ምምላስ ናብ ጽሑፋት

እያሱ፡ ኣምላኽ ንምውራር ከነኣን ዝመረጾ መራሒ

ዘይፍለጥ
22 ታሕ 2023
11 ዝተሓተ ንባብ

ኢያሱ –
ሓለቓ ምውራር

«ከምቲ ምስ ሙሴ ዝነበርኩ፣ ከምኡ ድማ ምሳኻ ክኸውን እየ። ኣይሓድገካን፣ ኣይከሓድካን ድማ እየ።» — ESV

ኣምላኽ ንሙሴ ቀቢሩ፣ ንወራሲኡ ኢያሱ ድማ ከም ካልኣይ ሓለቓ ሰራዊት የሆዋ ሸይሙዎ ነበረ። ኢያሱ ምስቲ መለኮታዊ ሓለቓ ሰራዊት እግዚአብሔር ቅድሚ ውግእ ኤሪኮ ተራኺቡ ()። ንሱ ነዚ ንፉግ ህዝቢ ናብ ወሳኒ ምውራር ተስፋ ክመርሖ ነበሮ – ዓብዪ ዕዮ!

ሙሴ ብሓንሳብ ብምጥዓስ ንህዝቢ ኣምላኽ ናብ ተስፋ ናይ ምምራሕ መሰሉ ስኢኑ ነበረ፣ ግናኸ ኣብ ታሪኽ እስራኤል ዝነበሮ ተራ ገና ዓብዪ ተግባር ነበረ። ኢያሱ ካልእ ሙሴ ኣይነበረን። ካልእ ሙሴ ኣይክህሉን እዩ። ነቲ ብመንፈስ ዝተጻሕፈ መቓብርኡ ኣንብብ፦ « ሽዑ ኸኣ ከም ሙሴ ዝበለ ነብዪ ኣይተንስአን፣ ንእግዚአብሔር ንገጽ ዝፈልጦ፣ እግዚአብሔር ኣብ ግብጺ ንፈርኦንን ንኹሎም ገላዉኡን ... ኪገብሮ ዝለኣኾ ኹሉ ትእምርትን ተኣምራትን፣ ከምኡ ድማ ሙሴ ዝገበሮ ኹሉ ብርቱዕ ሓይልን ኹሉ ዓብዪ ግብሪ ግርምትን ዝገበረ ከምኡ ዝበለ ኣይተንስአን» ()።

ምኽታል

ግናኸ ኢያሱ ነዚ ዝቕጽል ምዕራፍ ኣብ ታሪኽ እስራኤል ሰብኣይ ኣምላኽ ነበረ። ንሱ ምስ ሙሴ ኣይተነጻጸረን፣ ግናኸ ብገዛእ ፍቓዱን እምነቱን ንዕዮኡ ተገምጊሙ። ዓወታቱ፣ ውድቀታቱን ኣገባብ ኣምላኽን ክንመሃር ንኽእል ኢና።

ሙሴ ብዛዕባ «ቅድሚ ግዜኡ» ምውጻኡ ምስ ፈለጠ (ዘሁልቍ ፤ )፣ ንእግዚአብሔር ብቑዕ ክሰይም ለመኖ። ብርግጽ፣ ኣምላኽ ነቲ ሰብ ቅድሚ መሪጹዎ ነበረ፣ ሙሴ ድማ ኣብቲ 40 ዓመት ምድረበዳዊ ጉዕዞ ኣሰልጢኑዎ ነበረ።

እግዚአብሔር ንኢያሱ ኣዘዘ፣ እዚ ድማ ተስፋ ሂቡ፦ «ብዘሎ ዕድሜኻ ሓደ እኳ ኺቃወመካ ኣይክእልን እዩ ... ነዚ ህዝቢ እዚ ነታ ንኣቦታቶም ክህቦም ዝመሓልኩሎም ኸተወርሶም ኢኻ።» እቲ ትእዛዝ «በርታዕን ደፋርን ኩን» ብዝብል ትእዛዝ ሰለስተ ተደጊሙ ነበረ፣ ምኽንያቱ እግዚአብሔር ኩሉ ምሳኡ ክኸውን እዩ፤ ብዛዕባ ኩሉ ኣምላኽ ብጥንቃቐ ክሕሉ ብዝብል ህጹጽ መጠንቀቕታ ኣርባዕተ ፤ ብተስፋ ብልጽግና ወይ ዓወት ድማ ሰለስተ ተደጊሙ ነበረ ()። እዚኣቶም ብርቱዓት ብዕድል ዝተኣሳሰሩ መረጋገጺታት ነበሩ።

ኣምላኽ ድማ ንህዝቢ ብጸጋ ዝተመልአ መንፈስ ሃቦም። ኢያሱ ቅድሚ ናብ ምእታዎም ምስ ኣዘዞም፣ መለሱ፦ «ዝኣዘዝካና ኹሉ ክንገብር ኢና፣ ናብ ዝሰደድካና ድማ ክንከይድ ኢና። ከምቲ ንሙሴ ብኹሉ ዝተኣዘዝናዮ፣ ከምኡ ድማ ንዓኻ ክንእዘዘካ ኢና። እግዚአብሔር ኣምላኽካ ምሳኻ ይኹን፣ ከምቲ ምስ ሙሴ ዝነበረ» ()። ሙሴ ምስዞም «ጽኑዓት» ህዝቢ ገለ ነበሮ (ዘጸኣት ፤ ,5፤ )፣ ግናኸ ኣምላኽ ነዚ ምጅማር ዝተሓባበር መንፈስ ሃቦም።

እግዚአብሔር ንኢያሱን ንህዝብን ብቕድመ-ሓበሬታ ካብታ ብርቱዕ ዝተዓርደት ከተማ ኤሪኮ፣ ናይ መጀመርታ ዕላማኦም፣ ኣዳልዩዎም። ራሓብ፣ ሓንቲ ኣመንቲ ዝኾነት ፣ ንሰለይቲ ኢያሱ ሓቢኣቶም፣ ከምዚ ድማ ተዛረበት፦ «እግዚአብሔር ነታ ከም ዝሃበኩም እፈልጥ እየ ... ፍርሂኹም ድማ ኣብ ልዕሌና ወዲቑ ... ኩሎም ነበርቲ እታ ድማ ቅድሜኹም ይቕልጥፉ» ()። ብዓወት እስራኤልን ብጥፍኣት ከተማኣን ብምሉእ ዝተረጋገጸት እዛ ኣረማዊት ሰበይቲ ንርሕራሔ ኣምላኽ ተወከለት። ንሳ ንምድሓና ትሃርፍ ነበረት፣ ኣብ እቲ ዝተስፈወ መሲሕ-ኣድሓኒኡ ድማ ኣንቢሩዋ ()። ኢያሱ እዚ ክፈልጦ ኣይክእልን እዩ ነይሩ እኳ እንተኾነ፣ ኣምላኽ ንኹሉ ታሪኽን ንኹሉ ዕድልን ብኸመይ ከም ዝመርሖ ብምርኣይ ንሕና ንሕጎስ። ስለዚ፣ እቶም ብሓደ ኣዝዩ ብሩህ ጸብጻብ ናብ ኢያሱ ተመልሱ።

ምሕላፍ

እቲ ዝቕጽል ስጉምቲ ንብዙሓት እስራኤላውያን ብዝዓለቕ ምሕላፍ ነበረ። ከምዚ ዝኣመሰለ ብድሆታት ንኣምላኽ ንኹነታት ምቁጽጻሩ ንምርኣይ ዕድላት ጥራይ ነበሩ። ግናኸ ቅኑዕ ስርዓት ኣገዳሲ ነበረ። እቶም ንታቦት – ንኣካላዊ ህልውና የሆዋ – ዝጾሩ ኻህናት ቅድሚ ህዝቢ ክኸዱ ነበሮም፣ እቶም ህዝቢ ድማ ታቦት ኣስታት 1,000 ያርድ ንድሕሪት ክስዕቡ ነበሮም። ብተመሳሳሊ፣ ንሕና ብተደጋጋሚ «ንእግዚአብሔር ክንጽበ» ንዝክር (መዝሙር ፤ )። ኣምላኽ ክመርሕ ኣለዎ፣ ንሕና ድማ ንዕኡ ብምስዓብ ጥራይ ንዕወት።

ሽዑ፣ እግሪ እቶም ኻህናት ኣብ ናብ ማይ ምስ ኣተወ «እቲ ኻብ ላዕሊ ዝወርድ ዝነበረ ማይ ደው ኢሉ ኸም ሓደ ደርቢ ደየበ ... እቲ ናብ ባሕሪ ዝወርድ ዝነበረ ድማ ... ተቖርጸ» ()። እዚ ድማ ንሳቶም ብንቑጽ ክሓልፉ ኣኽኢሉዎም፣ ነቲ 40 ዓመት ቅድሚ ዝገበሩዎ ምሕላፍ ዘዘኻኽር፣ ከምኡ ድማ እቲ ኩሉ ዝኽእል ኣምላኽ ገና ምሳኦም ከም ዘሎ፣ ገና ከም ዝመርሖም መረጋገጺ ነበረ።

ድማ ካልእ ደውታ ንተኣምራዊ ጣልቃ ኣምላኽ ንምዝካር። እቲ እንደገና ብነጻ ቅድሚ ምፍሳሱ፣ ወከልቲ እቶም ነገዳት ካብቲ እቶም ኻህናት ገና ደው ኢሎምሉ ዝነበሩ ኣእማን ክወስዱ ተነጊሩዎም፣ ከም መዘከርታ «ንዘለኣለም» ኣብ ገምገም ኤሪኮ ክሰርዑዎም፣ ስለዚ «ደቂኹም ድማ ብድሕሪኡ እንታይ እዩ እዚ ኣእማን እዚ?» ኢሎም ምስ ሓተቱ፣ ንእግዚአብሔርን ንህዝቡን ንምሕላፍ ብኸመይ ከም ዝቖመ ክንገሩዎም ይኽእሉ ()። ንሓይልን ምድሓንን ኣምላኽ ዘዘኻኽሩና ፍጻሜታት ምምልካት – ከምኡ ድማ ምምላኽ ኣገዳሲ እዩ።

ሓደ ድማ ካልእ ስጉምቲ፦ ኩሎም እቶም ግብጺ ዝወጹ ተባዕትዮ ተገዚሮም ነበሩ፣ ግናኸ እቶም ኣብ ምድረበዳ ዝተወልዱ ኣይተገዝሩን ()። ኣምላኽ ንኣብርሃም ከም ዘለኣለማዊ ምልክት ኪዳኑ ምስኡን ምስ ወለዶኡን ሃቦ ( 17)፣ ንሳቶም ድማ ንዘይተለዋዋጢ ተስፋኡን ንመንነቶም ከም ፍሉይ ህዝቡ ኣብ መንጎ ኩሎም ኣህዛብን ብቐጻሊ ንምዝካር። እዚ ኪዳናዊ መንነት እዚ ክሕደስ ነበሮ፣ ነቲ ንኣምላኽ ከም ዝምልኩ ንምዝካር። ከምኦም፣ ንሕና ድማ ንሓቀኛ መንነታና ብቐሊሉ ንርስዕ!

ድሕሪ እግዚአብሔር ከምዚ በለ፦ «ሎሚ ኸኣ ንጸርፊ ግብጺ ኻባኻትኩም ኣርሒቐዮ ኣሎኹ» ()፣ ነቲ ቦታ ድማ ጊልጋል – «ምግልጋል» ኢሉ ሰመዮ። እቲ ግብጺ ዝወጸ ዓመጸን ኣብ ምድረበዳ ሞተን፣ ንምድሪ ተስፋ ድማ ኣይረኣየን። እዚ ፣ ግብጺ ዝተወልደ፣ ንኣምላኽን ንተስፋኡን ብምሉእ ልቡ እንደገና ክጅምር ነበሮ። ንሳቶም ግብጺ ዝኾኑ ዝተገዝሩሉ ጥራይ ነበረ። ኣብዚ ጊልጋል፣ ኣብታ ፣ እቲ ህዝቢ በዓል ፋስጋኦም ኣሐደሱ ()፣ ነቲ ባርነት ምድሓኖም ብምዝካር፣ ኣምላኽ ንበዅሪ ግብጺ ምስ ቀተለ፣ እስራኤላውያን ድማ ነቲ ዝፈሰሰ ደሙ ዝሓለዎም በጊዕ ፋስጋ ይበልዑ ነበሩ (ዘጸኣት )። እዚ ንእስራኤል ከም ፍሉይ ህዝቢ ምውላዱ፣ ከምኡ ድማ ብኣድሓኒኦም ምድሓኖም ዘዘኻኽር ቅዱስ መዘከርታ ነበረ። ድማ ድሉዋት ነበሩ። ሎሚ ክርስትያናት ድማ ንየሱስ፣ ነቲ ባርነት ሓጢኣት ዘድሓነና፣ ንምዝካር ተጸዊዖም ኣለዉ። ብኸምዚ ጥራይ ኢና ኣብዛ ዓለም መንፈሳዊ ንምዕዋት ድሉዋት ንኸውን።

