ሓደ ግዜ ባህሪ እቲ ብሓዲስ ኪዳን ብምሉኡ ዝተገልጸ ብሩኽ ጐይታና ምስ ተማሃርና፣ ድሕሪኡ ነቲ ብሉይ ኪዳን ክንብብ ንኽእልን ብኽብርታቱ ዘንጸባርቕ ክንረኽቦን ንኽእል ኢና። መጋረጃ ኣብ ገጽ ሙሴ ነበረ፣ ሕጂ ድማ ኣብ ልቢ ዘይኣምኑ እስራኤላውያን ኣሎ፣ ግናኸ እምነት ኣብ ዘለዎ መጋረጃ ይርሓቕን ክብርታት ክርስቶስ ድማ ይግለጽን (2 ቈረንቶስ 3:12-16)።
ናይ ምሳሌ ሰባት
ብዙሓት ካብቶም ታሪኻውያን ሰባት ብሉይ ኪዳን ብሓደ ወይ ብኻልእ መገዲ ምሳሌ ጐይታና ነበሩ። ንኣብነት፣ ኣብ ይስሃቅ፣ ንዕኡ ከም ወዲ ኣቦ፣ ብእኡ ንመስዋእቲ ዝተዋህበ (ዘፍጥረት 22:2)፣ ብምሳሌ ካብ ምዉታት ዝተቐበለ (ዘፍጥረት 22:10-14)፣ ንዕኡ ድማ መርዓት—ምሳሌ ናይ ምስ ክርስቶስ ዝተዋሓደት ቤተ ክርስቲያን—ዝተረኽበት (ዘፍጥረት 24) ንርኢ። ኣብ ዮሴፍ፣ ንወዲ ብኣቡኡ ዝተላእከ (ዘፍጥረት 37:1-14)፣ ብኣሕዋቱ ዝተነጽገ (ዘፍጥረት 37:18-36)፣ ኣብ ግዜ ምድናጉሩ ናብ ዝፋን ክብሪ ዝዓረገ (ዘፍጥረት 41:14-44)፣ ምስ ኣረማዊት መርዓት—ቤተ ክርስቲያን (ዘፍጥረት 41:45)—ዝተሓበረ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ንኣሕዋቱ ዝተፈልጠ፣ ንሳቶም ድማ ካብ ዓብዪ ጸበባ ዘድሓኖም (ዘፍጥረት 45) ንርኢ። ኣብ ዳዊት፣ ንሰብ ብልቢ ኣምላኽ ዝተረኽበ (1 ሳሙኤል 13:14)፣ ዝሰቀየ ግናኸ ዝዓበየ ንርኢ። ኣብ ሰሎሞን ድማ፣ ስእሊ ጥበብን ሽሕ ዓመት ክብሪ ናይ ሓቀኛ ንጉስ እስራኤልን ኣሎና (1 ነገስት 10:23-24)።
መስዋእቲ
ብሉይ ኪዳን ብትምህርቲ መስዋእቲ ዝመልአ እዩ። ገለ ኣብነታት እነሆ፦ ናይ ቈርበት ክዳውንቲ ብእኡ ኣቦታትና ዝተኸድኑ (ዘፍጥረት 3:13-21)፣ መስዋእቲ ኣቤል (ዘፍጥረት 4:2-4)፣ ደም በጊዕ ኣብ ግዜ ፋሲካ ዝከላኸል (ዘጸኣት 12:2-13)፣ መስዋእቲ ሌዋውያን—መስዋእቲ ምሕራር፣ መስዋእቲ ሰላም፣ መስዋእቲ ሓጢኣት፣ መስዋእቲ በደልን መስዋእቲ ምግቢን (ዘሌዋውያን 6-7)።
ክህነት
ኣሮን፣ ሊቀ ካህን፣ ብግልጺ ምሳሌ ክርስቶስ ነበረ። እቲ ዝተሰለመሉ ክዳውንቲ ክብሪን ጽባቐን፣ ኩሉ ገለ ካብቶም ዝተፈላለዩ ባህርያት ጐይታና የርኢ። እቲ ናይ ውሽጢ ክዳውንቲ ጻዕዳ በፍታ ንንጽህናኡ ይነግር፣ እቲ ሰማያዊ ክዳውንቲ ንሰማያዊ ባህሪኡ ይዛረብ፣ እቲ ኤፎድ ድማ ንክህነታዊ ኣገልግሎት ክርስቶስ ይውክል። እቲ ኣብዚ ክህነታዊ ክዳውንቲ ዝተሰርሐ ዝተፈላለየ ሕብሪ ፍሉይ ትርጉም ኣለዎ። ቀይሕ ንዓለማዊ ግዝኣቱ ይዛረብ፣ ሓምራዊ ንመሲሕነቱን ንግስነቱን፣ ሰማያዊ ንሰማያዊ ቦታኡ፣ ጻዕዳ ንንጽህናኡ፣ እቲ ምስ ኩሉ እዚ ዝተሰርሐ ወርቂ ድማ ንኣምላኽነቱ ይነግር (ዘጸኣት 28)።
ድንኳን
እዚ ህንጻ ብብዙሕ መገዲ ምሳሌ ናይቲ ኣብ ሰባት ዝሰፈረ እዩ። እቲ መጋረጃታት፣ ብነገራቱን ሕብርታቱን፣ ምስ ክህነታዊ ክዳውንቱ ብምትእስሳር ርኢናዮ ኣሎና። እቲ ናይ ጸጕሪ ፍየል መሸፈኒ ንትንቢታዊ ስርሑ የርኢ። እቲ ቈርበት ደዓውል ንምውፋሩ ክሳብ ሞት ይዛረብ። እቲ ናይ ደገ መሸፈኒ ናይ ባጀር ወይ ማኅተም ቈርበት ድማ ካብ ዓለም ምፍላዩ ይዛረብ (ዘጸኣት 25-27)።
ትንቢት
ብዙሓት ክብሪ ዝመልኦም ትንቢታት ጐይታና ኣብ ብሉይ ኪዳን ክንጽብጽብ ኣይንኽእልን ኢና፣ ስለዚ ገለ ፍሉያት ክፍሊታት ክኣኽሉና እዮም፦ ኢሳይያስ 53 ንዕኡ ከም ስቓያም የቕርቦ፣ ኢሳይያስ 63 ከም ንጉስን ዓዋትን፣ ኢሳይያስ 50 ከምቲ ንሰማያት ብጸልማት ክኽድን ዝኽእል፣ ግናኸ ብትሕትና ንርእሱ ንእግዚኣብሄር ብምእዛዝ ዝሃበ። ንሕቖኡ ንገፋእቲ፣ ንገጹ ድማ ንጸጕሪ ዝመንጥሉ ሃበ። ገጹ ካብ ነውርን ምትፋእን ኣይሓበአን። ኣብ ዳንኤል፣ ንዕኡ ከም “መሲሕ፣ እቲ መስፍን” (ዳንኤል 9:25) ንርኢ፣ ኣብ ሚክያስ፣ ኣብ ቤት-ልሄም ከም ዝተወልደ ግናኸ ዘለኣለማዊ ከም ዝኾነ (ሚክያስ 5:2)፣ ኣብ ዘካርያስ፣ ከምቲ የሆዋ ብሰይፉ ዝወቕዖ ጓሳ (ዘካርያስ 13:7)።
መዝሙራት
መዝሙራት ብውዳሴ ክርስቶስ ሃብታማት እዮም። መዝሙር 2 ንዕኡ ከም ንጉስ ኣምላኽ ኣብ ጽዮን የቕርቦ፣ መዝሙር 8 ከም ወዲ ሰብ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ግብሪ ኣምላኽ ዝተሰየመ፣ መዝሙር 16 ከም ሰብ እምነት፣ ንኣምላኽ ኩሉ ግዜ ዝኣመነ፣ መዝሙር 22 ከም ጽቡቕ ጓሳ ንህይወቱ ንኣባጊዕ ዝሃበ፣ መዝሙር 23 ከም ዓብዪ ጓሳ፣ ንመጓዓቱ ናብ ሓምላይ መጓሰ ሰማያዊ በረኸት ዝመርሕ፣ መዝሙር 24 ከም ቀንዲ ጓሳ ብኽብሪ ዝግለጽ፣ መዝሙር 40 ከም መስዋእቲ ምሕራር፣ መዝሙር 45 ከም ንጉስ፣ መዝሙር 69 ከም መስዋእቲ በደል፣ መዝሙር 72 ከም ዓለማዊ መንግስቲ መሲሕ። ምናልባት እቲ ዝገርም ኩሉ ምስክርነት ካብ መዝሙራት ናይ መዝሙር 102 እዩ፣ ጸሎት እቲ ስቓያም፣ ንነፍሱ ብብርቱዕ ኣውያት ናብ ኣምላኽ ዘፍሰሰ፦ “ኣነ ድማ፣ ኣምላኸይ፣ ኣብ ማእከል መዓልታተይ ኣይትውሰደኒ” በልኩ። እዚ ኣውያት እቲ ስቓያም ሰብ እዩ። ምላሽ ኣምላኽ ድማ፦ “ዓመታትካ ንኹሉ ወለዶ እዩ። ካብ ጥንቲ መሰረት ምድሪ ኣንቢርካ፣ ሰማያት ድማ ግብሪ ኣእዳውካ እዮም። ንሳቶም ክጠፍኡ እዮም፣ ንስኻ ግና ክትጸንዕ ኢኻ ... ንስኻ ግና ከምኡ ኢኻ፣ ዓመታትካ ድማ መወዳእታ የብሉን” (መዝሙር 102:24-27)። እቲ ስቓያም ሰብ ካልእ ኣይኮነን እንተ ዘይኮይኑ ዘለኣለማዊ የሆዋ!
ምሳሌታት
መለኮታዊ ጥበብ ይዛረብ ኣሎ፣ ጥበብ ኣምላኽ። ንሱ ቕድሚ ኩሉ ፍጥረት ነበረ፦ “ሽዑ ኣነ ኣብ ጥቓኡ ከምቲ ዝዓበየኡ ነበርኩ፣ ንሱ ድማ ኩሉ ግዜ ባህታይ ነበረ፣ ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድሚኡ ባህ ይብለኒ ነበረ ... ባህታይ ድማ ምስ ደቂ ሰብ ነበረ” (ምሳሌ 8:30-31)።
ፍቑራት ብክርስቶስ፣ እዚ እዩ እቲ ብምሉእ ቃል ኣምላኽ ዝተገልጸልና ሰብ። ንዕኡ ንበዝሖ። ኣብ ዕለታዊ ህይወትናን ኣብ ምትእስሳርና ምስ ካልኦትን ንዕኡ ንበዝሖ።
