቕ እዩን ንጽድቂ የድንቕን (መዝሙር 11:7)፡ ንህዝቡ ድማ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ከምኡ ክኾኑ ይደሊ። እሙናትን እምነታውያንን ዲና? እግዚኣብሔር ምፍራህ ኣብ ህይወትና ክርአ ይኽእል ድዩ? ኣቦና ባህርዩ ክንርኢ ይደሊ፡ ንሱ ቅዱስ ከም ዝኾነ ንሕና እውን ቅዱሳት ክንከውን። ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት ብቐሊሉ ኣይመጽእን እዩ፡ ግን ነዚ ባህርያት እዚ «ክንስዕቦ» ይግባእ፡ ንጐይታ የሱስ ብዕለት ዕለት ብመንፈሱ ክመልኣናን «ብምኽንያት ስሙ ብመገዲ ጽድቂ» ክመርሓናን እናሓተትና (መዝሙር 23:3)።
እቶም ካልኦት ኣርባዕተ ባህርያት ኩሎም ኣብ ገላትያ 5:22-23 ዝተዘርዘሩ ፍረ መንፈስ እዮም። «እምነት» ወይ እምነት ምህላው፡ ንኣምላኽ ብቓሉ ምእማንን ምትእምማንን ማለት እዩ። ብዘይ እምነት ንኣምላኽ ከነሐጉስ ኣይንኽእልን ኢና (እብራውያን 11:6)፡ ስለዚ ብዕለት ዕለት ኣብኡ ምትእምማን ምምሕዳር ኣገዳሲ እዩ። «ፍቕሪ» ኣብ ህይወት ጐይታ የሱስ ሓደ ካብቶም ዝግለጹ ባህርያት እዩ ነይሩ። ንሰዓብቱ ንሓድሕዶም ክፋቐሩ ኣዘዞም (ዮሃንስ 13:34)። ፍቕሪ ስምዒታዊ ስምዒት ጥራይ ኣይኮነን። ብመጽሓፍ ቅዱሳዊ ኣገላልጻ ንትእዛዛት ኣምላኽ ምእዛዝን (14:15) ንዝሓዘኑ ምሕጋዝን (ገላትያ 6:10) የጠቓልል። «ትዕግስቲ» ብሓቂ «ኣብ ትሕቲ ምጽናሕ» ማለት እዩ። እቲ ቃል ብዛዕባ ኣብ ትሕቲ ፈተና ምጽናሕን ኣምላኽ ዝፈቕዶ ኩሉ ብዘይ ምጕርምራም ምቕባልን ይዛረብ። «ህድኣት» ድኻም ኣይኮነን። ጐይታ የሱስ «ትሑትን ብልቡ ህዱእን» ነበረ (ማቴዎስ 11:29) ብዘይ ድኻም ምዃኑ። ብኣንጻሩ፡ ንዕላማኡ ክፍጽምን ብፍቓዱ ናብ መስቀል ክመውትን ከሎ ዘርኣዮ ሓይሊ ሕሰብ። ህድኣት ማለት ንመሰለይ ኣይሓትትን ንርእሰይ ኣብ ቅድሚ ካልኦት ኣየቕድምን ማለት እዩ።
ብዛዕባ እዚ ትምህርቲ እዚ ዘደንቕ ሚዛን ኣሎ። ሰብኣይ ኣምላኽ ካብ ጌጋ ነገራት ጥራይ ዘይኮነስ ክሃድም ይግባእ፤ ከምኡ’ውን ንቕኑዕ ነገራት ክስዕብ ይግባእ። እዚ ንጐይታ ንምሕጓስ ዕለታዊ ጽምኢ ይሓትት። ንሓገዝ ናብኡ ክንጥምት ይግባእ፡ ከመይሲ ምትላልን ጸላእትን ክህልዉ እዮም።
ተዋጋእ
