ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ክርስቲያናዊ ኣረኣእያ ዓለም ምምርማርን ከመይ ጌርካ ከም እትነብሮን

ሮጀር ፔኒ
4 መጋ 2024
10 ዝተሓተ ንባብ

ክርስቲያናዊ ኣረኣእያ ዓለም ምምርማር

እቲ ኻብቲ ኣብ ጥቓ እቲ ኣዝዩ ወሰን ዝኾነ ከረን ዝርከብ ገዛ ሕርሻ ዝርአ ኣረኣእያ ኣዝዩ ግሩም ነበረ። ድሕሪ እቲ ገዛ እቲ ናይ Yr Wyddfa ብሓደገኛ መገዲ ይርአ ነበረ። ብኣንጻሩ እቲ ኣብ ጐድኒ እቲ ገዛ ዝነበረ ሓምላይ ሳዕሪ ብቑሩብ ናብ ላዕሊ ይድይብ ነበረ፡ እቶም ኣዝዮም ወሰን ዝኾኑ ኣኽራናት ድማ ብኣባጊዕ ብዕግበት ዝበልዓ ይርአዩ ነበሩ። ኣብ ቅድሚት እቲ ሓምላይ ናብ ኣኻውሕ ይቕየር ነበረ፡ ኣብኡ ድማ ሓደ ናይ ከረን ብሓጎስ ብሓደ ስርርዕ ማያት ብኣግራብ ዝተሰርዐ ከረን ናብቲ ኣብ ታሕቲ ዝርከብ ላንበሪስ፡ ዌልስ ይወርድ ነበረ።

ግን ካብቲ ኣብ ብሪጣንያ ዝርከብ ዝዓበየ ከተማ ኢንዱስትሪ ዝርከብ ናይ ገዛይ መደቀሲ ክፍሊ፡ እቲ ኣረኣእያ ኣዝዩ ፍሉይ ነበረ። ኣባይቲ ነበሩ፡ ድሕሪኡ ድማ ብዙሓት ኣባይቲ፡ ድሕሪኦም ድማ እቲ ኻብ ፋብሪካታት ዝወጽእ ትኪ ንሰማይ ሓምላይ ይገብሮ ነበረ።

ኣረኣእያታት ከምኡ እዮም፡ ግን ኣረኣእያታት ዓለም ናይ ዓድና መሬት ጥራይ ኣይኮነን። ብኣንጻሩ፡ ንሳቶም ተመክሮታት፡ ሓሳባት፡ ከምኡ እውን ብዛዕባ ርእስናን ብዛዕባ እታ ባህልና እትህበና ዓለምን ዝርከብ ሓበሬታ ዝተሰርሑ እዮም። ገሊኦም ሰባት ነዚ ውስብስብነት ሓሳባትን ርእይቶን ገለ ትርጉም ክህቡሉ ይኽእሉ እዮም። ካልኦት ድማ ካብዚ ናይ ኣእምሮ ንጥፈታት ዝተፈላለዩ ክፍሊታት መሪጾም፡ ኣብኣቶም ዝያዳ ዝምችኦም ኣረኣእያ ዓለም ይሃንጹ።

ሓደ ኣዋሃሃዲ ነገር ምድላይ

እዚ ኹሉ ምስሊ ትርጉም ንምሃብ ሓደ ኣዋሃሃዲ ነገር የድልዮ። ንብዙሓት እቲ ነገር ባዕላቶም እዮም፡ እታ ኣብ ዙሪያኦም እትዘውር ዓለም ድማ እያ። እዚ ርእሰ-ምርኩስን ሓሶትን ዝኾነ ኣረኣእያ እዩ። እቲ ግሪኻዊ ፈላስፋ ፕላቶ፡ ንነገራት ብግቡእ ንምርኣይ፡ ንሱ ዝጠቐሶ «እቲ ዝለዓለ ጽቡቕ» ዝብል ኣረኣእያ ከም ዘድልየና ተከራኸረ። እዚ ናብ ዝያዳ ቀረባ እዩ፡ ግን ገና ብኸቢድ ዝተበላሸወን ዘይበቕዕን እዩ። ንናይ ባዕልና ህላወን ንስሕተት ናይ ሰብኣዊ ኩነታትን ትርጉም ንምሃብ ካብቶም ፈላስፋታት ዝሓሰብዎም ሓሳባት ዝበዝሕ የድልየና።