ሓደ ድማ ኣገዳሲ ዝርዝር ንኢያሱ ንምድላው፦ ኣብ ኤሪኮ ምስ ሓደ ምስሊ ዝሓዘ ምስጢራዊ ሰብኣይ ተራኺቡ። ከም ጽቡቕ ሓለቓ፣ ኢያሱ ሓተተ፦ «ንዓና ዲኻ ወይስ ንጸላእትና?» እቲ መልሲ፦ «ኣነ ሓለቓ ሰራዊት እግዚአብሔር እየ። መጺአ ኣሎኹ» ()። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ብዘይ ሓለቓ ኣምላኽ ኣብ ቅድሚት ዓወት ክህሉ ኣይክእልን እዩ። ኢያሱ ብኣምልኾኣዊ ምትሕትና ሰገደ። እቲ ዝሰምዖ ትእዛዝ «ኣጽዋርኩም ወሲድኩም ተጓዓዙ» ኣይነበረን፣ ግናኸ «ጫማኻ ኣውጽእ ... ምኽንያቱ እቲ ደው ኢልካሉ ዘሎኻ ቦታ ቅዱስ እዩ» ()። ንተመሳሳሊ ቃላት ንሙሴ ዘዘኻኽር ነበረ (ዘጸኣት )፣ ኣብ መን ከም ዝሰግድ ድማ ብምሉእ ተረዲኡ – ንሱ እቲ መልኣኽ የሆዋ (ቅድመ-ስጋዌ የሱስ) ነበረ። እቲ «ቅዱስ» ቦታ ፍሉይ ቦታ ኣብ ካርታ ኣይነበረን፣ ግናኸ ንገጽ ምስ ኣምላኽ ምትእኽኻብ ነበረ! ውግኡ ናይ እግዚአብሔር ነበረ፣ ከምቲ ናትና። ዓወት ብትሕቲ መሪሕነቱን ብሓይሉን ጥራይ ይከኣል እዩ።

ምስ ጸላኢና ኣብ እንገብሮ ግጥም፣ ንሓደ ስጉምቲ ቅድሚ ምውሳድና፣ ንርእስና ንስልጣን ቅዱስ ሓለቓ-ሓለቓና ክንሰግድን ክንውፍርን ኣይንኽእልን ኢና። ንሱ እዩ ። ክንእዘዝ ከለና፣ ንዕወት!

ኤሪኮ ምውሳድ

ውግእ ኤሪኮ ፍሉጥ እዩ፣ እኳ እንተኾነ ብብዙሓት ከም ከቢድ ታሪኽ ኣይረኣይን እዩ ምኽንያቱ ዘይከኣል ስለ ዝመስል። ግናኸ ኣምላኽ ታሪኽን ገዛኢ ዩኒቨርስን ብዘይከኣል ነገር ኣይተኣስርን እዩ። ብታክቲክ፣ ኣብ ከባቢ እታ ከተማ ምምልላስ ከም ውጽኢታዊ ወተሃደራዊ ስትራተጂ ኣይመስልን እዩ። ግናኸ እዚ ብዛዕባ ወተሃደራዊ ታክቲክስ ኣይኮነን፣ ግናኸ ኣምላኽ ምውሳድን ነቲ ውጽኢት ድማ ነቲ ክስዓር ዘይከኣል ምሕዳግን እዩ። እቲ ንሓደ ሰሙን ዝቐጸለ ኣብ ከባቢ እታ ከተማ ዝተገብረ ፍሉይ ምምልላስ ንነበርቲ ኤሪኮ ዘይተረድኦም ክኸውን ይኽእል እዩ። ንሳቶም እኳ እንተኾነ ተደናጊሮም፣ ኣብ ገዛእ ወተሃደራዊ ክእለቶም ድማ ተኣማሚኖም ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ኣብ መበል መዓልቲ እቲ ህዱእ ምምልላስ ንከተማ ከቢቡ፣ ቅድሚ ናብ ኣእዛን ዝሰብር ድምጺ መለኸትን ናብ ዘደንጽው ውግእ-ጭድርታ ሰራዊት እስራኤልን ምልዋጡ – ድማ ኢድ የሆዋ ነዞም ናብ ፍርስራስ ኣፍሪሱዎም። እስራኤላውያን ኣብ ልዕሊ እቲ ፍርስራስ ክሓልፉን ንከተማ ክወስዱን ጥራይ ነበሮም።

