ትንቢት ኢሳይያስ 53: ስቓይ የሱስ፣ ሞቱን፣ ከምኡ'ውን ምቕባሩ

ፍሉይ ስእሊ

እቲ ንነዊሕ ዝቐጸለ መግለጺ ኢሳይያስ 53 ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰብ ንሓደ ሰብ ጥራይ – ንየሱስ፣ ንሰብ ጎልጎታ – ከም ዝምጥን ዘሎ እምነት ምምላቕ ክሳዕ ክንደይ ዘይከኣል እዩ። እዚ ዝስዕብ ኩሉ ሓቅታት ንኻልእ ሰብ ክትጥቀመሉ ፈጺምካ ኣይትኽእልን ኢኻ፦

ብፍጹም ትሕትና መጸ፣ «መልክዕ ወይ ውብ የብሉን» (53:2 NKJV)።

«ብሰብ ንዑቕን እተነጽገን» ነበረ (3)።
«ንሱ ንሕማምና ጾሮ፣ ንሕዘና ድማ ጸዓሮ» (4)።
እቲ ንሱ ዝተሰቕሞ ስቓይ ንሓጢኣትና መፍትሒ ኮነ (5)።
እዚ ስቓይ እዚ ኣምላኽ ንበደልና ናብኡ ዘመሓላለፈሉ እዩ ነይሩ (6)።
ከም ናብ ማሕረዲ ዝምራሕ በጊዕ፣ ኣብ ትሕቲ እቲ ዘስካሕክሕ ስቓዩ ፍጹም ተስፋ ዘይቆረጸ ኮይኑ ጸንሐ (7)።
ከም ገበነኛ ሞተ፣ ቅድሚ ግዜኡ ተቖርጸ (8)።
እንተኾነ ግን ንሱ ብሕታዊ ገበን ኣይነበሮን (8-9)።
ድሕሪ ሞቱ ክነብር እዩ፣ «ዘርኢ» ተኸተልቲ ድማ ክህልዎ እዩ፣ እዚኦም ድማ ምስኡ ብቐረባ ዝተኣሳሰሩ ኮይኖም ስድራቤቱ ክኾኑ እዮም (10)።
ተኸተልቱ ካብ ስቓዩ ዝመጹ እዮም፣ ንዕኡ ድማ ዓብዪ ዕግበት ክህብዎ እዮም (11)።
እዚ ምምስሳል እዚ ምግጋይ ይከኣል ድዩ? ሓደ ባህሪ ድሕሪ ሓደ ባህሪ ክውሰኽ ከሎ፣ ኣብ ትሕቲ እዚ ስእሊ እዚ ካብዚ – የሱስ ናዝሬታዊ – ካልእ ስም ምጽሓፍ ይከኣል ድዩ? እዚ ስእሊ እዚ ቅድሚ ምምጻእ ክርስቶስ እንተወሓደ 500 ዓመት ከም እተሳእለን ኩሉ ባህሪኡ ድማ ከም እተመልአን ክንዝክር ከለናኸ እንታይ ክንብል ኢና? መን እዩ ነዚ ስቓያም ሰብ እዚ ክስእሎ፣ ኩነታቱ ክገልጾ፣ ከምኡ'ውን ታሪኹ ክነግረና ዝኸኣለ – ቅድሚኡ ወይ ድሕሪኡ ዝኾነ ሰብ ዘይመልሶ ታሪኽ? እዚ ተኣምር ድዩ ወይስ ኣይኮነን? ኣብዚ ጉዳይ እዚ ንመጻኢ ዝረኣየን ነዚ መግለጺ እዚ ናይቲ ዓብዪ ሓጢኣት ጾር ዝሃበናኸ መን እዩ?

ግን ኣብ መጀመርታ ናይ ቁጽሪ 9 ዝዓበየ ተኣምር ኣሎ፦ «ምስ ረሲኣን መቓብሩ ገበረ፣ ኣብ ሞቱ ድማ ምስ ሃብታማት ነበረ።» እዚ ቃላት እዚ ንተንተንቲ ጸገማት ፈጢሩሎም እዩ፣ ተቓወምቲ ድማ ነቲ ጽሑፍ ንምቕያርን ነቲ ቃላት «መቓብር»ን «ሞት»ን ብተፈጥሮኣዊ ቅደም ተኸተል ንምግባርን ሓሳባት ኣቕሪቦም እዮም። ምሁራት ጽሑፋት እብራይስጢ እቲ ግሲ «ገበረ» ኣብዚ ዘይግላዊ ምዃኑን እቲ ቃላት ድማ «መቓብሩ ተገብረ» ወይ ከምቲ እተመሓየሸ ትርጉም ዝብሎ፣ «መቓብሩ ምስ ረሲኣን ገበሩ»።

ብሕጊ ሮማ፣ ስጋ እቲ ዝተሰቕለ ሰብ ኣብ መስቀል ተሰቒሉ ይተርፍ ክሳዕ ብምግላጽ ዝጠፍእ። ግን ኣብ ይሁዳ ለውጢ ክግበር ነይርዎ፣ ከመይሲ ሕጊ ሙሴ ስጋ ዝኾነ ገበነኛ ድሕሪ ምዕራብ ጸሓይ ከም ዘይግለጽ ብንጹር ይእዝዝ ነይሩ። ኣብዚ ፍሉይ ጉዳይ እዚ፣ ምዕራብ ጸሓይ ነቲ ዓብዪ በዓል ፋስጋ፣ ስለዚ ሰንበት «ከምኡ'ውን ቅዱስ መዓልቲ» ኣምጺኡ። እዚ ፈጺሙ ክረክስ ኣይከኣልን። ስለዚ፣ ሰበስልጣን ሮማ ንምቕባር ከምኡ'ውን ንምስቓል ጐይታናን እቶም ክልተ ገበነኛታትን ምድላዋት ክገብሩ ነይርዎም። ሰለስተ መቓብራት ከምኡ'ውን ሰለስተ መስቀላት ነይሮም፣ እዚኦም ድማ ኣብ ጥቓ ቦታ ምስቓል ክኾኑ ኣለዎም።

ሕጂኸ እቲ ዝተሓስበ ምቕባራት እንታይ ቅደም ተኸተል ክህልዎ ነይርዎ? ጐይታና ኣብ ማእከል እቶም ክልተ ሰረቕቲ ተሰቕለ፣ ስለዚ ንሱ ድማ ኣብ ማእከል እቶም ክልተ ሰረቕቲ ክቕበር ከም እተሰርዐ ፍሉጥ እዩ። «መቓብሩ ምስ ረሲኣን ገበሩ።» ግን ኣምላኽ ከምኡ ክኸውን ኣይወሰነን! እንታይ ከም ዝኾነ ዘክር። ሓሳብ ኣብ ልቢ ሓደ ክሳዕ ሽዑ ስዉር ደቀ መዝሙር ዝነበረ ሰብ ተላዕለ፣ ግን ንሱ – ኣብዚ ናይ መወዳእታ መዓልታት እዚ ኩሎም ሰባት ንናዝሬታዊ ይሓድግዎ ኣብ ዝነበሩሉ ግዜ – ንርእሱ ክገልጽ ኣይፈረሀን። ነቲ ዝተሓስበ ምረሳሕ ነፍሱ ተቓወመቶ። እዚ ሰብ እዚ፣ ሓደ ዮሴፍ ኣርማትያስ ዝስሙ ገዛኢ «ብድፍረት ናብ ጲላጦስ ኣተወ እሞ ስጋ የሱስ ለመነ» (ማርቆስ 15:43 KJV)።

ምሕታት ዓብዪ ነገር ነበረ፣ እዚ ኣይሁዳዊ ገዛኢ ድማ ይፈልጦ ነበረ። ነቲ ቃል «ለመነ» ኣስተብህል። ማቴዎስን ሉቃስን እውን ነዚ የጕልሑ፣ ዮሴፍ ስጋ የሱስ «ከም ዝለመነ» ይገልጹ። ኣብ ዮሃንስ ድማ «ንጲላጦስ ስጋ የሱስ ከም ዝወስድ ለመኖ» (ዮሃንስ 19:38) ንብል። ምሕታት ዓብዪ ነገር ነበረ፣ ምፍቓድ ድማ ዓብዪ ነገር ነበረ። ግን ፍቓድ ተዋህበ። ስጋ ድማ ንዮሴፍ ተዋህበ።

ንሱ ሓድሽ መቓብር ኣዳልዩ ነይሩ፣ ንርእሱ ከም ዝኸውን ዘይተሓለለ፣ ብሃብትን ስነጥበብን እተዳለወን እተሰለመን። ኣብኡ፣ ብቕዱሳት ኣእዳው እተንከየ፣ ብሃብታምን መኣዛ ዘለዎ ቅብኣትን እተኸበበ፣ ስጋ እቲ መድሓኒ ተቐብረ። እዚ እዩ ድማ ጸብጻብ ወንጌላት። ግን እዚ ኩሉ ቅድሚ 500 ዓመት ኣብ ትንቢታዊ ገጽ ኢሳይያስ 53 ተጻሒፉ ነይሩ! ከምቲ ናይ ጆን ኔልሰን ዳርቢ ሓድሽ ትርጉም ዝብሎ፣ «ሰብ መቓብሩ ምስ ረሲኣን ወሰኑ፣ ግን ኣብ ሞቱ ምስ ሃብታማት ነበረ» (ኢሳይያስ 53:9)።

ሕጂ ሓደ ነገር ንርአ። እዚ ቃላት እዚ ኣብቲ ምንባብ መቐይሮ ነጥቢ ይፈጥር። ክሳዕ እቲ ቃላት፣ «ሰብ መቓብሩ ምስ ረሲኣን ወሰኑ፣» እቲ ዛንታ ናይ ዝዓመቐ ትሕትና እዩ። ግን ምስቲ ዝቕጽል ቃላት ይቕየር፣ «ግን ኣብ ሞቱ ምስ ሃብታማት ነበረ።» ንሱ ብሓቂ ምስ ሞተን ኩሉ መቕጻዕቲ ምስ ተኸፍለን ምሉእ ምትዕርራይ ምስ ተገብረን፣ እቲ ዛንታ ብሃንደበት ይቕየር። እቲ ቁጽሪ ድማ «ምኽንያቱ ንሱ ገበን ኣይገበረን፣ ኣብ ኣፉ ድማ ተንኮል ኣይነበረን» ይብል። ንሱ ኣብኡ ዝነበረ ብቐሊሉ «ከም መስዋእቲ ሓጢኣት» ምዃኑ እውን ይድገም።

ካብዚ ነጥቢ እዚ ንነጀው፣ ኩሉ ብርሃናዊ ክብሪን ዘውዲ ዓወት እዩ። ኣብ ግዜ ምቕባር፣ ትሕትና ደው ክብልን ልዕልና ክጅምርን ዝወሰነ መን እዩ? «መቓብሩ ምስ ረሲኣን ገበሩ» እኳ እንተኾነ፣ ኣብቲ መቓብር እቲ ስጋ እቲ መድሓኒ ከም ዘይቕበር ካብ ጥንቲ ዝተዛረበ መን እዩ? ነዚ ብቐሊሉ ተፈጥሮኣዊ መግለጺ ክንቕበል ከለና፣ እዚ መጽሓፍ እዚ ነቲ ነቐፌታ ንዓለም ከም ዝኾነ ክትእምን ዝደሊ ዘሎ ምጥፋፍ ምዃኑ ክንኣምን ንኽእል ኢና። ግን ምኽንያትን ተመክሮን፣ ኣእምሮን ሕልናን፣ ነዚ ከም ቃል ህያው ኣምላኽ ክንቕበሎ ይሓቱ።