«ንሓድሽ ወርሕኹምን ንዝተሰርዑ በዓላትኩምን እጸልእ፡ ንኣይ ጾር ኮይኖምኒ ... ስለዚ ድማ ኣእዳውኩም ናብ ጸሎት ክትዝርግሑ ከለኹም፡ ኣዒንተይ ካባኻትኩም ክሓብእ እየ፡ እወ፡ ጸሎትኩም እንተ ኣብዛሕኩም እኳ፡ ኣይሰምዕን እየ። ኣእዳውኩም ብደም ተሸፊኑ ኣሎ። ርእስኹም ተሓጸቡ፡ ንጹሃት ኩኑ፡ ክፉእ ግብርኹም ካብ ቅድመይ ኣርሕቑ። ክፉእ ምግባር ደው በሉ፡ ጽቡቕ ምግባር ተምሃሩ፡ ፍትሒ ድለዩ፡ ንጨካናት ገስጹ፡ ንየቲም ተኸላኸሉ፡ ንመበለት ተማልዱ። ሕጂ ንዑና ንመዓስ ንመዓስ ንዛረብ፡» ይብል ጐይታ፡ «ሓጢኣትኩም ከም ቀይሕ እንተኾነ እኳ፡ ከም በረድ ጻዕዳ ኪኸውን እዩ፡ ከም ቀይሕ ሓርጭ እንተኾነ እኳ፡ ከም ጸምሪ ኪኸውን እዩ» (ኢሳይያስ 1:14-18)።
ብዙሓት ሰባት ኣብዚ በዓል ሃይማኖተኛታት ይኾኑ። ካብ ግዜ ምስጋና ጀሚሮም ብምንቅስቓሳት ይሓልፉ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ልደት «ይበጽሑ»። ኣገልግሎት ቤተ ክርስቲያን ይካፈሉ፡ መዝሙራት ይዝምሩ፡ ወግዓዊ ጸሎታት ድማ ይደግሙ። ግናኸ እዚ ሃይማኖታዊ ምልክት ብሓድሽ ዓመት ይዛዘም - ኣብቲ ግዜ እቲ ድማ ናይ ልደት ስእልታት ክሳዕ ዝመጽእ ዓመት ይቕመጡ።
ምንቅስቓሳት
ብምንቅስቓሳት ምሕላፍ ሓድሽ ነገር ኣይኮነን። እቲ ጥንታዊ መንግስቲ ይሁዳ እውን ኣብዚ ተግባር እዚ ተዋፊሩ ነበረ። ብሓቂ፡ እቲ ብምንቅስቓሳት ምሕላፍ ዝብል ጸገም ሓደ ካብቶም ቀንዲ ቴማታት ናይ ነብያት ብሉይ ኪዳን ኮይኑ ነበረ። ካብ ኢሳይያስ 1:14-18፡ ልቢ ህዝቢ ዘይተቐየረሉ ግዜ፡ ኣምላኽ ነቲ ግዳማዊ ሃይማኖታዊ ቅርጻትን ስርዓታትን ከም ዝጸልኦ ክንርኢ ንኽእል ኢና። በዓላትን ምግቢን ኣብቲ ግዜ እቲ፡ ከምቲ ሕጂ ዘሎና በዓል ምስጋናን ልደትን፡ ንኣምላኽ ባህ ዘብሉ ኣይነበሩን፡ ምኽንያቱ መብዛሕትኡ ህዝቢ ብሃይማኖታዊ ምንቅስቓሳት ጥራይ ይሓልፍ ነበረ።
ድሕሪ እቲ ስርዓት ናይ ሓቂ ኣምልኾ ስለ ዘይነበረ፡ ኩሉ ንጥፈታት ናይ ሃይማኖታዊ በዓላት ንኣምላኽ ዘጸይፍ ነበረ (ጥቕሲ 14)። እቲ ዝበዝሐ ጸሎትን፡ ምስቲ ናብ ሰማይ ዝተልዓለ ኣእዳው ዝርአ ሃይማኖታዊ ምግላጽን፡ ንኣምላኽ ምንም ትርጉም ኣይነበሮምን፡ ምኽንያቱ ኩሉ ንዘይቅዱስ ኣተሓሳስባን ክፉእ ተግባራትን መሸፈኒ ጥራይ ነበረ። ኣምላኽ ካብ ከምዚ ዝበለ ሃይማኖት ኣዒንቱ ከም ዝሓብእን ንከምዚ ዝበለ ጸሎት ድማ ጸማም እዝኒ ከም ዝህብን ምግላጹ ኣየገርምን። እዚ ቃል ጐይታ እዚ ብዛዕባ ናይ ክርስትያናዊ በዓላትና ንሕና ሕጂ እንታይ ክንብል ኣለና?
ክሕደት
ኢሳይያስ ኣብ ግዜ ሃይማኖታዊ ክሕደት ከምቲ ናትና ዘመን ተነበየ። እቲ ህዝቢ እስራኤል ምስቲ ኣምላኽ ምስ ኣቦታቶም ዝገበሮ ኪዳን ብእምነት ዝተቐበለሉ ግዜ ነዊሑ ሓሊፉ ነበረ። ኣብ ክንድኡ፡ ኣብ መላእ ምድሪ ሰፊሕ ጣኦት ኣምልኾን ስነ-ምግባራዊ ምብልሻውን ነበረ። እቲ ኣረማዊ ስርዓት መስዋእቲ ቈልዑ ጥራይ ኣይተፈቕደን፡ እንታይ ደኣ ብገሊኦም ህዝቢ ይካየድ ነበረ (2 ነገስት 16:3፤ 17:17)። ንጉስ ኣሓዝ እኳ (ኢሳይያስ 1:1) ንወዱ ንኣረማዊ ኣምላኽ መስዋእቲ ገበረ። ህዝቢ ንኣምላኽ ክንደይ ዓብዪ ዕልወት ከም ዝገበሩን ካብኡ ርሒቖም ክፉእ ከም ዝገበሩን (ጥቕስታት 2-4)። እዚ እዩ ድማ ጐይታ ኪቐጽዖምን በረኸቱ ካብ ምድሮም ኪወስድን ዝነበሮ ምኽንያት (ጥቕስታት 5-9)።
እቲ ኣብ እስራኤል ዝነበረ ስነ-ምግባራዊ ምብልሻው ክሳዕ ክንድኡ ዝኸፍአ ነበረ፡ ኢሳይያስ ነታ ሃገር ከም ሰዶምን ጎሞራን፡ እዘን ክፉኣት ከተማታት ኣምላኽ ብሰንኪ ስነ-ምግባራዊ ተግባራተን ዓመታት ቅድሚ ሕጂ ምሉእ ብምሉእ ዘጥፍአን (ጥቕሲ 10) ገሊጹዋ። ይኹን እምበር፡ መብዛሕትኡ ህዝቢ ገና ብምንቅስቓሳት ናይ ዝበሃል ኣምልኾ ይሓልፍ ነበረ - መስዋእትን ምቕራብን (ጥቕሲ 11)፡ ናብ ቤተ መቕደስ ምጕዓዝ (ጥቕሲ 12)፡ ዕጣን ምንዳድ (ጥቕሲ 13)፡ ቅዱስ ኣገልግሎት ምካፋል (ጥቕሲ 14)፡ ሃይማኖታዊ በዓላት ድማ ብዓብዪ ምግላጽ ምፍታው (ጥቕስታት 14-15)።
ኩነታት
እዚ ኣብ ግዜ ኢሳይያስ ዝነበረ ሃገራዊ ኩነታት መግለጺ ምስቲ ሕጂ ኣብ ሃገርና ዘሎ ኩነታት ተመሳሳሊ ኣይኮነን ድዩ? ገና ብዙሓት ኣብያተ ክርስቲያናትን ሃይማኖታዊ ንጥፈታትን ኣሎና። ገና ብ«ኣብ ኣምላኽ ንኣምን» ዝብል ጽሑፍ ዝተቐረጹ ሳንቲማት ንጥቀም ኢና። ገና «ሓንቲ ሃገር ትሕቲ ኣምላኽ» ክንከውን ንምሕል ኢና። ገና ኣእዳውና ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ብምግባር መሓላ ንምሕል ኢና። ገና ከም «ዓመት መጽሓፍ ቅዱስ»ን «ሃገራዊ መዓልቲ ጸሎትን» ዝኣመሰሉ ሃይማኖታዊ ንጥፈታት ኣሎና። ገና ድማ ከም በዓል ምስጋናን ልደትን ዝኣመሰሉ ሃይማኖታዊ በዓላት ኣሎና።
ግናኸ ንብዙሓትና እዚ ኩሉ ንጥፈት ሃይማኖታዊ ምልክት ጥራይ እዩ። እቲ ሓደ እዋን ንሃገርና ዝገልጽ ዝነበረ እምነት ኣብ ኣምላኽን ምእዛዝ ንመጽሓፍ ቅዱሳዊ ደረጃታትን ኣበይ ኣሎ? እቲ ብሓቀኛ እምነት ናብ ህያው ኣምላኽ ዝቐንዐ ናይ ሓቂ ምስጋና ዘለዎ በዓል ምስጋና ኣበይ ኣሎ? እቲ ናይ ሓቂ ትኹረት ኣብ ድግሳትን ጌጣጌጥን ዘይኮነስ፡ ኣብቲ ተኣምር ስጋዌ ዝኾነ ልደት ኣበይ ኣሎ? ሃገርና ካብ ኣምላኽን ካብ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ደረጃታትን ርሒቓ ኣላ። ጸረ-ክርስትያን፡ ዘይድሕሪ-ክርስትያን፡ እዚ እዩ ነቲ ናይ ሓቂ ኩነታትና ዝገልጽ ዝበዝሐ ቅጽል ስም ኮይኑ ዘሎ። እቲ ግዳማዊ ሃይማኖታዊ ትርኢት ብዙሕ ግብዝናን ብምንቅስቓሳት ምሕላፍን ጥራይ እዩ።
ኢሳይያስ 1:21-23 ኩነታት ሃገርና ሕጂ ክንደይ ብንጹር ይገልጽ። ከም ኣመንዝራ፡ ስነ-ምግባራዊ ደረጃታትና ገዲፍና ኣሎና (ጥቕሲ 21)። ብዙሓት ድኻታትና ብሰንኪ ፖለቲካዊ ምብልሻውን ማሕበራዊ ፍትሒ ዘይምህላውን ይሳቐዩ ኣለዉ (ጥቕሲ 23)። ብዛዕባ እቲ ዘሰንብድ ሕጋዊ ምጥናስ ክንሓስብ ከለና ድማ፡ ካብቶም ኣብ ግዜ ኢሳይያስ መስዋእቲ ቈልዑ ዝገብሩ ዝነበሩ ዝሓሸና እንተኾይና ንርእስና ክንሓትት ኣለና! ብሓቂ ኣእዳውና እውን ብደም ተሸፊኑ ኣሎ (ጥቕሲ 15)።
ለውጢ
እንታይ ክንገብር ኣለና? ነቲ መለኮታዊ መምርሒታት ናይ ጥቕስታት 16-20 ክንስዕብ ኣለና። ከም ሃገር፡ ተግባራትና ክነጽር ኣለና (ጥቕሲ 16)። ነቶም ሕጊ ዝጥሕሱ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነቶም ብሓቂ ድኻታትን ሓገዝ ዘድልዮምን - እቶም ትሕቲ ስርዓት «ፍትሒ» ዝተረግጹን ንኣምላኽ ዝገደፉን - ዝያዳ ፍትሒ ክንህብ ኣለና። እዚ ንስነፍና ዝያዳ ረብሓታት ማለት ኣይኮነን፡ እንታይ ደኣ ብስስዔ ዝወርድ ማሕበራዊ ፍትሒ ምውሓድ ማለት እዩ።
ብንጹር፡ እዚ ካብ ምባል ንምግባር ዝቐለለ እዩ። ብሓቂ፡ ከምዚ ዝበለ ለውጢ ካብ ምስጢር ጥቕሲ 19 - «ፍቑራትን ታዛዝን» እንተ ዘይኮይና ዘይከኣል እዩ። ናብ ኣምላኽ ንምምላስን ንመጽሓፍ ቅዱሳዊ ደረጃታት ንምእዛዝን ፍቑራት እንተኾይና፡ ነቲ ዘይከኣል ዝመስል ንምግባር ሓይሊ ክንረክብ ኢና። በረኸት ኣምላኽ ድማ ኣብዛ ምድሪ ክንረክብ ኢና (ጥቕሲ 19)። ኣምላኽ ዘይቅኑዕ ኣይኮነን። ኣብ ጥቕሲ 18 ንሓሳብና ክንጥቀምን ናብኡ ክንምለስን ይምሕጸነና። ንዝሓለፉ ስሕተታትና ይቕረ ክብለና ይኽእል እዩ። ከም ሰዶምን ጎሞራን ዝያዳ እናኾና እኳ፡ ሃገራዊ ሓጢኣትና ድማ ከም ብሩህ ዘይጠፍእ ነጥቢ ኣብ ጻዕዳ ጨርቂ ዝርአ እኳ እንተኾነ (ጥቕሲ 18)፡ ክንቕየር ፍቑራት እንተኾይና ኣምላኽ ነዚ ነጥብታት እዚ ክወስዶ እዩ።
ከምቲ ውልቀ ኣመንቲ ነቲ መንጽሂ ሓቂ ናይ ጥቕሲ 18 ዝፈለጡ፡ ከምኡ ድማ ሃገራት ናብ ጐይታ እንተ ተመሊሰን ይቕረታን በረኸት ኣምላኽን ክረኽባ ይኽእላ። እቲ ናይ ጥቕሲ 18 ምቕራብ ሕጂ ንኣና ከምቲ ንጥንታዊ መንግስቲ ይሁዳ ዝነበረ ጽቡቕ እዩ። ግናኸ ሃይማኖታዊ እምነታትና ካብ ዝበዝሐ ጻዕሪ ብምንቅስቓሳት ምሕላፍ ንላዕሊ ክኸውን ኣለዎ! ኣምላኽ ነቲ ውሽጣዊ ምኽንያታት እዩ ዝርኢ፡ ዘይኮነስ ነቲ ግዳማዊ ምንቅስቓሳትን ጭምብላትን ጥራይ። ቅድሚ ኣምላኽ ናይ ሓቂ ንስሓን ምእዛዝን ክህሉ ኣለዎ።
ጸልዩ
ከም ክርስትያናት፡ ሃገርና ለውጢ ልቢ ክህልዋን ናብ ኣምላኽን መጽሓፍ ቅዱሳዊ ደረጃታትን ክትምለስን ክንጽሊ ንኽእል ኢና። ምናልባት ከም ውልቀ ክርስትያናት ንምብራህ ድሉዋት እንተኾና ንርእስና ክንሓትት ኣለና። ሃገራዊ ምብራህ ንህዝቢ ኣምላኽ ዳግማይ ምትንሳእ የምጽእ። ኣምላኽ ንኣና ከም ውልቀ ሰባት ክቕይረና ብሓቂ ንደሊ ዲና? እዚ ንቐሊል ኣነባብራናን ንስሱዕ ኣነባብራናን ዘዕግርፍ ክኸውን ይኽእል እዩ! ገለ ካብቶም ዘይግደስ ኣተሓሳስባታትና ክኸዱ ኣለዎም። ቅድሚያታት ክቕየሩ የድልዮም። ናይ ውልቀ ዋጋታትና ንዳግማይ ምውዳብ ኣምላኽ ክትግዛእ እያ። ንመንፈሳዊ ምብራህ ብሓቂ ድሉዋት ዲና? ነዚ ኣገዳሲ ሕቶ ንነፍሲ ወከፍና ንምድሃብ ካልእ ኣገባብ እዚ ክኸውን እዩ፡ «ኣምላኽ ብኣይ ገይሩ ሃገራዊ ምብራህ እንተ ጀሚሩ፡ ኣብ ኣየናይ ክፋል ህይወተይ እዩ መጀመርታ ክዓዪ ዝጅምር?»
ተስፋ
ነቲ ዝተረፈ ኢሳይያስ 1 ክንብብ ከለና፡ ብተስፋ እቲ ጐይታ ንእስራኤል ዝሃቦ ይበረታትዕ። እኳ ደኣ ክቐጽዖም እንተኾነ፡ ክመልሶም እውን እዩ። እቲ ጸጋዊ ጐይታና ገና ኣብ ስራሕ ምምላስ ኣሎ። ቅጽዓቱ ኩሉ ግዜ ካብ ቅጽዓታዊ ንላዕሊ መፍትሒ እዩ። ተስፋ ምምላሱ ንህዝቢ ጥንታዊ ይሁዳ ብሓቂ ንህዝቢ ኣሜሪካ ሕጂ ክትግበር ትኽእል እያ - ሓደ እዋን ንኣምላኽ መጽሓፍ ቅዱስ ዝፈልጥ ዝነበረ ሃገር። ነቲ ጸጋዊ ተስፋኡ ናይ 2 ዜና መዋእል 7:14 ስምዑ።
ህዝበይ፡ ብስመይ ዝጽውዑ፡ ርእሶም እንተ ኣትሕቶም፡ እንተ ጸለዩ፡ ገጸይ እንተ ደለዩ፡ ካብ ክፉእ መገዶም እንተ ተመልሱ፡ ሽዑ ካብ ሰማይ ክሰምዕ፡ ሓጢኣቶም ድማ ይቕረ ክብል፡ ምድሮም ድማ ክሕውስ እየ።
ጀምር
ኣብዚ በዓል እዚ፡ ገና ንኣምላኽ ዝፈልጡን መጽሓፍ ቅዱሳዊ ደረጃታት ዝሕልዉን ውልቀ መራሕቲ ኣብ ምድርና ብሓቂ ክንምስግን ንኽእል ኢና። ኣብ ሃገርና ገና ንዝርአ ኩሉ ምልክት ናይ ሓቀኛ እምነት ክንምስግን ንኽእል ኢና። ኣምላኽ ዓብዪ ምንቅስቓስ ናብ ማሕበራዊ ፍትሕን ጽድቅን ኣብ ልቢ ህዝቢ እዛ ሃገር ክጅምር ንጸሊ። ሃይማኖታዊ በዓላትና ናይ ሓቂ ኣምልኾን ቅድስናን ዘንጸባርቑ እንተኾይኖም፡ ዘይኮነስ ናይ ብምንቅስቓሳት ምሕላፍ ዘይቅኑዕ ትርኢት ጥራይ እንተኾይኖም፡ ከመይ ዝበለ ተኣምር ክኸውን እዩ! ከመይ ጌርና ንጅምር? ብኣይ!
