ፌስቡክን መጽሓፍ ኣምላኽን

ፌስቡክን መጽሓፍ ኣምላኽን

ኣብ ጥቅምቲ 1953 ብዛዕባ ሓጺር ማዕበል ሬድዮ ዝገልጽ ጽሑፍ ኣብ Boys’ Life መጽሔት ወጺኡ ነይሩ። ኬን ቦርድ፡ እቲ ጸሓፊ እቲ ጽሑፍ፡ ብሓጺር ማዕበል ሬድዮ ዝርከብ ድንቂ ነገራት ይገልጽ ነይሩ። እዚ ድማ ተጠቀምቲ ኣብ ሓንቲ ምሸት – ከምኡ’ውን ኣብ ውሽጢ ሒደት ደቓይቕ – ምስ ኩሎም ሓሙሽተ ኣህጉራት ክራኸቡ የኽእሎም ነይሩ። ሽዑ ኣዝዩ ዘሐጕስ ይመስል ነይሩ! ኣብ ለንደን ሰዓት ዝወቅዕ ቢግ ቤን፡ ወይ ድማ ኣብ ሮማ ደወል ቅዱስ ጴጥሮስ፡ ድምጽታት ካብ ባግዳድን ግብጽን፡ ወይ ድማ ድምጺ ቆቕዖ ኩካቡራ ኣብ ኣውስትራልያ – «ብሓጺር ማዕበል ሬድዮ ኩሉ ዓለም ኣብ ኣእዳውካ እዩ» ኢሉ ብሓቦ ጽሒፉ።

ግዜ ተቐይሩ። ሎሚ ዝዓብዩ ዘለዉ ብዙሓት መንእሰያት ብዛዕባ ሓጺር ማዕበል ሬድዮ ክሰምዑ እኳ እንተዘይከኣሉ፡ ከምቶም ልዕሊ ስሳ ዓመት ይገብር ብዛዕባ ድንቂ ነገራቱ ብሃንቀውታ ዘንበቡ ኣወዳት፡ «ኩሉ ዓለም ኣብ ኣእዳው» ናይዚ ሕጂ ወለዶ እዩ። ብሓቂ፡ ዓለም ናብ ዓለማዊት ንእሽቶ ቘላ ተቐይራ፡ ኣብ ካልእ ወገን ዓለም ዘሎ ሰብ ብሓንቲ ጠውቂ ቁልፊ ክረጋገጽ ይከኣል እዩ። ኮምፕዩተራት ኣብ 1953 ኬን ቦርድ «ድንቂ ሓጺር ማዕበል ሬድዮ» ንኣንበብቲ መጽሔት ኣብ ዘብርሃሉ ግዜ ኣዝዮም ዘይፍለጡ ነይሮም። ብዙሓት ብዛዕባ ፍጥረት ኣላን ቱሪንግ ኣብ 1936 – ኣብ ወረቐት ምልክታት ዝሕትም መሳርሒ – ወይ ድማ ብዛዕባ ኮሎሰስ፡ ኣብ ታሕሳስ 1943 ዝተራእየ ናይ መጀመርታ ኤሌክትሮኒካዊ ፕሮግራም ዝግበር ኮምፕዩተር ኣይሰምዑን ነይሮም። ቀዳሞት ኮምፕዩተራት ከምቲ ስም ኮሎሰስ ዝሕብሮ ዓበይቲ ነይሮም።

ካብቶም ቀዳሞት ፍጥረት ጀሚሩ ብዛዕባ ዝተገብረ ምዕባለ ብዙሕ ክጽሓፍ ይከኣል እዩ። ሎሚ ብዓለም ደረጃ ዝፍለጥ ኣፍራዪ ኮምፕዩተር ዝኾነ ሄውለት ፓካርድ፡ ኣብ 1968 ናይ መጀመርታ ዴስክቶፕ ኮምፕዩተሩ ናብ ዕዳጋ ኣቕሪቡ። ኢንቴል ኣብ 1971 ናይ መጀመርታ ማይክሮፕሮሰሰር ኣቕሪቡ፡ ናይ መጀመርታ ማይክሮ-ኮምፕዩተር ድማ ኣብ 1973 ብዋጋ 1,750 ዶላር ወጺኡ!

ካብቶም ቀዳሞት ግዜያት ጀሚሩ ምዕባለ ፈጣን ነይሩ፡ ከም ኬን ቦርድ ዝኣመሰሉ ጸሓፍቲ ዘደንቕ ቴክኖሎጂያዊ ምዕባለታት ድማ ተራእዩ። ድንቂ ነገራት ሓጺር ማዕበል ሬድዮ ኣብ ቅድሚ እቶም ንእሽቶ ኢድ ዝሕዙ መሳርሒታት ዘምጽኡ ምዕባለታት ኣዝዩ ንእሽቶ ይመስል። እዞም መሳርሒታት እዚኦም ድማ ካብቲ ሓደ ግዜ ዓቢ ክፍሊ ዝመልእ ዝነበረ ዓቢ ኮምፕዩተር ንላዕሊ ክገብሩ ይኽእሉ እዮም። ብሓቂ «ኩሉ ዓለም ኣብ ኣእዳውካ እዩ» ብሓቂ ትርጉም! ግን እዚ ብሓቂ ጽቡቕድዩ፡ ንሕና ንሓትት? እዞም ምዕባለታት እዚኦም ንዝሓሸ ዓለም ኣምጺኦም ድዮም? ብመንፈሳዊ መንገዲ ይሕግዙና ድዮም?

ኵሉ ግዜ ዝሕተት

እቶም ጸወታ ዘበላሽዉ ሰባት ኵሉ ግዜ ፍጥረት ይሓትቱ ነይሮም ክበሃል ይከኣል እዩ። እቲ ማሕተም ዝሕትም ማሽን ኣብ ዝተፈጥረሉ ግዜ ገለ ሰባት ኣይፈቐድዎን ክፉእ እዩ ኢሎም ሰይሞምዎ ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ብድሕሪት እንተረኣናዮ ግን፡ እቲ ማሕተም ዝሕትም ማሽን ንስራሕ ሰይጣን ንምዕባይ ከምኡ’ውን ንዓለም ብዘይኣምላኻዊ ሕትመታት ንምምላእ እንተተጠቕመሉ እኳ፡ ንቓል ኣምላኽ ንምዝርጋሕ’ውን ተጠቒሙሉ እዩ። ብሓደ ሕትመት ቅዱሳት ጽሑፋት ወይ ወንጌል ዝገልጽ ወረቐት ብምንባብ ጥራይ ክንደይ ሰባት ንዘለኣለም ከም ዝድሕኑ ምግማት ዘይከኣል እዩ። ሬድዮ’ውን ብተመሳሳሊ ይረአ ነይሩ። ኣብ ቀዳሞት ግዜያቱ ገለ ኣመንቲ ሬድዮ (ወይ «ዋየርለስ» ከም ዝበሃል ዝነበረ) ክህልዎም ኣይፈቐዱን፡ ምኽንያቱ መሳርሒ ሰይጣን እዩ ኢሎም ይሓስቡ ነይሮም። ይኹን እምበር፡ ሬድዮ ንመልእኽቲ ወንጌል ንምፍላጥ ብኣምላኽ ብሓይሊ ተጠቒሙሉ እዩ። እንደገና፡ ኣብዚ ምድሪ ክንህሉ ከለና ብዛዕባ እዚ ፍጥረት እዚ ክንደይ ሰባት ከም ዝተባረኹ ፈጺምና ኣይንፈልጥን።

ቴሌቪዥን ካልእ ክንሓስበሉ ዝግብኣና መሳርሒ እዩ። ሓደጋታት እንተሃለዎ እኳ – እዚ ድማ ካብ ሬድዮ ንላዕሊ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ምኽንያቱ ንስኻ ጥራይ ኣይኮንካን ትሰምዕ ግን ከምኡ’ውን ትርኢ እቲ ዘቕርቦ – እግዚኣብሔር ንዕኡ ኣብ ዕላማታቱ ተጠቒሙሉ እዩ። እዚ ድማ ብርግጽ ብዛዕባ እቶም ንዓና ዝርከቡ ሓደስቲ መሳርሒታት፡ ከም ኢንተርነት ዝበሉ ክበሃል እዩ። ካብ ፍጥረት ሰብ ጽቡቕ ክመጽእ ከም ዝኽእል ክንነጽግ የብልናን። ይኹን እምበር፡ «ኣብ ኩሉ ነገር ጽቡቕ ኣሎ» ዝብል ኣቋም ክንወስድ የብልናን። «ቅዱሳት ጽሑፋት እንታይ ይብል?» (ሮሜ 4:3 KJV) ሕቶና ክኸውን ኣለዎ። ገለ መትከላት ክሕግዙና እንተኾይኖም ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ፡ ምኽንያቱ ካብ ፍጥረት ሰብ ክንጥቀም ከለና ንዓለም ከምኡ’ውን ንዓና ክንመስል የብልናን (ሮሜ 12:2)። እዚ ኣብ ኣእምሮና እንተሃለወ፡ ዓለም ኣብ ኣእዳውካ ምህላው ሓደ ፈተና የቕርብ። ብዙሕ ካብቲ ዓለም ዘቕርቦ ጽቡቕ ኣይኮነን ክነጽጎ’ውን ይግብኣና። ስለዚ፡ ገለ መትከላት ካብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣብዚ ሕቶ እዚ ክንጥቀም ኣለና።

ፌስቡክ

ፌስቡክ ኣዝዩ ፍሉጥን ነጻን ማሕበራዊ መርበብ ሓበሬታ እዩ። እዚ ድማ ንዝተመዝገቡ ተጠቀምቲ ፕሮፋይል ክፈጥሩ፡ መልእኽቲ ክሰዱ፡ ከምኡ’ውን ምስ ኣዕሩኽቶም ክራኸቡ የኽእሎም። ኣብ ልዕሊ 100 ቋንቋታት ይርከብ። ነፍሲ ወከፍ ኣባል ናይ ገዛእ ርእሱ ፕሮፋይልን «ግድግዳ»ን ኣለዎ፡ ኣብኡ ድማ መልእኽቲ ክገድፍን ስእሊ ከርእን ይኽእል። መሳርሒታት ምትእስሳር ን«ኣዕሩኽ» ሓደ ሰብ ኣብ ዝርእይዎ ነገር ርእይቶ ክህቡ የኽእሎም። ተጠቀምቲ ድማ ብቐጻሊ ዝግበር ምዕባለታት ኩነታት ንኣዕሩኽቶም ሓጺር መልእኽቲ ክሰዱ ይኽእሉ። እቶም ናብ ገጽ ፌስቡክካ ዝኣትዉ «like» ብምጥዋቕ ስእልኻ ወይ ርእይቶኻ ከም ዝፈተዉ ክነግሩኻ ይኽእሉ። ካብ ኣረኣእያ ዕዳጋ፡ እዚ ሓያል መሳርሒ እዩ። ሓደ ንግዲ ብቑጽሪ እቶም «like» ዝገብሩሉ ሰባት ንኻልኦት ተረባሕቲ ዝምስክሩሉ ተኣማንነት ክረክብ ይኽእል።

ኣብዚ ኩሉ ጌጋ ነገር ኣሎ ድዩ? እቲ ማሕተም ዝሕትም ማሽን፡ ሬድዮ፡ ቴሌቪዥን ከምኡ’ውን ኢንተርነት ኩሎም ንጽቡቕ ዕላማ ክጥቀሙሉ እንተኽኢሎም፡ ፌስቡክ ስለምንታይ ፍሉይ ክኸውን ኣለዎ? ብውሽጢ፡ ክኸውን የብሉን፡ ግን ገለ ዝበለጸ መትከላት ክንሓስበሉ ዘለና ኣለዉ።

እቲ ቐዳማይ ካብዚኦም ፌስቡክ ብቐዳምነት ብቐሊሉ ዝርከብ መግለጺ ናይ ርእሲእዩ። ሕትመት፡ ሬድዮ፡ ቴሌቪዥን ከምኡ’ውን ኢንተርነት ኩሎም ዝያዳ ሓፈሻዊ መሳርሒታት እዮም። ፌስቡክ ኣዝዩ ፍሉይ እዩ፡ ምኽንያቱ ሓደ ሰብ ን ርእሱንምዕባይ ክጥቀመሉ ዝኽእል ብሕታዊ ነገር እዩ። ተጠቀምቲ ኣብ ፌስቡክ ብዛዕባ ዝካፈልዎ ሓበሬታ ጥንቁቓት ክኾኑ ኵሉ ግዜ ይንገሮም። ኣብ ዓለም ፌስቡክ ብዙሓት ሓደጋታት ኣለዉ፡ ንኣብነት ንቖልዑ ብኣካል ንምጕዳእ ዝሓስቡ ሰባት። በዚ ድማ፡ ግዳያት – ኣወዳትን ኣዋልድን – ተቐቲሎም። ግን ካብቲ ንዓበይትን ንቖልዑን ብዛዕባ ውልቃዊ ድሕነት ዝወሃብ ተግባራዊ መጠንቀቕታ ንላዕሊ፡ ንሰዓቢ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ንርእሱ ምዕባይ ቅኑዕ ድዩ? እቲ መድሓኒ ብዛዕባ ርእሲ-ምምላእ ኣይተዛረበን፡ ንሰባት ክስዕብዎ ኣብ ዝጸውዓሉ ግዜ። የግዳስ፡ ብዛዕባ እቲ ን ርእሲ ምኽሓድ፡ መስቀል ምውሳድ ከምኡ’ውን ንዕኡ ምኽታል ተዛረበ (ሉቃስ 9:23)።

ናይ ዝና ደረጃ

ፌስቡክ ንዘይፍለጡ ሰባት ዝና ክረኽቡሉ ዝኽእሉ መሳርሒ እዩ። እኳ እንተኾነ ብትሕትና ክጥቀሙሉ ይከኣል፡ ብሓፈሻ ግን ኣይኮነን። ብሓቂ፡ ተጠቀምቲ ፌስቡክ ፕሮፋይሎም ብቐጻሊ ከሐድሱን ስእልታቶም ከርእዩን ይጽበዩ። ኣብ ቅድሚ ካሜራ ምቕራብ ወይ «ሰልፊ» (ናይ ገዛእ ርእስኻ ስእሊ) ምውሳድ ልሙድ ተግባር እዩ። ተዓዘብቲ ድማ ዝርእይዎ «like» ይገብሩ፡ እዚ ድማ ንዝለጠፈ ሰብ ናይ ገዛእ ርእሱ ክብሪ የዕብየሉ።

ትሕትና ክርስትያናዊ ባህሪ እዩ፡ ግን ሓደ ሰብ ንሓድሽ ስእሉ ሚእቲ «like» ከም ዝረኸበ ኣብ ዝነግረሉ ግዜ ክትብርትዕ ኣይትኽእልን ኢኻ! ብኸምዚ መንገዲ እንተተጠቕመሉ፡ ፌስቡክ «ንዓኒ ርኣየኒ» ዝብል ናይ ገዛእ ርእስኻ ምዕባይ መሳርሒ ይኸውን። እዚ ድማ እቲ ስእሊ ዝለጠፈ ሰብ ክርአ ዝግብኦ እዩ ማለት እዩ፡ ከምኡ’ውን ካብ ምስጋና ካልኦት ምፍቓድ ንምርካብን ጽቡቕ ስምዒት ንምርካብን ዝሕግዝ መሳርሒ እዩ። እዚ ጌጋድዩ? ኣብ ክንዲኡ፡ «እዚ ቅኑዕድዩ?» ክንብል ይግብኣና። ቅኑዕ ኣይኮነን፡ ምኽንያቱ ንሕና ኣመንቲ ንመድሓኒ – ንኣብነትና – ኣብዛ ዓለም እዚኣ ንርእሱ ዝኾነ ጭብጨባ ዘይደለየ ንስዕብ። ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ እንተስዒብና፡ ንስልጣኑ ክንእዘዝን ንመንገዲ ዓለም ንብሉይ ባህሪ ዝስሕብ ክንነጽግን ክንዳሎ ኣለና።

ካልእ ካብ ፌስቡክ ዝወጽእ ባህሪን ክንሓስበሉ ዝግብኣናን፡ ጉዳይ ዘይኣገደስቲ ዝርዝራት እዩ። ኩሎም «ኣዕሩኽተይ» ኣብ ገዛይ እናዕረፍኩ ዝፈትዎ ምግቢ ከም ዝበልዕ ክፈልጡ ኣለዎም ድዩ? እዚ ብሓቂ ክካፈሎ ዝግብኣኒ ነገር ድዩ? ምስ ዘይኣገደስቲ ልጥፈታት ዝተኣሳሰር ድማ ግዜ እዩ። ካልኦት «ኣዕሩኽ» እንታይ ይገብሩ ወይ ይካፈሉ ከም ዘለዉ ብምስዓብ ክንደይ ግዜ ክባኽን ይኽእል፡ ኣብ ክንዲ ጠቓሚ ንጥፈታት ምግባር? ኣብ ክንዲ ግዜ ብምንባብን ብምርኣይን ናይ ካልኦት ዘይኣገደስቲ ነገራት ምብኻን፡ ምስ ሰብ ብምዃን ምትብባዕ ወይ ምሕጋዝ ዝያዳ ጠቓሚ ኣይኮነን ድዩ? ፌስቡክ ብሓቂ ብዘይሓቀኛ ውልቃዊ ርክብ ዘይሓቀኛ ዕርክነት ክፈጥር ይኽእል እዩ።

እቲ ንፌስቡክ ንምጥቃም ዝቐርብ ምኽንያት፡ ምስ ብዙሓት ሰባት ብሓንሳብ ንምርኻብ ዝሕግዝ መሳርሒ ምዃኑ እዩ። እዚ ሓቂ ክኸውን እንተኽኣለ እኳ፡ እንኮ መሳርሒ ግን ኣይኮነን። ኢሜይላት ንብዙሓት ሰባት ብቐሊሉ ክስደዱ ይኽእሉ፡ ሓበሬታ ንምብጻሕ ከምኡ’ውን ንርእስኻ ትኩረት ከይገበርካን ሰባት ንዝገበርካዮ ነገር «like» ክገብሩ ከይሓተትካን።

ምምስሳል

ካልእ ክንሓስበሉ ዝግብኣና ነገር ኣሎ። ንኣመንቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ደረጃታት ምሕላው ኣገዳሲ እዩ፡ ግን ብምጥቃም ፌስቡክ፡ ምናልባት ብዘይፍላጥ፡ ቅኑዕ ዘይኮነ ተግባራት ክትድግፍ ይከኣል እዩ። ነዚ ዝስዕብ ናይ ሓቂ ህይወት ምሳሌ ንሕሰብ። ሓደ መንእሰይ ክርስትያን ብፌስቡክ ሓንቲ ፍቕርቲ ከም ዝረኸበ ይገልጽ። ንፕሮፋይል እታ ጓል ብምርኣይ፡ ኣማኒት ከም ዘይኮነት ብቐሊሉ ይፍለጥ። «ኣዕሩኽቱ» ኣብ ፌስቡክ ከመይ ክምልሱ እዮም? ድሕሪኡ፡ ምናልባት፡ እቲ መንእሰይ ብብድር ገንዘብ ገዛ ከም ዝዓደገ ይነግር። ንሱ ምስ ፍቕርቱ ኣብቲ ገዛ ከም ዝነብሩ፡ እኳ እንተዘይተመርዓዉ፡ ብቐሊሉ ይፍለጥ። ዘይክርስትያን «ኣዕሩኽ» ናይቲ መንእሰይ ዝሓደጎ መልእኽቲ ኣንቢቦም «like» ይገብሩ፡ ምኽንያቱ ኣብ ዘይቅዱስ ጽሑፋዊ ተግባሩ ጌጋ ነገር ኣይርእዩን። ግን ንስኻ ክርስትያን «ፌስቡክ ዓርኪ» ናይቲ ሰብ እንተኾንካ፡ ከመይ ክትምልስ ኢኻ? ክትገብር ኢኻ ድዩ:

ዝተወስደ ጌጋ ስጉምቲ ከይደገፍካ፡ ዓቕሊ ምግባር፡

ኣብቲ «sad» ኢሞቲኮን ምጥዋቕ፡ እቲ ናይ ካርቱን ዝመስል ገጽ ንቁምነገር መልሲ ዘንኪሱ፡
ንመልእኽቱ ምምላስ፡ ኣብኡ ድማ ካልኦት ተጠቀምቲ መልስኻ ከንብቡ ይኽእሉ፡ ወይ
ብሕታዊ መልእኽቲ ብምስዳድ ናብቲ ንኣምላኽ ዘኽብር ነገር ምምራሑ?
ክርስትያን ተጠቀምቲ ፌስቡክ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ጉዳያት ሓቀኛ ፈተና ይገጥሞም።

መጽሓፍ ኣምላኽ

ካብ ፌስቡክ ንላዕሊ ኣገዳሲ ዝኾነ መጽሓፍ ኣምላኽ – መጽሓፍ ቅዱስ እዩ። ብተግባራዊ መንገዲ ንርእስና ጥራይ ከይንሓስብ ግን ብዛዕባ ካልኦት ክንሓስብ ይምህረና – እዚ ድማ ኣብ ፌስቡክ «like» ብምግባር ክንገብሮ ንኽእል ኢና ኢልና ክንሓስብ የብልናን! ነዚ ዝስዕብ ቃል ቅዱሳት ጽሑፋት ንሕሰብ:

ሓድሕድኩም ንሓድሕድኩም ብትሕትና ርእስኹም ካብ ካልኦት ንላዕሊ ጌርኩም ርኣዩ። ነፍሲ ወከፍኩም ንገዛእ ርእሱ ጥራይ ኣይትመልከት፡ ግን ነፍሲ ወከፍኩም ንነገራት ካልኦት’ውን መልከት። እዚ ኣተሓሳስባ እዚ ኣብ ክርስቶስ የሱስ ዝነበረ፡ ኣብ ኣባኻትኩም’ውን ይኹን (ፊልጵስዩስ 2:3-5)።

«ኣተሓሳስባ» ክርስቶስ ክህልወና ኣለዎ። ኣብ ክንዲ ንርእስና ትኩረት ምግባር፡ ብዛዕባ ካልኦት ክንሓስብ ይግብኣና። ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ክዛረብ ከሎ፡ ዮሃንስ መጥምቕ፡ «ንሱ ኪዓቢ፡ ኣነ ግና ክንኪ ይግብኣኒ» (ዮሃንስ 3:30) በለ። እዚ ማለት «ገጽና» ክርአ የብሉን ማለት ድዩ? ሓንቲ ጥቕሲ ቅዱሳት ጽሑፋት ነዚ ሕቶ እዚ ክትምልሶ ትኽእል እያ።

ንሕና ግና ኩላትና ብግሉጽ ገጽ፡ ከም ኣብ መስቀል፡ ክብሪ ጐይታ እናረኣና፡ ካብ ክብሪ ናብ ክብሪ ናብቲ ሓደ ምስሊ ንቕየር፡ ከምቲ ብመንፈስ ጐይታ ዝኸውን (2 ቈረንቶስ 3:18)።

ኣብ ቅድሚ ጐይታ ክንመጽእ ከለና «ግሉጽ ገጽ» ክህልወና ኣለዎ – ግሉጽ፡ ማለት ኣብ ህይወትና ክሰርሕን ክቕይረናን። ብእምነት ናብኡ እናረኣና ግዜ ክንጥቀም ኣለና። ኣብኡ ትኩረትና ኣብ ዝገበርናሉ ግዜ፡ መንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ክቕይረናን ንጐይታ የሱስ ዝያዳ ክመስለናን ይኽእል እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ምቕያር ካብቲ ፌስቡክ ዘቕርቦ ዝኾነ ነገር ዝሓሸ እዩ! GT

መወዳእታ ማስታወሻ