ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ምጽንዓት ካብ ሱር ዝሰደደ ልማድ: ብክርስትያናዊ ኣረኣእያ ናጻ ምውጻእ

ማርቲን ጂራርድ
17 መስ 2022
8 ዝተሓተ ንባብ

ኩሎም ደቂ ሰብ ልማደኛታት ምዃኖም ምግላጽ ቅኑዕ እዩ። ብዙሓት ልማዳት ብባዕሎም ፈጺሞም ዘየጕድኡ እዮም። ሓደ ሰብ ንግሆ ድቃሱ ምስ ተንስአ፡ ገለ ንጥፈታት ክዛዘሙ ስለ ዘለዎም፡ ንእተወሰነ ስርዓት ክኽተል ይኽእል እዩ። ነዘን ተግባራት እዚኤን ምፍጻም ድማ ልማድ ይኸውን።

ሓደ ሱር ዝሰደደ ልማድ ልማድ ንላዕሊ እዩ። «ሱር ዝሰደደ ልማድ» ዝብል ክጥቀመሉ ከለኹ፡ ቀዳማይ ሓሳብና ናብቶም ሓሽሽ ዝጥቀሙ ሰባት ክኸይድ ይኽእል እዩ። ንሳቶም ብሓሽሽ ምፍታን ጀሚሮም ክኾኑ ይኽእሉ፡ ነቲ ምስ ፈተውዎ ድማ ንዝያዳ ወይ ንዝዓበየ ጽልዋ ናብኡ ተመሊሶም። እቲ ኣብ ውሽጦም ዝነበረ ድሌት ሓዞም፡ እሞ ጐዳኢ ልማድ ኣማዕበሉ፡ ንዕኡ ድማ «ሱር ዝሰደደ ልማድ» ንብሎ። ይኹን እምበር፡ ሓሳባትና ብሓሽሽ ጥራይ ክንገትኦ የብልናን፡ ከመይሲ ብዙሓት ካልኦት ዓይነታት ሱር ዝሰደደ ልማድ ኣለዉ።

ነቲ «ሱር ዝሰደደ ልማድ» ዝብል ምግላጽ ሓጋዚ ክኸውን ይኽእል እዩ። መርየም-ወብስተር ኦንላይን መዝገበ-ቓላት «ግዳማዊ፡ ዘይሓላፊ፡ ስነ-ኣካላዊ ወይ ስነ-ኣእምሮኣዊ ድሌት ንሓደ ልማድ ዝፈጥር ፡ ባህርይ ወይ ንጥፈት፡ ጐዳኢ ኣካላዊ፡ ስነ-ኣእምሮኣዊ ወይ ማሕበራዊ ጽልዋታት ዘለዎ፡ ከምኡ’ውን ብሓፈሻ ንጹር … ብምውጻእ ወይ ብምቑራጽ ዝፈጥር» ይብል። እዚ ትርጉም እዚ ነቲ ርእሰ-ጉዳይ ንምቕራብ ሓጋዚ መበገሲ እዩ፡ ግናኸ ምግላጽ የድልዮ ይኸውን።

ብቓል «ግዳማዊ» ይጅምር፡ እዚ ድማ ንሓደ ኣገዳሲ ሓይሊ የመልክት። ንሓደ ፡ ከም ሓሽሽ፡ ወይ ንሓደ ንጥፈት፡ ድማ ስጋዊ ባህርይ ዘለዎ፡ ዘይተገታኢ ድሌት ክኸውን ይኽእል እዩ። ብመሰረት እቲ ትርጉም፡ እቲ ብጐዳኢ መገዲ «ልማድ ዝፈጥር» ይኸውን።

እቲ «ንጹር » ብርግጽ፡ ብባህርይ እቲ ሱር ዝሰደደ ልማድ ዝምርኮስ እዩ። እቲ ሱር ዝሰደደ ሰብ ካብቲ ምስ ተወገደ ወይ ምስ ተቖጠበ ይግለጽ። እቲ ሱር ዝሰደደ ልማድ ጐዳኢ እኳ እንተኾነ፡ እቲ ሰብ ዘይክእሎ ኣገዳሲ ምንጪ ሓጐስ ከም ዝኾኖ ስለ ዝረኸቦ ይቕጽል።