ምምሃር

ሓደ ሓዘንተኛ ማስታወሻ ናብ ምውራር ኤሪኮ ዝምልከት፣ ንፈተና ከም ዝወደቐን ካብቲ ዝተዘምተ ወርቅን ክቡር ክዳንን ከም ዝወሰደን ይገልጽ። ጥብቂ ኣምላኽ ኩሉ ነገርን ኩሉ ሰብን ኣብ ኤሪኮ ን«» ክውሰን ነበረ ()፣ ብዘይካ ብሩርን ወርቅን ነሓስን ናብ እግዚአብሔር ክኸይድ ነበሮ። ከምቲ ዝረኣናዮ፣ ኣምላኽ ብልክዕ ክኽተሉ ነበሮም። ንጥፋቱ ክኽሕድ ከም ዝጸንዐን ኣምላኽ ከም ዝተሓብአን ኢያሱ ድማ ንዕኡ ከም ዝደለዮን ምርኣይ ክንደይ ሓዘንተኛ እዩ ()። ኣምላኽ ንነገድ ፣ ንቤተሰቡ፣ ንቤተሰቡ፣ ኣብ መወዳእታ ድማ ንኣካን ባዕሉ ምስ ለለየ፣ ስለምንታይ ደው ኢሉ ኣይተናዘዘን ኣይተነሰሐን? ክህሉ ይኽእል ነይሩ። ግናኸ ብህዝቢ ቅድሚ ምግላጹ ህዱእ ኮይኑ ጸንሐ። ንንስሓ ቦታ ኣይነበረን፣ ንናይ ምእማንን ንፍጻሜ ፍርዱን ጥራይ ነበረ። ቤተሰቡን ኩሉ ንብረቱን ምስኡ ከም ዝተፈርዱ ኣስተውዕል – ብኣእማን ተቐጥቂጦም፣ ተቓጺሎም፣ ኣብ ትሕቲ ደርቢ ኣእማን ድማ ተቐቢሮም።

ዓይ ምምሃር

ካልኣይ ሓዘንተኛ ማስታወሻ ኢያሱን ሰራዊቱን፣ ብዓወት ብምሕጓሶም፣ ትምህርቲ ንእግዚአብሔር ከም ዝረስዑ፣ ብኡ ንብኡ ድማ ንናይ ዓይ ንእሽቶ ከተማ ብዘይ ክወስዱ ከም ዝወጹ ነበረ። ኢያሱ ለኣኸ (ነቲ ስትራተጂ ኤሪኮ ደጊሙ)፣ እቶም ድማ ንዓይ ምዕዋት ቀሊል ከም ዝነበረ ተዛረቡ፤ 3,000 ሰባት 600,000+ ሰራዊት እስራኤል ክወስዱዋ ይኽእሉ ነበሩ (ዘሁልቍ )። ግናኸ ብነውሪ ተሳዒሮም፣ 36 ወተሃደራት ድማ ስኢኖም። ኢያሱ ምስ መለኮታዊ ሓለቓ-ሓለቓ ከም ዝተማኸረ ዝገልጽ ነገር ኣይነበረን! ኣብ «ቀሊል» ዓወት ኣብ ኤሪኮ ብምምርኳስ፣ ንናይ ሰባቱ ልዕሊ- ተቐቢሉ፣ ኣዝዩ ኣገዳሲ ድማ ስኢኑ ()። ልዕሊ- ገዛእ- እዩ፣ ገዛእ- ድማ ሞት እዩ።

ቅድሚ ፣ ህዝቢ ኤሪኮ እስራኤል ምስ ቀረበ «ቀልጢፎም» ነበሩ ()። ፣ « ህዝቢ (እስራኤል) ቀልጢፉ ኸም ማይ ኮነ» ()። እቲ ብዛዕባ ንእግዚአብሔር፣ ብዛዕባ እቲ ውግእ ናቱ እምበር ናቶም ከም ዘይኮነ ዝምልከት ትምህርቲ ተረስዐ፣ እቲ ድማ ከም ዝተረጋገጸ ዓወት ዝመስል ዝነበረ ናብ ዘደንጽው፣ ዘቕልጥፍ ስዕረት ተለወጠ።

ሓዘንተኛ ዝኾነ ኢያሱ ከምዚ በለ፦ «ኣየ፣ ዎ እግዚአብሔር ኣምላኽ፣ ስለምንታይ ነዚ ህዝቢ እዚ ብዮርዳኖስ ኣሕሊፍካዮ ... ንምጥፋእና?» ()። ኣምላኽ ንኢያሱ ምብካይ ከም ዘቋርጽ ነገሮ፤ «እስራኤል ሓጢኣት ገይሩ» – ንትእዛዝ ኣምላኽ ብፍቓድ ምጥሓስ ()። ሓጢኣት – ብተፈጥሮኦም ምስኡ ኣዝዮም ዝምችኡዎም ብቐሊሉ ዝረሓቕ – ኣምላኽ ክርሕቕ ዘይክእል በደል እዩ። እቲ ህዝቢ ተለኺፉ ነበረ፣ ሓጢኣት ድማ ክፍታሕ ነበሮ።

ብርግጽ ኣብ እስራኤል ብዙሓት ሓጥኣን ነበሩ፣ ኩሎም ሓጥኣን ስለ ዝነበሩ። ግናኸ እዚ ንፍሉይ ትእዛዝ ብፍሉይ ምጥሓስ ነበረ፣ ብቐጥታ ምስ ምውራር ኤሪኮ ዝተኣሳሰረ፣ እቲ ሓለቓ-ሓለቓ ድማ ሰራዊቶም ክመርሕ ኣይክእልን ነበረ እቲ ሓጢኣት ተሓቢኡን ዘይተቐጽዐን እንተኾይኑ። እዚ ንእስራኤልን ንዓናን ኣዝዩ ኣገዳሲ ትምህርቲ እዩ። ኣብዚ «መዓልቲ ጸጋ» እኳ እንተኾነ ቅድስናን ደረጃታትን ኣምላኽ ኣይተለወጡን።

ሓጢኣት ምስ ተፈትሐ፣ እቲ ህዝቢ እንደገና ብዓወት ንምውራር ክምራሕ ድሉው ነበረ። ንዓይ ከምቲ ንኤሪኮ ዝገበሩዋ ብምሉእ ዓወቱ። ኢያሱ ድማ ንእግዚአብሔር ብምኽባር መሰውኢ ብምስራሕን ንዕኡ ዝቃጸል መስዋእትን መስዋእቲ ሰላምን ብምቕራብን፣ ንሕጊ ንህዝቢ ብምምባብን፣ ከም ዓዋቲ እስራኤል ንብዙሕ ዓመታት ብምቕጻልን ጥንቁቕ ነበረ (ኢያሱ 8-12)። ኢያሱ እሙን ነበረ፣ ብእኡ ድማ ኣምላኽ ንህዝቡ ንብዙሕ ክፋል እታ ቅድሚ ምሟቱ ኣብ ዕድመ 110 ዓመት ክወርሩ መርሖም ()።

ክልተ ሕቶታት

ታሪኽ ኢያሱ ክልተ ሕቶታት ክንሓትት ይዕድመና፦ • ምውራር ኢያሱ እንታይ ተማሂርና? • ንኣገባብ ኣነባብራና ብኸመይ ክቕይሮ እዩ?

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia