ናይ ፍትሒ ድሌት
ፍትሒ ዘይምህላው
ገሊኦም ሊቃውንቲ መጽሓፍ ቅዱስ «ዓዱላም» «ፍትሒ ህዝቢ» ወይ «ቦታ ዕረፍቲ» ማለት እዩ ይብሉ። ናይ ስትሮንግ መዝገበ ቃላት ትርጉሙ ዘይተረጋገጸ ምዃኑ ይሕብር። ብምኽንያት እቶም ናብኡ ዝመጹን ብዳዊት ዝኣመኑን ሰባት፣ ክልቲኡ ትርጉማት ክንቕበል ቅኑዕ ክንከውን ንኽእል ኢና። ኵሎም እቶም ኣብ ጭንቀት ዝነበሩን ኵሎም እቶም ዕዳ ዝነበሮምን ኵሎም እቶም ዘይተሓጎሱ ሰባትን ናብኡ ተኣከቡ፤ ንሱ ኸኣ ሓለቓኦም ኰነ (1 ሳሙኤል 22:1-2 KJV)። ዳዊት ካብቲ ቀናእ ጸላኢኡ፣ ንጉስ ሳኦል፣ ክቐትሎ ዝደለየ ዝነበረ እንተሃደመ እውን፣ እቶም ሰባት ናብ ዳዊት መጹ ምኽንያቱ ንሱ ንዝሓሸ መጻኢ ተስፋ ሃቦም።
ዳዊት ሽዑ ንዝተሰቃዩ ፍትሒ ዘይረኸቡ ሰባት መዕቆቢ ነበረ። ሕጂ ንሕና እቶም ግዳያት ፍትሒ ዘይረኸብና ወይ ብዛዕባ እዛ ዓለም እዚኣ ዝተጸላእናን ዝተነጽግናን ምስ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ድሕነትን ፍትሕን ፍቕርን ሓቅን ረኺብና ኢና። ንመዕቆቢ ናብኡ ሃዲምና ኢና (እብራውያን 6:18) ከምኡ’ውን እቲ ፍቑር ቃላት ምጽንናዕኡ ሰሚዕና ኢና: «ኣቱም ኵልኹም ዝጽዕሩን ጾር ዝኸበደኩምን: ናባይ ንዑ: ኣነ ኸኣ ከዕርፈኩም እየ» (ማቴዎስ 11:28)።
እዛ ዓለም እዚኣ ፍትሒ ዘይብላ ቦታ እያ፣ ንድኻታት፣ ንነዳያት ወይ ንዘይተፈልጡ ሰባት ዘይትግድስ። እዚኣ እቲ ድያብሎስ፣ ጸላኢ ኣምላኽን ሰብን፣ ብፍርሂ ዝገዝኣሉ ክፉእ ቦታ እያ (1 ዮሃንስ 5:19)። ግናኸ ጐይታ ንዓና ቦታ ኣዳልዩልና ኣሎ። ኣብ ቤት ኣቦይ ብዙሓት ማሕደራት ኣለዋ ... ቦታ ኸዳልወልኩም እኸይድ ኣሎኹ። እንተ ኸድኩ ኸኣ ... እንደገና ክመጽእ እየ፣ ናባይ ከኣ ክቕበለኩም እየ፤ ኣነ ኣብ ዘለኹዎ ኣቱም እውን ኣብኡ ምእንቲ ክትኮኑ (ዮሃንስ 14:2-3)።
ቦታ ዘለኣለማዊ ዕረፍቲ
ቤት ኣቦ ቦታ ዘለኣለማዊ ዕረፍቲ እያ፣ ግናኸ ሕጂ እውን ጐይታ ምሳና እዩን ፈጺሙ ኣይሓድገናን ኣይጥልመናን እዩ (እብራውያን 13:5-6 ተመልከት)። ኣብኡ ሰላምን ፍትሕን ከም ዘሎ ንፈልጥ ኢና። ብሓቂ ኣብዛ ምድሪ እዚኣ ኣብ ዝመጽእ መዓልቲ ፍርዲ ከም ማይ ክፈስስ እዩ፣ ጽድቂ ኸኣ ከም ሓያል ሩባ (ኣሞጽ 5:24) ክበሃል ምዃኑ ተረጋጊጽና ኣሎና።
ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ጐይታ የሱስ ዝመረጾ ቦታ ንረክብ፣ ክልተ ወይ ሰለስተ ብስመይ ኣብ ዝተኣከቡሉ፣ ኣነ ኣብ ማእከሎም ኣሎኹ (ማቴዎስ 18:20፣ ዘዳግም 12:5-6 ተመልከት) ኢሉ ተስፋ ሂቡ። ካብዚ ዝሓሸ፣ ዝበለጸን ዝቕዱስን ቦታ የልቦን!
ድሕሪኡ ሓጺር ግዜ ኣብ 1 ሳሙኤል ዳዊት ንወለዱ ምስ ንጉስ ሞኣብ ቦታ ድሕነት ከም ዝደለየ ንምብብ። እዚ ብዛዕባ እቲ ዳዊት ሽዑ ከም መንእሰይን ሓያል መራሒ ውግእን ዝነበሮ ደረጃ ገለ ክነግረና ይኽእል እዩ። ብንጉሳት እቶም ከባቢ ሃገራት ከምኡ ተፈሊጡ ስለ ዝነበረ፣ ንሳኦል ተቐናቓኒ ስለ ዝነበረ ንዕኡ ንምሕጓስ ይጓየዩ ነበሩ። ምናልባት ንሳኦል ዝወዳደር ንጉስ ንእስራኤል ናብ ምስሕሓብ ከእትዋ ከም ዝኽእልን ድሕሪኡ ንሳቶም ንግዝኣት እስራኤል ናቶም ክገብሩ ከም ዝኽእሉን ሓሲቦም ይኸውኑ። ዝኾነ ይኹን ሓሳባቶም፣ ንጉሳት ሞኣብ፣ ኣሞንን ፊልስጥኤማውያንን ፈተውቲ እስራኤል ኣይነበሩን።
«ዓበይቲ» ሰባት ንድኻታት፣ ሓይሊ ዘይብሎምን ትምህርቲ ዘይብሎምን ብንቀት ይርእይዎም። ይኹን እምበር ጳውሎስ፣ ኣብ ቀዳማይ መልእኽቱ ናብ ቈረንቶስ፣ ኣምላኽ ብዝተፈላለየ መገዲ ከም ዝመርጽ የረጋግጸና። ኣቱም ኣሕዋት፣ ንጽውዓኹም ርኣዩ፣ ብስጋ ብዙሓት ጥበበኛታት፣ ብዙሓት ሓያላት፣ ብዙሓት ክቡራት ኣይተጸውዑን እዮም: ግናኸ ኣምላኽ ንጥበበኛታት ንምሕፋር ንዕሽነት ዓለም መሪጹ እዩ፤ ኣምላኽ ከኣ ንሓያላት ንምሕፋር ንድኻታት ዓለም መሪጹ እዩ፤ ንታሕተዋይን ንዝተጸላእን ነገራት ዓለም፣ እወ፣ ንዘይብሉ ነገራት፣ ነቶም ዘለዉ ነገራት ንምጥፋእ ኣምላኽ መሪጹ እዩ: ዝኾነ ይኹን ስጋ ኣብ ቅድሚኡ ምእንቲ ከይሕበን (1 ቈረንቶስ 1:26-29)። ህልውና ኣምላኽ ብሓቂ «ዋሻ ዓዱላም» እዩ፣ እዚ ኸኣ እቲ እንኸዶ ቦታ እዩ።
ጽልዋ ዳዊት
ዳዊት ኣብቶም ዝተነጽጉን ዘይተሓጎሱን ዓብዪ ለውጢ ኣምጽአ። ንሳቶም ሓያላት ሰባቱ ዀኑ፣ ብዙሓት ስሞም ከኣ ንዕኡ እሙናትን ዝፈትውዎን ከም ዝነበሩ ተመዝጊቡ ኣሎ። ኣብቲ ናይ መወዳእታ ምምዛዝ ምእመናን ብኸመይ ከም እንርከብ ኣይንፈልጥን ኢና፣ ግናኸ ኣብታ መዓልቲ እቲኣ ብምፍላጥ ንጉስ ነገስታት ክንክፈል ንኽእል ኢና።
ኵሎም ሓያላት ሰባት ዳዊት ብሉጽ ወተሃደራዊ ክእለትን ትብዓትን ዝሓዘሉ ተግባራት ፈጺሞም ነበሩ፣ ግናኸ ሰለስተ እውን ንዳዊት ፍቕሪ፣ እምነትን ምፍቃርን ኣርእዮም፣ እዚ ኸኣ ኣድናቖትና ይሓትት። ምናልባት ጕሮሮ ዳዊት ደሪቑ ነይሩ፣ ወይ ምናልባት ኣብ ቤት-ልሄም ዝነበሮ ናይ ንእስነቱ መዓልታት ክዝክር ከሎ ናፍቖት ተሰሚዕዎ ይኸውን። ዝኾነ ይኹን ምኽንያት፣ ዳዊት ተመነ፣ ከምኡ’ውን በለ: «ኣብቲ ደገ ዘሎ ዒላ ቤት-ልሄም ማይ ዝህበኒ እንተ ዝረክብ!» እቶም ሰለስተ ኸኣ ንሰራዊት ፊልስጥኤማውያን ሰጊሮም፣ ካብቲ ዒላ ቤት-ልሄም ማይ ኣውጽኡ (1 ዜና መዋእል 11:17-18)። እዚ ብግልጺ ኣዝዩ ዕሽነት ዝመስል ዕዮ ብእዞም ኣዝዮም ትብዓተኛታት ሰባት ተፈጺሙ፣ ንሳቶም ድሕሪኡ ኣብ ውግእ ተለልዮም። ይኹን እምበር፣ እዚ ብንጽጽር ዘይትረብሕ ፍጻሜ እዩ እቲ መንፈስ ኣምላኽ ንምምዝጋብ ዝመረጾ። ኣምላኽ ሰባትን ኣንስትን ንጐይታ የሱስ ከም ዘኽብሩን ንዕኡ ዘለዎም ቁርጸኝነት ብንኣሽቱ፣ ግናኸ ኣገደስቲ ተግባራት ፍቕርን ምፍቃርን ከም ዘርእዩን ክርኢ ይሕጎስ።
ጐይታ ክንገብሮ ዝደልየና ኵሉ ነገር ክንእዘዝ ይግባእ። ንሓደ፣ ንኣሽቱ ዝመስል ነገር፣ ጐይታ ንደቀ መዛሙርቱ ንምምሃር መርኣያ ሃበ። ቦታ እቲ ዝትሕት ዝበለ ባርያ ወሲዱ ኣእጋር ደቀ መዛሙርቱ ድሕሪ ምሕጻብ፣ ጐይታ ከም ዝተባብዖም ንዓና እውን የባብዓና: «ኣነ ዝገበርኩዎ ኽትገብሩ ምእንቲ: ንኣኻትኩም ኣብነት ሂበኩም ኣሎኹ» (ዮሃንስ 13:15)። ንኣሕዋትናን ኣሓትናን ኣብ ክርስቶስ ክንገብሮም እንኽእል ብዙሓት ንኣሽቱ ደገፋት ክህልዉ ኣለዎም፣ ብእኡ ኸኣ ትሕትናን ክርስቶሳዊ ባህርይን ክንምሃር ንኽእል ኢና።
«መዓልቲ ንኣሽቱ ነገራት ኣይትሕቀሩ»፣ ዘካርያስ መኸረ (ዘካርያስ 4:10)። ጐይታ የሱስ ንንኣሽቱ ተግባር ሕያውነት፣ ማለት ብስም ደቀ መዝሙር ሓደ ጽዋእ ዝሑል ማይ ምሃብ፣ ምስጋናኡ ኣርኣየ (ማቴዎስ 10:42)። ከምዚ ዝኣመሰለ ተግባራት ብሓቂ ንልቢ ኣምላኽ ከም ዘሐጕሱ ግልጺ እዩ፣ ጐይታ የሱስ ከኣ ብእኦም ካብቲ ጻዕሪ ነፍሱ ክርኢን ክዕገብን ይኽእል እዩ (ኢሳይያስ 53:11)።
ካብቲ ንድኻታት፣ ንድኻታትን ንዝተሰቃዩን ዘይምግዳል ናይ ርእሰ-ፍቕሪ ወይ ናይ ርእሰ-ፍቕሪ ንጽልና ኣይኮናን። ንኣብነት፣ ክንደይ ግዜ ንሓደ ኣብ ጎደና ዝለመነ ቤት-ኣልቦ ሰብኣይ ወይ ሰበይቲ ረሲዕና ወይ ኣርሒቕና ርኢና?
ሰፈር ጸላኢ
እቶም ፊልስጥኤማውያን ጸላእቲ ህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ሸለል ራፋይም ሰፊሮም ነበሩ። እዚኣቶም ካብቲ ዓብዪ ጎልያድ ጋትን ኣሕዋቱን ዝመጹ ዓበይቲ ፍጡራት ዝነበሩ እዮም። ብዳዊትን ሓያላት ሰባቱን ተቐቲሎም (2 ሳሙኤል 21:16-22፤ 1 ዜና መዋእል 20:4-8)።
ነዞም ዓበይቲ ፍጡራት እዚኣቶም ከምኡ’ውን ኣብ ዘፍጥረት 6 ንረኽቦም፣ ኣብኡ «ነፊሊም» ወይ «ዝወደቑ» ተባሂሎም ይጽውዑ። ንሳቶም ውጽኢት ዘይቅዱስ መርዓዊ ምሕዝነት ነበሩ። ድሕሪኡ፣ ወለዶታት ዓበይቲ ከም «ኣናቂም» ወይ «ራፋይም» ተባሂሎም ይጥቀሱ፣ እዚ ኸኣ ንኣዝዩ ዓብዪ ቁመናኦም የርኢ። እዞም ሰባት እዚኣቶም ኣዝዮም ዓበይቲ ነበሩ፤ እቶም ብሙሴ ንምድሪ ንምርኣይ ዝተላእኩ ሰለይቲ ኸኣ ፍርሂ ዝመልኦ ጸብጻብ ሃቡ፣ እዚ ኸኣ ኣብ ኣእምሮ እስራኤል ብዛዕባ ክእለት ኣምላኽ ንዓወት ንምምራሕ ጥርጣረ ኣእተወ (ዘፍጥረት 6:1-4፤ ዘሁልቍ 13:30-33)። እቲ ሸለል ብፍላይ ኣዝዩ ዘፍርህ ነበረ፣ ምናልባት ብምኽንያት መጠን እቶም ነባሪታትን ንነገራት ኣምላኽ ዘለዎም ጽልእን። እዚ ብስም «ራፋይም» ይግለጽ፣ እዚ ኸኣ «ዘፍርህ» ማለት እዩ።
ወተሃደራት ንጉስ
እቲ ዝመልመለና ጐይታ የሱስ፣ ንጉስ ነገስታት፣ ምዃኑ ብምፍላጥ ትብዓት ክንወስድ ኣሎና። ንሱ ብርግጽ ንኹሎም እቶም ዝጥቕዑናን ኣብ ልዕሌና ገዛእቲ ክኾኑ ዝደልዩን ጸላእቲ ንምስዓር ክመርሓና እዩ። ቃላት ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ብጽንኩር ስልጠና ዝመጽእ ኣካላዊ፣ ኣእምሮኣዊ፣ ስምዒታውን መንፈሳውን ጽንዓት የርእዩ። ስለዚ ንስኻ ኸም ጽቡቕ ወተሃደር የሱስ ክርስቶስ ጽንዓት ተጻወር። ዝዋጋእ ሰብ ንነገራት እዛ ህይወት እዚኣ ኣይጠባበቕን እዩ፤ ንዕኡ ወተሃደር ክኸውን ዝመረጾ ምእንቲ ከሐጕስ (2 ጢሞቴዎስ 2:3-4)። ንሕና ወተሃደራት ኢናን ብጽንዓት ክንስልጥን ኣሎናን፣ ምኽንያቱ ብዘይ ጽንኩር ስልጠና ክንዋጋእ ዘሎና ውግኣት ክንዕወት ተስፋ ክንገብር ኣይንኽእልን ኢና።
ሮማውያን ጀነራላት ብዙሕ ግዜ ናቶም ሰራዊት ይመልምሉ ነበሩ፣ እቶም ሰባት ከኣ ንጁልየስ ቄሳር ወይ ንቬስፓስያን ዝኣመሰሉ ፍሉጣት መራሕቲ ብፍጹም እሙናት ነበሩ – ኣብ ግዜ ህይወት ጳውሎስ። እቶም ወተሃደራት፣ ንመራሕቶምን ንብጾቶምን እሙናት ዝነበሩ፣ ብዕጽፊ ካብቶም ኣብ ውግእ ዝጥቀሙሎም ዝኸበዱ ብዕንጨይቲ ዝተሰርሑ ሰይፊታት ይስልጥኑ ነበሩ። ንሰዓታት ብኸምዚ ዝኣመሰለ ሰይፊ ንሓደ ዓንዲ ክትቆርጽ ከለኻ እሞ እቲ ሓላፊ ስልጠና ሓድሽ ምልመላ ዝኾነ ይኹን ሰነፍ ብዕንጨይቲኡ ክወቅዖ ከሎ ሕሰብ። ንመራሒና፣ ንዓና ብገዛእ ደሙ ዝዓደገና፣ ብመንፈሳዊ መገዲ ክንሰልጥን ኣይንደልንዶ? ንርእስና ብመንፈስ ድኹማትን ስንኩላትን ክንከውን ክንፈቕድ ንኽእልዶ – ኣብ ውግእን ሰላምን ዘይጠቅሙ?
እቶም ናብ ዳዊት ዝመጹ ሰባት ናብ ሓያል ውግእ ሓይሊ ተቐይሮም። ሓያላት ሰባቱ እቶም ዘይተሓጎሱ፣ ዕዳ ዝነበሮምን ዝተነጽጉን ነበሩ። ንሕና እውን ከምኡ ኢና: ድኻታት፣ ድኻታትን ዕሽነታትን። ግናኸ ንሕና እውን ንዕኡ እንተ ተወፊና ኣብ ጐይታ ሓያላት ክንከውን ክንስልጥን ንኽእል ኢና።
ሓሳባት ኣብ ግዜ ፈተናን ሽግርን
ዳዊት ኣብ ዋሻ ዓዱላም መዕቆቢ እንተደለየ እውን፣ ብሓቂ ኣብ ኣምላኽ እስራኤል ረኺብዎ። ዳዊት ጨደረ: «ኣምላኽ: ምሓረኒ: ነፍሰይ ብኣኻ ትእመን እያ» (መዝሙር 57:1)። እዚ መዝሙር እዚ ሓደ ካብቶም መዝሙራት ማስኪል እዩ፣ እዚ ኸኣ ንተመክሮታት እቲ ዝተወፈየ ክርስትያናዊ ህይወት ብኹሉ ፈተናታቱ፣ ሽግራቱን፣ ከምኡ’ውን ኣብ ገሊኡ ግዜታት ውድቀታቱን ይገልጽ። ብእምነት ኣብ ድሕነት ኣምላኽ፣ ዳዊት ጨደረ: «ካብ ሰማይ ክልእኽ እዩ፣ ካብቲ ክውሕጠኒ ዝደለየ ኸኣ ከድሕነኒ እዩ። ሴላ» (ቁ.3)። ብዛዕባ እዚ ሕሰብ: ዳዊት ካብ ሳኦል ከም ዝሃደመ እንተሓሰብና እውን፣ ሰይጣን ዳዊት ካብ ወለዶ እቲ ተስፋ ዝተዋህበ ዘርኢ፣ እቲ ናይ ሓቂ «ዘርኢ ሰበይቲ» (ዘፍጥረት 3:14-15) ከም ዝመጸ ይፈልጥ ነበረ። ስለዚ ሰይጣን ንዕኡ «ክውሕጦ» ቈሪጹ ነበረ።
ዳዊት ብሳኦል ከም ጸላኢኡ ተራእየ፣ ግናኸ ሰይጣን እዩ ኣብቲ ናይ ሳኦል ቅንኣት ዝሰርሐ ንዳዊት ክጸልኦ። ተኸተልቲ «ዳዊትና»፣ ጐይታ የሱስ፣ እውን ከምኡ ከም ጸላእቲ ተመዝጊቦም ኣለዉ። ስለዚ እዩ መዝሙር 57 ኣብ ልብና ከምዚ ዝኣመሰለ ጽልዋ ዘለዎ። ዳዊት በለ: «ነፍሰይ ኣብ ማእከል ኣናብስ እያ ... እወ ደቂ ሰብ፣ ኣስናኖም ኲናትን ፍላጻታትን እዮም፣ ልሳኖም ከኣ ስለት ዝኾነ ሰይፊ እዩ» (ቁ.4)። ይኹን እምበር ብኣምላኽ ዘለዎ እምነት ይገልጽ፣ «ልበይ ጸኒዑ ኣሎ፣ ኣምላኽ፣ ልበይ ጸኒዑ ኣሎ: ክዝምርን ምስጋና ኽህብን እየ» (ቁ.7)። ካብቲ ናይ ዓወት መዝሙር ንላዕሊ፣ እቲ መዝሙር ብልቢ እቲ ጸሓፊ ናብ ኣምላኽ ንምምስጋን ይዛዘም: «ኣምላኽ፣ ካብ ሰማያት ንላዕሊ ልዕል በል: ክብረትካ ኣብ ልዕሊ ኵላ ምድሪ ይኹን» (ቁ.11)።
ኣብዚ ዳዊት ናብቲ ኣብ ዋሻ ከሎ ዝነበሮ ውሽጣዊ ሓሳባት ነፍሱ የብጽሓና። ነዚ ሓሳባት እዚ እውን ናይ ጐይታ የሱስ ሓሳባት ክንርድኦም ንኽእል ኢና፣ ምኽንያቱ እዞም መዝሙራት እዚኣቶም ንወዱ ንምምስጋን ብኣምላኽ ዝተመስጡ እዮም። ንዕኡ ንኣምልኽ።
መዝሙር 142 NKJV ብድምጸይ ናብ ጐይታ እጭድር፤ ብድምጸይ ናብ ጐይታ ልመናይ አቕርብ። ቅሬታይ ኣብ ቅድሚኡ አፍስስ፤ ሽግረይ ኣብ ቅድሚኡ አፍልጥ። መንፈሰይ ኣብ ውሽጠይ ምስ ተዋሕጠ፣ ሽዑ ንመገደይ ትፈልጥ። ኣብቲ ዝኸዶ ዘሎኹ መገዲ ብሕቡእ መፈንጠራ ኣንቢሮምለይ። ናብ የማነይ ርአን ተመልከት፣ ምኽንያቱ ንዓይ ዝፈልጠኒ የልቦን፤ መዕቆቢ ኣይረኸብኩን፤ ንነፍሰይ ዝግደሰላ የልቦን። ናባኻ ጨደርኩ፣ ጐይታ: «ንስኻ መዕቆበይ ኢኻ፣ ኣብ ምድሪ ህያዋን ከኣ ግደይ ኢኻ» በልኩ። ንጭድራተይ ስምዓ፣ ምኽንያቱ ኣዝየ ተዋሪደ ኣሎኹ፤ ካብቶም ዝሰጉጉኒ ኣድሕነኒ፣ ምኽንያቱ ንሳቶም ካብ ኣነ ዝበዝሑ እዮም። ነፍሰይ ካብ ቤት ማእሰርቲ ኣውጽኣ፣ ስምካ ምእንቲ ከምስግን፤ ጻድቃን ከኣ ከባቢይ ክኾኑ እዮም፣ ምኽንያቱ ንዓይ ብልግስና ክትገብረለይ ኢኻ።»
