ወርሒ ዝሓለፈ ብዛዕባ ሓደጋታት ፍርሂ፡ ጭንቀትን ሻቕሎትን ተመያየጥና። እዚ ወርሒ እዚ ኸኣ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ንቕንኣት፡ መሪርነት፡ ጽልኢ፡ ውርደት፡ ንእስነትን ምግላስን ምብዳህ እንታይ ከም ዚብል ክንርኢ ኢና።
ቕንኣት / መሪርነት / ጽልኢ
ኣብ ኣእምሮ ኺዓቢ እተፈቕደ ቕንኣት ናብ መሪርነት ይቕየር። መሪርነት ምስ ተመሓየሸ ናብ ጽልኢ ይኸውን። ንሳቶም ደረጃታት ናይ ሓደ ኣረኣእያ እዮም – ኣረኣእያ ምድሓን፡ ምጽራር፡ ቊጥዓን ጽልእን። ምጥቃዕና ነቲ ዚጸላእ ሰብ ብኣካላዊ ዓመጽ፡ ብቓላዊ በደል፡ ብጽልኢ ሓሳብ ወይ እውን ብሕልሚ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ዝኾነ ይኹን መገዲ ምጥቃዕ፡ ኩሉ ክፋል ኣካል ይለዓዓል እሞ ንግብሪ ይዳሎ።
ከምቲ ኣብ ፍርሂ ኸምኡ ኸኣ ኣብ ቊጥዓ፡ ገለ ኣካላዊ ለውጥታት ይፍጠሩ። ኣዒንቲ ይሰፍሓ፣ ምስማዕ ዝያዳ ይሕርን፣ ጭዋዳታት ይጸብቑ፣ ልቢ ብዝያዳ ይሃርም፣ ጸቕጢ ደም ይዓቢ፣ ምግቢ ምምሕዳር ይንኪ እሞ ነርቭታት ዝያዳ ስምዒታውያን ይኾኑ። እዚ ኩሉ ኣካል ንግብሪ ርእሱ የዳልው ኣሎ። እዚ ኸኣ ቕንኣት ዝመልኦ ሓሳባት ጥራይ እንተሓሰብና እውን ይፍጠር።
ጽልኢ ዝመልኦ ሓሳባት እንተሃልዩና፡ ሽዑ ጽልኢ ዝመልኦም ሰባት ኢና – ብኣካላዊ፡ ብኣእምሮኣዊን ብመንፈሳዊን ጽልኢ ዝመልኦም። ቕንኣት፡ መሪርነትን ጽልእን ንናይ ኣካላትና ንቡር ተግባር የዕንዉ። ምሳሌ 15:17 (NKJV) ከምዚ ዚብል ስለምንታይ እዩ፡ «ፍቕሪ ዘለዎ ምሳሕ ኣሕምልቲ፡ ካብ ጽልኢ ዘለዎ ስቡሕ ዕየራ ዝሓሸ እዩ።» ወይ ከምቲ ካልእ ዚትርጕሞ፡ «ፍቕሪ ዘለዎ ምግቢ ኣሕምልቲ፡ ካብቲ ብጽልኢ ዚቐርብ ዝበለጸ ስጋ በጊዕ ዝሓሸ እዩ።»
እቲ ብሉይ ሕጊ ዘሌዋውያን ንጽልኢ ይኽልክል ነበረ፡ «ንሓውኻ ኣብ ልብኻ ኣይትጸልኦ» (ዘሌዋውያን 19:17)። ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ግና ነቲ ኣወንታዊ ኣቀራርባ ወሰደ፡ «ኣነ ግና እብለኩም ኣሎኹ፡ ንጸላእትኹም ፍትዉ፡ ንዚረግሙኹም መርቑ፡ ንዚጸልኡኹም ጽቡቕ ግበሩ፡ ምእንቲ እቶም ዚጸርፉኹምን ዚሰጉኹምን ጸልዩ» (ማቴዎስ 5:44)። «ክገብሮ ኸቢድ እዩ» ኽንብል ንኽእል ኢና። ብርግጽ፡ ግናኸ ካብ ምፍቃር ንምጽላእ ንምግቢ ምምሕዳር ዝያዳ ኸቢድ እዩ።
ንኣምላኽ ምፍቃር – ማለት፡ ምስ ኣምላኽ ሓድነት ምህላው – እሞ ንሓውና ብሓንሳእ ምጽላእ ኣይከኣልን እዩ (1 ዮሃንስ 4:20)። ልብና ናብ ሓጐስ ሓድነት ምስ ኣምላኽ ክንከፍት ከለና፡ ኩሉ ቕንኣትና፡ መሪርነትናን ጽልኢናን ንኻልኦት ንስእን። እዚ ኸኣ ንኣእምሮኣዊ ሰላምን ንኣእምሮኣዊ ጥዕናን የገልግል እዩ።
ውርደት / ንእስነት / ምግላስ
መን እዩ ካባና ስምዒቱ ዘይተጎድአ? ሓድሓደ ግዜ ኩላትና ከም ዝተናዕቕና፡ ከም ዝተረሳዕና፡ ከም ዝተሓለፍና፡ ወይ ከኣ ዋጋና ወይ ቦታና ብቑዕ ከም ዘይተፈልጠ ተሰሚዑና እዩ። እተጎድኡ ስምዒታት ብሓቂ እተጎድአ ትዕቢት እዩ፡ ትዕቢት ከኣ ርእሰ-ግምት ወይ ርእሰ-ፍቕሪ እዩ። ብሓቂ ወይ ብሓሳብ ብዝኾነ ምኽንያት ርእሰ-ግምትና እንተተጎድአ፡ ውርደትን ንእስነትን ይስምዓና።
እተጎድአ ትዕቢት ቊጥዓን ቕንኣትን ኬምጽእ ይኽእል እዩ። ኣብ ብዙሓት ሰባት ግና፡ ውርደት የምጽእ። ርእስና ካብ ውርደት ምሕላው ተፈጥሮኣዊ እዩ። ብሓቂ ብዙሓት ሰባት ካብ ብዙሓት ማሕበራዊ ርክባት ርእሶም የርሕቑ፡ ምኽንያቱ ኺሓፍሩን ንእስነት ኪስምዖምን ይፈርሑ። ብዙሓት ሰባት ንስምዒቶም ናይ ንእስነት ኪሓብኡ ይፍትን። ጻዕሮም ግና፡ ናብ ውሽጣዊ ምግላስ ወይ ካብ ሓቂ ናብ ሕልሚ ዓለም ምግላስ እሞ ኣብ መወዳእታ እውን ናብ ኣዝዩ ጐዳኢ ኣእምሮኣዊ ሕማም ጥራይ እዩ ዚመርሕ።
ኣብ መጀመርታ ህይወት ኩሉ ሰብ፡ ምልክታት ትዕቢት፡ ምስ ካልኦት ምውድዳርን ምትሕርራምን ይረአ። ኩላትና ቈልዑ «ናተይ ካብ ናትካ ዝሓሸ እዩ»፡ ወይ «ኣቦይ ኣብ ከተማ ዝበለጸ ሓያል ሰብኣይ እዩ»፡ ወይ «ኣነ ካብኣኻ ዝዓበኹ እየ»፡ ወይ «ገዛና ካብ ናትኩም ዝሓሸ እዩ» ኺብሉ ሰሚዕና ኢና። እዘን ትዕቢታት እዚኣተን ጽቡቓት ኪመስላ ይኽእላ፡ ግናኸ ምልክታት ትዕቢት እየን እሞ ምስአን ከኣ ምፍጣር እተጎድኡ ስምዒታት፡ ስምዒታት ንእስነትን ምግላስን የምጽኣ።
ኣብ ምሳሌ 16:18 ከምዚ ንብብ፡ «ትዕቢት ንጥፍኣት ይቕድም፡ ትዕቢተኛ መንፈስ ከኣ ንውድቀት።» ኣብ ምሳሌ 11:2 ከኣ ከምዚ ተነጊርና ኣሎና፡ «ትዕቢት ምስ መጸ፡ ሽዑ ውርደት ይመጽእ።» ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ኣብ ማቴዎስ 23:12 ከምዚ ኢሉ፡ «ርእሱ ዜልዕል ዘበለ ኺዋረድ እዩ።» ምሳሌ 21:4 ትዕቢት ሓጢኣት ምዃኑ የርኢ፡ «ትዕቢተኛ ገጽ፡ ትዕቢተኛ ልቢ... ሓጢኣት እዩ።» ያእቆብ 4:6 ብንጹር ከምዚ ይብል፡ «ኣምላኽ ንትዕቢተኛታት ይጻረር፡ ንትሑታት ግና ጸጋ ይህብ።»
እቲ ኤርምያስ ዚብሎ ኸኣ ኣይንረስዕ፡ «‘ጥበበኛ ብጥበቡ ኣይተመክሕ፡ ሓያል ብሓይሉ ኣይተመክሕ፡ ሃብታም እውን ብሃብቱ ኣይተመክሕ፣ ግናኸ ዚመክሕ ዘበለ፡ ብዚርድኣኒን ብዚፈልጠኒን ይተመክሕ፡ ኣነ እግዚኣብሔር ኣብ ምድሪ ፍቕሪ፡ ፍርድን ጽድቅን ዚገብር እየ። ምኽንያቱ ብእዚኣቶም እየ ባህ ዚብለኒ’ ይብል እግዚኣብሔር» (ኤርምያስ 9:23-24)።
ንኻልኦት ስምዒታት ንእስነት ኬሕውዩ ዚፍትን ሰባት ኣለዉ፡ ንርእሰ-ግምቶም ኬዕብዩ ብምፍታን፡ ከም ካልኦት ጽቡቓት ምዃኖምን ካብኣቶም ዝኸፉ ብዙሓት ሰባት ከም ዘለዉን ብምምሃር። ግናኸ ንስምዒታት ንእስነት ምሕዋይ፡ ንትዕቢት ሰባት ኬዕብዩ ምፍታን ዘይኮነስ፡ ትሕትናኦም ንኣምላኽ ባህ ከም ዜብል ምርግጋጽ እዩ። የሱስ ትሑታት ክንከውን ይጽውዓና። ኣብ ማቴዎስ 20:27 ከምዚ ይብል፡ «ኣባኻትኩም ቀዳማይ ኪኸውን ዚደሊ ዘበለ፡ ባርያኹም ይኹን።»
ትሕትና ሕቡእ ስምዒታት ንእስነት የርሕቕ እሞ ምስ ኣምላኽ ሓድነት ንምስምማዕ ኣድላዪ እዩ። ኣብ ትሕትና ርእሰ-ትዕቢት የልቦን፡ ብቐሊሉ ዚጎድኡ ስምዒታት የልቦን፡ ካብ ሓቂ ንስምዒታት ሓደ ሰብ ንምክልኻል ምግላስ የልቦን። ኣብ ማቴዎስ 11:29 ከምዚ ንብብ፡ «ኣርዑተይ ጽዓሉ፡ ካባይ እውን ተምሃሩ፡ ምኽንያቱ ኣነ ለዋህን ትሑት ልብን እየ፡ ንነፍስኹም ከኣ ዕረፍቲ ኽትረኽቡ ኢኹም»፡ ማለት፡ ኣእምሮኣዊ ሰላም። እዚ ሓቀኛ ኣእምሮኣዊ ጥዕና እዩ።
