ንእሙን ክርስትያን ዝኸውን ኣርኣያታት
“ከም ጽቡቕ ወተሃደር ክርስቶስ የሱስ ኴንካ ምሳይ መከራ ተጸወር። ሓደ እኳ ወተሃደር ኣብ ኣገልግሎት ከሎ፡ ነቲ ዝመልመሎ ኸሐጕሶ ምእንቲ፡ ብናይዛ ዓለም እዚኣ ንብረት ኣይጠፍርን እዩ። ከምኡውን ሓደ እኳ ኣትሌት እንተ ተወዳደረ፡ ብሕጊ እንተ ዘይተወዳዲሩ፡ ሽልማት ኣይረክብን እዩ። እቲ ጻዕራም ሓረስታይ ድማ፡ ካብ ፍረታት ቀዳማይ ግደኡ ኺረክብ ይግባእ።” 2 ጢሞቴዎስ 2:3-6 NASB
ካልኣይ ጢሞቴዎስ ካብ ሃዋርያ ጳውሎስ ዝረኸብናዮ ናይ መወዳእታ መልእኽቲ እዩ። ኣብ 66 ድ.ክ. ንጢሞቴዎስ ተጻሒፉ። ስደት ሮማውያን ንክርስትያናት ድሮ ጀሚሩ ነይሩ። ንጉስ ኔሮ ንዓብዪ ሓዊ ናይ 64 ንክርስትያናት ወቒሱ፡ ንብዙሓት ካብኦም ናብ ኣሬና ንኣራዊት ንምድርባይ ከም ምኽንያት ተጠቒሙሉ። ኔሮ ንክርስትያናት ከም ሰብኣዊ ቐንዴል ተጠቒሙ ንስፖርታዊ ውድድራት ኣብ ንጉሳዊ ኣታኽልቲ ከም ዘብርህ ተመዝጊቡ ኣሎ። በዚ ግዜ እዚ፡ ጳውሎስ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ሞት ይጽበ ነይሩ (2 ጢሞቴዎስ 4:6-7)። ካብ ሓደ ቤት ማእሰርቲ ኣብ ሮማ፡ ጳውሎስ ናይ መወዳእታ መልእኽቱ ንጢሞቴዎስ፡ ኣብ እምነት “ፍቑር ወዱ” (2 ጢሞቴዎስ 1:2፤ ፊልጲ 2:19-22) ጸሓፈ።
ጢሞቴዎስ ብኣገልግሎት ጳውሎስ ኣስታት 20 ዓመት ቅድሚኡ ናብ ጐይታ መጺኡ ነይሩ፡ ምናልባት ድማ ወዲ ንእስነቱ ከሎ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ፡ መንፈሳዊ ሓው-ወዲ ርክብ ኣብ መንጎ ጳውሎስን ጢሞቴዎስን ተፈጢሩ ነይሩ። ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ዓበይቲ ትምህርቲ እምነት መሃሮ። ጢሞቴዎስ ንጳውሎስ ኣብ ሚስዮናዊ ጉዕዞታት ኣሰንዖ። ጢሞቴዎስ ኣብ ገጽ መከራን ስደትን ኣይገደፈን። ጳውሎስ ኣብ ቂሳርያ ካብ 58-60 ኣብ ቤት ማእሰርቲ ከሎ ኣይተስፋቐረን (ግብሪ ሃዋርያት 23-26)። ጳውሎስ ከም እሱር ናብ ሮማ ምስ ተላእከ ናብ ቤቱ ኣይሃደመን። ጳውሎስ ኣብ ሮማ ካብ 61-63 ኣብ ትሕቲ ማእሰርቲ ከሎ ናብ መንፈሳዊ ኣቡኡ ቀሪቡ ጸንሐ (ግብሪ ሃዋርያት 27-28)።
ጳውሎስ ካብ ቀዳማይ ማእሰርቱ ከም ዝተፈትሐን ካብ 63-65 ሚስዮናዊ ጉዕዞታቱ ከም ዝቐጸለን ፍጹም እርግጸኛ እዩ። ጢሞቴዎስ ከም ሓደ ካብቶም እሙናት መሓዙት ጳውሎስ ከይዱ። ቅድሚ ብሮማውያን ምምላሱ፡ ጢሞቴዎስ ብሃዋርያ ኣብ ኤፌሶን ንምጽናሕ ተመዲቡ ነይሩ፡ ኣብኡ ንቤተ ክርስትያን ንምሕጋዝ። 2 ጢሞቴዎስ 1:4 በዚ ግዜ እዚ ንዕንባባዊ ምፍልላይ ኣብ መንጎ ጳውሎስን ጢሞቴዎስን ክጠቅስ ይኽእል እዩ። ጳውሎስ ጉዕዞታቱ ቀጸለ፡ ከም እሙን ኣቦ ድማ ቀዳማይ መልእኽቱ ንጢሞቴዎስ ብመሰጋገሪን ምትብባዕን ጸሓፈ። ኣብ ዝኸዶ ቦታ ኣብ መላእ ግዝኣት፡ ወንጌል፡ የሱስ (ዘይኮነስ ቄሳር) ጐይታ ምዃኑ ብድፍረት ይእውጅ ነይሩ። ብርግጽ ጳውሎስ እንደገና ተኣሲሩ ናብ ሮማ ቅድሚ ምልኣኹ ብዙሕ ግዜ ኣይወሰደን። ከም ገበነኛ ተኣሲሩ፡ ንፍርዱ ንምጽባይ ናብ ቤት ማእሰርቲ ተኣትወ (2 ጢሞቴዎስ 1:16፤ 2:9)። ኣብታ ዝሑልን በይናዊትን ቤት ማእሰርቲ፡ ጳውሎስ ቅድሚ ምሟቱ እንደገና ንእሙን ጢሞቴዎስ ንምርኣይ ይናፍቕ ነይሩ (2 ጢሞቴዎስ 1:4፤ 4:9)። ጢሞቴዎስ ቅድሚ ጳውሎስ ምምስካሩ ናብ ሮማ በጺሑ እንተኾይኑ ኣይንፈልጥን። እሙን ልምዲ ጳውሎስ 2 ጢሞቴዎስ ምስ ጸሓፈ ብኡብኡ ብእምነቱ ብየሱስ ክርስቶስ ከም ዝተቐንጸለ የመልክት።
በቶም ናይ መወዳእታ መዓልታት ኣብ ቤት ማእሰርቲ፡ ጳውሎስ ንቕድሚት ንእሽቶ ቤተ ክርስትያን ዘሎ ከቢድ መገዲ ኣስተንተነ። ካብ ወጻኢ ዝመጽእ ዝያዳ ኣካላዊ ስደት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብ ውሽጢ ድማ መንፈሳዊ ምውዳቕ ክህሉ እዩ (2 ጢሞቴዎስ 3)። ድሮ ብዙሓት ካብቲ ጳውሎስ ዝሰብኮ ዝነበረ ምሉእ መልእኽቲ ርሒቖም ነይሮም (2 ጢሞቴዎስ 1:15)። በዚ ትንቢታዊ ኣፍልጦ፡ ጳውሎስ ናይ መወዳእታ መልእኽቱ ንጢሞቴዎስ ጸሓፈ፡ ኣብ እምነት ጸኒዑ ንኽጸንሕ እናተባብዖ። ብዘይገድስ እቲ ዝመጽእ ዝነበረ ስደትን ስሕተትን፡ ጢሞቴዎስ “ቃል ስበኽ”ን “ኣገልግሎትካ ፈጽም”ን ተባሂሉ ተነግሮ (2 ጢሞቴዎስ 4:1-5)። ጳውሎስ ንጹህን ምሉእን ወንጌል የሱስ ክርስቶስ ብእሙናት ክርስትያናት ከም ጢሞቴዎስ ከይተቐየረ ወይ ከይተዳኸመ ክቕጽል ይሓስብ ነይሩ (2 ጢሞቴዎስ 1:13-14፤ 2:1-2)። ነጥቢ ናይ ጢሞቴዎስ ኣገዳሲ ሓላፍነት ንምርግጋጽ፡ ጳውሎስ ንወዱ ብዙሓት ኣርኣያታት ንኽስዕብ ሃቦ። እዞም ኣርኣያታት ናይ እሙን ክርስትያን ኣብ 2 ጢሞቴዎስ 2 ይርከቡ።
ርክባት ኣቦ-ወዲ
ቅድሚ ናብ ኣርኣያታት ምቕጻልና፡ ነቲ ኣገዳሲን ተግባራዊን ትምህርቲ ናይ ርክብ ኣቦ-ወዲ ኣብ መንጎ ጳውሎስን ጢሞቴዎስን ንርአ። ዝዓብዩ ክርስትያናት “ጳውሎሳት”ን “ጢሞቴዎሳት”ን የድልዮም። ርክባት ጳውሎስ-ጢሞቴዎስ ሓጋዝን መጽሓፍ ቅዱሳዊን እዮም። ኣብ ህይወትካ ጳውሎስ ኣሎዶ? እንተዘይብልካ፡ ሓደ ዝበሰለ ክርስትያን ንኽምክርካ፡ ንኽምህረካን ብቐጻሊ ንኽጽልየልካን ድሌት ዘለዎ ድለ (2 ጢሞቴዎስ 1:3)።
ሓደ ወይ ክልተ ንኣሽቱ “ጢሞቴዎሳት” ኣብ እምነት እተዕብዮም ኣለዉኻዶ? ኣምላኽ ነቲ ንእሽቶ ክርስትያን ኣብ ቤት ትምህርትኻ፡ ከባቢኻ ወይ ቤተ ክርስትያን መንፈሳዊ ኣቦ (ወይ ኣደ) ንምዃን ፍሉይ መሰል ሂቡካ ኣሎ።
ኣብ 2 ጢሞቴዎስ 2:3-6 ሰለስተ ኣርኣያታት ንዝዓቢ ክርስትያን ንኽስዕብ ንረክብ፡ ወተሃደር፡ ኣትሌትን ሓረስታይን። ነፍሲ ወከፍ ካብዞም ኣርኣያታት ሓደ ፍሉይ ገጽ ናይ ህይወት እሙን ክርስትያን የርእየና፡ ንሕና ድማ ክንስዕቦ ኣሎና። ኣምላኽ ነዞም ኣርኣያታት ብዘይ ስርዓት ኣብ ቃሉ ኣይገበሮምን፡ ንምውሳኽ ጥራይ! ነፍሲ ወከፍ ኣርኣያ ኣብኡ ዘሎ፡ ኣምላኽ ኣብ ህይወት ክርስትያን ክርእዮ ዝጽበዮ ነገር ንምርኣይ እዩ።
እቲ ወተሃደር
እቲ ኣብ ኣርኣያ ወተሃደር ዘሎ ቁልፊ መስዋእቲ እዩ (2:3-4)። እዚ “ንዓለም ንምርኣይ ናብ ሰራዊት ዝኣቱ” ኣሜሪካዊ ወተሃደር ኣይኮነን፡ የግዳስ ነቲ ንንጉሱ ንምሕጓስ ኩሉ ዝሰወአ ሮማዊ ወተሃደር እዩ። እቲ ጽቡቕ ወተሃደር ንቐሊል ህይወት፡ ንዝተረጋገጸ ህይወትን ንናጻ ህይወትን ሰዊኡ። ጳውሎስ ብርግጽ ነዚ ኣርኣያ ብህይወቱ ምሉእ ናይ መስዋእቲ ኣገልግሎት ንጐይታ ኣማሊኡ። ሕጂ ወተሃደር ጢሞቴዎስ ድማ ከምኡ ንኽገብር ተባብዐ። ኣምላኽ ድማ ኣብ ህይወት ኩሉ ክርስትያን ገለ መስዋእቲ ክርእይ ይጽበ።
ነዚ ኣርኣያ ንኸነድንቖ ጥራይ ኣይሃበናን፡ የግዳስ ንኽንስዕቦ እዩ። ህይወት ምቾት፡ ድሕነትን ነጻነትን ናይ ጽቡቕ ወተሃደር የሱስ ክርስቶስ ኣይኮነን። እቲ እሙን ክርስትያን ገለ ካብ ግዜኡ ንምስዋእ ድሌት ክህልዎ ኣለዎ። ዓበይቲ ባንክታት ገንዘብን ዓለማዊ ስራሓትን ምድራዊ ድሕነት ከምጽኡ ይኽእሉ እዮም፡ ግን ምልክታት ወተሃደራት ኣብ ሰራዊት ጐይታ ኣይኮኑን። ጽቡቕ ወተሃደር “ናይ ገዛእ ርእሱ ነገር” ኣይገብርን፡ የግዳስ ነጻነቱ ሰዊኡ ንኣዛዚኡ ይግዛእ። ንሕና መስዋእቲ ንምግባር ድሌት ዘለና ወተሃደራት ዲና?
እቲ ኣትሌት
እቲ ኣብዚ ዝጥቀስ ዘሎ ፍሉይ ኣትሌት ግሪኻዊ ማራቶን ሯጻይ እዩ (2:5)። እዚ ኣትሌት ንግሪኻዊ ውድድራት (ናይ ሎሚ ኦሎምፒክ ውድድራት ቀዳማይ) ክሰልጥን ከሎ፡ ህይወት ስነ-ስርዓት የድልዮ ነይሩ። ሰዓታትን ሰዓታትን ምሩጽን ስነ-ስርዓታዊ ኣነባብራን እቲ ኣትሌት ብዓወት ንኽወዳደር የድሊ ነይሩ። እቲ ሎሚ ዘሎ ሓያል ኣትሌት ስነ-ስርዓታዊ ስልጠና እንታይ ምዃኑ ይፈልጥ። እቲ ተግባራዊ ትርጉም ግልጺ እዩ። ኣብ ክርስትያናዊ ህይወትና ስነ-ስርዓት ክህልወና ኣለዎ። ሕግታት ስልጠና፡ ንኣብነት፡ ንቓል ኣምላኽ ንምንባብን ንምጽላይን ኩሉ መዓልቲ ንግሆ ምትንሳእ የጠቓልል። ቅዱስ ጽሑፍ ምሓዝን እምነትና ምስ ዘይክርስትያናት ምምቕቓልን ድማ ጥዑይ ስነ-ስርዓት የጠቓልል። ብዙሓት ካባና “ኣብ ዘይጥዑይ ኩነታት” ኢና ዘለና፡ ምኽንያቱ ኣብ ስልጠናና ስነ-ስርዓት ስለ ዘይብልና።
እቲ ኣትሌት ኣብ ስልጠና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣብ ምሩጽ ድማ ስነ-ስርዓት ክህልዎ ኣለዎ። ብሕግታት ውድድር ከምኡውን ብሕግታት ስልጠና ክወዳደር ኣለዎ። ሓደ ግሪኻዊ ሯጻይ ናብቲ ብህዝቢ ዝመልአ ስታድዩም ኣትዩ ነቲ ናይ መወዳእታ ዙርያ ናይቲ ነዊሕ ማራቶን ምሩጽ ንምፍጻም እሞ ንሕሰብ። ናብቲ ናይ መወዳእታ ምጥዋይ ምስ በጽሐ፡ ካብቲ ቀዳማይ ሯጻይ 25 ያርድ ድሕሪት እዩ ዘሎ። ክሰግሮ ከም ዘይኽእል ይፈልጥ፡ ስለዚ ድማ ነቲ ሜዳ ሓጺሩ ናብ መወዳእታ መስመር ቀዳማይ ንምብጻሕ ይሓልፍ። ግን ሽልማት የለን! እቲ ኣኽሊል ናብቲ ስነ-ስርዓታዊ ሯጻይ ክኸይድ ኣለዎ።
እዚ ኣብ ክርስትያናዊ ህይወት ክንደይ ሓቂ እዩ። ኣብ ፈተናታት እንተ ኣታልየ፡ ክርስትያናዊ ምስክርነተይ ኣብ ካምፓስ እንታይ ጥቕሚ ኣለዎ? ዕዳይ ንምኽፋል “እንተ ረሲዐ” ወይ ብጌጋ ዝተዋህበኒ ገንዘብ እንተ ሓዝኩ፡ እንታይ ዓይነት ክርስትያን እየ? ናይ ቅዱስ ጽሑፍ ምሓዝ ስነ-ስርዓታዊ ህይወተይ እንታይ ጥቕሚ ኣለዎ፡ ነቲ ውድድር ብሓቂ ብስነ-ስርዓት እንተ ዘይረጸኹ? ኣምላኽ ከምቲ ሽልማት ዝረክብ ኣትሌት ክኸውን ይጽበየኒ – ኣብ ስልጠናን ምሩጽን ስነ-ስርዓታዊ!
እቲ ሓረስታይ
ካልእ ጳውሎስ ንጢሞቴዎስ ዝሃቦ ኣርኣያ፡ ናይቲ ጻዕራም ሓረስታይ እዩ (2:6)። እቲ ኣብ ኣርኣያ ሓረስታይ ዘሎ ቁልፊ ሓሳብ ዕዮ እዩ። ህይወት ሓረስታይ ኣብ ዘመን ጳውሎስ (ንሎሚ ድማ) ብጻዕሪ እዩ ዝፍለጥ። ዕዮ ሓረስታይ ፍሉይ ትርጉም ኣለዎ፡ ምኽንያቱ ኩሉ ግዜ ብትዕግስቲ ናብ ምዕጻድ ዝምራሕ እዩ። ምድሪ ምድላው፡ ዘርኢ ምዝራእ፡ ምዕባይን ንስሱዓት ኣትክልቲ ምስታይን ጻዕሪ ትዕግስቲ የድልዮ። ኣብ ሕርሻ ቅጽበታዊ ውጽኢት የለን። ዕላማ ናይዚ ኩሉ ትዕግስቲ ዝመልኦ ዕዮ ድማ ምዕጻድ እዩ። ሕርሻ ማለት እዚ እዩ። ንዓና ክንደይ ትምህርቲ!
ጐይታ ኣብ ኣገልግሎትና ንዕኡ ብትጋህ ክንሰርሕ ይጽበየና፡ “ሓደ ለይቲ ዝመጽእ ዓወት” እንተ ዘይሃለወ እኳ። ዕዮ ክርስትያን ኣብ ግራት ኣምላኽ ከምኡውን ተስፋ ዘቑርጽ ክኸውን ይኽእል እዩ። ዘርኢ ቃል ኣምላኽ ንምዝራእን ንሕጻናት ኣብ ክርስቶስ ንምዕባይን ኣብ ገለ ግዜያት ልዕሊ ዓቕሚ ትዕግስቲ የድሊ። ግን ምዕጻድ ኩሉ ነገር ዋጋ የብሉን። ንጻዕራም ክርስትያን እቲ ዝዘርኦ ቃል ስሩ ሒዙ ኣብ መወዳእታ ሓያል ፍረ ዘፍሪ ክርስትያን ክኸውን ምርኣይ ክንደይ ሓጐስ እዩ። እዚ እዩ ንክርስትያን “ግደኡ ካብ ፍረታት ምቕባል” ማለት። ሽልማት ድማ ኣብ ምድሪ ኣይውዳእን!
ጳውሎስ ካልኦት ኣርኣያታት ንጢሞቴዎስ ኣብ ካልኣይ ምዕራፍ ይህብ። ኩሎም ክትረኽቦም ትኽእልዶ? ንኹሎም ክርስትያናት ንኽስዕብዎም ከም ኣርኣያታት ኣብ ቃል ኣምላኽ ተኻቲቶም ኣለዉ። ብዙሕ ግዜ ከም ወተሃደራት ግዜ ሰላም፡ ኣትሌታት ቅነን ሓረስተይቲ ድሕሪ ገዛን ምዃንና ክንእመን ኣሎና። ኣምላኽ መስዋእቲ ዝገብሩ ወተሃደራት፡ ስነ-ስርዓት ዘለዎም ኣትሌታትን ጻዕራም ሓረስተይትን ይደሊ ኣሎ።