እቲ ፈረንሳዊ ፈላስፋ ዣን ፖል ሳርተር ብኣገራሚ መገዲ፡ ንነገራት ንምርዳእ ሓደ «ዝተሰርዐ ኮስማዊ መወከሲ » ክርእዮም ከም ዘድልዮም ተዛረበ። እዚ ዝሓሸ እዩ፡ ግን ገና ኣይበቕዕን፡ ከመይሲ እቲ ኮስሞስ እውን ይቕየር እዩ። ሓደ ውሽጢ እቲ ኮስሞስን እቲ ኮስሞስን ዝርአ ኣረኣእያ የድልዮ፡ ከምኡ እውን መጀመርታ ክሳዕ መወዳእታ ዘለኣለማዊ ዝኾነ።

ኣምላኽ ኣብ ኣረኣእያ ዓለም

ክርስቲያናት ነዚ ዝጽሕፉ ዘለዉ፡ እዚ ክርክር ናበይ ከም ዝኸይድ ኣቐዲሞም ርእዮምዎ ክኾኑ እዮም፦ እቲ ዝተሰርዐ ኮስማዊ መወከሲ ነጥብና እቲ ኣብ ኩሉ ዝርከብ ኣምላኽ እዩ። ንሱ መጀመርታ ነበረ፡ ከመይሲ ንሱ እቲ መጀመርታ ነበረ፡ ንሱ ድማ መጀመርታ ንመወዳእታ ይፈልጦ እዩ፡ ከመይሲ ንሱ ዘለኣለማዊን ኩሉ ዝፈልጥን እዩ።

ካብዚ ኹሉ ብተወሳኺ፡ ንሱ ቃሉ ሂቡና ኣሎ። ቅዱስ ፍራንሲስ ሻፈር «ሓቀኛ » ዝብሎ ይሓዝ። ቅዱስ ንዓና ፍልጠት ኣይህበናን፡ ከመይሲ ክንቋጸሮ ኣይንኽእልን። ይኹን እምበር፡ እቲ ቅዱስ ዝነግረና ፍጹም እዩ። ንኹሉ ነገር ብግቡእ ምምዛን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብፈጣሪና ዝተዋህበና እዩ፡ ንሱ ድማ ኩሉ ክንፈልጦ ዘድልየና ይነግረና።

እቲ ስዉር ነገር ናይ እግዚኣብሔር ኣምላኽና እዩ፡ እቲ ዝተገልጸ ግን ንዓናን ንደቅናን ንዘለኣለም እዩ፡ ንኹሉ እዚ ሕጊ እዚ ምእንቲ ክንገብር ( KJV)።

ግን ናይ ኣምላኽ ምግላጽ ምህላው ጥራይ ኣይበቕዕን፡ ከመይሲ ካብቲ ቅዱስ ዝገልጾ ብኻልእ ኣረኣእያ ዓለም ክንትርጉሞ ንኽእል ኢና። ፈሪሳውያንን ጸሓፍትን ንርእሶም ተኸበርቲ ሕጊ ኣምላኽ ገይሮም ይሓስቡ ነበሩ። ብሓቂ ድማ ነቲ ሕጊ ኣረኣእያ ናይ ባዕላቶም ጽድቂ ይትርጉምዎ ነበሩ፡ ንዘይተማህሩ ሰባት ድማ ረጊሞም ይርእይዎም ነበሩ ()።

እቲ የሱስ ንባህሪ ሓደ ተኻፋሊ ግብርን ሓደ ፈሪሳዊን ዝገለጸሉ ፍጻሜ ነዚ ብፍጹም የርኢ ()። እቲ ፈሪሳዊ ብዛዕባ ሕጊ ዝዓበየ ፍልጠት ነበሮ፡ ግን ንርእሱ ጻድቕ ገይሩ ስለ ዝሓሰበ፡ ኣረኣእያኡ ብዛዕባ ኣምላኽ ብኸቢድ ዝተበላሸወ ነበረ። እቲ ተኻፋሊ ግብሪ ሓጥእ ምዃኑ ስለ ዝተረድአ፡ ንነገራት ብዛዕባ ናይ ባዕሉ ኩነታት ብግቡእ ክርኢ ከኣለ፡ ንርእሱ ድማ ኣብ ኣምላኽ ደርበየ። ንሱ ኣይፈልጦን ይኸውን፡ ግን ኣረኣእያኡ ካብቲ ናይቶም ምሁራት ንትምህርቲ ነብያትን ሕግን ዝያዳ ዝሰማማዕ ነበረ። ንሓቀኛ ኣረኣእያ ዓለም ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።

