ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ካብ ብሕታዊ ናብ ዘለኣለማዊ: መረዳእታ መጽሓፍ ቅዱስ

ኢያን ሊቪንግስቶን
15 ጥቅ 2024
12 ዝተሓተ ንባብ

ብሕታዊ ክህነት

እቲ “ክህነት” ዝብል ንቤተ ክርስቲያን ንዘመናት ዝኸፋፈለ እዩ። እዚ ሕቶ እዚ ብማርቲን ሉተር ካልኦት ንላዕሊ ብዝያዳ ናብ ቅድሚት መጺኡ፣ ንስርዓት ሮማ ካቶሊክ ብምቅዋሙ ድማ ናብ ምምሕያሽ ኣምሪሑ። ስለዚ፣ ቅኑዕ ኣፍልጦ ንምርካብ፣ ቅዱስ ብዛዕባ እዚ እዚ መጀመርታኡ እንታይ ከም ዝብል ምርኣይ ኣገዳሲ እዩ።

እቲ ናይ ክህነት ቀዳማይ ምጥቃስ ኣብ ዘጸኣት 19 ይርከብ፣ ንሙሴ ሕጊ ክወሃብ ምስ ተሓስበ። “ድምጸይ እንተ ሰማዕኩም፣ ኪዳነይውን እንተ ሓሎኹም፣ ኩሎም ንኣይ ፍሉይ ሃብ ክትኮኑኒ ኢኹም፣ ኩላ ናተይ እያ እሞ። ንስኻትኩም ድማ ንኣይ መንግስቲ ካህናትን ቅዱስ ህዝብን ክትኮኑኒ ኢኹም” ( NKJV)።

እቲ ኣምላኽ ንሙሴ ዝሃቦ መልእኽቲ፣ እቲ ናይ መጀመርታ ዕላማኡ፣ ኩሉ ህዝቢ እስራኤል ካህናት ክኾኑ፣ ንሱ ኣብ ልዕሊ ኩሉ ዝገዝኣሉ መንግስቲ ኣምላኽ፣ ካልኦት ፍሉይ ዝኾነ መንግስቲ ከም ዝነበረ የርኢ። ኩሎም እቶም ህዝቢ ናይ ፍሉይ ሃብኡ ክኾኑ ነበሮም፣ ኩሎም ቅዱሳት (ወይ ንእኡ ዝተፈልዩ) ክኾኑ ነበሮም፣ ኩሎም ድማ ብቐጥታ ናብኡ ክቐርቡ ነበሮም።

ግን ዓቢ “እንተ” ነበረ፣ ንህዝቢ ድማ ኣጥፍኦም። እዚ ብሕታዊ ክህነት ነበረ፣ እቲ ህዝቢ ድምጺ እግዚኣብሔር እንተ ሰምዐን ኪዳኑ ብሃገራዊ ደረጃ እንተ ሓለወን ጥራይ ክሰርሕ ዝኽእል ነበረ። ብሓዘን፣ ብፍጹም ፈሸሉ። እቲ ኩሉ ዝኾነ ብዝተበላሸወ ሃብ ተረፈ፣ እቲ ምድራዊ ህዝቡ፣ እቲ ኣይሁዳዊ ህዝቢ፣ እቲ ዝቐረበሎም ዓቢ መሰል ኣጥፍኡ። እቲ ሃገራዊ ክህነት ብፍጹም ኣይተፈጸመን፣ ምኽንያቱ ሃገራዊ ዘይምእዛዝ ናይ መዓልቲ ስርዓት ኮነ። ኣብ ክንድኡ፣ ዝተወሰነ ዓይነት ክህነት ተመስረተ።

ክህነት

ምኽንያቱ እቲ ህዝቢ ብሓፈሻ ኣብ ምቕባል መሰላት ክህነት ስለ ዝፈሸለ፣ እግዚኣብሔር ሓንቲ ስድራ ቤት፣ ናይ ኣሮን፣ መረጸ፣ ንሱ ድማ ምስ ደቁ ፍሉይ ክህነት ኮይኖም ከገልግሉ ተሸሙ። “ ንኣሮን ሓውካን ደቁን ምስኡ ኻብ ደቂ እስራኤል ውሰድ፣ ንሱ ኸም ካህን ኰይኑ ኼገልግለኒ እዩ” ()።

ምኽንያቱ ኣሮንን ደቁን ነገድ ስለ ዝነበሩ፣ ክህነት ተባሂሉ ተፈልጠ። ኣሮን ቀዳማይ ነበረ፣ ስለዚ ሓድሓደ ክህነት ኣሮን ተባሂሉ ይፍለጥ። እቲ ናይ ክህነት ስራሕ ፍሉይ ነበረ፣ ከምቲ መጀመርታ ዝተሓስበ ዘይሓዊስ፣ ናብ እግዚኣብሔር ምቕራብ ድማ ብጥብቂ ዝተመሓደረ ነበረ። እቲ ህዝቢ ብቐጥታ ናብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ምስ መስዋእቶም ክመጽእ ኣይከኣለን። ንሳቶም ቅድም ናብ ካህናት ከምጽእዎም ነበሮም፣ እቶም ካህናት ድማ ብስሞም እቲ ዝድለ መስዋእቲ የቕርቡ ነበሩ። ኣምልኾ ብኻልኦት ሰባት ይፍጸም ነበረ።

ካልእ ስድራ ቤት ንስራሕን ሓላፍነትን ደቅታት ኣሮን ክወስድ ኣይደፈረን፣ ብዝኸፍአ መቕጻዕቲ ይቕጻዕ ነበረ። ንነገስታት እውን ኣይሓወሰን። ዑዝያ ኣብ መሰውኢ ቤተ እግዚኣብሔር ከዕጥን ፍቓድ ተኸልኪሉ፣ ብካህናት ድማ ተቖጥዐ። ብኡብኡ ድማ ኣብ ግምባሩ ብለምጺ ተወቕዐ! ንሱ እኳ እንተ ነበረ፣ ክሳዕ መወዳእታ ዕድሚኡ ከም መቕጻዕቲ ኣብ ፍሉይ ቤት ክነብር ተገዲዱ ()።

እዚ ክህነት እዚ ብዘመናት ይዓዪ ነበረ፣ ክሳዕ ምምጻእ ድማ ይዓዪ ነበረ። ኣብ ፍርዱ እውን፣ የሱስ ንቃያፋ፣ እቲ ንእኡ ዝመረመረን እቲ ዝተበላሸወን ዘይፍትሓዊ ፍርዱ ዝሃበን ገጢምዎ ነበረ።

ዘለኣለማዊ ክህነት

ግን ኣብ እዋን ሞት ኣብ ሓደ ዘገርም ነገር ተፈጸመ: ዓቢ ብዘይተራእየ ተንቀጥቀጠ; ምዉታት ህያዋን ኮይኖም መቓብርኦም ተንስኡ; ከም ብዘይተራእየ ኢድ ድማ መጋረጃ ቤተ ላዕሊ ናብ ታሕቲ ተቐደደ ()። እዚ መጋረጃ እዚ ንቅዱስ ቦታ ቅድስተ ዝፈልየ ነበረ፣ እቲ ኣብ ዓመት ሓንሳብ ጥራይ ንሓጢኣት ህዝቢ ንምክፍኣል ዝኣትወሉ ውሽጣዊ ነበረ።

ትርጉም እዚ ንምድሪ ዘንቀጥቀጠ ፍጻሜ ኣብ ዕብራውያን ብንጹር ተገሊጹ ኣሎ: “ብደም የሱስ ናብ ቅድስተ ንምእታው ደፋርነት ስለ ዘሎና፣ ብሓድሽ መገዲ ድማ ንሱ ብመጋረጃ፣ ማለት ብስጋኡ፣ ዝቐደሰልና፣ ኣብ ልዕሊ ድማ ስለ ዘሎና፣ ብቕኑዕ ብምሉእ ንቕረብ” ()።

ኣብዚ ኩሉ ዓሚቕ ምሳሌ ኣሎ። እቲ መጋረጃ ንስጋ ይውክል ነበረ፣ ኣብ ብሞት ዝተቐደደ። እቲ ናይ ክህነት ናይ ቀደም ፍሉይ ስርዓት ብድንገት ተወገደ። ዝሓዊስ ናይ ክህነት ስርዓት ተጀሚሩ፣ ባዕሉ ኮይኑ። ብቐጥታ ናብ ኣምላኽ ኣብ ቅድስተ ምቕራብ ንኹሉ ዝኣምነሉ ውሉድ ኣምላኽ ክፍቲ ኮይኑ። እቲ ፍልልይ ኣብ መንጎ እቲ ብሉይን ሓድሽን ካብዚ ንላዕሊ ዝገርም ክኸውን ኣይክእልን።

ክህነት ኣሮን

ኣሮንን ደቁን: ሓጥኣን ነበሩ፣ ከም ካልኦት ደቂ ሰብ ድማ ውድቀት ይፈልጡ ነበሩ; ኣብ ምድራዊ ይዓይዩ ነበሩ (ቅድም ድንኳን፣ ድሕሪኡ ቤተ ); መስዋእቲ እንስሳታት የቕርቡ ነበሩ፣ እዚ ድማ ንፍርዲ ሓጢኣት ህዝቢ ኣይሁድ ንግዜኡ ጥራይ የናውሖ ነበረ፣ ግን ብፍጹም ኣየወግዶን ነበረ; ቅድም ንሓጢኣቶም መስዋእቲ ከቕርቡ ነበሮም፣ ቅድሚ ንኻልኦት ክዓይዩ ምኽኣሎም; ኩሎም ብመወዳእታ ሞይቶም፣ ክህነቶም ድማ ተወዲኡ፣ ቅድሚ ናብ ደቆም ምሕላፉ።

ክህነት

፣ ሊቀ ካህናችን: “ቅዱስ፣ ፣ ዘይረኸሰ፣ ሓጥኣን ዝተፈልየ” እዩ (); መንፈሳዊ፣ ክህነት ይሕሉ (); ንርእሱ ፍጹም መስዋእቲ፣ ሓንሳብ፣ ንኹሉ፣ ንሓጢኣት ኩሉ ዓለም ንምክፍኣል ኣቕረበ (); ሓጢኣት ዘይብሉ ወዲ ኣምላኽ ነበረ፣ ሓጢኣት ኣይፈልጥን ነበረ፣ ሓጢኣት እውን ኣይነበሮን፣ ቅድሚ ፍጹም መስዋእቲ ምክፍኣሉ ብስም ካልኦት ንኣምላኽ ዝቕርቦ ነገር ኣይነበሮን (); እውን እዩ፣ ዳግማይ ድማ ኣይመውትን፣ ስለዚ ድማ ነባሪ፣ ክህነት ኣለዎ ()።

ክህነት ምእመናን

እዚ ኩሉ ንቤተ ክርስቲያን ሎሚ እንታይ ውጽኢት ኣለዎ? ብቐሊሉ እዚ: ሞትን ትንሳኤን ጀሚሩ፣ ክርስትያናት ንናይ ኣምላኽ ናይ መጀመርታ ዕላማ ንህዝቢ ኣይሁድ “መንግስቲ ካህናት” ንምዃን ክፍጽሙ ክኢሎም እዮም ()። እቲ መንኮርኮር ዙርያ ገይሩ፣ ድማ ኩሉ ዝኣምን ብጐይታ የሱስ ብቐጥታ ናብ ኣምላኽ ክቐርብ ይኽእል እዩ። ንሕና ምእመናን ካህናት ኢና፣ ነፍሲ ወከፍና ብጸሎት፣ ምስጋናን ኣምልኾን ናብኡ ክንቀርብ ንኽእል ኢና። እዚ ዘይብሕታዊ ክህነት እዩ፣ መሰልና ድማ ኣብ ንሓደ ስብስብ ሕግታት ኣይተመርኮሰን። ኣብዚ “እንተ” የለን፣ ከምቲ ንኣይሁድ ዝነበረ፣ ግን ቅዱስ ኣነባብራ ክንሕሉ ንጽበ።

ግን “ቅዱስ” ምዃን ከም “ሓጢኣት ዘይብሉ” ምዃን ኣይኮነን። ሓደ ሰብ ጥራይ እዩ ናብቲ ምድብ ዝወደቐ – ጐይታና ባዕሉ እዩ። ቅዱስ ሓንሳብ ምስ ደሓንና ሓጢኣት ክንገብር ከም ዘይንኽእል ኣይመሃረናን። ይኹን እምበር፣ ሓንሳብ ምስ ደሓንና ሓጢኣት ከይንገብር ከም እንኽእል ብንጹር ይምህረና። ዓቢ ፍልልይ ኣሎ።

ቅዱስ ክህነት

እዚ ደረጃ እዚ ኣብ ኣእምሮና ብምሓዝ፣ መሰላትናን ሓላፍነትናን ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ። ቀዳማይ፣ ኣምለኽቲ ክንከውን ኣሎና። ከም ኣምለኽቲ፣ ምእመናን መንፈሳዊ መስዋእቲ፣ ምስጋናን ኣምልኾን ልቦም ከቕርቡ ይኽእሉ: “ንስኻትኩም ድማ ... ቅዱስ ክህነት ኢኹም፣ ብየሱስ ንኣምላኽ ቅቡል ዝኾነ መንፈሳዊ መስዋእቲ ከተቕርቡ” ()። እዚ ካብቲ ንሱ ዝህበና ብዙሕ ነገራት ብምላሽ ንኣምላኽ ክንህቦ እንኽእል ሓደ ካብቶም ውሑዳት ነገራት እዩ። ኣምልኾ ኣብ ፍሉይ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ውህበት፣ ከም ፣ ጓሳ፣ ፣ ወይ እውን ዝተሓተ ውህበት ከም ፣ ወይ ምሕጋዝ () ኣይተመርኮሰን። ብሓጺሩ፣ ውህበት እዩ። ኩሎም ምእመናን፣ ውህበታቶም ዝኾነ ይኹን፣ ንእኡ መንፈሳዊ መስዋእቲ ምስጋናን ኣምልኾን ከቕርቡ መሰልን ሓላፍነትን ኣለዎም።

እዚ ንምግባር ቅድም ንርእስና ንእኡ ክንህብ ኣሎና ()። ብልህ፣ ቅቡል ኣምልኾ ዘይደሓነ ክመጽእ ኣይክእልን። እቲ ናይ ኣምልኾ ትርጉም – “ናብ ካልእ ምድናን” – እዚ ብንጹር የርኢ። እቲ ብጐይታ ዝሓወየ ሳምራዊ ለምጻም ጽቡቕ እዩ። ንኣምላኽ ኣመስገነ፣ ድሕሪኡ ድማ ኣብ እግሪ የሱስ ወደቐ፣ ንኹሉ እቲ ዝተገብረሉ ብዓሚቕ ምስጋና። ኣመስገነን ብገጹ ናብ ተደፊኡ ንጐይታ ኣምለኸን ()። ዘይኣምኑ ብርግጽ ኣብ ቤተ ክርስቲያን ክሳተፉ ይኽእሉ፣ እሞ እውን ብእኡ ክንቀሳቐሱ ይኽእሉ፣ ግን ብሓቂ ብቕኑዕ ምስጋናን ምስጋናን ንዘይረኸብዎ ነገር ክምልኹ ኣይክእሉን።

እቲ ጽንሰ ቅዱስ ክህነት ምስ ክህነት ብምውድዳር ጽቡቕ ገይሩ ተገሊጹ ኣሎ። እቶም ካህናት ንሓላፍነት ህዝቢ ንምውሳድ ንጹሃት ምዃኖም ንምርግጋጽ ቅድም ብመጀመርታ ስነ ስርዓታዊ ክሓልፉ ነበሮም። እዚ ሓንሳብ ጥራይ ተፈጺሙ ()፤ ድሕሪኡ ድማ ኣእዳዎምን ኣእጋሮምን ጥራይ ክሓጽቡ ነበሮም ()።

እቲ ናይ ኣብ ይርከብን ኣብ ድማ ተገሊጹ ኣሎ። ኣብኡ እቶም ፣ ብፍላይ ጴጥሮስ፣ ኣብ መንጎ እቶም ክልተ ምሕጻባት ዘሎ ፍልልይ ክፈልጡ ነበሮም። ንዓና ሎሚ፣ እቲ ናይ ብክርስቶስ ምጥማቕ (ምሕዳስ) ሓንሳብ ጥራይ እዩ ዝፍጸም፣ ኣብ ፤ እቲ ናይ መዓልታዊ ምጽራይ ርኽሰት (ምምሕያሽ) ብዙሕ ክፍጸም ይኽእልን ክፍጸም ድማ ይግባእን። ጐይታና ንጴጥሮስ “እቲ ዝተሓጽበ ኣእጋሩ ጥራይ ክሓጽብ የድልዮ” () ምስ በሎ፣ እቲ ፍልልይ ንጹር ንምግባር ጸዓረ። እቶም ናይ መጀመርታ ግሪኻዊ ቃላት ን“ዝተሓጽበ” (ዝጠሓለ)ን “ዝሓጸበ”ን ፍሉያት እዮም።

እቶም ካህናት ድማ ብምቕባእ ድሙ ኣብ የማናይ እዝኖም፣ ኣውራ ጣቶኦምን ዓባይ ጣቶ እግሮምን ተቐዲሶም ነበሩ ()። እዚ ድማ ንኣምልኾ ክህነትን ንጐይታን ኣሰናድኦም። ብተመሳሳሊ፣ እቲ ክቡር ፣ እቲ ገንሸል፣ ንምእመናን ካህናት ንኣገልግሎቶም ሎሚ ይቐድሶም። ንቓል ኣምላኽ ክንሰምዕ (ብእዝኒ)፣ ፍቓዱ ክንገብር (ብኣውራ ጣቶ)፣ ብመገዱ ድማ ክንመላለስ (ብዓባይ ጣቶ እግሪ) ኣሎና። እቲ ምሳሌ ንጹርን ዘገርምን እዩ።

ንጉሳዊ ክህነት

ምእመናን ድማ ናይ ንጉሳዊ ክህነት ከም ዝኾኑ ይንገር። ንሕና ፍሉያት ኣገልገልቲ ነገስታት ኢና። “ንስኻትኩም ግና ሕሩይ ፣ ንጉሳዊ ክህነት፣ ቅዱስ ህዝቢ፣ ፍሉይ ህዝቡ ኢኹም፣ ናብ ግሩም ብርሃኑ ዝጸውዓኩም ክትውድሱ” ()። ከምኡ ድማ፣ ምእመናን ካህናት ንኻልኦት ሓላፍነት ኣለዎም። ከም ቅዱሳት ካህናት፣ ኣምልኾኦም ብቐጥታ፣ ናብ ኣምላኽ እዩ። ከም ንጉሳዊ ካህናት፣ ኣገልግሎቶም ብኣግድም፣ ናብ ሰብ እዩ።

ክልቲኡ ኣብ ተጠቒሱ ኣሎ። ከም ቅዱሳት ካህናት፣ ንኣምላኽ መስዋእቲ ምስጋናን ምስጋናን፣ ብቐጻሊ፣ ብቐጻሊ ከነቕርብ ኣሎና። ከም ንጉሳዊ ካህናት ድማ ንኻልኦት ዝተሓተ ዘለዎም ጽቡቕ ክንገብር ኣሎና፣ ዘሎና (ገንዘብ ሓዊስካ) ምስቶም ዝደልዩ ክንካፈል ኣሎና። እቲ ናይ ካህናት ጸሎት ንኻልኦት ኣብዚ ምድብ እዚ ይወድቕ። ካህናት ኣምለኽቲ ጥራይ ኣይኮኑን፣ ግን ኣማልድቲ እዮም። ልክዕ ከምቲ ኣማላዲና ዝኾነ፣ ከም ዓቢ ሊቀ ካህናችን ንዓና ዝጽሊ ()፣ ከምኡ ድማ ንሕና ኣብ ንኻልኦት ክንማልድ ኣሎና። እዚ ንመንግስትናን ኣብ ማሕበረሰብና ስልጣን ዘለዎምን ምጽላይ የጠቓልል ()። እቲ ናይ ካህን ጾር ሓጢኣት ህዝቢ ኣብ ልቡ ይጸውር ነበረ፤ ከምኡ ድማ ሎሚ፣ ዝሓስቡን መሓርን ዝኾኑ ምእመናን ካህናት ንጸገማትን ሓዘናትን (ከምኡ ድማ ንሓጢኣትን) ህዝቢ ብዓሚቕ ይስምዖም፣ ብትግሃት ድማ ይጽልዩሎም።

ህዝባዊ ካልእ ተግባር ናይ ንጉሳዊ ክህነትና እዩ። ምእመናን ካህናት ንምስጋና ኣምላኽ ብህዝባዊ መገዲ ከወጁ ኣሎዎም። እቶም ናይ ካህናት ንታቦት (ንኣምላኽ ምስ ህዝቡ ምህላዉ ዝውክል) ኣብ ኣእጋሮም ከዕርጉን ቦታ ናብ ቦታ ከሰግሩን ሓላፍነት ነበሮም። ንኣብነት፣ ንኸተማ ኤሪኮ ይዞሩ ነበሩ፣ ብወተሃደራዊ ሓይሊ ተኸቢቦም፣ ቅድሚ ታቦት ድማ መለኸት ይነፍሑ ነበሩ፣ ንእኡ ድማ ኣቓልቦ ይገብሩ ነበሩ። ብተመሳሳሊ፣ ምእመናን ካህናት ንክርስቶስ (እቲ ታቦት ዝዛረበሉ) የልዕሉ፣ ኣብ ግምቶም ድማ ልዑል ገይሮም ይሕዝዎ፣ ወንጌል ድማ ይነፍሑ፣ ንሰባት ድማ ናብ መድሓኒትን ምስኡ ክሰማምዑ ዘሎዎም ኣድላይነትን የቓልቡ፣ እንተ ዘይኮይኖም ዘለኣለማዊ ፍርዲ ክቕበሉ እዮም።

ላዕሊ ዘሎ ፣ ምእመን ካህን ምዃን ንወዲ ሰብ ጥራይ ዝተሓጽረ ከም ዘይኮነ ንጹር እዩ። ብዙሓት ካብቶም ስራሓትን ሓላፍነታትን ምእመናን ካህናት ንኣንስቲ እውን ይምልከቱ። ብዙሕ ካብቲ መሓርን ጸሎትን ኣብ ቤተ ክርስቲያን ንዘመናት ብዝተወፈያ ኣንስቲ ተፈጺሙ እዩ። ግን ኣብ ህዝባዊ ምዝራብ ኣብ ኣኼባ ቅዱስ ጽሑፋዊ ገደባት ኣሎ፣ እዚ ድማ ክሕሎ ኣሎዎ። ምእመናን ኣብ ሓድነት ቤተ ክርስቲያን ክእከቡ ከለዉ፣ ብፍላይ ምስቲ ቁርባን ወይ ድራር ዝፍለጥ መዘከርታ ብዝምልከት፣ ደቂ ተባዕትዮ ኣብ ምምራሕ ምስጋናን ኣምልኾን ፍሉይ ድምጻዊ ተራ ኣለዎም። ግን ኣስተውዕል፣ ታቦት ብዳዊት ናብ ድንኳን ኣብ የሩሳሌም ምስ ተመልሰ፣ ቅድሚ ምህናጽ ቤተ ፣ “ኩሉ ህዝቢ ድማ ‘ኣሜን’ በለ፣ ንእግዚኣብሔር ድማ ኣመስገነ” (1 ዜና መዋእል )።

ከም ምእመናን ካህናት ኣብ መሰላትና ብቑዕ ንኹን፣ ንጐይታ ብቐጻሊ እናዘከርና፣ ልብና ድማ ብኣምልኾ ናብኡ ነፍስስ። ድሕሪ ኩሉ፣ እዚ ንደቀ መዛሙርቲ ናይ ናይ መወዳእታ ሕቶ ነበረ፣ እዚ ድማ ንእኡ ንምዝካር ክገብሩ።

— ኢያን ሊቪንግስቶን

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia