ምስ ነህምያ ኣስዋር ምህናጽ ነህምያ
«ሽዑ ድማ: ‘ንነቕንቕ እሞ ንሃንጽ’ በሉ። ስለዚ ድማ ኣእዳዎም ናብቲ ጽቡቕ ዕዮ ኣንበሩ።» ነህምያ 2:18 NASB
ኣስዋር ምህናጽ ጽቡቕ ድዩ ወይስ ሕማቕ? ንርእስና ኻብ ካልኦት ሰባት ንምፍላይ: ብርእሰ-ምርኮሳዊ ምሕንጻጽን ብርእሰ-ምርኮሳዊ ምቾትን ክንነብር እንተሃኒጽናዮም: ሽዑ ምህናጽ ኣስዋር ሕማቕ እዩ። እንተኾነ ግን: ንቦታና ንምሕያልን ካብ ዝመጽእ ዘሎ ሓደጋ ንምክልኻልን እንተሃኒጽናዮም: ሽዑ ጽቡቕ እዩ። ጽቡቕ ምህናጽ ኣስዋር ናይ መጽሓፍ ነህምያ ናይ ብሉይ ኪዳን ሓሳብ እዩ። ካብኡ ድማ: ኣምላኽ ነፍሲ ወከፍ ዝዓቢ ክርስትያን ኣብ መንፈሳዊ ምህናጽ ኣስዋር ክሳተፍ ከም ዝደሊ ንመሃር። ነህምያ ንሓውሲ ኣስዋር ጥንታዊት የሩሳሌም ዝሃነጸሉ መዝገብ: ብዛዕባ ኣብ ህይወት ክርስትያን ሎሚ መንፈሳዊ ኣስዋር ምህናጽ ብዙሕ ከም ዘምህረና ኣለዎ።
ገለ ድሕረ ባይታ
እቲ ኣብ ነህምያ ዘሎ ፍጻመታት ኣብ ታሪኽ ብሉይ ኪዳን ኣዝዩ ድሕሪት እዩ ተፈጺሙ። መንግስታት እስራኤልን ይሁዳን ድሮ ኣይነበሩን: እቲ ናይ 70 ዓመት ምርኮ ኣይሁድ ኣብ ባቢሎን ድማ ተወዲኡ ነይሩ። ብዙሓት ኣይሁድ ድሮ ብመሪሕነት ዘሩባቤልን እዝራን ናብ ሃገሮም ተመሊሶም ነይሮም። እቲ እንደገና ዝተሃንጸ ቤተ መቕደስ ድሕሪ ዓመታት ምድንጓይ ድሮ ተወዲኡ ነይሩ። እንተኾነ ግን: እቲ ኣብ ከባቢ የሩሳሌም ዝነበረ ኣስዋር ፈሪሱ ነይሩ። ልዕሊ 100 ዓመት ቅድሚኡ: ናቡከደነጻርን እቶም ወራር ዝገበሩ ባቢሎናውያንን ነታ ከተማ ወሪሮም: ነቲ ቤተ መቕደስን ነቲ ኣስዋርን ብምሉኡ ኣዕኒዮምዎ ነይሮም።
እቲ ናይቲ ዕንወት ጠባሳታት ኣብቲ ኣብ ከባቢ እታ ከተማ ዝነበረ ጽርግራግ ድሮ ይረአ ነይሩ። ኣብዚ እዋን እዚ (445 ቅ.ል.ክ.) ኣምላኽ ንልቢ ነህምያ ኣንቀሳቒሱ: ንህዝቢ ኣይሁድ ነቲ ኣስዋር እታ ቅድስቲ ከተማ እንደገና ንኽሃንጹ ኣተባብዖምን ኣንቀሳቐሶምን። ነህምያ ኣምላኽ ነዚ ናይ ምህናጽ ፕሮጀክት ከመይ ከም ዝባረኾን ኣብ ሓጺር ግዜ ከመይ ከም ዝወድኦን ይገልጽ። ብዘይካ እቲ ዘይስገር ዝመስል ዕንቅፋታትን ዘይተቋርጽ ተቓውሞን: እቲ ኣስዋር ኣብ 52 መዓልቲ ተወዲኡ (ነህምያ 6:15)። ገለ ተረፍ መረፍ ናይቲ ናይ ነህምያ ኣስዋር ዝመስል ሎሚ እውን ኣብቲ ኣርኪኦሎጂያዊ ቆፋሮታት ናይ ጥንታዊት የሩሳሌም ክርአ ይከኣል እዩ።
ስለምንታይ እዚ መጽሓፍ እዚ?
ኣምላኽ ነቲ መጽሓፍ ነህምያ ዝመዝገቦ: ብዛዕባ እቲ ኣብ መበል 5 ክፍለ ዘመን ቅ.ል.ክ. ኣስዋር የሩሳሌም ከመይ ከም ዝተሃንጸ ሓደ ዘሐጕስን ቅኑዕን ጸብጻብ ንምሃብ ጥራይ ኣይኮነን። ኣብዚ ንክርስትያናት ኣብ መበል 21 ክፍለ ዘመን ብዙሕ ኣገዳሲ ትምህርትታት ኣሎ። መንፈሳዊ ምህናጽ ኣስዋር ናይ ህይወት ኣገባብ ክኸውን ኣለዎ። ኣምላኽ ከምቲ ከተማ ቤተ መቕደሱ ሓያልን ዝተኸላኸለትን ክትከውን ዝደለየ: ከምኡ ድማ ኣምላኽ ንክርስትያን ሎሚ ብእምነት ሓያልን ካብ መጥቃዕቲ ናይ ሰይጣን መንፈሳዊ ውግእ ዝተኸላኸለን ክኸውን ይደሊ።
ነፍሲ ወከፍ ክርስትያን ቤተ መቕደስ መንፈስ ቅዱስ እዩ (1 ቈረንቶስ 6:19)፡ ግናኸ ኩሉ ክርስትያን ሓያልን ጽኑዕን ኣስዋር የብሉን። ብሓቂ፡ ገለ ክርስትያናት ከምቶም ኣብ ዘመን ነህምያ ዝነበሩ ሰባት እዮም – ብዝፈረሰ ኣስዋር ክነብሩ ዝሕጐሱ። መንፈሳዊ ኣስዋርና ከመይ እዩ? መንፈሳዊ ኣስዋር ምህናጽ ቀሊል ኣይኮነን። ክስገር ዘለዎ ዕንቅፋታትን ተቓውሞን ኣሎ። ኣብ መገዲ ተስፋ ምቑራጽን ጥርጣረታትን ኣሎ። ኩሉ እዚ ዕንቅፋታት ኣብ መጽሓፍ ነህምያ፡ ብፍላይ ኣብ ምዕራፋት 4-6፡ ኣብ ስራሕ ንርእዮ። ግናኸ እቲ ዘተባብዕ ሓቂ ናይ ነህምያ፡ ጽኑዕ መንፈሳዊ ኣስዋር ክህነጽ ከም ዝኽእልን ኣምላኽ ድማ ንነፍሲ ወከፍ ጻዕሪ ኣብ መንፈሳዊ ኣስዋር ምህናጽ ከም ዝባርኽን እዩ።
መንፈሳዊ ኣስዋር እንታይ እዩ?
መንፈሳዊ ኣስዋር ምስ ሓይልን ጽንዓትን ናይ ክርስትያናዊ ምስክርነትና ይተሓሓዝ። ምስ ዓቕምና ንእምነት ንምክልኻል ይተሓሓዝ። ምስ ሞራላዊ ሓይልና ኣብ ግዜ ፈተና ይተሓሓዝ። ምስ ዓቕምና ካብ ዘይመጽሓፍ ቅዱሳዊ ባህልታትን ኣተሓሳስባታትን ናይዛ ዓለም ንምፍላይ ይተሓሓዝ። ሓንቲ ዝተኸበበ ከተማ ምስ ሓንቲ ዘይተኸበበ ከተማ ኣብቲ ቅድሚ ዘመናዊ ውግእ ዝነበረ ግዜ ኣነጻጽር። እታ ዝተኸበበ ከተማ ኣዝያ ሓያልን ብቐሊሉ እትከላኸልን ነበረት። እትፍለጥን ዝተመስረተትን ነበረት። ሓንቲ «ብቕጽበት ዝመጸት» ሰፈራ ኣይነበረትን። ንብዙሕ ማይላት ትርአ ነበረት። እቲ ኣስዋር ነታ ከተማ ካብቲ ከባቢ ገሊልዋ ነይሩ። ጐይታ ክንከውን ዝደልየና ከምኡ እዩ። ኣብዛ ጸልማት ዓለም ብንጹር ዝርአ ምስክርነት ዘለዎም ሓያላት፡ ጽኑዓት ምእመናን ይደሊ። ምስቲ ናይ ከባቢ ዓለም ባህልታትን ኣተሓሳስባታትን ሓደገኛ ምፍልላይ እንተኾነ እውን፡ ብንጹር መጽሓፍ ቅዱሳዊ ዝኾነ ስሩዕ ኣነባብራ ዘለዎም ክርስትያናት ይደሊ። ሓያል ኣስዋር ንደሊ ዲና ወይስ ኣብ ከተማ ፍርስራሽ ብምምላስ ንሕጐስ ኢና?
ናይ ምህናጽ ስርዓት #1 – ሓልዮት
እቶም ቀዳሞት ሰለስተ ምዕራፋት ናይ ነህምያ ንመንፈሳዊ ኣስዋር ኣብ ህይወትና ንምህናጽ ዝኸውን ብዙሕ ኣገዳሲ ስርዓታት ይሓዙ። ኣብ ምዕራፍ 1 ነቲ ስርዓት ሓልዮት ንርኢ። ነህምያ ነቲ ዘሕዝን መጠን ናይ ዝፈረሰ ኣስዋር የሩሳሌም ምስ ተገንዘበ: ኣዝዩ ተጨነቐ። ብዛዕባ እቲ ጸብጻብ ጥራይ ኣይተገደሰን: እንታይ ደኣ ክሳብ ምብካይን ምጻምን ተጨነቐ (1:4)። ንሕና እውን መንፈሳዊ ኣስዋርና እንደገና ክህነጽ እንተደሊና: ነዚ ሓልዮት እዚ ከነርኢ ኣለና። ብሰንኪ ዘሕዝን ድሕረት ፍልጠት ቃል ኣምላኽ ንእምነት ክንከላኸል ምስ ዘይንኽእል ንበኪ ዲና? ነቲ ናይ መንፈሳዊ ኣስዋርና ዝፈረሰ ኩነታት ዝምድብ ነገራት ንጸውም ዲና?
ሓልዮት ነህምያ ንጸገም የሩሳሌም ብተወሳኺ ኣብ ድሌቱ ንምኻድን ብዛዕባኡ ገለ ንምግባርን ተራእዩ። (ጸሎት ሕቶታቱ ኣብ 1:11ን 2:4-6ን ኣስተብህል።) ነህምያ ብዛዕባ እቲ ጸገም ምስ ተነግሮ: ኣብ ሱሳ: ርእሰ ከተማ ግዝኣት ፋርስ: ካብ የሩሳሌም 800 ማይላት ርሒቑ ይነብር ነይሩ። ግናኸ ነህምያ ርሕቀት ንሓልዮቱ ከም ዘየጉድሎ ኣይፈቐደን። ኣብ ኣደራሽ ንጉስ ፋርስ ዝኸበረ ስራሕ እንተነበሮ እውን: ከም ኣይሁዳዊ: ንጥቕሚ ኣምላኽን ንዝፈረሰ ኣስዋርን ኢሉ ንኽብሪ ቦታኡ መስዋእቲ ገበረ።
ብዛዕባ መንፈሳዊ ኣስዋርና ክሳብ ክንደይ ኢና እንሓሊ: ነዚ ናይ ዓለም ምቾት ንሓያላት ኣስዋር ክንሰዊ ኢና? ግዜን ሓይልን ኣብ ጥቕሚ ኣምላኽ ምጥፋእ መብዛሕትኡ ግዜ ናብ ምጥፋእ ዓለማዊ ክብርን ምቾትን ይመርሕ። ገለ እትፈልጥዎም ኣምላኻውያን ሰብኡትን ኣንስትን ሕሰቡ። ኣብ ውልቃዊ ህይወቶም፡ ኣብ ማሕበራቶም፡ ኣብ ስድራቤቶምን ኣብ ኣብያተ ክርስትያናቶምን ሓያላት መንፈሳዊ ኣስዋር ንምህናጽ እንታይ መስዋእትታት እዮም ገይሮም?
ናይ ምህናጽ ስርዓት #2 – ምእማን
ካልእ ስርዓት ምህናጽ ኣስዋር ኣብ ምዕራፍ ሓደ ምእማን እዩ። ስለምንታይ ነህምያ ንሓልዮቱ ብዛዕባ እቲ ኣስዋር ብጸሎት ምእማን ገሊጹ (1:5-11)? የሩሳሌም ብሰንኪ ሓጢኣት እስራኤል ካብ ጐይታ ብምርሓቓ ከም ዝዓነወት ይፈልጥ ነይሩ (1:7)። ነህምያ፡ ካልኦት ኣማልኽቲ ብምስዓብ ዘይበደለ፡ ንርእሱ ምስ ሓጢኣት እታ ሃገር ከም ዘተሓሓዘ ኣስተብህሉ (1:6)። ንሃገርኩም ሕሰቡ። ብሰንኪ ከም ስጋዊ ፍቕርን ዓለማዊ ሰብኣውነትን ዝኣመሰሉ ሓሰኻ ኣማልኽቲ ስለ ዝሰዓብና፡ ሞራላዊን መንፈሳዊን ኣስዋርና ፈሪሱ ኣሎ። ንርእስና ምስቲ ጸገም ከነተሓሕዝን ከም ዝበደልና ክንእምንን ድሉዋት ዲና? ውልቃዊ፡ ስድራቤታዊ፡ ቤተ ክርስትያናዊ፡ ወይ ሃገራዊ መንፈሳዊ ኣስዋር ይኹን፡ ምህናጽ ቅድሚ ምእማን ክጅምር ኣይክእልን።
ናይ ምህናጽ ስርዓት #3 – ምግጣም
ሳልሳይ ስርዓት ምህናጽ ኣስዋር ምግጣም እዩ። ነህምያ ናብ የሩሳሌም ምስ ተመልሰ፡ ነቲ ጸገም ብቐጥታ ገጢምዎ፡ ፈለማ ነቲ ዝፈረሰ ኣስዋር ባዕሉ ብምግጣም። ነቲ መጠን ዕንወት ንምውሳን ምሉእ ምርመራ ገበረ፡ ከምኡ ድማ ናይ ምህናጽ መደብ ክቐርብ ተኻኢሉ (2:11-15)። ድሕሪኡ ድማ ነቶም ህዝቢ ነቲ ኣስዋር እንደገና ንኽሃንጹ ብምጽዋዕ ገጢምዎም፡ ከምኡ ድማ ድሕሪ ሕጂ ንዕንቅፋትን ንውርደትን ከይኮኑ (2:16-18)። እቶም ከባቢ ዝነበሩ ህዝብታት ነቶም ኣብ ፍርስራሽ ናይቲ ሓደ ግዜ ጽቡቕ ዝነበረ የሩሳሌም ሰሎሞን ክነብሩ ዝሕጐሱ ኣይሁድ ከመይ ከም ዝሰሓቑ ሕሰቡ። ነህምያ ኣምላኽ ኣብ ድሕሪ እዚ ምህናጽ ኣስዋር ከም ዘሎ ነቶም ህዝቢ ከም ዝተረድኡ ገበረ። ኣብ መወዳእታ ድማ፡ ነህምያ ነቲ ተቓውሞ ገጢምዎ (2:19-20)። ብዘይካ እቲ ምጽራፍን ምጥላምን፡ ነህምያ ኣምላኽ ንዕኦም ሓይልን ንብረትን ነቲ ናይ ምህናጽ መደባቱ ንምፍጻም ከም ዝህቦም ስለ ዝፈልጥ፡ ብድፍረት ዓወት ከም ዝረኸበ ተዛረበ።
ኣምላኽ ድማ ድሕሪ ልዕሊ 2400 ዓመታት ስርዓታቱ ኣይቀየረን! ስርዓት ምግጣም ሎሚ እውን ክትግበር ኣለዎ። መንፈሳዊ ኣስዋርና ምምሕያሽ እንተደልዩ፡ ፈለማ ነቲ ጸገም ብቕኑዕ ክንገጥሞ ኣለና። ድሕሪ ምውሳን እቲ ቦታታትን መጠን ዕንወትን፡ ሽዑ ናይ መንፈሳዊ ምህናጽ መደብ ክንፈጥር ኣለና። ብሰንኪ እንታይ ከም እንምግብ ኣእምሮና ምስ ስጋዊ ፈተና ጸገም ኣሎና ዲና? ምግጣም ገለ ዘይጥዑይ ልምድታት ምውጋድ ዝሓትት እዩ፡ ከምኡ ድማ ምህናጽ ክጅምር ይኽእል። ስንፍና መንፈሳዊ ፍርስራሽ ኣብ ህይወትና ክተርፍ ይፈቅድ ኣሎ ዲዩ? ምግጣም ዝያዳ ስሩዕ ኣነባብራ ምሓዝ ዝሓትት እዩ፡ ከምኡ ድማ ምህናጽ ክጅምር ይኽእል። እዚ ናይ ምህናጽ ስርዓት እዚ ምስ ስልትታት ሰይጣን እውን ምግጣም ከም ዝሓትት ዘክር፡ እዚ ድማ ንክርስትያናት ምህናጽ ንኸቋርጹ ንምግባር ዝተነድፈ እዩ። ግናኸ ናይ ምህናጽ ድሌት ምስ ዝህልወና፡ ኣምላኽ ነቲ ተቓውሞ ንምስጋር መገዲ የርእየና።
ናይ ምህናጽ ስርዓት #4 – ምህናጽ
እቲ ኣብ ነህምያ 1-3 ዘሎ ናይ ምህናጽ ኣስዋር ናይ መወዳእታ ስርዓት ምህናጽ እዩ። ምዕራፍ 3 ጥራይ ናይ ምጽዋዕ ዝኸብዱ ናይ ብሉይ ኪዳን ኣስማት ስብስብ ኣይኮነን። ኣብዚ ብኣስማት ዝመልአ ምዕራፍ፡ ኣብ መንፈሳዊ ምህናጽ ኣስዋር ዝምልከቱ ትምህርትታት ኣሎ፡ እዚ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ናይ ኣምልኾ ንባብ ይስገር እዩ። ኩሎም እቶም ዝተዘርዘሩ ኣስማትን ሞያታትን ኩሉ ሰብ ኣብቲ ናይ ምህናጽ ኣስዋር ፕሮጀክት ከም ዝተሳተፈ የርእዩ። ጸራብን ሓጺርን ጥራይ ኣይነበሩን፡ እንታይ ደኣ ወርቂ ሰራሕቲ፡ ሽቶ ሰራሕቲ፡ ወረዳዊ ሰበ ስልጣን፡ ሌዋውያን፡ ካህናት፡ ኣገልገልቲ ቤተ መቕደስን ነጋዶን እውን ነበሩ። መንፈሳዊ ምህናጽ ኣስዋር ናይ ኩሉ ሰብ ሓላፍነት እዩ። ናይ ሰበኽትን ወጻኢ ሃገር ሚስዮናውያንን ስራሕ ጥራይ ኣይኮነን።
እቶም ቃላት «ኣንጻር» ወይ «ቅድሚት» ኣብ ምሉእ እቲ ምዕራፍ ብዙሕ ግዜ ከም ዝጥቀሙ ኣስተብህሉ (3:10,23,28,29)። እቶም ኣብ ጥቓ እቲ ኣስዋር ዝነበሩ፡ ቅድሚ ናብ ካልኦት ክፍላት ምኻዶም፡ ነቲ ኣብ ጥቓኦም ዝነበረ ኣስዋር ምምሕያሽ ሓላፍነት ወሲዶም። ንሕና ድማ ቅድሚ ኣብ ምምሕያሽ መንፈሳዊ ኣስዋር ቤተና፡ ቤተ ክርስትያንና ወይ ካልእ ኣገልግሎትና ውጽኢታውያን ምዃንና፡ ናይ ገዛእ ርእስና መንፈሳዊ ኣስዋር ሓያል ምዃኑ ምርግጋጽ ኣገዳሲ እዩ። ንኣብነት፡ ነቲ መሰረታዊ ነገራት ናይ ውልቃዊ ምህናጽ ኣስዋር – ስሩዕ ግዜ ኣብ ቃል ኣምላኽን ኣብ ጸሎትን – ብልምዲ ንፍጽም ዲና?
ኩሉ ብሓደ፡ ኩሉ ብሓንሳብ
ሓደ ካልእ ነጥቢ ብዛዕባ ምህናጽ እቲ ኣስዋር ኣብ ምዕራፍ 3 ብፍላይ ኣገዳሲ እዩ። ምሉእ እቲ ኣስዋር ብሓንሳብ ይህነጽ ነይሩ። ማለት፡ ሓደ ክፍል ቅድሚ ካልእ ክፍል ምጅማሩ ኣይውዳእን ነይሩ። ናይ ምህናጽ ንጥፈታት ኣብ ምሉእ እታ ከተማ ብሓንሳብ ይካየድ ነይሩ። ኣብ መንፈሳዊ ምህናጽ ኣስዋር እውን ከምኡ እዩ። ሓደ ክፍል ናይቲ ኣስዋር «ፈተና ምቅዋም» ዝብል ኣይነውድእን፡ ድሕሪኡ ድማ ናብ ካልእ ክፍል «ናይ ህይወት ኣገባብ ወንጌላውነት» ዝብል ኣይንሰጋገርን። ነቲ ናይ መጽሓፍ ቅዱስ ምጽናዕ ክፍል ናይ ኣስዋርና ብዘይካ ናይ ጸሎትን ክርስትያናዊ ኣገልግሎትን ክፍላት ኣይንሰርሓሉን። ኣይፋል፡ ኣብ ኩሉ ክፍላት ብሓንሳብ ንሰርሕ። ሚዛን ኣብ ክርስትያናዊ ህይወት ኣዝዩ ኣገዳሲ ክፍል ናይ ምህናጽ መንፈሳዊ ኣስዋር እዩ።
ሓያላት መንፈሳዊ ኣስዋር ምህናጽ ቀሊል ኣይኮነን፡ ግናኸ ክኸውን ይኽእል እዩ። እዚ ድማ ካብ መጽሓፍ ነህምያ ዝመጸና ዓቢ ዕድመ እዩ። ብዝፈረሰ ኣስዋር ክንነብር ኣይንሕጐስ። ከምቲ ናይ ነህምያ ናይ ምህናጽ ኣስዋር ጋንታ ንኹን እሞ ኣእዳውና ነዚ ጽቡቕ ስራሕ እዚ ነሕይልና። «ንነቕንቕ እሞ ንሃንጽ።»