ኣረኣእያ ዓለም ኣብ እዮብ

እዮብ ናብ ሰብኣዊ ኩነታት ናይቲ ኣብዛ ዓለም ዘሎ ምእመን ይወስደና። ኣረኣእያ ዓለም እዮብ ዘይተወድአ ነበረ፡ ግን ሓቀኛ ነበረ። ኣብ ሰማያት ብልክዕ እንታይ ከም ዝፍጸም ኣይፈልጥን ነበረ፡ ግን ኣምላኽ ይፈልጥ ነበረ፡ እኳ ደኣ ዕላማታትን ኣገባባትን ናይ ሓይልታት ብኸፊል ጥራይ ይርድኦ ነበረ። ብዚ ሓጺር ግን ሓቀኛ ፍልጠት፡ ንሕና እውን ነቲ ንዓናን ንኻልኦትን ዝፍጸም ነገራት ክንምዝን ንኽእል ኢና፡ ከምኡ እውን ነቲ ዝመጽእ ብትሕትና፡ ትዕግስትን ትብዓትን ክንቕበሎ ንኽእል ኢና።

ኣዕሩኽ እዮብ ግን፡ ነፍሲ ወከፎም ናብ ናይ ባዕላቶም ዝተበላሸወ ኣረኣእያ ዓለም ተጣበቑ። ነፍሲ ወከፎም ኣምላኽ ጻድቕ ምዃኑን ንሓጢኣት ከም ዝቐጽዕን ይኣምኑ ነበሩ – እዚ ድማ ቅኑዕ ነበረ። ዝፈሸሉ ግን፡ ስቓይ ሰብ ብሓደ ስውር ወይ ግሉጽ ሓጢኣት ከም ዝመጽእ ምእማኖም እዩ ነበረ።

እዮብ ኣምላኽ ከም ጸላኢኡ ስለምንታይ ከም ዝተቓወሞ ክርድኦ ኣይከኣለን። እቲ ዝመልኦ ድምጹ ልብኻ ዝሰብሮ ነበረ፦

ስለምንታይ ገጽካ ትሓብእ፡ ንዓይ ድማ ጸላኢኻ ትገብረኒ? ንሓደ ዝነፍስ ቅጽሊ ክትሰብሮ ዲኻ? (እዮብ )። ንሱ እውን ጻድቃን ኣብዛ ከም ዝሽለሙ፡ እኩያት ድማ ከም ዝቕጽዑ ዝኣምን ይመስል ነበረ። ስለዚ፡ ንናይ ባዕሉ ጽድቂ ኣጥበቐ፡ እንታይ ከም ዝፍጸም ድማ ክርድኦ ኣይከኣለን። ግን ኣብ እምነቱ ኣምላኽ ጽቡቕ ምዃኑ ተጣበቐ፦እንተ ዝቐትለኒ እኳ፡ ገና ብእኡ ክእመን እየ (እዮብ )።

ንእዮብ ግራሞት ዝመልኣ ነበረት፡ እኳ ደኣ ነታ ንኣምላኽ ዝርእየላ መዓልቲ ይጽበ ነበረ (እዮብ )። እዚ ኻልእ ርግጽ ዝኾነ መወከሲ እዩ፡ ኣብቲ ዝፈርስ ዝነበረ ዓለሙ ንእዮብ ርግጽነትን ምትእምማንን ዝሃቦ ዝተሰርዐ ፍጻሜ።

እቶም ሰለስተ ኣዕሩኽ – ከምቶም ሎሚ ንህይወቶም ትርጉም ዝህቡ ዝመስሉ ሓሳባት ዝጣበቑ – ኩሎም ኣብቲ ኣብ ዙሪያኦም ዘሎ ፍጻሜታት ስርዓት ንምርኣይ ዝፈተንሉ ነበሮም። ነፍሲ ወከፍ ኩነታት ኣብቲ ሓጺርን ዝተበላሸወን ኣገባብ ምስትውዓሎም ኣእተዉዎ።

«መንፈሳዊ» ነበሮ፡ ስለዚ ንሱ ንሓጺራት ሰባት ዘይተዋህበ ዝለዓለ ፍልጠት ከም ዘለዎ ተዛረበ። ንእዮብ «ንኣምላኽ ክድሊ» ከም ዝግብኦ ነገሮ፡ ድሕሪኡ ድማ «እምበኣርሲ ንጥንቲ ዘመን ሕተቶ» – እቲ ቕድሚ ዝነበረ ዘመን፡ ኣምላኽ ንእኩይነት ሰብ ዝቐጽዓሉ – ብምባል ንርእሱ ኣጸደቐ። ከምቲ ኩሉ ዝነበረ፡ ከምኡ ድማ ኩሉ ክኸውን እዩ ዝኣምን ነበረ (እዮብ ፤ 2 ጴጥሮስ )። ጾፋር ንኣምላኽ ኩሉ ከም ዝፈልጡ ዝዛረቡ ግን ብሕታዊ ዝፈልጥዎ ዘይብሎም ምሁራት የዘኻኽረና። ስለዚ፡ ምስሉ ከምቲ ኣብ ኣእምሮኡ ዝነበረ ምምልካት ዝተበላሸወ ነበረ። ንእዮብ ሓሶት ከም ዝነገረ ወቐሶ (እዮብ )፡ ድሕሪኡ ድማ ኣምላኽ ክሳዕ ክንድዚ ርሑቕ ስለ ዝኾነ፡ ንሓጺራት ሰባት ከም እዮብ ክርድእዎ ኣይከኣልን እዩ በለ።

ብምድላይካ ንኣምላኽ ክትረኽቦ ትኽእል ዲኻ? (እዮብ )። ነዚ ብምሕታት፡ ሓሶት ዝያዳ ሓደገኛ ክኸውን ዝኽእል ፍርቂ ተዛረበ። ብርግጽ ብናይ ባዕልና ጻዕሪ ንኣምላኽ ክንረኽቦ ኣይንኽእልን። ንሱ እዩ ንዓና ዝረኽበና።

ኣረኣእያ ዓለም ናይ ኣብርሃምን ይስሃቅን

ሓደ ጸላእቲ ክርድእዎ ዘይከኣሉ ነገር፡ ታሪኽ ኣብርሃምን ይስሃቅን እዩ። ኣብኡ፡ ገሊኦም ኣምላኽ ንሰብኣዊ መስዋእቲ ከም ዝፈቕድ ይርእዩ፡ ካልኦት ድማ ንኣብርሃም ብሓጢኣት ቅትለት ይወቕስዎ። ኩሎም ነቲ ኣምላኽ ንኣብርሃም ዝምህሮ ዝነበረን ንእምነት ኣብርሃም ከመይ ከም ዝፈተኖን ኣይተረድኦምን። ከምቲ ኸረን ኣብ ዝመጸ፡ ኣብርሃም ንኣገልገልቱ ከም ዝበሎም ንርኢ፦

ኣነን እቲ መንእሰይን ናብኡ ኸይድና ክንሰግድ ኢና፡ ድሕሪኡ ድማ ናባኻትኩም ክንምለስ ኢና ()። እቲ ንእብራውያን ዝጸሓፈ፡ ወዲ ተስፋ ስለ ዝነበረ፡ ኣምላኽ ምዉታት ከም ዘተንስኦ ኣረጋገጸ፦ብእምነት፡ ኣብርሃም፡ ምስ ተፈተነ፡ ንይስሃቅ ኣቕረበ። እቲ ተስፋታት ዝተቐበለ ድማ ንሓደ ወዱ ኣቕረበ፡ ብዛዕባኡ ድማ፡ ብይስሃቅ ዘርእኻ ክጽዋዕ እዩ ተባሂሉ ነበረ። ኣምላኽ ምዉታት እውን ከተንስኦ ከም ዝኽእል ብምሕሳብ፡ ካብኡ ድማ ብምሳሌ ተቐበሎ (እብራውያን )።

እዮብን ኣብርሃምን ብምኽንያታዊ መገዲ ተከራኸሩ፡ እዮብ ግን ንሉኣላውነት ኣምላኽ ክፈልጥ ፈሸለ፡ ኣብርሃም ግን ኣምላኽ ኣምላኽ ምዃኑ ብግቡእ ተከራኸረ። ከምኣቶም፡ ንሕና እውን ንዝቕየሩ ኩነታት ብዓወት ንምቋም ዝበቕዕ ፍልጠት ብዛዕባ ኣምላኽ ተዋሂብና ኣሎና።

ክርስቲያናዊ ኣረኣእያ ዓለም ምምርማር

እዛ ዓለም እዚኣ ሰይጣን ንኣእምሮ እቶም ዘይኣምኑ ዝዕውረላ እያ (2 ቈረንቶስ )። ዓለም ኣረኣእያ ትርኢ፡ ንሓቂ ድማ ኣብቲ ዘይረጋገጽ ዝኾነ ጽንሰ- /ተፈጥሮኣዊ ምርጫ ከተእትዎ ትፍትን።

ካብዚ ዝብገስ፡ ንሕና ንዓመታት ዝበዝሕ ናይ ቅብጸት ልብ ወለድን ናይ ዘመን ምንቅስቓስን ነይሩና፡ ንዓና ካልኦት ፕላኔታት ዝመጹ ፍጥረታት ንዘርእና ንምምሕያሽ ከም ዝመጹ «ንምእማን» ንምሕጋዝ። ካልኦት ስርዓተ-ጸሓይን ካልኦት ፕላኔታትን ከም ዝረክብ ንሓስብ፡ እዚ ድማ ብሰብ ክትቅመጥ ትኽእል እያ። እዚ ኹሉ ሰብ ምስ ሰብ ኣብ ውግእ ከሎ፡ ዓለም ድማ ብኽፉእ፡ ቍጥዓን ዓመጽን ምልእቲ እያ።

«ብምስሊ ኣምላኽ» ተፈጢርና ኢና ()፤ ብፍልጠትን ስነ-ምግባራዊ ስምዒትን ዝተዓደልና ሓላፍነት ዘለዎም ፍጥረታት ኢና። እዚኣቶም ካበይ ከም ዝመጹ ንምሕታት ዓቢ ኣእምሮ ኣየድልን፤ ንሳቶም ብኣጋጣሚ ብተፈጥሮኣዊ ምርጫ ንዘመናት ዝመጹ ፍርያት ከም ዘይኮኑ ግሉጽ ክኸውን ኣለዎ።

እታ ን18 ዓመታት ዝሓዘመት ሰበይቲ () ንናይ ዝጠፍአ ሰብኣዊ ኩነታትና እያ። ንሳ «ብዝኾነ መገዲ ንርእሳ ከተንስእ ኣይከኣለትን።» ብዛዕባኡ ዝኾነ ነገር ክትገብር ኣይከኣለትን፡ ንኣእምሮኣን ንኣካላዊ ኩነታታን ድማ ጸለዎ። ንሳ «ናብ ጥራይ ክትርኢ፡ ጸገምን ጸልማትን፡ ስቓይን (ንሳ) ናብ ተደፊኣ» ጥራይ ክትገብር ትኽእል ነበረት ()። እዚ ድማ ክሳዕ ዝኣተወን «ቀጥ ኢላ ንኣምላኽ ኣመስገነትን»።

ከምቶም ኣብ ላዕሊ ዘለዉ ኣብነታት፡ እቲ መዝሙራዊ እውን ንእኩያት ክዕበዩ ምስ ረኣየ ግራሞት ወረዶ፦

ግን ንዓይ፡ ኣእጋረይ ክጠፍኣኒ ቐሪበን፡ ስጉምትታተይ ክንበራበራ ቐሪበን። ንዓያሹ ስለ ዝቐናእኩ፡ ንዕቤት እኩያት ምስ ረኣኹ። ይኹን እምበር፡ ናይ ፡ ናይ ድንገታዊ ምስትውዓል ነበሮ። ከመይ ከም ዝመጸ ድማ ገለጸ፡ ከምኡ እውን ጸሓፈ፦ናብ ኣምላኽ ኣተኹ። ድሕሪኡ ድማ መወዳእታኦም ተረድአኒ (መዝሙር ,16-17)።

እቲ ‘ተረድአ’ ተባሂሉ ዝተተርጎመ ፡ ንነገራት ብስርዓት ምግባርን ምትእስሳርን ዝብል ቃልኣዊ ትርጉም ኣለዎ። ኣብ ድማ «ፍልጠት» ተባሂሉ ተተርጊሙ ኣሎ። ነገራት ክንርኢ ከሎና ጥራይ እዩ ኩሉ ፍልጠት ብብርሃን እቲ ኣምላኽ ጥራይ ክህበና ዝኽእል ፍልጠት ዝሰማማዕ። ፡ እቲ ክርስቲያናዊ ኣረኣእያ ትርጉም ይህብ፡ ኩሉ ጸገማት ድማ ይፍታሕ። ይኹን እምበር፡ ኣብ ምስ ኣምላኽ ንምዝራብን ቃሉ ክንብብ ከሎና ንምስማዕን ምጥፋእ ኣገዳሲ ምዃኑ ክንዝክር ኣሎና።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia