ኣቢጋይል – ሰበይቲ እምነት ዝኾነት ሰበይቲ ንጉስ ዳዊት

ንህዝቢ ዝገዝእ ሰብ

ብዛዕባ ኣቢጋይል ምሉእ ግንዛበ ክንረክብ እንተኾይና፡ ብዘይካ ዳዊትን ነቲ ኣምላኽ ንህዝቡ ክገዝእ ዝደለዮ ሰብን ክንርኢ ኣይንኽእልን ኢና። ስለዚ፡ ቅድሚ ናብ ኣቢጋይል ምብጻሕና፡ ብዛዕባ ዳዊትን ኣቦታቱን ከምኡ’ውን ብዛዕባ እቲ ዝዓበየ ወዱ ገለ ታሪኻዊ ሓበሬታ ንምርኣይ ገለ ደቒቕ ንውሰድ።

ዳዊት ድሕሪ ዘይምእዛዝ ሳኦልን ኣምላኽ ንሳኦል ከም ንጉስ ምድሓሩን (1 ሳሙኤል 13:14)፡ ኣምላኽ ንህዝቡ ንጉስ ኮይኑ ብልቡ ዝመረጾ እዩ ነይሩ። እግዚኣብሄር ገና ንእሽቶ ከሎ ንዳዊት ይርእዮ ነይሩ፡ ብብዙሕ ፈተናን ስልጠናን ከኣ ኣብ ቤት ትምህርቱ መሃሮ። ቅኑዕ ግዜ ምስ በጽሐ፡ ዳዊት ብግህዶ ኣምላኽ ዝመረጾ ንጉስ ኮይኑ ተኣመነ።

ብዝያዳ ናብ ድሕሪት ክንምለስ ከለና፡ ሩት፡ እያቶም ኣቦሓጎ ዳዊት ዝኾነት፡ ሞኣባዊት ነበረት (ሩት 4:10)። ብምርዕዋ ምስ ማሕሎን፡ ወዲ ኤሊሜሌኽን ናኦሚን፡ ብዛዕባ ኣምላኽ እስራኤል ገለ ፈለጠት። እዚኸ ከመይ ኮይኑ?

ሰብኣይ ናኦሚ ኤሊሜሌኽ፡ ስሙ “ኣምላኸይ ንጉስ እዩ” ማለት እዩ፡ ካብ ነገድ ይሁዳ ነይሩ። ብሰንኪ ኣብ ሃገሮም ኣምላኽ ዝፈቐዶ ከቢድ ጥሜት፡ ኤሊሜሌኽን ሰበይቱ ናኦሚን፡ ስማ “ፍቕርተይ” ማለት እዩ፡ ነቲ ኣምላኽ ዝሃቦም ምድሪ ምስቶም ሽዑ ዘይተመርዓዉ ክልተ ደቆም ገዲፎም ናብ ምድሪ ሞኣብ ክነብሩ ወሰኑ (1:1)። እቲ ጥሜት ብዛዕባ ጥበብን ምእዛዝን ኣብ ኣእምሮኦም መጠንቀቕታ ክኸውን ነይሩዎ (ምሳሌ 1:20-27፤ ዘዳግም 28፤ 1 ነገስት 17 ኣስተብህል)፡ ግናኸ ናብ ምድሪ እስራኤል ክምለሱ ስለ ዝሓሰቡ፡ ኩነታት ምስ ተመሓየሸ፡ መደቦም ጽቡቕ ከም ዝኾነ ሓሰቡ። ኣብ ሞኣብ ከለዉ፡ ኤሊሜሌኽ ሞተ (ሩት 1:3)። ማሕሎንን ኪልዮንን፡ እቶም ክልተ ደቂ ኤሊሜሌኽን ናኦሚን፡ ሞኣባውያን ኣንስቲ ኣእተዉ፡ ድሕሪኡ ኸኣ እቶም ክልተ ደቅን ሞቱ (ቁ.4-5)። ብሃንደበት ሰለስተ መበለታት ተኣከባ – ሓንቲ ካብ ነገድ ይሁዳ፡ ክልተ ኸኣ ካብ ምድሪ ሞኣብ፡ እዚኣቶም ምስ እስራኤል ዝተኣሳሰሩ ህዝቢ እኳ እንተኾኑ፡ ብሓቂ ግን ጽቡቓት ኣዕሩኽ ኣይነበሩን። ብሓቂ፡ ከም ሕጊ ሙሴ፡ ኣብ መንጎ እስራኤላዊን ሞኣባዊትን ምምርዓው ፍጹም ኣይፍቀድን ነይሩ (ዘዳግም 23:3-6)።

ናኦሚ እግዚኣብሄር ንህዝቡ ከም ዝበጽሖም፡ እንደገና ኸኣ እንጌራ ከም ዝሃቦም ምስ ሰምዐት፡ ናብ ምድሪ ይሁዳ ክትምለስ ደለየት (ሩት 1:6-7)። ሓማታ ሩት፡

“ህዝብኺ ህዝበይ፡ ኣምላኽኪ ኸኣ ኣምላኸይ ክኸውን እዩ” (ቁ.16 ESV) ብምባል ኣትሪራ፡ ንናኦሚ ሓበረታ። ብፍላይ፡ እታ ናኦሚ ዝመጸትላን ዝተመልሰትላን ከተማ ቤት-ልሄም ነበረት፡ ስማ “ቤት እንጌራ” ማለት እዩ።

ቤት-ልሄም ስለምንታይ ኣገዳሲት እያ? እዚ እዩ እቲ ዳዊት ድሕሪኡ ዝውለደሉ ቦታ (4:13-22፤ 1 ሳሙኤል 16:1-4, 17:12 ርአ)፡ ብዝያዳ ድሕሪኡ ኸኣ እቲ ዝዓበየ ወዲ ዳዊት፡ የሱስ መሲሕ (ማቴዎስ 1–2፤ ሉቃስ 2)። ከም ትንቢታት፡ መሲሕ ኣብ ቤት-ልሄም ክውለድ ነይሩዎ ከም ንጉስ ኣይሁድ (ማቴዎስ 2:1-6፤ ሚክያስ 5:2 ርአ)። ብሓፈሻ፡ ሓደ ህጻን ኣብ ንጉሳዊ ስድራቤት ክውለድ ከሎ፡ ልኡል ኮይኑ ይውለድ፡ ሓደ መዓልቲ ኸኣ ንጉስ ክኸውን ይኽእል እዩ። እንተኾነ ግን፡ ጐይታ የሱስ ምስ ተወልደ፡ ገና ህጻን ከሎ እኳ፡ ኣምላኽ ዝመረጾ ንጉስ ነይሩ (ኤርምያስ 23:5)።

እቶም ሰብ ጥበብ ካብ ምብራቕ፡ “ኮኾብ” ናይ “ንጉስ ኣይሁድ” (ማቴዎስ 2:2) ስለ ዝረኣዩ፡ ብኣምላኽ ናብ እስራኤል ተመርሑ። እምነቶም ንርሑቕ ርሕቀት ናብ የሩሳሌም ኣምጽኣቶም (ቁ.1)፡ እቲ ኮኾብ ድሕሪኡ ድማ ቅድሚኦም ከደ፡ ክሳዕ እዚ ፍሉይ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ብርሃን ኣብቲ ህጻን ዝነበረሉ ቦታ ደው ዝበለ (ቁ.9)።

እቲ ዝቕጽል እንታይ ከም ዝነበብና ኣስተብህል፡

“ብዓብዪ ሓጎስ ኣዝዮም ተሓጎሱ። ናብ ቤት ምስ ኣተዉ ኸኣ፡ ነቲ ህጻን ምስ ማርያም ኣዲኡ ረኣይዎ፡ ወዲቖም ከኣ ሰገዱሉ። ድሕሪኡ፡ መዝገቦም ከፊቶም፡ ወርቅን ዕጣንን ከርቤን ህያባት ኣቕረቡሉ” (ቁ.10-11)። ኩሉ ቃል ኣብዚ መደምደምታ ብትርጉም ሃብታም እዩ፡ ብዛዕባ ነፍሲ ወከፍ ቃል ብዙሕ ክበሃል ይከኣል፡ ምኽፋት፡ ናቶም፡ መዝገባት፡ ንሳቶም፡ ኣቕረቡሉ፡ ህያባት፡ ወርቂ፡ ከምኡ’ውን፡ ዕጣን፡ ከምኡ’ውን፡ ከርቤ።

እዞም ሰባት መን እዮም ነይሮም? ንሳቶም ነቲ ዝተወልደ ንጉስ ብህያባቶም ንምኽባር ብርሑቕ ርሕቀት ዝመጹ ክኾኑ ከም ዝኽእሉ ተጠቒሱ ኣሎ። እዞም ሰባት ኣብቲ ዝመጽእ ናይ ሰላም ሽሕ ዓመት፡ ርሑቓት ሃገራት ኣብ የሩሳሌም ንምምላኽ ልኡኻት ከም ዝልእኩ፡ እስራኤል ድማ ብድሕንነት ከም ዝነብር (ዘካርያስ 14:11,16) ቅድመ-ርእየት ወይ ዓይነት እዮም ነይሮም። እዚ ኣምልኾ እዚ ብዓል ዳስ ወይ ድንኳናት ኣብ ዝካየደሉ ግዜ ክኸውን እዩ (ቁ.16)። ኩሉ ንጐይታ ሰራዊት ክግዛእ፡ ብኣምልኾ ክምልስ፡ ንኣገልግሎቱ ኸኣ ክቕደስ እዩ (ቁ.20-21)። ከመይ ዝበለ መዓልቲ ክኸውን እዩ!

ምስ ገዛኢ ህዝቢ ኣምላኽ ዝኸውን ሰብ

ሕጂ ናብ ኣቢጋይል ንመለስ። ስማ “ኣቦይ ሓያል እዩ” ወይ “ኣቦይ ሓጎስ እዩ” ማለት እዩ። ብዛዕባ ድሕረ ባይታኣ ብዙሕ ኣይንፈልጥን ኢና፡ ከመይሲ ኣብ 1 ሳሙኤል 25 ጥራይ እዩ ጸብጻብ ዘሎና፡ ኣቢጋይል ንዳዊት ኣብ ሓደ ብርቱዕ ግዜኡ ምስ ረኸበቶ።

ዳዊት ንጎልያድ ድሕሪ ምብዳሁ (1 ሳሙኤል 17)፡ ዮናታን፡ ወዲ ሳኦል – እቲ ንጉስ ዝኾነ ወራሲ ሳኦል ክኸውን ዝነበሮ – ምስ ዳዊት ፍሉይ ኪዳን ከም ዝገበረ ነንብብ። ዳዊት ንህይወት ዮናታን ንጎልያድ ብምቕታል ብሓቂ ኣድሓና። ከምቲ ተስፋ ዝተዋህበ፡ ዳዊት ንዓባይ ጓል ሳኦል ክምርዖ ነይሩዎ፡ ግናኸ ንኻልእ ተዋህበት። ብመወዳእታ፡ ዳዊት ንንእሽቶ ሓብታ ኣእተወ፡ ግናኸ ኣቡኣ ንዳዊት ከሳድዶ ምስ ጀመረ ካብኡ ወሰዳ። ኣብ ገለ ዓመታት ናይ ምውራድን ምድያብን፡ ሳኦል ንዳዊት፡ ንምርዑኡን ንሓያል ሰራዊቱ ኣዛዚኡን፡ ብዙሕ ግዜ ክቐትሎ ፈተነ፡ ዳዊት ንሳኦል ብዙሕ ግዜ ኣድሒንዎ እኳ እንተኾነ።

ብመወዳእታ ዳዊትን ሰቡን ናብ በረኻ ፋራን ሃደሙ (1 ሳሙኤል 25:1)። ኣብኡ ንገላዉ ናባል፡ ሓደ ሃብታም ሓረስታይ ካብ ዘርኢ ካሌብ፡ ሓለዉ። ንዓብዪ መጓሰ ኣባጊዕ ናባል እውን ይከናኸኑ ነበሩ። ድሕሪ ገለ ግዜ ዳዊት ገለ ገላዉኡ ልኢኹ ካብ ናባል ገለ ደገፍ ሓተተ። ዳዊት ናባል ኣባጊዑ ከም ዝላጸይ ሰሚዑ ነይሩ፡ እዚ ኸኣ ብሓፈሻ ንሓገዝ ዝሓትተሉ ጽቡቕ ግዜ እዩ። ኣብ ክንዲኡ፡ ናባል ንሰባት ዳዊት ኣዋረዶም፡ ባዶ ኢዶም ከኣ መለሶም፡ ናባል ባዕሉ ግና ከም ንጉስ ይበልዕ ነይሩ። ዳዊት ግና ሕነ ክፈዲ ደለየ!

ዳዊትን 400 ሰባቱን፡ ሰይፎም ተሰኪሞም፡ ናብ ናባል ኣብ ዝኸዱሉ ዝነበሩ ግዜ፡ ኣቢጋይል፡ ሰበይቲ ናባል፡ ረኸበቶም። ብሓደ ካብቶም ብዳዊት ዝተሓለዉ መንእሰያት ናባል ብዛዕባ እቲ ኩነታት ተነጊርዋ ነይሩ። ኣቢጋይል ብቕልጡፍ ናብ ዳዊት፡ ንሱ ብዙሕ ግዜ “ጐይታይ” ኢላ ትጽውዖ ዝነበረት፡ ካብ ሰብኣያ ክቕበሎ ዝነበሮ ነገር ኣምጽኣት። ግዜኡ ሓሊፉ ነይሩ፡ እንተዘይኮይኑ ኩሉ ምስ ናባል ዝተኣሳሰረ ሰብ ምተቐትለ ነይሩ፡ ዳዊት ድማ ንጹህ ደም ብምፍሳስ ገበነኛ ምኾነ ነይሩ። ጥበባዊ ግንዛበ ኣቢጋይልን ቅልጡፍ ተግባራን እዚ ከይኸውን ከልከለ። ብጽቡቕ ምስትውዓላ፡ ኣቢጋይል ንኩነታት ዳዊት ብምሉኡ ተረድኣቶ፡ ኣኽበረቶ ኸኣ፡ ሰብኣያ ግና ንዕኡ ንዒቕዎ ነይሩ። እግዚኣብሄር ንናባል ድሕሪ ዓሰርተ መዓልቲ ዝኸውን ፈረዶ፡ ህይወቱ ኸኣ ወሰደ።

ድሕሪ ገለ ግዜ ዳዊት ነታ “ጽብቕቲ” (25:3) ዝነበረት መንእሰይ መበለት ክምርዖ ሓተታ። ንሳ “ተሃዊኻ” (25:42) ከም ዝበለት ነንብብ። ንዳዊት ዝነበራ ምፍታትሓን ፍቕርን ኣብነታዊ ነይሩ። ንጉስ ሳኦል ኣብ ዝገዝኣሉ ዝነበረ ግዜ ቅኑዕ ምስትውዓል ነበራ፡ ኣምላኽ ንህዝቡ ክገዝእ ንኻልእ ሰብ ከም ዝሓሰበ ኸኣ ተረድኣት። ኣምላኽ ንዳዊት ከም ዝመረጾ ፈለጠት፡ ቀዳማይ ሰብኣያ ንዕኡ ንዒቕዎ እኳ እንተኾነ፡ እዚ ንምእማን ኣይፈረሃትን።

ብእምነታን ብእምነታ ንዳዊትን፡ ኣቢጋይል ኣብቲ ዝሳደደሉ ዝነበረ ግዜ ምስኡ ነቲ ጸገም ዝመልኦ መዓልታት ክትካፈል ድልውቲ ነበረት። ንኣብነት ኣቢጋይል ንስዓብ፡ ከምኡ ኸኣ ንጐይታና የሱስ ንምውፋይ ድልዋት ንኹን … ክሳዕ ዝመጽእ!2

ብዛዕባ እታ ዳዊት ኣቐዲሙ ዝነበራ ካልእ ሰበይቲ፡ ኣሂኖዓም ካብ የዝራኤል፡ ብዙሕ ኣይንፈልጥን ኢና፡ ግናኸ ንሳ እውን ሳኦል ኣብ ዝሳደደሉ ዝነበረ ግዜ ንዕኡ እሙን ነበረት። ኣሂኖዓምን ኣቢጋይልን ንዓና ናይ እምነትን ፍቕርን ኣብነታት እዮም። ስለዚ፡ ጐይታ የሱስ ብህዝቡ ምድራዊ – ኣይሁድ – ከምኡ’ውን ብብዙሓት ክርስትያናት ኣብ ዝድሓርሉ ዘሎ ግዜ፡ ንዕኡ ንጠብቕ።

ሳኦል ንዳዊት ምጽራር ቀጸለ፡ ግናኸ እግዚኣብሄር ግዜ ብግዜ ኣድሓኖ። ሓደ መዓልቲ ግና፡ ዳዊት ሳኦል ክረኽቦ እዩ ኢሉ ሓሰበ (1 ሳሙኤል 27:1)፡ ስለዚ ዳዊት ናብ ፍልስጥኤማውያን ክኸይድ ወሰነ፡ ኣብኡ ሳኦል ክጎድኦ ከም ዘይክእል ፈሊጡ ኸኣ ዕቝባ ረኸበ (ቁ.2)።

በዚ መዓልታት እዚ፡ ዳዊትን ሰባቱን ንህዝቢ ካልእ ሃገር ኣብ ዝወርሩሉ ዝነበሩ ግዜ፡ ኣማሌቃውያን ንከተማ ጺቅላግ፡ ዳዊት ዕቝባ ዝረኸበላ፡ ወረርዋ። ኩለን ኣንስትን ህጻናትን ወሰዱ (30:1-5)፡ እንተላይ ኣሂኖዓምን ኣቢጋይልን። ብጭንቀቱ፡ ዳዊት ካብ እግዚኣብሄር መምርሒን ሓገዝን ሓተተን ተቐበለን። ኣብ ምድላይ ከለዉ፡ ሓደ ገላዊ ኣማሌቃዊ ተረኽበ። ንሱ ሓሚሙ ነይሩ፡ ብጐይታኡ ኸኣ ተሓዲጉ ነይሩ። ዳዊት ንገላዊ ደግነት ኣርኣየ፡ ብዓብዪ ተኣምርን ብሓገዝ እዚ መንእሰይ፡ ኣምላኽ ብምኽንኻን ዳዊት ዝሓወየ፡ ዳዊት ንኩሎም እቶም ምርኮኛታት ከድሕን ክኢሉ። እግዚኣብሄር ይከናኸኖም ነይሩ። ዘደንቕ ጸጋ!

ሳኦል ምውራዱ ቀጸለ። ግናኸ ኣምላኽ ንዳዊት፡ ሓድሽ ሰብኣይ ኣቢጋይል፡ ዳዊት ሓገዙ ኣብ ዝሓተተሉ ዝነበረ ግዜ ብዝተፈላለየ መገዲ ሓገዞ። ንጉስ ሳኦል፡ ምስ ፍልስጥኤማውያን ውግእ ኣብ ዝገጥሞሉ ዝነበረ ግዜ፡ ንሓደ መናፍስቲ ዝጽውዕ ሰብ ኣማኸረ፡ ድሕሪኡ ኸኣ ኣብ ውግእ ከሎ ባዕሉ ሞተ። ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ሰባት ከመይ ዝበለ ፍልልይ! ከም ዳዊት፡ ኣብ እግዚኣብሄር ተስፋ ንግበር። ብጭንቀትና ናብኡ፡ ናብኡ ጥራይ፡ ንጩኽ።

መወድኢ ሓሳባት

1. እዚ ፍሉይ ቃል “ኣዝዩ” – sphódra ብግሪኽኛ ዝተተርጎመ ጽሑፍ – ኣብ ማቴዎስ ሸውዓተ ግዜ ይርከብ (2:10, 17:6,23, 18:31, 19:25, 26:22, 27:54)
2. ንኹሎም ኣንበብቲ ምሉእ ምዕራፍ 1 ሳሙኤል 25 ከንብቡ እምሕጸን።