ምስታይ

ምስታይ ሓደ ዓይነት ሱር ዝሰደደ ልማድ እዩ። ብዙሓት ሃገራት ኣብዚ እዋን እዚ ኒኮቲን ጐዳኢ ምዃኑ ይቕበላ፡ ምስታይ ድማ ብቐጥታ ምስ ካንሰር ሳምቡእ ዝተኣሳሰር እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ፡ ኩባንያታት ሲጋራ ኣብ ፓኬጃቶም ንጹር መጠንቀቕታታት ከሕትሙ ብሕጊ ይግደዱ። ኣብ ገለ ሃገራት ፓኬታት ሲጋራ ኣብ ድኳናት ክግለጹ ፡ ኣብ ዝተዓጽወ ሳንዱቕ ድማ ይቕመጡ። ሓደ ፓኬት ሲጋራ ክዕድግ ዝደሊ ሰብ ነቲ ፍርያት ቅድሚኡ ክርእዮ ኣይክእልን፡ ንሓደ ድኳን ድማ ነቲ ዝደልዮ ክሓትት ኣለዎ። እቲ ዓማዊል ንእሽቶ እንተኾይኑ፡ ዕድሚኡ ከረጋግጽ የድልዮ ይኸውን።

ካንሰር ሳምቡእ ኣዝዩ ዜጨንቕ እዩ፡ እዚ ድማ እቲ ግዳይ ብሕማም ክሳዕ ዚስዕልን ክትንፍስ ክሳዕ ዚቃለስን ብዙሕ ስቓይ ከምጽእ ይኽእል እዩ። ብምስታይ ዝመጽእ ክከላኸል ይከኣል እዩ። በዚ ምኽንያት እዚ፡ መንግስታት ምዕዳግ ሲጋራ ንምምካት ቅድሚ ዝረኣናዮም ስጉምታት ይወስዳ። ንሕሙማት ብምስታይ ዝመጽእ ምሕክምና ብዙሕ ገንዘብ ስለ ዘውጽእ፡ ብዙሓት መንግስታት ኣብ ዋጋ ሲጋራ ተወሳኺ ግብሪ ይውስኻ። እዚ ድማ ሰባት ምዕዳግ ከም ዝምከቱ ተስፋ ይገብር።

እቲ ኣብ ፓኬታት ሲጋራ ተጻሒፉ ዘሎ «መጠንቀቕታ » ዝብል ደፋር ቃላት ሰባት ምስታይ ከም ዘፍርሆም ሓደ ሰብ ይሓስብ ነይሩ። እቲ መጠንቀቕታ ከም መከላኸሊ ክኸውን ይግባእ። እቲ ኣብ ፓኬት ዘሎ ቃላት «ምስታይ ንጥዕናኻ ክጐድእ ይኽእል እዩ» ወይ «ምስታይ ይቐትል» እንተበለ፡ መን እዩ ምስታይ ክቕጽል ዝደሊ? እቲ ሰባት ምስታይ ዝቕጽሉሉ ምኽንያት፡ ክሰብሩዎ ዘይክእሉ ልማድ ስለ ዝፈጠሩ እዩ። ሓይሊ ምኽንያት ጥራይ ንምግዳፍ እኹል ኣይኮነን።

ንክርስትያን ክርአ ዝግብኦ ካልእ ኣሎ። እቲ ምእመን ቤተ መንፈስ ቅዱስ እዩ (1 ቈረንቶስ 6:19)። ስጋይ ናቱ ስለ ዝኾነ፡ ብጽቡቕ ኣካላዊ ክሕዞ ክደሊ ይግባእ። ምስታይ ንሓደ ሰብ ዝኾነ ይኹን ጥዕናዊ ረብሓ ፈጺሙ ኣይህቦን!

መስተን ሓሽሽን

ምስታይ ኣብ ኣምላኽ እኳ እንተዘይተጠቕሰ፡ ብዛዕባ ኣልኮል ብዙሓት መጠንቀቕታታት ኣለዉ – ብፍላይ ኣብ ምሳሌ።

ምስ ኾነ ኣይትመልከት … ኣብ መወዳእታ ኸኣ ከም ተመን ይነክስ፡ ከም ድማ ይነድፍ ( KJV)። እዚ ፍሉይ ክፋል ምሳሌታት ንጽልዋታት ብንጹር ይገልጽ፡ ብዙሕ ምስታይ ድማ ምስ መከራን ሓዘንን የራኽብ (ቁ.29)። ካልእ ፍቕዲ ድማ፡ «ነገስታት ምስታይ ኣይግባእን» () ይብል። ገለ ቅዱሳዊ ገጸ-ባህርያት ኣዝዮም ኣብዝሑ ስኢሎም ንባዕሎም ውርደት ኣምጺኦም።

ገሊኦም ቅዱስ ምጥቃም ኣልኮል ከም ዘይክልክል ክገልጹልካ እዮም፡ የሱስ ድማ ከም ዝሰተየ ክነግሩኻ እዮም። ኣብ ምላሽና ድማ፡ ኣብ ቅዱስ ማይ እቲ ሎሚ ዝፍለጥ ናይ ምጽራይ ኣገባባት ኣይነበሮን፡ ብዙሕ ድማ ንምስታይ ዘይበቅዕ ነበረ። ኣብ ቅዱስ ብዙሓት ሰባት ከም ዝሰተዩ እኳ እንተነበብና፡ ነቶም ዝኣበዩን ንኣቦኦም ብምእዛዝ ብምቑራጾም ዝተመስገኑን ረካባውያን እውን ነንብብ (ኤርምያስ 35)።

ብዙሓት ምእመናን ኣልኮል ንኻልእ ሰብ ከም ዘስሕት ሓደ ካብቶም ነገራት ጌሮም ይርእይዎ። ንስኻ ክንደይ ከም እትጥቀም ክትቈጻጸር ትኽእል ትኸውን፡ ግናኸ ሓደ ድኹም ሰብ ክትሰቲ ምስ ረኣየካ፡ ምጥቃም ኣልኮል ቅቡል እዩ ኢሉ ክሓስብ፡ «ምፍታው» ከማዕብል፡ በዚ ድማ ሱር ዝሰደደ ልማድ ክሕዞ ይኽእል እዩ። እቶም ዝቑጠቡ ምእመናን ብዙሕ ኣብ ዝርከብ ስርዓት ይጥቀሙ፡ ሓደ ነገር ንሓደ ምእመን ወይ ንሓደ ቈልዓ ጐዳኢ ክኸውን እንተኽኢሉ፡ ኣይገብርዎን እዮም ብምባል ይምክኑ።

ልክዕ ከምቲ ንብዙሓት ስድራቤታት ዘምጽአ፡ ከምኡ ድማ ምጥቃም ሓሽሽ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሱር ዝሰደደ ልማድ ሓደ መንእሰይ ንሓደ ሓሽሽ ክፍትን ምስ ተተባብዐ ብንእሽቶ ጀሚሩ ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ ቅድሚ ኣዕሩኹ «ጽቡቕ» ንምምሳል፡ ተሰማምዑ። መጀመርታ እቲ ኣወንታዊ ኮይኑ ተሰምዖ፡ እቲ ዝተፈጥረ ስምዒታት ድማ ነቲ ፈታኒ ንዝያዳ ክምለስ ኣተባብዖ። እቲ ዜሐጕስ ዝነበረ ኣድላዪ ኮነ፡ ከመይሲ እቲ ውልቀ-ሰብ ብዘይክእሎም ውሽጣዊ ድሌታት ተሰዓረ። ሓሽሽ ዝጥቀም ሰብ ድኹም ምስ ተሰምዖን ምትብባዕ ምስ ኣድለዮን፡ ብዝያዳ ብምውሳድ ንድሌታቱ የዕግቦም። ገንዘብ ድማ ነቲ ሱር ዝሰደደ ልማድ ንምምዋል ብዜስግእ ፍጥነት ይጠፍእ፡ ኣብ ህይወቱ ድማ ተወሳኺ ጸገማት የምጽእ።

ካልኦት ሓደገኛታት ሱር ዝሰደዱ ልማዳት

ንነገራት ምስ ረኣና፡ ንሱር ዝሰደዱ ሓሳባትን ተግባራትን ገለ ኣቓልቦ ክንህብ ኣለና። ንኣብነት፡ ቁማር ሱር ዝሰደደ ልማድ እዩ። ብቕልጡፍን ብቐሊሉን ንምህብታም፡ ሓደ ዕጣ ወይ ሎተሪ ቲኬት እቲ «ዕድለኛ» ዝበሃል ቲኬት ክኸውን ብተስፋ ክዕደግ ይኽእል እዩ። ወይ ድማ፡ ሓደ ፍሉይ ፈረስ ከም ዝዕወት፡ ወይ ሓደ ፍሉይ ጋንታ ግጥም ከም እትዕወት ንምውርዳድ ገንዘብ ክቕመጥ ይኽእል እዩ። ገለ ገንዘብ ምዕዋት ነቲ ውልቀ-ሰብ ነቲ ክደግሞ የተባብዖ። እንተዘይተዓዊቱ እውን፡ ቀጻሊ እቲ ዝድለ «» ከም ዝመጽእ ተስፋ ኩሉ ኣሎ። ሓደ ዝበልዕ ልማድ ይፍጠር፡ ገንዘብ ይጠፍእ፡ ዕዳታት ድማ ይበዝሑ። ሓደ ምእመን ዝኾነ ይኹን ዓይነት ቁማር ክገብር የብሉን፡ ኣብ ኩሉ ድማ ብእግዚአብሔር ክእመን ኣለዎ። ቁማር ዘይሓላፍነታዊ ልማድ እዩ፡ እዚ ድማ ኣዝዩ ጐዳኢ ሳዕቤናት ከምጽእ ይኽእል እዩ።

እቶም ቅድሚ ዝረኣናዮም ሱር ዝሰደዱ ልማዳት ንጹራት ክኾኑ ይኽእሉ እዮም፡ ገሊኦም ግና ኣብ ኣእምሮ ስለ ዝርከቡ ምርኣይ ተሓቢኦም ይተርፉ። ብዛዕባ ስጋዊ ዓይነት ሱር ዝሰደዱ ልማዳት ምጥንቓቕ ኣገዳሲ እዩ። ንሓደ ስእሊ ጥራይ ወይ ብንእሽቶ ዝተኸድነ ሰብ ንመጀመርታ ምርኣይ ንዝያዳ ድሌት ክፈጥር ይኽእል እዩ፡ ድማ ዘይቁጽጸር ልማድ ክፍጠር ይኽእል እዩ። ምስ ምምጻእ ኢንተርነትን ስማርት ፎናትን፡ ፖርኖግራፊ ምብጻሕን ብንጹር ጌጋ ብመሰረት ቅዱሳት ጽሑፋት ዝኾኑ ኦንላይን ንጥፈታት ምፍጻምን ኣዝዩ ቐሊል እዩ። ንጢሞቴዎስ፡ «ንባዕልኻ ጌርካ ሓሉ» (1 ) ኢሉ ኣጠንቀቖ። እዚ ምትብባዕ እዚ ሎሚ ዝኾነ ንላዕሊ የድልየና።

ኣብ መንጎ «ስጋን» «መንፈስን» ዘይተቋርጽ ውግእ ኣሎ፡ እዚኦም ድማ «ሓደ ንሓደ ይጻረሩ» ()። ድሕንነትና ክንሕሉ እንተኾይና፡ «ብመንፈስ ክንመሓደር» ኣለና (ቁ.18)። ዕላማ ኣምላኽ ህዝቡ ቅዱሳት ክኾኑ እዩ። ከም ሃጋር፡ ኩሉ «ንስኻ ኣምላኽ ትርእየኒ ኢኻ» () ኢልና ክንፈልጥ ይግባእ። ይኹን እምበር፡ እግዚአብሔር ንኹሉ ተግባራትና ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንኹሉ ሓሳባትናእውን ከም ዝፈልጥ ክንዝክር ኣለና። እዘን ተግባራትን ሓሳባትን ንዕኡ ባህ የብልኦዶ?

ኣብ ቅድሚ እግዚአብሔር ቅኑዕ ምዃን ኣገዳሲ እዩ። ቃላት ወሲድና ናይ ጸሎትና ክፋል ንግበሮም፡

ኣምላኸይ፡ ምረምኒ፡ ልበይ ድማ ፍለጥ፡ ፈትነኒ፡ ሓሳባተይ ድማ ፍለጥ (መዝሙር )።

ስጉምቲ ምውሳድ

ኣብ ውሽጢ ነፍሲ ወከፍ ምእመን ክቕተል ወይ ክመውት ዝግብኦ ሓጢኣተኛ ባህርይ ኣሎ ()። ነቲ ኣረጊት ባህርይ ብምፍታሕ ንሓጢኣተኛ ልማዳትን ተግባራትን እንተሃብናዮ፡ ጥፍኣትን ጸገምን ናብ ህይወትና ከምጽእ እዩ። ዝኾነ ይኹን ነገር ንላዕሊ መንፈስ ቅዱስ የድልየና።

ሓድሓደ ሓደ ሱር ዝሰደደ ልማድ ኣዝዩ ከቢድ ስለ ዝኸውን፡ ናይ ክኢላ የድሊ። ብሓጐስ፡ ሓጢኣት እንተተነሳሕና ክንጸር ንኽእል ኢና፡ ከመይሲ «ምስኻ ይቕረታ ኣሎ» (መዝሙር )። ብርግጽ፡ ነቲ ኣብ ኣምላኽ ዝርከብ ብዙሕ መጠንቀቕታታት ብምስማዕ፡ ነቲ ሱር ዝሰደደ ልማድ መጀመርታ ምውጋድ ይሓይሽ።

ብዛዕባ እቶም ንህይወት ሰብ ዝሕዙ ኣዝዮም ሓያላት ሱር ዝሰደዱ ልማዳት ንሓስብ ነይርና። ንጥፈታትን መዘናግዕታትን ቦታኦም ኣለዎም፡ ግናኸ ኣዝዩ ብዙሕ ኣገዳስነት ከይሃብናዮምን ዘድሊ ንላዕሊ ከይሓዙናን ክንጥንቀቕ ኣለና። ነቶም ዝረኣናዮም ጸገማት ንምውጋድ፡ «ናብ የሱስ ክንርኢ» ኣለና (እብራውያን )። ዓወት ኣብኡ ጥራይ እዩ ዝርከብ!

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia