ታሪኽ ናእሚ፡ ስዉር ዕዮ ኣምላኽ ኣብ ከቢድ ግዜ

እተን ኣንስቲ ድማ ንናእሚ «እግዚኣብሔር ነቲ ሎሚ ዘየብቀዐኪ ዘመድ ኣይባረኽን» በላኣ። ሩት 4:14

ሩት ካብ መጻሕፍቲ ብሉይ ኪዳን ሓደ ዝኾነ መሪሕ ታሪኽ እዩ። ታሪኻት ክነንብብ ከለና፡ ኣብኡ ንዝርከቡ ባህርያት ምፍላጥ ሓጋዚ እዩ። መብዛሕትኡ ግዜ መጀመርታ ገለ ዳራ ታሪኽ ይህብ፡ እዚ ድማ ኣንባቢ እቲ ዝኸውን ዘሎ ነገር ንምርዳእ ይሕግዞ። ቀጺሉ፡ ደራሲ ነቲ ታሪኽ ይሃንጾ፡ እዚ ድማ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ ዝስራሕ ዕላማ ወይ ኣብ ዝፍታሕ ጸገም ዝተመርኮሰ እዩ። ድሕሪኡ፡ እቲ ጸገማት ነቲ ታሪኽ ዝያዳ ኣቓልቦ ይህቦ። ቀጺሉ፡ እቲ ዕላማ ዝስራሓሉ ወይ እቲ ጸገም ዝፍታሓሉ ፍጻመ ይመጽእ። ድሕሪኡ ድማ፡ ነቲ ፍጻመ ዝምልከት ውሳነን ሳዕቤናቱን ዝሓዘ ፍታሕ ይስዕብ። ኣብቲ ታሪኽ ምሕባር፡ ደራሲ ኣቓልቦ ንምፍጣር፡ ስምዒት ንምዕባይ፡ ከምኡ’ውን ነቲ ታሪኽ ንምውሳኽ፡ ኣብቲ ቀንዲ ገጸ ባህርይን ኣብቲ ታሪኽን ኣቓልቦ ይገብር። ገለ ካብዚ ባህርያት እዚ ኣብ መጽሓፍ ሩት ንርአ፡ ብፍላይ እቲ ዘይፍሉጥ ደራሲ ነቲ ቀንዲ ገጸ ባህርይ ዝለለየሉን ነቲ ንኣንባቢ ከሕልፎ ዝደለየ ነጥቢ ዘቕረበሉን ኣገባብ ንርአ።

እቲ ቀንዲ ገጸ ባህርይ

መጽሓፍ ሩት ነዚ ልሙድ ኣሰር ታሪኽ ይስዕብ፡ እዚ ድማ እቲ መጽሓፍ ብሓቂ ብዛዕባ እንታይ ምዃኑ ንምርዳእ ይሕግዘና። መብዛሕትኡ ኣገባባት ናብዚ መጽሓፍ እዚ ብዛዕባ ሩት ወይ ቦኣዝ ዝምልከት መጽናዕቲ ገጸ ባህርይ ይገብር፡ ወይ ድማ ንዝምድናኦም ይምርምር – እዚ ኩሉ ኣገዳሲ እዩ። ይኹን እምበር፡ ነቲ ኣሰር ታሪኽ ናይቲ መጽሓፍ ምፍላጥ፡ ብዛዕባ ናእሚ ዝያዳ ምዃኑ ይገልጽ፡ ከምቲ ደራሲ ብልሙድ ስነ-ጽሑፋዊ ኣገባባት ኣቓልቦ ናብኣ ዝገበረ።

እቲ ታሪኽ ዝጅምረሉ ኣገባብ፡ ኣንባቢ እቲ ቀንዲ ገጸ ባህርይ ኤሊሜሌኽ ክኸውን ከም ዝጽበ ይገብር። ኣብቲ ብወርቂ ዝተሰርዐ ማእከላይ ምብራቕ ባህሊ፡ ታሪኽ ብምቕራብ ሓደ ሰብኣይ ንሰበይቱን ንደቁን ክከናኸን ዝወሰደ ስጉምቲ፡ ኣቓልቦ ኣንባቢ ናብኡ ይገብር። ይኹን እምበር፡ ንኣንባቢ ብዘገርም ኣገባብ፡ ኣብ ሳልሳይ ፍቕዲ ናይቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ይሞት። እዚ ኸምቲ ሎሚ ተዓዛቢ መጀመርታ ናይ ፊልም ዝርኢ፡ ኣብኡ ድማ ኩሉ ምንቅስቓስ ኣብ ሓደ ብፍሉጥ ተዋሳኣይ ዝተዋስአ ገጸ ባህርይ ዝተመርኮሰ፡ እቲ ገጸ ባህርይ ድማ ድሕሪ ሒደት ደቓይቕ ናይቲ ፊልም ዝመውት እዩ። እዚ ነቲ ተዓዛቢ «እንታይ እዩ ዝኸውን ዘሎ? እቲ ታሪኽ ብዛዕባኡ እዩ ዝመስለኒ!» ኢሉ ከም ዝሓስብ ይገብር። እዚ እዩ እቲ መጽሓፍ ሩት ብምጅማር ኣብ ኤሊሜሌኽ ምትኳር – ድሕሪኡ ድማ ሞቱ ምርኣይ – ዘምጽኦ ሳዕቤን።

ኣብዚ ነጥቢ እዚ ዘሎ ኣገላልጻ ናይቲ ታሪኽ፡ ነቲ ብደራሲ ዝቐርብ ዘሎ ለውጢ ንምርዳእ ኣገዳሲ እዩ። ናእሚ ኣብ ፍቕዲ ሓደ ብቐሊሉ «ሰበይቲ» ኤሊሜሌኽ ክትከውን ከላ፡ ኣብ ሞቱ ኣብ ፍቕዲ ሰለስተ፡ ኤሊሜሌኽ ከም «ሰብኣይ ናእሚ» ተቐሪቡ ኣሎ። ማለት፡ ደራሲ ነቲ መወከሲ ነጥቢ ካብ ኤሊሜሌኽ ናብ ናእሚ ይቕይሮ። እቲ ማእከል ኣቓልቦ፡ ከምቲ ዝጽበ፡ ሰብኣይ/ኣቦ ኣይኮነን። እቲ ማእከል ኣቓልቦ፡ ሰበይቲ/ኣደ እያ። እዚ ለውጢ ናይ መወከሲ ነጥቢ፡ ብለውጢ ኣገላልጻ ናይቶም ክልተ ደቁ ይድገፍ። መጀመርታ ከም «ክልተ ደቁ» ናይ ኤሊሜሌኽ ተቐሪቦም፡ ድሕሪኡ ግን ከም «ክልተ ደቃ» ተራእዮም። ብሃንደበት፡ ኩሉ ተቐይሩ – ካብቲ ዝጽበ ቀንዲ ገጸ ባህርይ ናይቲ ታሪኽ፡ ኤሊሜሌኽ፡ ናብቲ ናይ ሓቂ ቀንዲ ገጸ ባህርይ፡ ናእሚ። ብዚ «መታለሊን መቐያየሪን» ኣገባብ፡ ደራሲ ንናእሚ ከም ቀንዲ ገጸ ባህርይ ብብቕዓት የቕርባ፡ ብተመሳሳሊ ድማ ኣቓልቦ ኣንባቢ ይዓቢ።

እቲ ጸገም

እቲ ናእሚ ዝገጠማ ጸገም፡ ኤሊሜሌኽን ክልተ ደቃን ምስ ሞቱ፡ በይና ምስ ተረፈት እዩ ዝቐርብ። ነቲ ጥንታዊ ኣንባቢ ማእከላይ ምብራቕ፡ እቲ ሳዕቤን ናይዚ ኩነታት እዚ ብሩህ እዩ፡ እኳ ደኣ ሎሚ ንዘሎ ኣንባቢ ብቐሊሉ ዝጠፍእ እዩ። ኣብቲ ባህሊ፡ ሓንቲ ሰበይቲ፡ ብፍላይ ዝኣረገት ሰበይቲ፡ ሰብኣይ ወይ ደቅ ንዘይብላ፡ ኣብ ኣዝዩ ከቢድ ኩነታት እያ ትርከብ። ንምግቢ፡ ንኽዳን፡ ከምኡ’ውን ንመሕደሪ ዝኸውን ዘይብላ፡ ህይወታ ኣብ ሓደጋ እዩ ዝነብር።