«ግናኸ ንስኻ፡ ኦ ሰብኣይ ኣምላኽ ... ንጽቡቕ ገድሊ እምነት ተዋጋእ» (11-12)። ክርስትያናዊ ህይወት ቀሊል ምዝንጋዕ እዩ ኢልካ ኣይትሕሰብ፡ ከም ዓሳ ምስ ፍሰትን ማዕበልን ዝንሳፈፍ ኣይትኹን። ኣብ ውድድር ኢና ዘለና! ኣብ ከባቢና ዘሎ ዝበዝሐ እግዚኣብሔር ዘይምፍራህ ክንጻረር ይግባእ። እቲ «ተዋጋእ» ዝብል ቃል ብዛዕባ ኢድ ንኢድ ውግእ ዘይኮነስ፡ ከም ኣትሌት ንውድድር ንምዕዋት ዝጽዕር ምጽዓር እዩ። እቲ ኣብዚ ዝተጠቕመ ግሪኻዊ ቃል ንእንግሊዛዊ ቃልና «agonize» ይህበና። እቲ ኩነታት ኣድካሚ እዩ። ንኹሉ መንፈሳዊ ጸላኢ ንምስዓር ክንጽዕር ይግባእ። ከምቲ ኣብ እብራውያን 12:1-2 ዘሎ «ሯጻይ»፡ ንኹሉ ክብደት ገዲፍና ብሓይሊ መንፈስ ኣምላኽ ናብ የሱስ እናጠመትና ክንቅጽል ይግባእ።
ጢሞቴዎስ ንዘጋጠሞ ኣደጋታት ክጥንቀቕ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንዘለኣለማዊ ህይወት እውን ክሕዝ ነይርዎ (1 ጢሞቴዎስ 6:12)። እኳ እንተነበሮ፡ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ነቲ ህይወት ብኸምኡ ዝኣመሰለ ኣገባብ ክሕዞ፡ እዚ ድማ ከነቓቕሖ፡ ተገዳዳሪ ገበሮ። ብድንቂኡ ክሕዝን ህይወቱ ኣብ ምድሪ ብብርሃን ዘለኣለማዊ ህይወት ክነብርን ነይርዎ። ከምቲ ኣብ ቅድሚ ጶንጥዮስ ጲላጦስ እሙን ዝነበረ ጐይታ የሱስ፡ ጢሞቴዎስ «ነዚ ትእዛዝ እዚ ሓሉ»ን «ጽቡቕ ምስክርነቱ» ክቕጽልን ተነግሮ (ቁ.12-14)። ከም ኩሉ ናይ ሓቂ ሰብኣይ ኣምላኽ፡ ንምምጻእ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ካብ ሰማይ ኣብ ራእዩ ክህልዎ ነይርዎ (ቁ.14)።
ሰለስተ ነገራት
ሰለስተ ነገራት ንጢሞቴዎስ ሰብኣይ ኣምላኽ ብመንፈሳዊ መምህሩ ተዋሂብዎ ነበረ። ንሱ ድማ፡
- ህደም ካብ ሓሶት ትምህርትን ጌጋ ድሌታትን፤
- ስዓብ ድሕሪ ጽድቂ፡ እግዚኣብሔር ምፍራህ፡ እምነት፡ ፍቕሪ፡ ትዕግስትን ህድኣትን፤ ከምኡ’ውን
- ተዋጋእ ንጽቡቕ ገድሊ እምነት – ንዝተዋህቦ መጠንቀቕታታት ብምጥንቃቕን ንዘለኣለማዊ ህይወት ብምሓዝን።
እቲ ድሌታት ዓብዪ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ግን ብዘይ ሓገዝ ኣይተረፍናን። እቲ ኣብ ኢድና ዘሎ መጽሓፍ ቅዱስ ን«ሰብኣይ ኣምላኽ» ንኹሉ ጽቡቕ ግብሪ ንምፍጻም ብምሉኡ የዐጥቖ (2 ጢሞቴዎስ 3:16-17)። ብሓቂ፡ ካባና ሓደ እኳ ንቓሉ ብዘይ ምምልካትናን ካብኡ ብዘይ ምምሃርናን ናይ ሓቂ ሰብኡትን ኣንስትን ኣምላኽ ክኸውን ኣይክእልን እዩ። እታ ሰበይቲ ሽናም ንኤልሳዕ «ቅዱስ ሰብኣይ ኣምላኽ» ምዃኑ ፈሊጣቶ ነበረት (2 ነገስት 4:9)። እግዚኣብሔር ቅዱሳት ሰብኡትን ኣንስትን ኣምላኽ ክንከውን ድሌት ይሃበና፡ ከምኡ ድማ ካልኦት ብዛዕባና ፍሉይ ነገር ከም ዘሎና ክፈልጡ፡ እዚ ድማ ንእኡ ክብሪን ምስጋናን ክህብ።
