የኢየሱስ ሊቀ ካህናት ጸሎት ንምእመናን ዘለዎ ቀንዲ ሓሳባት

መእተዊ

እዛ ጸሎት እዚኣ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ካብ ዚርከባ ዅለን ጸሎታት ፍልይቲ እያ፣ ንክርስትያን ምእመናን ድማ ፍሉይ ምሳሕ ኣለዋ። እዚኣ ድሕሪ እቲ ኣብ ዮሃንስ 13-16 ዚርከብ ትምህርቲ ደገ ሰገነት ብኡብኡ እተዘርበ እያ፣ ከምቲ ኣብ መጀመርታ ዮሃንስ 17 ዚብሎ ዘሎ ድማ፡ «የሱስ እዚ ቓል እዚ ምስ ተዛረበ» (ፍ.1 ESV)። ይሁዳ ኣስቆሮታዊ ንፋሲካ ድሕሪ ምውጻኡ፡ ጐይታ የሱስ ነቶም ዝተረፉ ዓሰርተ ሓደ ሃዋርያት ከም ዚኸይድ ገለጸሎም። ንሳቶም ኣብ ዓለም ኪተርፉ እዮም፣ ንሱ ድማ ናብ ኣቦ ኪምለስ እዩ። እዚ ዜና እዚ ኣጨኒቕዎም ነበረ። ግናኸ ብዛዕባ መንፈስ ቅዱስ ዝሃቦም ሓበሬታን ኣብዚ ሓድሽ ኩነታት እዚ ብኸመይ ኪነብሩ ኸም ዘለዎም ዝሃቦም መምርሒታትን ኣረጋጊጽዎም። ጐይታ የሱስ ንዘረባኡ ብፍላይ ምእንትኦም ብምጽላይ ደምደሞ፣ እዚ ድማ ብሓቂ ከም ዚሓልየሎም የርኢ። ስለዚ፡ እዛ ፍልይቲ ጸሎት እዚኣ ብዙሕ ግዜ «ጸሎት ሊቀ ኻህናት ምልጃ» ተባሂላ ትጽዋዕ።

ከም ኣምላኽ ወዲ፡ ምስ ኣምላኽ ኣቦ ማዕረ ዝዀነ፡ ጐይታ የሱስ ኵሉ ግዜ1 ንኣቦኡ ይሓትት ነበረ። ስለዚ፡ ኣብቲ ኣብ ዮሃንስ 17 ተመዝጊቡ ዚርከብ ጸሎቱ ኸምዚ ንርኢ፡

• ወዲ ምእንቲ ርእሱ ሓተተ (ፍ.1-5)።
• ወዲ ምእንቲ ሃዋርያት ሓተተ (ፍ.6-19)።
• ወዲ ምእንቲ ዅሎም ክርስትያን ምእመናን ሓተተ (ፍ.20-26)።

እቶም ካልኦት ሰለስተ ኣርእስቲ እዚኣቶም ነዘን ክፍሊ እዚኣተን ኪምርምሩ እዮም። ይኹን እምበር፡ ኣብ መእተዊና ገለ ኣገደስቲ ጭብጥታት ኣብዛ ጸሎት እዚኣ ኽንርኢ ኢና።

ኣቦ

እቲ ኣቦ ዚብል ስም፡ ኣብ ጸሎቱ ክልተ ሳዕ እተጠቕሰ (17:11-12)፡ ኣብ ዮሃንስ 13-17 ብዛዕባ ሓድሽ ርክብ ደቀ መዛሙርቱ ምስ ኣምላኽ ዘሎ ትምህርቲ ጐይታ ማእከላይ ጭብጢ እዩ። ኣቦ ብምግላጽ፡ እቲ ኣቦን ወድን ዚነብሩሉ ዘለኣለማዊ ርክብ ኣምላኽ ንደቀ መዛሙርቲ ተገሊጹሎም።

ስም ሰብ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ንባህርይ እቲ ሰብ2 ይገልጽ፣ ስም ሰብ ኣምላኽ ግና መን ምዃኑ ይገልጽ። ብወዱ የሱስ ክርስቶስ ኣምላኽ ሕጂ ብባህርዩ ብሓቂ ከም ዘሎ ይፍለጥ፡ «ኣምላኽ ፍቕሪ እዩ» (1 ዮሃንስ 4:16)። «እቲ ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ዘሎ ሓደ ወዲ፡ ንዕኡ [ብምሉኡ] ገሊጽዎ» (ዮሃንስ 1:18 NKJV)።

ጐይታ የሱስ ኣብ ጸሎቱ ሽዱሽተ ሳዕ ንኣቦ ብቐጥታ ተዛሪብዎ፡

• «ኣቦ» (ፍ.1,21,24) – ከም ወዲ፡ ብቐጥታ ንኣቦኡ ብጥብቂ ርክቡን ፍቕሩን ተዛሪብዎ።
• «ኦ ኣቦ» (ፍ.5) ወይ «ንስኻ ኣቦ» (JND) – ንኣቦኡ ከም ማዕረኡ ኣብ ኣምላኽነት ብሓይሊ ተዛሪብዎ።
• «ቅዱስ ኣቦ» (ፍ.11 ESV) – ሃዋርያት ካብ ርኹስን ሓጥእን ዓለም ከም እተጸውዑ ይፈልጥ ነበረ፣ ግናኸ ከምቲ ንሕና ሎሚ ዘለናዮ ኣብኣ ኪነብሩ ነበሮም። ከም ቅዱሳን፡ ኵሎም ምእመናን ካብ ዓለም ብግብሪ ኺፍለዩ የድልዮም።
• «ጻድቕ ኣቦ» (ፍ.25) – ንዓለም ዝገበሮ ምዘናኡ፡ ንኣቦን ንርእሱን ብዝገበሮ ኣተሓሕዛ ዘይጻድቕ ምዃኑ እዩ (ምልከት 15:21-25)።

ፍቕሪ

ምግላጽ ስም ኣቦ፡ ነቲ ንመለኮታዊ ርክብ ኣቦን ወድን ዚግባእ ዘለኣለማዊ ፍቕሪ የጠቓልል። ወዲ ምስ ኣቦኡ ከም ማዕረኡ ኺዛረብ ይኽእል እዩ፣ ከመይሲ ንሱ ንዘለኣለም ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ይነብር ወይ ይቕመጥ (1:18)። ጸሎቱ ብምግላጽ ደምደመ፡ እዚ በረኸትን ጥብቂ ፍቕርን – እቲ ዚረኽቦን ዚጥዕሞን ፍቕሪ ኣቦ – ንህዝቡ ዘለኣለማዊ ግደ እዩ (17:26)። ፍቕሪ ኣቦ ንዕኡ ኻብ ምምስራት ዓለም ቅድሚ ምዃኑ ድማ፡ ንሳቶም ኣብቲ ንሱ ዘለዎ ኺህልዉ ኸም ዚኽእል ዝገበሮ ምኽንያት እዩ (ፍ.24)።

ሃበ፡ ሃበን ተዋህበን

ምእመናን ብዛዕባ እቲ ኣምላኽ ዚህቦ ምሃብ ግብሪ ፍቕሩ ምዃኑ ይፈልጡ እዮም። «ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈቐራ፡ በቲ ሓደ ወዱ ዝኣመነ ዅሉ ኸይጠፍእ፡ የግዳስ ናይ ዘለኣለም ህይወት ኪረክብሲ፡ ንወዱ በጃ ሃበ» (3:16)። እዚ ሓሳብ እዚ ኣብ ዮሃንስ 17 17 ሳዕ ተገሊጹ ኣሎ፡

• ኣቦ ንወዱ ይህብ፡ ከመይሲ ንዘለኣለም ይፈትዎ እዩ እሞ፡ ብዅሉ እቲ ዝሃቦ ድማ ይኣምኖ እዩ (ፍ.2,4,6-9,11-12,22,24)።
• ወዲ ንሰዓብቱ ብዙሕ ነገር ይህብ፡ ከመይሲ ኣቦ ንሳቶም ንዕኡ ሂብዎም እዩ (ፍ.2,8,22)።

እቶም ብኣቦ ንወዲ እተዋህቡ

ዮሃንስ ኣብ ወንጌሉን ብብዙሕ መገድታትን ብጐይታ ዝኣመኑ ሰባት ገሊጽዎም። ብእምነት ኣብቲ ሓቀኛ ብርሃን፡ ንሳቶም «ደቂ ኣምላኽ» እዮም፣ ብመለኮታዊ ልደት ድማ ኣካል ስድራቤቱ ዀይኖም (1:12-13)። ዮሃንስ 6:37 ንሳቶም «ዅሉ እቲ ኣቦ ዚህበኒ» ከም ዝዀኑ ይገልጽ። ኣብ ፍቕዲ 39-40, 44-45 ከምኡ’ውን 54፡ ዘለኣለማዊ ድሕነት ምእመናን የተኣማመን። ወዲ ነዚ ሓቂ እዚ ኣብ ምዕራፍ 10 ደጊሙ ኣጕሊሕዎ፡ ሽዑ ንሳቶም «ናተይ» (ፍ.14) ከምኡ’ውን «ኣባጊዔይ» (ፍ.27) ኢሉ ጸዊዕዎም። ድርብ ድሕነት እውን ኣሎ፡ ከመይሲ ንሳቶም ናይ ኣቦኡን ናቱ እዮም (ፍ.28-30)። ኣብ መጀመርታ ትምህርቲ ደገ ሰገነት፡ እተጠቕመሉ ቃል «ናቱ» እዩ። ግናኸ ኣብ ትንፋስ መለኮታዊ ፍቕሪ ኣብ ዮሃንስ 17:6፡ ወዲ ንኣቦ፡ ንሳቶም እቶም3 ኣቦኡ ኻብ ዓለም ዝሃቦ ሰባት ምዃኖም ገሊጹ። ንሳቶም ብዘለኣለማዊ ዕላማኡን ብልዑል ምርጫኡን ጸጋኡን ናይ ኣቦ ጥሪት ከም ዝነበሩ ኽንብል ንኽእል ኢና።

ዮሃንስ 3:35 ከምኡ’ውን 5:20 ነቲ «ኣቦ ንወዲ ይፈትዎ» ዚብል ዘለኣለማዊ ሓቂ የፍልጡ። ግናኸ ብዛዕባ እዚ ዘለኣለማዊ ርክብ እዚ ዘገርም ሓቂ፡ ኣቦ ንምእመናን ንፍቕሩ ንወዱ ንምግላጽ ዚኸውን ስጦታ ጌሩ ይርእዮም! ወዲ ንዓና ኻብ ኣቦኡ ዝረኸቦ ፍሉይ ፍቕሪ ስጦታ ጌሩ ይርእየና፡ ከምቲ እቲ «ንሳቶም ንዓኻ ሂብካኒ» (17:2,6,9,24) ከምኡ’ውን «ናታትካ ነበሩ» (ፍ.6) ዚብል መደጋገሚ ቓላት ዜርእዮ። ነቲ ዘገርም መደጋገሚ ፍቕዲ 9-10 ኣስተብህል፡ «ናታትካ እዮም እሞ። ኵሉ ናተይ ናትካ እዩ፡ ናትካ ድማ ናተይ እዩ፡ ኣነ ድማ ብኣታቶም እምገስ።» ብተወሳኺ፡ ንሱ ብዓለም እተነጽገሉ ኺምገሰሉ ዚኽእል መገዲ ኪዀኑ ምዃኖም ገሊጹ።

ወዲ ኣብ ዓለም ምስኦም ከሎ ንሃዋርያት ፍሉይ ሓልዮት ገይሩሎም ነበረ። ንሱ፡ እቲ እተላእከ፡ ስም ኣቦ ንሳቶም ኣፍሊጥዎም ነበረ (ፍ.26)። ሓቀኛ ባህርይ ኣምላኽ ኣቦ ኣብ ግብሪ ጐይታኦም ተራእዩ (ፍ.4)፡ ብቓላቱ ድማ ተገሊጹ (ፍ.8,26)። ንቓል ኣቦ ሓልዮምዎ ነበረ (ፍ.6)። ወዲ ንፍቓድ ኣቦ ንሳቶም ገሊጽሎም ነበረ (ፍ.8,14)። ንሳቶም ድማ ንኣቦ ከም ምንጪ ኵሉ እቲ ወዲ ዝነበሮ ነገራት ኪርድእዎ ኸምኡ’ውን ካብ ቅድሚ ኣቦ ከም ዝመጸ ኺኣምኑ መጺኦም ነበሩ (ፍ.7,8)።

ኣብ ፍቕዲ 20 ጐይታ ንሃዋርያትን ንዅሉ እቲ ብምስክርነቶም ዚኣምን ሰብን ብሓደ ኣኪብዎም። ካብ ጴንጠቆስጠ ኽሳዕ ምምጻእ ክርስቶስ ዘሎ ዅሉ ክርስትያን ስድራቤት «ናቱ» እዩ። እቲ ቐዳማይ ምዕራፍ ዮሃንስ ንናቱ ኸም ኵሎም እቶም ብስሙ ብምእማን ኣካል ስድራቤት ኣምላኽ ዝዀኑ ይገልጾም (ፍ.11-13)። ንሳቶም «ኣሕዋቱ» እዮም። ስለዚ፡ ዮሃንስ 13:1 «ንናቱ እቶም ኣብ ዓለም ዝነበሩ ፈቲዩ፡ ክሳዕ መወዳእታ ፈተዎም»4 ዚብል ዘገርም ኣይኰነን። ፍቕሩ ንሳቶም ክሳዕ መወዳእታ ወይ ክሳዕ ወሰን ይጸንዕ – ብዅሉ እዚ ህይወት እዚ ኣብ ምድሪን ናብ ዘለኣለምን!

ዓለም

ኣብ ዮሃንስ 17 19 ሳዕ «ዓለም» ዚብል ቃል ኣሎ፣ እዚ ድማ ንጐይታ ብዛዕባ እቲ ንምእመናን ዜምጽኦ ስግኣታት ዘለዎ ፍልጠት የጕልሕ። ሓልዮት ጐይታ ኣብ ፍቕዲ 11, 14 ከምኡ’ውን 15 ተርእዩ ኣሎ፣ ስለዚ ድማ ን«ቅዱስ ኣቦኡ» ጸዊዕዎ (ፍ.11)።

ሓድሓደ ግዜ ኣብ ወንጌል ዮሃንስ፡ ከምቲ ኣብ 1:9-10 ዘሎ፡ «ዓለም» ማለት እታ እንነብረላ ፕላኔት ምድሪ እያ። እቲ ኣብ ፍቕዲ 10 ዘሎ ካልኣይ ኣጠቓቕማ «ዓለም» ብንጹር ኣብ ምድሪ ዚነብሩ ሰባት ማለት እዩ፡ ከምቲ ዮሃንስ 3:16 እውን ዜርእዮ። ይኹን እምበር፡ ኣጠቓቕማ «ዓለም» ኣብ ምዕራፋት 13-17 ካብ ሰባት ንላዕሊ ማለት እዩ። እቲ ቃል ንዅሉ ስርዓት ህይወት ደቂ ሰብ ዚገልጽ ትርጉም ይወስድ፡ እዚ ድማ ኵሉ ግዜ ንኣምላኽ ይጻረር፡ ንዘይፍርሃ ኣምላኽ ይፍጽም፡ ብጐይታ የሱስ ክርስቶስ ድማ ኣይኣምንን። ኣብ 1 ዮሃንስ 2:15-17፡ ዮሃንስ እዛ «ዓለም» እዚኣ ንኣቦ ተጻራሪት ወይ ብቐጥታ ተቓራኒት ምዃና ገሊጹ፣ ኵሉ ግዜ ንዕኡ ትጻረር። ብሓቂ፡ ንዕኡ ብንጥፈት ትዕመጽ እያ፡ ንዕኡ ዘለዋ ጽልኢ ድማ ኣርእያ እያ (ዮሃንስ 15:24)።

ጐይታ ጽልኣኣ ናብ ህዝቡ ኸም ዚምራሕ ስለ ዝፈለጥ (17:14)፡ ምእመናን ካብ ሓያልን መበላሽውን ጽልዋታታ ኺሕለዉ ብፍላይ ጸለየ (ፍ.15-17)። ምእመናን ኣብ ጽቡቕ ስም ኣቦ ኺሕለዉ እውን ጸለየ፡ ከመይሲ ዝዀነ ይኹን ፍቕሪ ንዓለም ብግብሪ ወይ ብዘንገብሮ፡ ንፍቕሪ ኣቦ ኻብ ምጥዓም ይዓግተና።

ክብሪን ምምጋስን

ብዙሕ ካብቲ ወዲ ዝሓተቶ ንምርዳእ፡ ትርጉም እዘን ክልተ ቓላትን ካልኦት ምስአን ዚተሓሓዙ ቓላትን ኪንፈልጥ የድልየና፡

• «ክብሪ» ማለት ምግላጽ ልዑልነት እዩ። ኣብ ዮሃንስ 17፡ እዚ እተገለጸ ባህርያት ኣቦን ወድን እዩ፡ እዚ ድማ ኣኽብሮት፡ ክብርን፡ ልዑል ክብሪን፡ ምልዕዓልን፡ ብሩህ ግርማን፡ ዓብዪ ስምን፡ ግርማን፡ ውብየትን፡ ኵሉ ዓይነት ምስጋናን ኣምልኾን ንኣታቶም ዚወሃብ የጠቓልል።
• «ምምጋስ» ማለት ሓቀኛ ልዑልነት ሰብ ኪግለጽ ምግባር እዩ – ብኻልኦት ኪርአ፡ ኪርድእ፡ ኪድነቕ።

ክብሪ ኣምላኽ እቲ ጭብጢ ኸኣ፡ ምስቲ «ኣምላኽ ብርሃን እዩ፡ ጸልማት ከኣ ብእኡ የልቦን» ከምኡ’ውን «እቲ ሓቀኛ ብርሃን ድሮ የብርህ ኣሎ» ዚብል ሓቂ ብጥብቂ ዚተሓሓዝ እዩ (1 ዮሃንስ 1:5, 2:8)። ስለዚ፡ ዕላማ እዛ ጸሎት እዚኣ ኣብ ዮሃንስ 17 ብሰለስተ መገዲ ኺርአ ይኽእል እዩ፡

• ኣቦ ብወዲ ኺምገስ (ፍ.1-5)።
• ወዲ ብምእመናን ኺምገስ (ፍ.6-19)።
• ምእመናን ብወዲ ኺምገሱ (ፍ.20-26)።

ነዘን ክፍሊ እዚኣተን ክንሓልፈን ከለና፡ ሸውዓተ ክብሪታት ክንረክብ ኢና፡

• ክብሪ ጐይታ ከም ወዲ፡ ግናኸ ሕጂ እውን ከም ሰብ፡ ኣብ የማን ኣምላኽ ተቐሚጡ (ፍ.1)።
• ቀጻሊ ክብሪ ኣቦ፡ ከመይሲ ወዱ ንምእመናን ዘለኣለማዊ ህይወት ይህብ (ፍ.1-3)።
• ክብሪ ኣቦ ብዝተፈጸመ ዕዮ ወዱ ኣብ ምድሪ ዝመጸ (ፍ.4)።
• ግላዊ ክብሪ ኣምላኽነት ወዲ (ፍ.5)።
• ሞራላዊ ክብሪ ጐይታ የሱስ ኣብ ደቀ መዛሙርቱ ዚንጸባረቕ፡ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ኺነብሩ ኸለዉ (ፍ.10)።
• እቲ ምእመናን ብጐይታ እተዋህቦም ክብሪ፡ ንዕኡ ብግቡእ ኪምስክሩሉ ምእንቲ ኺኽእሉ (ፍ.22)።
• ሰማያዊ ክብሪ ወዲ (ፍ.24)።

ጐይታ ምእንታኻ ከም ዝጸለየ ዘኪርካ ልብኻ የባራት!

መወከሲታት

1. እቲ ESV ኣብ ፍቕዲ 15 ከምኡ’ውን 20 «ሓትት» ይጥቀም፡ ኣብ ፍቕዲ 9 ግና «ጸሊ» ንምትርጓም እቲ ግሪኻዊ ቃል erotao?።
2. «ከም ስሙ ኸኣ ንሱ እዩ። ስሙ ናባል እዩ፡ ዕሽነት ድማ ምስኡ እዩ» (1 ሳሙኤል 25:25)።
3. እዞም ሰባት እዚኣቶም እቶም ኣብታ ለይቲ ኣብ ደገ ሰገነት ምስኡ ዝነበሩ ዓሰርተ ሓደ ሃዋርያት እዮም። ግናኸ ንሳቶም ንዅሎም እቶም ኣብ ህዝባዊ ኣገልግሎቱ ዝኣመኑ ሰባት ወከልቲ ነበሩ። ኵሎም ክርስትያን ምእመናን ኣብዚ ጉጅለ ደቂ ሰብ እዚ ተኻቲቶም እዮም (ፍ.20)።
4. እቲ ን13:1 ዝተዋህበ መወከሲ JND፡ «እቲ ምሉእ ሓይሊ እዚ ኣገላልጻ [መወዳእታ] ... [ብቐጥታ] ንግዜ [ኣይኰነን]፡ ግናኸ ኵሉ ነገር ምፍጻም ... ተሓቢሩ ኣሎ» ይብል።