ብመሰረት መዝገበ-ቓላተይ፡ “ዓይነት” ማለት “ሓደ ነገር ቅድሚ ምፍጣሩ ወይ ቅድሚ ምግላጹ ዚሕብር” ማለት እዩ። ሓደ ኻብቶም ኣብ ብሉይ ኪዳን ብሉጻት ዓይነታት፡ ፋሲካዊ በጊዕ እዩ። ኣብ ዘጸኣት 12፡ ኣይሁዳውያን ስድራ-ቤታት ኣባጊዕ ከሕርዱን ደም ኣብ መዓጹኦም ከስምሩን ተነጊርዎም ነይሩ። ሽዑ ኣምላኽ፡ “እቲ ደም ምልክት ኪኸውን እዩ ... ነቲ ደም ምስ ረኣኽዎ፡ ክሓልፈኩም እየ። ንግብጺ ኽወቅዓ ከለኹ፡ ገዳሚ መዓት ኣይኪትንክፈኩምን እዩ” (ዘጸኣት 12:13 NIV) በለ። እቲ ፋሲካዊ በጊዕ፡ ንየሱስ ክርስቶስ፡ ንሓድሽ ኪዳናዊ “በጊዕ ኣምላኽ፡ ንሓጢኣት ዓለም ዜርሕቕ” (ዮሃንስ 1:29) ይምስል ነይሩ።
እቲ ኣብ ዘጸኣት 12 ዘሎ በጊዕ እቲ ዝበለጸ ዓይነት ክርስቶስ ክኸውን ከሎ፡ ሓደ ኣዝዩ ዜሐጕስ ዓይነት መድሓኒና ኣብ ዘጸኣት 10፡ ብመልክዕ ብርሃን ይርአ። ኣምላኽ ንግብጺ መዓት “ምሉእ ጸልማት” ምስ ኣምጽኣላ፡ እቶም ዝተመርጹ ህዝቡ ጥራይ እዮም “ኣብ ዝነበሩሉ ቦታታት ብርሃን” ዝነበሮም (ዘጸኣት 10:23)። እዚ ኣብ ኣባይቶም ዝነበረ “ብርሃን”፡ ነቲ ኣብ ሓድሽ ኪዳን ከም “ብርሃን ዓለም” (ዮሃንስ 8:12) ዚግለጽ መድሓኒ ይምስል ነይሩ። እዘን ኣብቲ “ምሉእ ጸልማት” ግብጺ ዝነበራ ኣባይቲ ክንደይ ማራኺ እየን ነይረን? ኣብዚ ናይ ሎሚ ስነ-ምግባራዊን መንፈሳዊን ጸልማት፡ ኣባይትና ክንደይ ማራኺ ክኾና ይኽእላ?
ዮሃንስ፡ የሱስ ነዚ ዓይነት እዚ ከም ዝፈጸሞ ገሊጹ፡ “ብርሃን ሰባት ነበረ ... እቲ ኣብ ጸልማት ዜንጸባርቕ ብርሃን” (ዮሃንስ 1:5) ኢሉ ጸሓፈ። ድሕሪኡ፡ የሱስ ባዕሉ “ጨደረ ... ብርሃን ኰይነ ናብ ዓለም መጺአ እየ፡ እቲ ዜኣምነኒ ዅሉ ኣብ ጸልማት ምእንቲ ኸይጸንሕ” (ዮሃንስ 12:44,46) – ማለት፡ ኣብ ስነ-ምግባራዊን መንፈሳዊን ጸልማት።
ብዙሕ ብርሃን ኣምላኽ እንተ ደሊና፡ የሱስ ከመይ ጌርና ኸም እነጥሪ ይነግረና፡ “ኣነ ብርሃን ዓለም እየ። ዚስዕበኒ ዅሉ ኣብ ጸልማት ኣይኪኸይድን እዩ፡ የግዳስ ብርሃን ህይወት ኪህልዎ እዩ” (ዮሃንስ 8:12)። ካልኦት ከም ዚርእይዎ እንተ ደሊና ኸኣ፡ “ንስኻትኩም ብርሃን ዓለም ኢኹም ... ብርሃንኩም ኣብ ቅድሚ ሰባት የንጸባርቕ” (ማቴዎስ 5:14,16) ከም ዝበለ ኽንዝክር ይግባእ። ብርሃኑ ብርሃንና እዩ። ኣብቲ እንነብረሉ ጸልማት ነንጸባርቕ ኣለናዶ?