እቲ ናእሚ ዝገጠማ ጸገም፡ እኳ ደኣ ብኩነታታ ዝተሓበረ እንተኾነ፡ ደራሲ ነቲ ሓሳረ መከራኣ ዘጕልሕ ኣገላልጻ ብምጥቃም የደልድሎ። ቃል ብቓሉ ትርጉም ናይቲ እብራይስጢ፡ ኣጕልሖ ደራሲ ይገልጽ፡ «ኤሊሜሌኽ፡ ሰብኣይ ናእሚ፡ ሞተ። ንሳ ድማ ተረፈት – ንሳን ክልተ ደቃን ... ንሳቶም ድማ ሞቱ – እቶም ክልቲኦም። ንሳ ድማ ተረፈት፡ እታ ሰበይቲ፡ ካብ ክልተ ደቃን ካብ ሰብኣያ።» ብኣገባብ ደራሲ ነቲ ታሪኽን ነቶም ገጸ ባህርያቱን ዘቕርበሉ፡ ናእሚ እታ ቀንዲ ገጸ ባህርይን ጸገማ ድማ ንህይወታ ዘስግእ ምጥላቕን እዩ ዝመስል።

መወዳእታ ናይ መጽሓፍ ሩት፡ ናእሚ እታ ቀንዲ ገጸ ባህርይን እቲ ጸገም ድማ ንህይወታ ዝምልከት ምዃኑ የደልድል። እቲ ታሪኽ ምስ ተፈትሐ፡ ምውላድ ሓደ መድሓኒ፡ ደራሲ ኣቓልቦ ኣንባቢ ናብ ናእሚ ይገብር። ኣንስቲ ከተማ ድማ «እግዚኣብሔር ነቲ ሎሚ ዘየብቀዐኪ ዘመድ ኣይባረኽን ... ንሱ ንህይወትኪ መመለሲ፡ ንእርጋንኪ ድማ መግቢ ይኸውን» (ሩት 4:14-15 NT) በላኣ። ድሕሪኡ፡ ንተወሳኺ ምድልዳል፡ ደራሲ ንጐረባብቲ ብተወሳኺ ይጠቅስ፡ «ንናእሚ ወዲ ተወሊዱላ» (ሩት 4:17)። ኩሉ እቲ መወዳእታ ሓሳባት ኣብ ናእሚን ኣብ ጉዳይ ድሕንነታን እዩ ዝምርኮስ። ብኣገባብ ደራሲ ነቲ ታሪኽ ዝጅምረሉን ዝዛዝመሉን፡ ብዛዕባ ናእሚን ንምድሓን ዘለዋ ድሌትን እዩ ዝመስል። 1

እቲ ታሪኽ

እቲ ቀንዲ ገጸ ባህርይን ጸገምን ምስ ተቐርቡ፡ እቲ ታሪኽ ይዓቢ። ናእሚ፡ በይና ተሪፋን ህይወታ ኣብ ሓደጋ ኮይኑን፡ እግዚኣብሔር ንህዝቡ ኣብቲ ዝነበረትሉ ቦታ ከም ዝበጽሖምን ምግቢ ከም ዝሃቦምን ሰምዐት። ክትምለስ ከላ፡ ደራሲ ንውልቃዊ ሓሳረ መከራኣ ምስቲ ናይ ህዝቢ ቤት-ልሄም ይነጻጸር። ኣብ ይሁዳ፡ እቲ «ቤት እንጌራ» እንጌራ ኣይነበሮን፡ እግዚኣብሔር ግን ንጽገሞም ብምምላእ ኣድሓኖም። እዚ ኩነታት እዚ ነቲ ብሩህ ሕቶ የልዕል፡ እግዚኣብሔር ንህዝቡ ኣብቲ ንህይወቶም ዘስግእ ኩነታት ብምምላእ ሞገስ ስለ ዝገበረሎም፡ ንናእሚ ድማ ከምኡ ክገብር ድዩ?

እቲ ጭብጢ

ብተወሳኺ ናብ ጉዳይ ሓሳረ መከራ ናእሚ፡ ደራሲ ሓደ ኣዝዩ ኣገዳሲ ባህርይ የቕርብ፡ እዚ ድማ መጀመርታ ምስቲ ታሪኽ ዝሰማማዕ ኣይመስልን፡ ሩት ምስዚ ኩነታት እዚ እንታይ ዝገብሮ ኣለዋ? እኳ ደኣ ኣንባቢ ብሕያውነት ሩት ናብ ናእሚ ኣዝዩ ዝተገረመ እንተኾነ፡ ንሳ ንምክንኻና ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ኣይነበረትን፡ ከመይሲ ንሳ ድማ መበለት እያ። እሞ እዚ ምስቲ ታሪኽ እንታይ ዝገብሮ ኣለዎ? ደራሲ ነቲ ጭብጢ ናይቲ መጽሓፍ ብዚ ሕቶ እዚ የቕርቦ። ንኣገዳስነቱ ብምጕላሕ፡ ደራሲ ንሩት ብቐጥታ ምስ ኦርፋ ይነጻጸር። ናእሚ ንሩትን ንኦርፋን ናብ ሞኣብ ክምለሳ ምትብባዓ ብሓቂ ተፈጥሮኣዊን ቅኑዕን እዩ ነይሩ። ንሳቶም ክስዕባኣ ምእንቲ፡ ንኣዘዝቲ እዘን መንእሰያት ኣንስቲ ኣይነበረን፡ ከመይሲ ንሳ ዝኾነ ይኹን ነገር ክትህበን ኣይትኽእልን። ነቲ ዝነበረትሉ ኩነታት ንምውጋድ፡ እንኮ ተስፋአን ናብ ወለደን ምምላስን እንደገና ምምርዓውን እዩ ነይሩ፡ በዚ ድማ መገዲ ደገፍን ድሕንነትን ይረኽባ። ኦርፋ ብምምላስ እቲ ቅኑዕ ነገር ገበረት። ይኹን እምበር፡ ስጉምታ ንባህርይ ሩት የጕልሕ፡ ከመይሲ ንሳ እቲ ብፍጹም ዘይተጸበየቶ ነገር ገበረት። ብዛዕባ ናእሚ ብዘለዋ ስግኣት፡ ንህይወታ ንኣደ-ሓማታ ወፈየት፡ ብዘየገድስ ኣብኣ ዘለዎ ሳዕቤን። በዚ ድማ፡ ደራሲ ሓንቲ ኣወንታዊት ገጸ ባህርይ ብባህርያዊ ባህርያታ የቕርብ።

ኣብ ምሉእ ታሪኽ፡ ባህርያት ሩትን ቦኣዝን ነዚ ጭብጢ እዚ ናይ ምውፋይ ይቕጽሉ። ቦኣዝ ንስግኣት ሩት ብዛዕባ ናእሚ የንብብ፡ እዚ ድማ ንሳ ቤታን ስድራቤታን ገዲፋ ንናእሚ ናብ ዘይፈልጥ ሃገር ብምስዓብ ዝገለጸቶ እዩ። ድሕሪኡ፡ ሩት ንርእሳ ንቦኣዝ ንምምርዓው ምስ ኣቕረበት፡ ንሱ እቲ ካልኣይ ተግባር ምውፋያ ካብቲ ቀዳማይ ዝዓበየ ምዃኑ ይገልጽ። እቲ ቀዳማይ ተግባር ምውፋይ ሞኣብ ምግዳፍ እዩ ነይሩ፤ እቲ ካልኣይ ድማ ንናእሚ ንምምላእ ንናጽነታ ገዲፋ ሰበይቲ ቦኣዝ ምዃን እዩ። 2

ቦኣዝ ድማ ከምቲ ንኻልኦት ሞገስን ምውፋይን ንምርኣይ ካብ ልሙድ ትጽቢታት ዝሓልፍ ተቐሪቡ ኣሎ። ከም ዘመድ፡ ቦኣዝ ምስ መበለት ዘመድ ንምምርዓው ግዴታ ኣይነበሮን፡ ምእንቲ ንእኡ ዘርኢ ከልዕል። እዚ ሓላፍነት ሓው እዩ ነይሩ፡ ናይ ዘመድ ኣይኮነን። 3 ይኹን እምበር፡ ብሓቀኛ ስድራቤታዊ ምውፋይ፡ ንሱ ካብ ሕጋዊ ድሌታትን ባህላዊ ትጽቢታትን ይሓልፍ፡ ንሩትን ንናእሚን ሞገስ ንምርኣይ።

እቲ ነጥቢ

እኳ ደኣ ኣብ መጽሓፍ ሩት ብዙሓት ጭብጥታትን ንኡሳን ጭብጥታትን ዝተኣሳሰሩ እንተኾኑ፡ እቲ ቀንዲ ነጥቢ ናይቲ ታሪኽ ብቐንዲ ገጸ ባህርይን ብሓሳረ መከራኣን እዩ ዝቐርብ ዝብል እምነት ኣለኒ። ናእሚ ንጥዕናኣ፡ ንድሕንነታን ንውሕስነታን ኣብ ሓደጋ ኣብ ዘእቱ ኩነታት ነበረት። ይኹን እምበር፡ ብምእታው እግዚኣብሔር ብህዝቡ፡ ድሌታ ተመልአ።

እቲ ታሪኻዊ ኣውድእ ናይዚ ታሪኽ እዚ ምጥቃስ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ – እቲ ዘመን ፈራዶ፡ እዚ ድማ ብናይ እስራኤል ናብ ታሕቲ ዝወርድ ሓጢኣትን ጣኦትን ዝተለለየ እዩ። እዚ ታሪኽ እዚ፡ ኣብ ከምዚ ዝበለ እዋን እኳ እንተኾነ፡ እግዚኣብሔር ንናቱ ክከናኸን ከም ዝኽእል ይገልጽ። እኳ ደኣ ብግልጺ ብምስጢራዊ ግብሪ ተኣምራት – ከምቲ ካብ ግብጺ ምውጻእ፡ ወይ ከምቲ ዮርዳኖስ ምፍልላይ – ኣብቲ ቦታ ዘይኣቱ እንተኾነ፡ ንሱ ግን ኣሎን ክትምርኮሰሉ ድማ ትኽእል ኢኻ። ብታሪኽ ናእሚ፡ እስራኤል ተዘኪራ፡ ኣብ ጸልማት እዋን እኳ እንተኾነ፡ እግዚኣብሔር መብዛሕትኡ ግዜ ብድሕሪ መጋረጃ ብህድኣት ይዓዪ፡ ንኩነታት ይመሓድርን ንህዝቡ ድማ ንኻልኦት ፍቕርን ምሕረትን ንምርኣይ የነቓቕሕ።

ከምቲ እዚ መልእኽቲ እዚ ንእስራኤል ምትብባዕ ዝነበረ፡ ከምኡ ድማ ንህዝቡ ሎሚ ምትብባዕ ክኸውን ይግባእ። ቤተ ክርስቲያን ክሳዕ ክንደይ ዝኸፍአ እንተኾነ፡ እቲ ኩነታት ክሳዕ ክንደይ ጸልማትን ፈታንን እንተኾነ፡ እግዚኣብሔር ግን ይዓዪ ኣሎ፡ ንህዝቡ ድማ ንኻልኦት ኣብ ጽገሞም ንምምላእ የነቓቕሕ። በዚ ድማ ንናቱ ይከናኸን፡ ብጸጋ ድማ ንህዝቡ ኣብቲ ክንክን እቲ ክሳተፉ ይፈቕደሎም።

መወዳእታ ማስታወሻታት

1. «ዕረፍቲ» ብትርጉም «ድሕንነት» ኣብ ምሉእ እቲ መጽሓፍ ጭብጢ እዩ (1:9፤ 3:1,9-10፤ 4:5,10)።
2. እቲ ምምርዓው ኣብ መንጎ ሩትን ቦኣዝን ከም ታሪኽ ፍቕሪ ክርአ ይግባእ ዝብል ግምት መብዛሕትኡ ግዜ ይግበር። ይኹን እምበር፡ እቲ ደራሲ ነቲ ታሪኽ ዘቕርበሉ ኣገባብ ከምኡ ኣይኮነን። ሩት ንርእሳ ንምምርዓው ዘቕረበቶ፡ ንናእሚ ዘመድ-መድሓኒ ንምምላእ እዩ። እዚ እዩ እቲ ቦኣዝ ብዛዕባ ካልኣይ ተግባር ምውፋያ ዝበሎ። ብተወሳኺ፡ ኣብ ዝተጠቕሙ እብራይስጢ ቃላትን ኣብ ፍሉይ ትርጉሞምን ተመርኲስና፡ ሩት ብሓቂ፡ ብምኽንያት ምቕራባ፡ ኩነታታ ካብ ናጻ ሰበይቲ ናብ፡ ብሕጊ፡ ገረድ-ሰበይቲ ብፍቓዳ ቀይራቶ እያ። በዚ ድማ ምውፋያ ብሓቂ ፍሉይ እዩ ነይሩ።
3. ዘሌዋውያን 25 ሓላፍነታት ዘመድ-መድሓኒ ይገልጽ፡ ንብረት ምግዛእ፡ ዘመድ ካብ ባርነት ምግዛእ፡ ከምኡ’ውን ደም ዘመድ ምፍዳይ። ብተወሳኺ፡ ዘሁልቍ 5:8 ንሓሳብ ምውሕስና ፍታሕ የጠቓልል። ይኹን እምበር፡ ሓላፍነታት ምምርዓው መበለት ንኣሕዋት ጥራይ እዩ ዝወሃብ (ዘዳግም 25:5-10)።