ፊልጶስ፣ ስምኦንን ኢትዮጵያዊኡን፡ ካብ ግብሪ ሃዋርያት 8 ምምሃር

ወንጌላዊ፣ ጠንቋሊን ሓደስቲ

ኣብ ምጅማር ግብሪ ሃዋርያት ምዕራፍ 8 ከም እንምበቦ፡ እቶም ኣመንቲ ብሰንኪ ስደት ተበታቲኖም ነበሩ። ይኹን እምበር፡ ከምቲ ኣብ ቁጽሪ 4 (NKJV) ተገሊጹ ዘሎ፡ ንምሕባእ ኣይተበታተኑን፡ የግዳስ «ወንጌል እናሰበኹ ናብ ኩሉ ቦታ ከዱ»!

እቲ ኣብ ቁጽሪ 4 ዘሎ ቃል ስብከት «ምእዋጅ» ወይ «ምውንጌል» ማለት እዩ፡ እቲ ኣብ ቁጽሪ 5 ዘሎ ቃል ድማ «ከም ኣዋጅ ነጋሪ ምእዋጅ» ማለት እዩ። ከም «ናብ ኩሉ ቦታ ከዱ» (ቁ.4) ዝኣመሰሉ ሓረጋት ኣብ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት ንወንጌላዊ ዕዮታት ይጥቀሙ (ንኣብነት 8:40, 9:32, 13:6, 14:24, 15:3,41, 16:6, 18:23, 19:1,21, 20:2)። ስለዚ፡ ፊልጶስ፡ እቲ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 8 ቀንዲ ወንጌላዊ ሰባኺ ዝነበረ፡ ወንጌል እናኣወጀ ዝኸይድ ዝነበረ ኣዋጅ ነጋሪ ምንባሩ ክንብል ንኽእል ኢና። ንሱ ንሓገዝ መበለታት ዝተመርጸ ሓደ ሰብኣይ ኮይኑ ጀሚሩ (6:1,5)፡ እሞ እምነት ብኸመይ ከም እትክፈል ንርኢ። ኣብ ንኣሽቱ ነገራት እሙናት ክንከውን ከለና፡ እግዚአብሔር ኣፍ ደገ ኣገልግሎት ብዝያዳ ይኸፍተልና (ማቴዎስ 25:23)።

ፊልጶስ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት «ወንጌላዊ» ተባሂሉ ዝተጸውዐ እንኮ ሰብኣይ እዩ (ግብሪ ሃዋርያት 21:8)። ኣገልግሎቱ ንተኸታተልቲ ወንጌል መቐይሮ ነጥቢ እዩ፡ ፊልጶስ ንህዝቢ ሳማርያ – ንኣይሁድን ኣህዛብን ዝሓወሰ – ብስራት ወንጌል ኣወጀ። ውጽኢት ስብከቱ ድማ «ብዙሓት ብሓንሳእ ነቲ ፊልጶስ ዝበሎ ነገር ሰምዑ» (ቁ.6)። እቲ ቀንዲ ትኹረት ኣገልግሎት ፊልጶስ ስብከት ቃል ምንባሩ ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ (8:4,5,12,35,40)። ውጽኢቱ ድማ ነፍሳት ድሒኖም፡ ርኹሳት ኣናፍስቲ ተባሪሮም፡ ሽባን ሓንካስን ድማ ሓዊዮም። ቃል ኣምላኽ ቅድሚ ኩሉ ተሰብከ፡ መንፈስ ኣምላኽ ድማ ነቲ ዝካየድ ዝነበረ ዕዮ መሰከረ።

ካልእ ውጽኢት ስብከት ፊልጶስ ድማ «ኣብታ ከተማ ዓብዪ ሓጎስ ነበረ» (ቁ.8)። እዚ ሓጎስ እዚ ብሰንኪ ኣካላዊ ምሕዋዮም ወይ ካብ ኣጋንንቲ ብመንፈሳዊ ምድሓኖም ጥራይ ኣይነበረን። ዓብዪ ሓጎሶም ካብቲ ፊልጶስ ዝኣወጆ፡ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ፡ ብምሉእ ምድሓን ካብ ሓጢኣት ዝመጸ እዩ! እዚ ኣብ ሓጎስ ምድሓን ዝግበር ትኹረት ንጽሑፋት ሉቃስ ባህርያዊ እዩ (ሉቃስ 2:10, 15:7,10, 24:52; ግብሪ ሃዋርያት 13:52, 15:3 ርአ)። ንሱ ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ ብሓቂ ዝተለወጠ ህይወት ውጽኢት እዩ።

ስምኦን ጠንቋሊ

ቃል ኣምላኽ ክስበኽን ወንጌል ክዝርጋሕን ከሎ፡ ጸላኢ ኣይዕረፍን። እግዚአብሔር ኣብ ዝሰርሓሉ ቦታ ኩሉ፡ ሰይጣን «ከም ዝጓዝም ኣንበሳ፡ መን ከም ዝውሕጥ እናደለየ» ክመጽእ እዩ (1 ጴጥሮስ 5:8)። እዚ ከይሰርሐ ምስ ተረፈ፡ «ንርእሱ ናብ ብርሃን መልኣኽ ይቕይር» ወይ ከም ተመን ንምጥባር ይደሊ (2 ቆሮንቶስ 11:14,3)። ንሱ ዓብዪ ሓሳዊ እዩ! እዚ ኣብ ምሳሌ ጐይታ ብዛዕባ ስርናይን እንክርዳድን ንርእዮ (ማቴዎስ 13:24-30,36-43)። እዚ ሓቀኛ ወንጌል ኣብ ዝስበኸሉ ቦታ ኩሉ ሓደ እዩ፡ ዮሃንስ መጥምቕ ኣብ ዝነበረሉ ግዜ ይኹን (ማቴዎስ 3:1-17) ወይ ጐይታና የሱስ (ማቴዎስ 23:15,33, ዮሃንስ 8:44)። ጳውሎስ እውን ከምዚ ፊልጶስ ኣብዚ ዝገበሮ፡ ናይ ሰይጣን ምጥባር ስራሕ ኣጋጢምዎ እዩ (ግብሪ ሃዋርያት 13:6, 2 ቆሮንቶስ 11:1-4,13-15)።

ንጥፈት፡ ግናኸ ሓቂ የብሉን

ነቲ ፊልጶስ ዝኣወጆ ወንጌል ዝሰምዑ ኩሎም ኣይደሓኑን። ገሊኦም ሓሰውቲ ኣመንቲ፡ እኳ ደኣ ብልሓተኛታት ሓሰውቲ ነበሩ። ስምኦን፡ ቅድሚኡ ጥንቆላ ዝገብር ዝነበረ ሰብኣይ፡ ንህዝቢ ሳማርያ ኣገሪምዎም ነበረ። እቲ ግሪኻዊ ቃል ኣብዚ ክፋልና ሰለስተ ግዜ ተጠቒሙ፡ ብዝተፈላለየ መገዲ «ኣገሪሙ፡» «ኣሰሓቢ፡» «ኣገሪሙ» ወይ «ተገሪሙ» ተተርጒሙ ኣሎ (8:9,11,13)። ስምኦን ንርእሱ ኣዝዩ ዓብዪ ገይሩ ይርእያ ነበረ፡ ከምኡ ድማ ተኸታተልቱ! ኩሎም ሰባት፡ ካብ ንእሽቶኦም ክሳዕ ዓብዪኦም፡ ንሱ ዓብዪ ሰብ ምንባሩ ይኣምኑ ነበሩ። ንኹሎም ነቲ ምጥባር ጥበቡ ዝርእዩ ዝነበሩ ኣታሊልዎም ነበረ። እቲ ን«ጥንቆላ» ዝኸውን ቃል «ጥንቆላ» ተባሂሉ ክትርጎም ይኽእል፡ እዚ ድማ ብዙሕ ግዜ ሳይንስን ኣጉል እምነትን ዝሓወሰ ኮይኑ፡ ኣብ ምስጢራዊ ተግባራት ዝተሰረተ እዩ። ድሕሪ እዚ ጥንቆላ እዚ ሓይሊ ጸልማት ኣሎ። ብዛዕባ ስምኦን፡ «እዚ ሰብኣይ እዚ ዓብዪ ሓይሊ ኣምላኽ እዩ» ተባሂሉ ተነጊሩ (ቁ.10)። ስምኦን ከምዚ ዝኣመሰለ ናይ ኣምላኽነት ምትእምማን ከም ዝነጸገ ኣይንምበብን፡ እሞ እዚ ተቐቢልዎ ዝመስል! እዚ ብዛዕባ ዕላማታት ስምኦን ብዙሕ ይነግረና።

ስምኦን ስብከት ፊልጶስ ምስ ሰምዐን ካልኦት ናብ ክርስቶስ ክምለሱን ክጥመቑን ምስ ረኣየ፡ ንሱ እውን ከም ዝኣመነን ከም ዝተጠምቀን ተነጊርና። ስምኦን እንታይ እዩ ዝኣመነ? ብሓቂዶ ነቲ ዝተፈጸመ ዕዮ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ተኣሚኑ፡ ሓጢኣታቱ ተናዚዙን ካብኡ ተነሲሑን? እዚ ፈጺሙ ኣይተነግረናን፡ ግናኸ ንምበብ፡ «ሽዑ ስምኦን እውን ኣመነ፡ ምስ ተጠምቀ ድማ ምስ ፊልጶስ ቀጸለ፡ ነቲ ዝተገብረ ተኣምራትን ምልክታትን እናረኣየ ድማ ተገረመ» (ቁ.13)። ብተኣምራትን ምልክታትን ተገሪሙ ነበረ፡ እሞ እዚ ጥራይ እዩ ዝኣመኖ።

ስምኦን ብዛዕባ ርእሱ ግጉይ ኣረኣእያ ከም ዝነበሮ ኣቐዲምና ርኢና ኢና፡ ንሱ ከም ዝተነሰሐ ድማ ፈጺሙ ኣይንምበብን። ግናኸ ኣብዚ እውን ብዛዕባ እምነትን ምድሓንን ግጉይ ኣረኣእያ ከም ዝነበሮ ንርኢ። መሰረት እምነቱ ኣብ ቃል ኣምላኽ ዘይኮነስ፡ ኣብቲ ዝረኣዮ ተኣምራት እዩ ነይሩ። ብግዳም ተጠሚቑ ነበረ፡ ግናኸ ኣብ ውሽጢ ስምኦን ናይ ክርስቶስ ዕዮ ኣይተፈጸመን። ጥምቀት ከምቲ ንውሽጣዊ ዕዮ ዝገልጽ ግዳማዊ ምልክት ኣገዳሲ እኳ እንተኾነ፡ ንሰብ ከድሕን ኣይኽእልን – ስምኦን ድማ ንእኡ መረጋገጺ እዩ።

ምግራም ግናኸ ክእለት የብሉን

ስምኦን ምስ ፊልጶስ ቀጸለ፡ ብዛዕባ ክርስቶስ ንምምሃር ዘይኮነስ፡ ንዝያዳ ተኣምራት ንምርኣይን ንሱ እውን ከምኡ ዝኣመሰለ ክእለት ብኸመይ ከም ዝረክብ ንምምሃር። ሃዋርያት ጴጥሮስን ዮሃንስን ኣምላኽ ኣብ መንጎ ሳማርያውያን ዝፈጸሞ ዕዮ ምስ ሰምዑ፡ ንምምርማር ከዱ (8:14)። ኣብ መንጎ ኣይሁድን ሳማርያውያንን ንነዊሕ ግዜ ፍልልይ ነይሩ፡ እሞ ንሳቶም ካብታ ኣብ የሩሳሌም ዝነበረት ቤተ ክርስቲያን ብዘይካኣል መንገዲ መንፈስ ቅዱስ እንተ ዝቕበሉ ነይሮም፡ እዚ ፍልልይ እዚ ክቕጽል ምኸኣለ።

ጐይታና የሱስ ርእሲ እዩ ናይ ቤተ ክርስቲያን፡ ናይ ክልተ ኣይኮነን፡ ሓንቲ ኣይሁዳዊት ቤተ ክርስቲያንን ሓንቲ ሳማርያዊትን። መንፈስ ኣብ ልዕሊ እቶም ሳማርያውያን ኣመንትን ድሕሪኡ ኣብ ልዕሊ እቶም ኣህዛብ ኣመንትን (ግብሪ ሃዋርያት 18) ምምጻኡ ብምድንጓይ፡ ጐይታ ሓድነት ቤተ ክርስቲያን ይሕሉ ነበረ። ንምበብ፡ «ኣይሁዳዊ ወይ ግሪኻዊ የልቦን፡ ባርያ ወይ ሓራ የልቦን፡ ተባዕታይ ወይ ኣንስተይቲ የልቦን፡ ንስኻትኩም ኩላትኩም ብክርስቶስ የሱስ ሓደ ኢኹም» (ገላትያ 3:28)። እቶም ሃዋርያት እግዚአብሔር ኣብ መንጎ ሳማርያውያን ዝገብሮ ዝነበረ ነገር ክምስክሩ ክኢሎም። ጴጥሮስን ዮሃንስን፡ ብሃዋርያዊ ስልጣን፡ ኣእዳዎም ኣብ ልዕሊ እቶም ሳማርያውያን ኣመንቲ ኣንበሩ፡ ንሳቶም ድማ መንፈስ ቅዱስ ተቐበሉ።

ስምኦን እዚ ምስ ረኣየ፡ ተገሪሙ! ተኣምራት ክገብርን ንኻልኦት መንፈስ ቅዱስ ክህብን ደለየ፡ ስለዚ ድማ ንሃዋርያት ገንዘብ ኣቕረበ። ጴጥሮስ ብዛዕባ እዚ ጉዳይ ንስምኦን ንምዝራብ ግዜ ኣይወሰደን። ገሊኦም ጴጥሮስ ጸጋ ከም ዝጎደሎ ይሓስቡ ይኾኑ። ይኹን እምበር፡ ብዛዕባ ቅድስና ኣምላኽን መገዲ ምድሓንን ክመጽእ ከሎ፡ ብዘይካ ብደም ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ጎልጎታ ብምሉእ ዝተኸፍለ ዋጋ፡ ብዝኾነ ዋጋ ክግዛእ ዝኽእል የልቦን።

ምላሽ ሃዋርያ ጴጥሮስ

ግብሪ ሃዋርያት 8:20-21 ክንትንትኖ ከለና፡ ብምላሽ ጴጥሮስ ስምኦን ሓቀኛ ኣማኒ ከም ዘይነበረ ብንጹር ክንርኢ ንኽእል ኢና።

«ገንዘብካ ምሳኻ ይጥፋእ» (ዮሃንስ 3:16,36)

ዝኾነ ኣማኒ ፈጺሙ ኣይጠፍእን።
«ኣብዚ ጉዳይ እዚ ኣይፋልካን ወይ ኣይፋልካን» – ንሱ ኣብ ሕብረት ኣመንቲ ኣይነበረን።
«ልብኻ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ቅኑዕ ኣይኮነን» – እዚ ናይ ዘይኣማኒ መግለጺ እዩ።
«ብመሪርነት ተመርዚዝካን ብዓመጻ ተኣሲርካን» – እዚ ናይ ዘይደሓነ ሰብ ኩነታት እዩ።
ብተወሳኺ፡ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት ክንምበብ ከለና፡ ኣብ መንጎ ገንዘብን ናይ ኣምላኽ ነገራትን ዘሎ ቀጻሊ ግጭት ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ። ገንዘብ ባዕሉ ግጉይ ኣይኮነን፡ ግናኸ «ፍቕሪ ገንዘብ ናይ ኩሉ ዓይነት ክፉእ መሰረት እዩ» (1 ጢሞቴዎስ 6:10)። ኣብዚ ግብሪ ሃዋርያት እዚ ሓቂ ምንባሩ እንርእየሉ ገለ ኣብነታት ኣለዉ።
ግብሪ ሃዋርያት 5:1-11 – ኣናንያን ሳፕፊራን ንመንፈስ ቅዱስ ብዛዕባ ዝሃብዎም ገንዘብ ብምውሻጥ፡ ገለ ካብቲ ረብሓ ብምሕባእ ህይወቶም ሰኣኑ።
ግብሪ ሃዋርያት 16:16-24 – ጳውሎስን ሲላስን ተኣሲሮም፡ ምኽንያቱ ምድሓን ሓንቲ ቅድሚኡ ብኣጋንንቲ ዝተዋሕጠት ጓል ንረብሓታት ወነንታ ስለ ዝጎደለ።
ግብሪ ሃዋርያት 19:23-41 – ሓደ ሓርበኛ ብሩር ንረብሓ ንግዱስ ጳውሎስ ብምጉዳል፡ ንዓመጽ ንምጅማር ሓጊዙ።
እዞም ኣብነታት እዚኦም ወንጌል ኣብ ብዙሓት ክበባት ከምዚ ሎሚ ዝኾነ ዓብዪ ገንዘብ ዝሰርሕ ኢንዱስትሪ ክኸውን ከም ዘይተሓስበ የርእዩ። የግዳስ፡ ብዛዕባ ምድሓን ነፍሳት ክኸውን እዩ!

ስሱዕ፡ ግናኸ ተኣሲሩ

ጴጥሮስ ንስምኦን፡ «ስለዚ ካብዚ እከይካ ተነሳሕ፡ እሞ ምናልባት ሓሳብ ልብኻ ይቕረ ይብሃለልካ ኢልካ ንኣምላኽ ለምን» (8:22)። እቲ «ንስሓ» ዝብል ቃል ኣብ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት ብዙሕ ግዜ ይርከብ፡ ንሱ ድማ ኩሉ ግዜ ንዘይደሓኑ ሰባት ዝቐርብ ጽውዓ እዩ። ስምኦን ካብ ሓጢኣቱ ናብ ኣምላኽ ክምለስ ተነጊርዎ። ንሱ – ማለት «ሓሲቡ» ወይ «መደብ ኣውጺኡ» – ናይ ኣምላኽ ህያብ ክዕድግ ከም ዝኽእል ሓሲቡ ነበረ። ኣብ ቁጽሪ 21 ጴጥሮስ፡ «ኣብዚ ጉዳይ እዚ ኣይፋልካን ወይ ኣይፋልካን፡ ምኽንያቱ ልብኻ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ቅኑዕ [ብሓቂ፡ ቅኑዕ] ኣይኮነን» ኢሉ ነበረ። እቲ ቀንዲ ሽግር ስምኦን ብሓቂ ምስ ልቡ ዝተኣሳሰረ ሽግር ነበረ! እዚ ድማ ንኹላትና ዝምልከት እዩ። ልቡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ቅኑዕ ኣይነበረን፡ ጠማሚ ነበረ፡ እሞ ክቕየር የድልዮ ነበረ።

ጴጥሮስ ንስምኦን፡ «ብመሪርነት ተመርዚዝካ [ወይ «ብመሪርነት፡» KJV]፡ ብዓመጻ ተኣሲርካ» (ቁ.23) ኢሉ ኣፍሊጥዎ። እቲ «መሪርነት» ዝብል ሓረግ ናይ ብሉይ ኪዳን ቃል እዩ (ዘዳግም 29:18)፡ ኣዝዩ ሓያል፡ መሪር ኣካል ወይ ሓሞት ዝሕብር። ንሓያል፡ መሪር፡ ዘይጥዑም ኩነታት ይገልጽ። ጴጥሮስ ንስምኦን ብዓመጻ ተኣሲሩ ወይ ተኣሲሩ ከም ዝነበረ እውን ነጊርዎ። ምሳሌ 5:22 ሓጢኣት ጨካን ጐይታ ምንባሩ ይነግረና፡ «ናይ ገዛእ ርእሱ ዓመጻ ንኽፉእ ሰብኣይ ይሕዞ፡ ብሓጢኣቱ ድማ ይሕዞ።» ጴጥሮስ ንስምኦን ብልክዕ ከምዚ ገይሩ እዩ ዝገልጾ ዝነበረ።

ድሕሪ እዞም ኩሎም መጠንቀቕታት፡ ስምኦን ኣይተነሰሐን። የግዳስ፡ «እቲ ዝበልካዮ ነገር ካባይ ከይመጽእ፡ ንጐይታ ለምንለይ» በለ። ንሱ ካብ ፍርዲ ንምምላጥ ዝያዳ ይሓስብ ነበረ፡ ካብቲ ምስ ኣምላኽ ቅኑዕ ንምዃን። ግናኸ ናብ ኣምላኽ ክምለስን ካብ ሓጢኣት ክርሕቕን የድልዮ ነበረ። ጳውሎስ ከምዚ ገይሩ ገሊጽዎ፡ «ሕጂ እሕጎስ፡ ብምሕዛንኩም ዘይኮነስ፡ ምሕዛንኩም ናብ ንስሓ ስለ ዝመርሐኩም። ምኽንያቱ ብናይ ኣምላኽ መገዲ ሓዚንኩም፡ ካባና ዝኾነ ነገር ከይትስእኑ። ምኽንያቱ ናይ ኣምላኽ ሓዘን ናብ ምድሓን ዝመርሕ ንስሓ ይፈጥር፡ ዘይትሓዝነሉ፡ ግናኸ ናይ ዓለም ሓዘን ሞት ይፈጥር» (2 ቆሮንቶስ 7:9-10)።

ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 8 ጽቡቕ ፍልልይ ኣሎና። ስምኦን ኣማኒ ምንባሩ ይዛረብ ነበረ፡ ግናኸ ብሓቂ ሓሳዊ እምነት ጥራይ ከም ዝነበሮ ተጋሊጹ። ንሱ ፈጺሙ ሓቀኛ ኣማኒ ኣይነበረን፡ ንሱ ጥራይ ተዛራቢ ነበረ! ኣብነቱ ኩሉ ዝሰምዐ ወንጌል ፊልጶስ ከም ዘይደሓነ ይምህረና። ገሊኦም ሓሰውቲ ኣመንቲ ወይ እኳ ደኣ ብልሓተኛታት ሓሰውቲ ነበሩ። ስምኦን እምነት ተዛሪቡ ነበረ፡ ግናኸ ሓቀኛ እምነት ኣይነበሮን።

እቲ ኢትዮጵያዊ ሓደስቲ

ድሕሪኡ፡ ኣብቲ ኢትዮጵያዊ ሓደስቲ፡ ሓቀኛ ኣማኒ ንርኢ። ንሱ ብሓቂ ይደሊ ነበረ። ልቡ ብመንፈስ ኣምላኽ ተዳልዩ ነበረ፡ ንኹነታት ነፍሱ ድማ ዓብዪ ሓሳብ ነበሮ። እዚ ሰብኣይ ቃል ኣምላኽ ክምበብ ከሎ፡ መንፈስ ኣምላኽ ወሲድዎ ልቡ ኣዳልይዎ፡ እሞ ናይ ኣምላኽ ውሉድ ኮነ።

ኣብ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያት ናይ ወንጌል መቐይሮ ኣሎ። ወንጌል ኣብ የሩሳሌም፡ ቤተ ክርስቲያን ኣብ ዝጀመረትሉ፡ ጀሚሩ፡ ኣብ ምዕራፋት 1–7 ድማ ብስራት ወንጌል ናብ ኣይሁድ ከደ። ኣብ ምውጋር እስጢፋኖስ፡ ናይ ወንጌል ናይ መወዳእታ ምድሓር ከም ህዝቢ ንርኢ። ድሕሪኡ ወንጌል ናብ ሳማርያውያን ኣብ ቀዳማይ ክፋል ግብሪ ሃዋርያት 8 ተመጸ። ኣብዚ፡ ካብዚ ክፋል ምዕራፍ 8ን ብዘሎ መጽሓፍ ግብሪ ሃዋርያትን፡ ወንጌል ናብ ኣህዛብ ክዝርጋሕ ንርኢ። ብኢትዮጵያዊ ሓደስቲ ጀሚሩ፡ ብምልዋጥ ሃዋርያ ናብ ኣህዛብ፡ ሳውል ዘጠርሴስ፡ ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 9 ቀጸለ።

ጉዳይ እቲ ኢትዮጵያዊ ሰብኣይ ንሮሜ 10:17 የዘኻኽረና፡ እዚ ድማ፡ «እምነት ብምስማዕ ትመጽእ፡ ምስማዕ ድማ ብቃል ኣምላኽ» ይብል። እዚ ንምጥቃስ ዝሕግዝ ክልተ ወገናት ኣለዉ። ቀዳማይ ፊልጶስ ነበረ፡ እቲ ጐይታ መልእኽተኛ ንምዃን ዝጥቀመሉ ዝነበረ ኣቕሓ። ድሕሪኡ ድማ እቲ ቃል ዝቕበል ዝነበረ፡ እቲ ኢትዮጵያዊ ሓደስቲ። እዞም ክልቲኦም ሰባት ብመንፈስ ኣምላኽ ክዳለዉ የድልዮም ነበረ። ንዳሎት ነፍስ ወከፎም ንርአ።

ዳሎት ፊልጶስን ስብከቱን

ቀዳማይ ፊልጶስ ከም ዝነበረ ንርኢ ንሉዓላውነት ኣምላኽ ስምዒታዊ (ግብሪ ሃዋርያት 8:26)። ብመንፈስ ክምራሕ ድሉው ነበረ። ንሱ ኣብ ኢድ መንፈስ ኣምላኽ ተጣጣሚ ነበረ ክንብል ንኽእል ኢና፡ መልኣኽን መንፈስን ምስኡ ስለ ዝተዛረቡ (ቁ.26,29)። ንጽውዓ ስምዒታዊ ነበረ! ኣብ ቁጽሪ 26 መልኣኽ ብዛዕባ ናይ ኣምላኽ ምድራዊ ዕዮ ተዛረበ፡ ኣብ ቁጽሪ 29 ድማ መንፈስ ብዛዕባ ናይ ኣምላኽ ግላዊ ዕዮ ተዛረበ። ኣብ ክልቲኡ እዋናት ፊልጶስ ነቲ መልእኽቲ ንምስማዕ ኣብ ኩነታት ነበረ። ንሉዓላውነት ኣምላኽን ንጽውዓን ስምዒታዊ ምዃን ኣይከውንን እዩ፡ ኣብ ግላዊ ህይወትና ብመንፈስ ክንምራሕ እንተ ዘይፈቒድና (ገላትያ 5:16,18,25)። ፊልጶስ ብጐይታ ንምጥቃም ብግሉ ተዳልዩ ነበረ፡ ምኽንያቱ ብመንፈስ ኣምላኽ ይምራሕ ነበረ። ንርእሱ ኣይነበረን፡ ግናኸ ኣምላኽ ይሰርሕ ከም ዝነበረ ኣፍሊጡ፡ ንምጥቃም ድማ ድሉው ነበረ።

ቀጺልና ፊልጶስ ከም ዝነበረ ንፈልጥ ዝርከብ (ግብሪ ሃዋርያት 8:27)። ብዙሕ ግዜ፡ «ጐይታ ንኽእለት ዘለዎም ኣይደልን፡ የግዳስ ንዝርከቡ እዩ ዝደሊ» ተባሂሉ ይንገር። መንፈስ ንዝተዓጠቑ ኣይጽውዕን፡ ንዝተጸውዑ የዓጥቕ። ምስ ምትእምማን ብቐረባ ዝተኣሳሰረ ድማ ምዃን እዩ ታዛዚ. ፊልጶስ ናብ ደቡብ ክኸይድ ምስ ተነግሮ፡ ተንስአን ከደን! ንትምህርቲ ጐይታ ተገዛኢ ነበረ። እዞም መምርሒታት ኣብቲ ግዜ እቲ ትርጉም ዘይብሎም ክመስሉ ይኽእሉ ነበሩ፡ ግናኸ ፊልጶስ ታዘዘ።

ሎሚ እግዚአብሔር ንርእሶም ዘዳለዉ፡ ንርእሶም ዝርከቡን ንፍቓዱን ቃሉን ብምእዛዝ ድሉዋት ዝኾኑ ሰባት ይደሊ ኣሎ። እዚ እዩ ጳውሎስ ኣብ 2 ጢሞቴዎስ 2:20-21 ዝጠቐሶ፡ «ግናኸ ኣብ ዓብዪ ቤት ወርቅን ብሩርን ጥራይ ዘይኮነስ፡ እንጨትን ሸክላን እውን ኣለዉ፡ ገሊኦም ንኽብሪ ገሊኦም ድማ ንዘይኽብሪ። ስለዚ ዝኾነ ሰብ ካብቲ ድሕረኛ እንተ ኣንጽሐ ርእሱ፡ ንኽብሪ ዝኸውን ኣቕሓ፡ ቅዱስን ንጐይታ ዝጠቅምን፡ ንኹሉ ጽቡቕ ዕዮ ዝተዳለወ ክኸውን እዩ።»

ካልእ ኣብ ፊልጶስ እንርእዮ ባህርይ ድማ ናይኡ እዩ ብሓይሊ ዝተመልአ ተበግሶ (ግብሪ ሃዋርያት 8:30)። ንሱ ናብ ሰረገላ እቲ ኢትዮጵያዊ ብዘይዕላማ ወይ ብዘይግድስነት ኣይከደን፡ ናብኡ ደየበ! ፊልጶስ ካብ ነብዪ ኢሳይያስ ክምበብ ከሎ ሰምዖ፡ እሞ፡ «እቲ እትምበቦ ዘለኻዶ ትርድኦ ኢኻ?» ኢሉ ንምሕታት ተበግሶ ወሰደ። እቲ ሓደስቲ፡ «ሓደ ሰብ እንተ ዘይመርሓኒ ብኸመይ ክኽእል እየ?» ምስ በለ፡ ፊልጶስ ብቕጽበት ኣይኣተወን። የግዳስ፡ ናብ ሰረገላ ክዕደም ጸበየ። ኣብዚ ናይኡ ንርኢ ትዕግስቲ ዘለዎ ብልሓት ወይ ኣቀራርባ (ቁ.30-31)።

ቀጺልና ፊልጶስ መንፈስ ኣምላኽ ምስዚ ሰብ ዝሰርሓሉ ዝነበረ ቦታ ከም ዝጀመረ ኣስተብህል። ብ ውሳነ ዝመልኦ ትኽክለኛነት ፊልጶስ ካብቲ ቅዱስ ጽሑፍ ጀሚሩ፡ ኣፉ ከፊቱ ድማ ንየሱስ ንሰብኣይ ሰበኸ። ቃል ኣምላኽ ንምምቕራሕ ክመጽእ ከሎ፡ ካልኦት፡ «ክትርአ ንምኽኣል ደው በል፡ ክትስማዕ ንምኽኣል ድምጽኻ ኣዕቢ፡ ምስ ወዳእካ ድማ ዓጽው፡ እሞ ክትድነቕ ንምኽኣል ተቐመጥ፡ ድሕሪኡ ድማ ብህይወትካ ደግፎ» ኢሎም ኣለዉ። ገለ ካብዚ ኣብ ፊልጶስ ንርኢ። ንሱ ቃል ይፈልጥ ነበረ፡ እሞ ዝርድኦ ዝነበረ ክምቕርሕ ክኢሉ ነበረ። ፊልጶስ ነዚ ዝደሊ ዝነበረ ነፍሲ ናብ ጐይታና የሱስ ኣመልከተ፡ እሞ እዚ ድማ ቃል ብምጥቃም ገበሮ። ንክርስቶስ ምልዓልን ቃል ምጥቃምን ወንጌል ክትምቕርሕ ከለኻ ክልተ ኣገደስቲ ነገራት እዮም።

እቲ ናይ ፊልጶስ ናይ መወዳእታ ባህርይ ድማ ናይኡ እዩ ንዘይፍሉጥነት ድሉውነት (ቁ.39-40)። እቲ እንሰርሖ ዘለና ዕዮ ናትና እዩ፡ እሞ ንሕና ጥራይ ኢና ብኸመይ ክስራሕ ከም ዘለዎ ክንገብሮ እንኽእል ኢልካ ምሕሳብ ኣዝዩ ቀሊል እዩ። ይኹን እምበር፡ እዚ ኣረኣእያ እዚ ኣብ ፊልጶስ ኣይንርእን። መንፈስ ጐይታ ናብ ካልእ መዳይ ኣገልግሎት ምስ ኣሰጋገሮ፡ ካብ ከተማ ናብ ከተማ ቃል እናሰበኸ ብእምነት ቀጸለ፡ ክሳዕ ኣብ ቂሳርያ ምስ ስድራቤቱ ዝቕመጥ (21:9)።

ዳሎት እቲ ኢትዮጵያዊን መገዱን

ነዚ ክፋል እዚ እንደገና ክንምልከቶ ከለና፡ ብፍላይ ናይቲ ሓደስቲ መንፈሳዊ ጉዕዞ እውን ክንርኢ ንኽእል ኢና። ቀዳማይ፡ ንሱ ወጻእተኛነበረ፡ ናይ ካንዳኬ፡ ንግስቲ ኢትዮጵያ፡ ላዕለዋይ ቤት ፍርዲ ሰበ ስልጣን። ካብ ክፋልና እዚ ሰብኣይ ከም ዝነበሮ እውን ንጹር እዩ መንፈሳዊ ጥሜት እዚ ድማ ገና ኣይጸገበን፡ ካብ የሩሳሌም ይምለስ እኳ እንተ ነበረ። ንምምላኽ ናብኡ ከይዱ ነበረ፡ እዚ ድማ ምናልባት ኣይሁዳዊ ፕሮሰላይት፡ ናብ ኣይሁድነት ዝተለወጠ ኣህዛባዊ ምንባሩ የረድእ።

ንሱ ሓደስቲምንባሩ ተነጊርና፡ ንጉሳዊ ቤት ንምግልጋል ዝተሰርዘ ሰብኣይ (ኤስቴር 1:10, 4:4; ዳንኤል 1:9 ኣነጻጽር)። ከምቲ ዘዳግም 23:1 ዝብሎ፡ «ብምጥሓስ ወይ ብምፍራስ ዝተሰርዘ ሰብ ናብ ማሕበር ጐይታ ኣይኣቱን»፡ ንሱ ኣብ ኣይሁዳዊ ኣምልኾ ምሉእ ብምሉእ ክሳተፍ ኣይከኣልን ነበረ። ይኹን እምበር፡ ንሱ ብርግጽ ኣምላኽ ዝፈርህ ሰብኣይ ነበረ፡ ብዛዕባ እቲ ዝሰምዖ ኣምላኽ ዝያዳ ክፈልጥ ዝደሊ።

ናብ ኢትዮጵያ ኣብ ዝገብሮ ዝነበረ ጉዕዞ፡ ህይወት ዝቕይር ኣጋጣሚ ኣጋጢምዎ። ሰረገላኡ ኣብ ምድረበዳ ጽርግያ እናተጓዕዘት ከላ፡ እቲ ሓደስቲ ካብ መጽሓፍ ኢሳይያስ ብዓውታ ይምበብ ነበረ። ንሱ ቃል ኣምላኽ ዝምበብ ዝነበረ ሰብኣይ እዩ።

ብዛዕባ ኣብ መጽሓፍ ኢሳይያስ ምምባብ እንታይ እዩ ኣገዳሲ? ኢሳይያስ ንሓደስትን ወጻእተኛታትን ከም ዝዛረብ ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ። ኣብ ኢሳይያስ 56:1-8 እዚ ዝስዕብ ሓሳብ ንምበብ።

ጐይታ ከምዚ ይብል፡ «ፍትሒ ሓሉ፡ ጽድቂ ድማ ግበር፡ ምኽንያቱ ምድሓነይ ክመጽእ እዩ፡ ጽድቀይ ድማ ክግለጽ እዩ። እዚ ዝገብር ሰብኣይን እዚ ዝሕዝ ወዲ ሰብን ብጹእ እዩ፡ ሰንበት ካብ ምብካል ዝሕሉ፡ ኢዱ ድማ ካብ ዝኾነ ክፉእ ዝሕሉ።»

እቲ ምስ ጐይታ ዝተሓበረ ወዲ ወጻእተኛ፡ «ጐይታ ካብ ህዝቡ ምሉእ ብምሉእ ፈሊዩኒ» ኢሉ ኣይዛረብ፡ እቲ ሓደስቲ ድማ፡ «ኣነ ኣብዚ ኣሎኹ፡ ደረቕ ኦም» ኢሉ ኣይዛረብ። ምኽንያቱ ጐይታ ከምዚ ይብል፡ «ንሓደስቲ፡ ሰንበታተይ ዝሕልዉ፡ ንዓይ ዝሕጉስ ዝመርጹ፡ ኪዳነይ ድማ ዝሕልዉ፡ ኣብ ቤተይን ኣብ ቅጽርታተይን ካብ ኣወዳድን ኣዋልድን ዝበለጸ ቦታን ስምን ክህቦም እየ፡ ዘይብተኽ ዘለኣለማዊ ስም ክህቦም እየ።»

«ከምኡ ድማ፡ እቶም ምስ ጐይታ ዝተሓበሩ ደቂ ወጻእተኛታት፡ ንኡ ንምግልጋል፡ ስም ጐይታ ንምፍቃር፡ ባሮኹኡ ንምዃን – ኩሉ ሰንበት ካብ ምብካል ዝሕሉ፡ ኪዳነይ ድማ ዝሕልው – ንሳቶም እውን ናብ ቅዱስ ከረነይ ከምጽኦም እየ፡ ኣብ ቤት ጸሎተይ ድማ ከሕጉሶም እየ። ናይ ምድማር መስዋእቶምን መስዋእቶምን ኣብ መሰውኢየይ ክቕበል እዩ፡ ምኽንያቱ ቤተይ ቤት ጸሎት ንኹሎም ህዝብታት ክበሃል እዩ።» እግዚአብሔር ኣምላኽ፡ ንዝተባረሩ እስራኤል ዝእክብ፡ «ገና ካብቶም ዝተኣከቡ ካልኦት ክእክበሉ እየ» ይብል።

ምናልባት እዚ ክፋል እዚ ንዚ ሓደስቲ ፍሉይ ትርጉም ነይርዎ ይኸውን፡ እዚ ግና ኣይንርግጸሉን ኢና። ግናኸ ፊልጶስ ምስ ቀረቦ፡ እቲ ኢትዮጵያዊ ኣብ ኢሳይያስ 53 ከም ዝምበብ ንርግጽ። ፊልጶስ እቲ ዝምበቦ ዘሎ እንታይ ምዃኑ እንተ ዝርድኦ እንተ ሓተቶ፡ እቲ ሓደስቲ፡ «ሓደ ሰብ እንተ ዘይመርሓኒ ብኸመይ ክኽእል እየ?» ኢሉ መለሰ። ድሕሪኡ ንፊልጶስ ናብ ሰረገላኡ መጺኡ ምስኡ ክቕመጥ ዓደሞ (ግብሪ ሃዋርያት 8:31)። እዚ ሰብኣይ እዚ ንትምህርቲ ድሉው ነበረ።

ኣብ ኢሳይያስ 53 እንታይ ከም ዝምበብ ኣቐዲሙ ይሓስብ። ብዛዕባ እቲ ዝሳቐ ዘሎ ባርያ ይምበብ ነበረ። ኣብቲ ምዕራፍ፡ ኢሳይያስ ቅድሚ ኩሉ ምውላድ ጐይታና የሱስ ገሊጹ (ቁ.1-2)፡ ድሕሪኡ ህይወቱን ኣገልግሎቱን ጠቒሱ (53:4-9)፡ ድሕሪኡ ድማ ዓወት ዝመልኦ ትንሳኤኡ (53:10-12)። እቲ ኢትዮጵያዊ ሰብኣይ ኢሳይያስ 53:7-8 ኣብ ቅድሚኡ ነይርዎ፡ «ተጨውዩን ተሳቕዩን፡ ግናኸ ኣፉ ኣይከፈተን፡ ከም በጊዕ ናብ መብጽሒ ተመርሐ፡ ከም በጊዕ ኣብ ቅድሚ መላጸኣ ድምጺ ኣይገበረትን፡ ከምኡ ድማ ኣፉ ኣይከፈተን። ካብ ቤት ማእሰርትን ካብ ፍርድን ተወስደ፡ ወለዶኡኸ መን እዩ ዝነግር? ምኽንያቱ ካብ ምድሪ ህያዋን ተቖርጸ፡ ብሰንኪ በደል ህዝበይ ተሃርመ።»

እቲ ሰብኣይ ክምበብ ከሎ፡ መንፈስ ኣምላኽ ይሰርሕ ነበረ። «እቲ ነብዪ እዚ ብዛዕባ መን እዩ ዝብል ዘሎ፡ ብዛዕባ ርእሱዶ ወይስ ብዛዕባ ካልእ ሰብኣይ?» ኢሉ ሓተተ (ቁ.34)። ፊልጶስ ነዚ ሓሳብ ምስ ገለጸሉ፡ እቲ ሓደስቲ ንጐይታና የሱስ ከምቲ ንሓጢኣተኛታት ዝሳቐ መስዋእቲ ገይሩ ፈለጦ። እቲ ኢትዮጵያዊ ሓደስቲ መገዲ ምድሓን ምስ ፈለጠ፡ ንሱ ንመልእኽቲ ወንጌል ምላሽ ሃበ። ካብዚ ሓሳብ እዚ ንጹር እዩ፡ ንሱ ካብ ሓጢኣታቱ ተነሲሑ፡ ብየሱስ ክርስቶስ ከም ጐይታኡን መድሓኒኡን ኣሚኑ። ብንጹር ድማ፡ «የሱስ ክርስቶስ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ እኣምን» (ቁ.37) ኢሉ ኣወጀ፡ እሞ ክለሊ ደለየ ብሞት፡ ብቕብሪን ብትንሳኤ ክርስቶስን ብምጥማቕ። ስለዚ ንሰረገላ ደው ክትብል ኣዘዘ፡ ምስ ፊልጶስ ድማ ናብ ማይ ወሪዱ ተጠምቀ። ሕጂ እዚ ሰብኣይ፡ ንምድላይ ናብ የሩሳሌም ዝኸደ፡ ብመገዱ ክኸይድ ክኽእል እዩ እናተሓጎሰ!

ሓጎስ ናይ ሓቀኛ ኣማኒ ምልክት እዩ (ዮሃንስ 15:11, 17:13)። ኣብቲ ምስቲ ሓደስቲ ዝጓዓዝ ዝነበረ ካራቫን ብዙሓት ክህልዉ ነይሮም ይኾኑ፡ ንሱ ድማ ንኹሎም ዝርእዩ ዝነበሩ ከም እሙን ምስክር መሰከረ! ብእምነት ፊልጶስ ወንጌላዊ፡ ከተማታትን ግለሰባትን ናብ መድሓኒ ተመልክቱ።

መወዳእታ ሓሳብ