ናይ መንፈሳዊ ዕብየት ሽዱሽተ ኣገደስቲ ክርስትያናዊ ስነ-ስርዓታት

ኣብ መርከብ፡ ነፋሪት ዝመርሕ ሰብ ነቲ መሪሕ ኣይገብሮን ይኸውን፡ ግን ሓላፍነት ኣለዎ – ናይቲ ጉዕዞ ኣንፈት ቅኑዕ ምዃኑ ንምርግጋጽ። ናብቲ ናይ ሓቂ መዓላ ብተደጋጋሚ ይጥምት እሞ፡ ኣንፈት መርከብ ክቕየር እንተደለየ ይቕይሮ።

እዚ ልሙድ ንጥፈታት እዚ፡ ንሕና “ክርስትያናዊ ስነ-ስርዓታት” ኢልና እንጽውዖ ንምርኣይ ዝሕግዘና እዩ። ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ፡ እቲ “ስነ-ስርዓት” ዝብል ቃል፡ ብሓፈሻ ንውሉድ ምምሃር ዝሕብር እዩ፡ ከምቲ ወለዲ ንደቆም ዚምህርዎ፡ ከምኡውን ኣምላኽ ከም ኣቦና ዀይኑ ዚምህረና። እዚ ቃል እዚ ግን፡ ንሓደ ትምህርቲ ወይ መጽናዕቲ ኸኣ ኪውዕል ይኽእል እዩ፡ ከምቲ ተማሃሮ ዩኒቨርሲቲ ስነ-ፍልጠት ወይ ዕምባባታት ዚምህሩ። እዚ ትርጉም እዚ፡ ንክርስትያናዊ ስነ-ስርዓታት ዚሕብር እዩ – ማለት፡ ኣመንቲ ብፍቕሪን ብቐጻልነትን ኪሰርዕዎ ዘለዎም ንጥፈታት።

ከምዚ ዝኣመሰለ ኣዘራርባ፡ ብሪቻርድ ጄ. ፎስተር እዩ ኣዝዩ ዝተላበዐ፡ እቲ ኣብ 1978 ዝጸሓፎ መጽሓፍ ናይ ስነ-ስርዓት በዓል ኣብ ዝተፈላለዩ ክርስትያናዊ ክበባት ኣዝዩ ተቐባልነት ረኺቡ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ ንመግለጺታት ፎስተር ወይ ካልኦት ጸሓፍቲ ክንከታተል ከይተገደድና፡ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ዚርከቡ ሽዱሽተ ኣገደስቲ ስነ-ስርዓታት ክንምርምር ኢና፡ ካልኦት እውን ኣለዉ።

1. ምጽላይ

ምጽላይ ንመንፈሳዊ ህይወት ከም ምትንፋስ ንስጋዊ ህይወት ምዃኑ ምግላጽ ኣጋኖ ኣይኸውንን። ጸሎት፡ ናይ ልቢ ዝበለጸን ኣገዳስን ተግባር እዩ፡ ንኣምላኽ ዝምርኮስ። እቲ ዚደሊ ዝነበረ ቆርኔሌዎስ፡ ወንጌል ከይሰምዐ እኳ ኸሎ፡ “ንኣምላኽ ኵሉ ሳዕ ይጽሊ ነበረ” (ግብሪ ሃዋርያት 10:2 NKJV)። እቲ ሓድሽ ዝተለወጠ ሳውል ብጸሎት ይፍለጥ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያት 9:11)፤ ኣብ እዋን ጸሎት ከኣ እዩ ኣምላኽ ናብ ኣህዛብ ዝሰደዶ (ግብሪ ሃዋርያት 22:17-21)። ጴጥሮስን ዮሃንስን ኣብ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስትያን ብቐጻሊ “ሰዓት ጸሎት” ይገብሩ ነበሩ (ግብሪ ሃዋርያት 3:1)። ጳውሎስ ከኣ፡ “ብዘይ ምቁራጽ ጸልዩ” (1 ተሰሎንቄ 5:17) ኢሉ ብምጽሓፍ፡ ኣገዳስነቱ ኣጕሊሑ።

ይኹን እምበር፡ ነቲ ኣገዳስነት ጸሎት ምስ ተረድእና፡ ሓደጋ ይጽበየና እዩ፡ ምኽንያቱ ሰብኣዊ ባህርይ ንዝኾነ ኣገዳሲ ነገር መደብ ምግባር ይፈቱ። ንኣብነት፡ እቶም ንስጋዊ ምንቅስቓስ ኣገዳስነት ዝህቡ፡ ብሕታዊ መደብ ይገብሩ፡ እዚ ኸኣ ካብ ሰሙን ናብ ሰሙን ኣይቅየርን እዩ። ብተመሳሳሊ መገዲ፡ እቲ ልሙድ ተግባር ምጽላይ፡ ካብቲ ናይ ጸሎትና ትሕዝቶ ወይ ካብቲ እንጽልየሉ ኣምላኽ ንላዕሊ ኣገዳሲ ኪኸውን ይኽእል እዩ። ተመሳሳሊ ሓደጋታት ንኹሎም ስነ-ስርዓታት ይጽበዮም።

ትምህርቲ ጸሎት ካብ ጐይታ ባዕሉ ምምሃር እዩ ዝበለጸ (ሉቃስ 11:1)። እቲ ፍጹም ሰብ ክንደይ ግዜ ኸም ዝጸለየ ርአ። እቲ ዝተመዝገበ ጸሎታቱ ኻብ ነፍሲ ወከፍ ኩነታት ከመይ ከም ዝመጸ ኣስተብህል፡ እንተላይ ንምግቢ ምባር፡ ንኣምላኽ ብዛዕባ እቲ ንኻልኦት ዝተገልጸ ሓቂ ምምስጋን፡ ወይ ብዛዕባ እቲ ዚመጽእ ስቓይ መስቀል ምጭናቕ (ዮሃንስ 6:11፤ ማቴዎስ 11:25፤ ሉቃስ 22:42)። ሓንቲ ሓረግ ናይ ሓደ ጸሎት ኣብ ካልእ ጸሎት ኣይርአን፡ እዚ ኸኣ ጸሎት ካብ ምድግጋም ዘይኮነስ፡ ካብ ልቢ ንኣምላኽ ምምርኳስ ዘድልዮ ምዃኑ የርኢ። ኣብተን እዋናት እቲአን፡ ህይወት ጸሎት ብዘይ ስርዓት ኪኸውን የብሉን፤ ጐይታ ንብሕታዊ ጸሎት ዝተወሰነ ግዜ ከመይ ከም ዝሓዘ ኣስተብህል (ማርቆስ 1:35፤ 6:46)። ኣመንቲ ነቲ “ጸሎት ዚግበረሉ ዝነበረ” ግዜን ቦታን ኣገዳስነቱ ኺፈልጡ ኣለዎም (ግብሪ ሃዋርያት 16:13)።

2. ምንባብ/ምምስሳል

መጽሓፍ ቅዱስ ሓሳባት ኣምላኽ ብምሉኡ ይገልጽ እዩ ኢልና እንኣምን እኳ እንተኾንና፡ ብዙሕ ግዜ ግን ፍሉይ መገዲ ኣለና። እቲ ዝበለጸ ካርታታት ሒዙ፡ ግን ብዘይ ዕላማ ዝዞር፡ ምኽንያቱ ፈጺሙ ስለ ዘይርእዮም፡ ድኻ ተጓዓዛይ ይኸውን! ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “ክሳዕ ዝመጽእ፡ ንምንባብ ኣቓልቦ ሃብ” (1 ጢሞቴዎስ 4:13)። ድሕሪኡ፡ ንጢሞቴዎስ ኣብ ቤት ማእሰርቲ “ነቲ መጽሓፍቲ” ኬምጽኣሉ ሓተቶ (2 ጢሞቴዎስ 4:13)። ኣብ ቈሎሴን ላኦዲቅያን ዝነበራ ኣብያተ ክርስትያን ጽሑፋት ጳውሎስ ኪካፈላ ነበረን (ቈሎሴ 4:16)፤ ኵሎም ተሰሎንቄውያን እቲ ናብኦም ዝተላእከ መልእኽቲ ኺሰምዑ ትጽቢት ይግበረሎም ነበረ (1 ተሰሎንቄ 5:27)፤ እቲ ናይ መወዳእታ መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ንኣንበብቲ መጽሓፍ ቅዱስ በረኸት ይውሕስ (ራእይ 1:3)። ቃል ኣምላኽ እንተዘይኣንቢብናዮ፡ ምእዛዝ ኣጸጋሚ እዩ።

ምምስሳል፡ ብህድኣት ኣብ ልዕሊ እቲ ዝተነበበ ምሕሳብ እዩ። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “ኣብዚ ነገር እዚ ኣስተንትኑ፤ ብምሉእ ልብኹም ኣብኡ ተዋፈሩ” (1 ጢሞቴዎስ 4:15)። እቲ ሓቅን ንጹህን ዝኾነ ጽሑፋት፡ ንሓሳባትናን ንባህርያትናን ስለ ዚጸሉ፡ ዓሚቕ ሓሳብና ይግብኦ (ፊልጲ 4:8-9)። መዝሙራት ብዛዕባ መትከላትን ግብርታትን ቃልን ሰብን ኣምላኽ ምምስሳል ይጠቕሱ (መዝሙር 1:2፤ 63:6፤ 119:15፤ 143:5)። ንፈልጥ ኢና ንምንባብ፤ ንቕየር ኢና ንምምስሳል።

3. ምዝካር

ጐይታ የሱስ ኣብታ ዝተዋሕጠላ ለይቲ እንጌራ ወሰደ፤ ምስ ኣመስገነ ኸኣ ሰበሮ ... ብተመሳሳሊ መገዲ ኸኣ ጽዋእ ወሰደ (1 ቈረንቶስ 11:23-25)።

ካብዚ ንላዕሊ ብጐይታ ዝተገብረ ዝቐለለ ሕቶ የልቦን። ብዛዕባ እንጌራን ወይንን ዝዓበየ ነገር የልቦን። ብዛዕባ እዚ መዘከርታ እዚ፡ እቶም ዝተጀመሩ ጥራይ ኪርድእዎ ዚኽእሉ ኽሳዕ ክንድዚ ዝተሓላለኸ ነገር የልቦን። ዝኾነ ገጽ ዝርዝራዊ ምድላው ኣይሓትትን። ኣብ ቀዳመይቲ ቤተ ክርስትያን፡ እቶም ደቀ መዛሙርቲ ብፍላይ እንጌራ ንምስባር ኣብ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ይእከቡ ነበሩ (ግብሪ ሃዋርያት 20:7)። ብቐሊሉ ኺበሃል ከሎ፡ ጐይታ ንዕኡ ኺዝክርዎ ኣዘዞም፡ ንሳቶም ከኣ ገበሩ። ንሕና እውን ከምኡ ኽንገብር ንተባብዕ ኢና።

ነዚ እንጌራ እዚ ኽትበልዑን ነዚ ጽዋእ እዚ ኽትሰትዩን ከሎኹም፡ ክሳዕ ዚመጽእ ሞት ጐይታ ትነግሩ ኢኹም (1 ቈረንቶስ 11:26)።

4. ምእካብ

መጽሓፍ ቅዱስ ንቤተ ክርስትያን ንምግላጽ ካብ ሓደ ግዜ ንላዕሊ ንስእሊ ስጋ ይጠቀም፡ እዚ ኸኣ ክርስትያናት ብሓባር ኪነብሩ ከም ዘለዎም የረጋግጽ። እቶም ቀዳሞት ክርስትያናት ነዚ ገጽ ናይ ክርስትያናዊ ህይወት እዚ ተቐቢሎምዎ። ጴጥሮስን ዮሃንስን ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ተፈትሑ፡ ምስ “ብጾቶም” ተኣኪቦም ጸለዩ (ግብሪ ሃዋርያት 4:23)። ብተመሳሳሊ፡ ጴጥሮስ ብመልኣኽ ካብ ቤት ማእሰርቲ ምስ ወጸ፡ ብዙሓት ዚጽልዩሉ ዝነበሩ ቤት ከደ (ግብሪ ሃዋርያት 12:12)።

ምስ ካልኦት ክርስትያናት እንእከብ፡ ንጸሎትን ንምሳሕ ጐይታን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ካብ መጽሓፍ ቅዱስ መልእኽቲ ንምስማዕ እውን እዩ (1 ቈረንቶስ 14:26-27)። ንኸምዚ ዝኣመሰለ ዕላማታት ምእካብ፡ ንኣገልግሎትና ሓይልን ንጐይታ ድማ ብምምላሱ እሙናት ክንከውንን ይገብረና። ስለዚ፡ “ንሓድሕድና ምእካብና ኸይንሓድግ” ተጠንቂቕና ኢና (እብራውያን 10:25)።

5. ምሃብ

ብዛዕባ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ሓቅታት መልእኽቲ ንምስማዕ ሕጉሳት ኢና፡ ግን እቲ ርእሲ ገንዘብ ምስ ዚኸውን፡ ንቦርሳና ሒዝና ነቲ ርእሲ ንቕይሮ ንኸውን። ይኹን እምበር፡ ንስራሕ ጐይታ ብገንዘብ ምድጋፍ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ዜተባብዖ ስነ-ስርዓት እዩ። እዚ ኸኣ ኣብ መጀመርታ ቤተ ክርስትያንን ኣብ መንጎ ሓደስቲ ኣህዛብ ኣመንቲ ኣብ ኣንጾክያን ንጹር ነይሩ (ግብሪ ሃዋርያት 2:45፤ 11:27-30)። እቶም ፊልጲውያን፡ ብድኽነቶም እኳ እንተነበሩ፡ ካብቶም እሙናት ደገፍቲ ጳውሎስ ነበሩ፡ ንሱ ድንኳን ብምስራሕ ገለ ገለ ገንዘብ ይረክብ እኳ እንተነበረ (ፊልጲ 4:15-16፤ 1 ተሰሎንቄ 2:9፤ 2 ቈረንቶስ 8:1-4)።

ገንዘብ ቅድሚ ሕጂ እንተዘይሓዚናዮ፡ ብሃንደበት ከም ዘይርከብ ካብ ተመክሮና ንፈልጥ ኢና። እቲ ንፍሉያት ኣጋጣሚታት ጥራይ ዝተወሰነ ዘይተደጋጋሚ ምእካብ፡ ስርዓታዊ ተግባር ኣይኸውንን። ኣብ ክንድኡስ፡ ኣመንቲ ኣብ ቀዳመይቲ መዓልቲ ሰሙን ምስ ተኣከቡ፡ ምእካብ ይግበር ነበረ፡ እዚ ኸኣ ምሃብ ናይ ክርስትያናዊ ህይወት ልሙድን ዝተመደበን ገጽ ምዃኑ የርኢ (1 ቈረንቶስ 16:2፤ 2 ቈረንቶስ 9:5)። ንሕና እውን ከምኡ ስነ-ስርዓት ክንከውን ኣለና።

6. ምብሳር

ኣርባዕተ ለምጻማት ኣብ ዝተሓድገ ሰፈር ጸላኢ ምግቢ ምስ ረኸቡ፡ ነቲ ዜስካሕክሕ ህዝቦም ዜና ኺነግሩ ኸም ዘለዎም ፈለጡ (2 ነገስት 7:9)። ብተመሳሳሊ መንፈስ፡ ክርስትያናት ንቃል ኣምላኽ ናብዛ ዓለም እዚኣ ኺሰብኩ ትጽቢት ይግበረሎም። ጳውሎስ ከምዚ ኢሉ ጸሓፈ፡ “ነቲ ቃል ስበኽ ... ብግዜኡን ብዘይ ግዜኡን” (2 ጢሞቴዎስ 4:2)። መራሕቲ ብስም የሱስ ምብሳር ኪውድኡ ምስ ደለዩ፡ እቲ ንደቀ መዛሙርቲ ዝዓበየ ነገር፡ ኣምላኽ ኪሰብኩ ትጽቢት ይገብር ምዃኑ ነበረ (ግብሪ ሃዋርያት 4:19)።

ኣብ ግብሪ ሃዋርያት ብዛዕባ ምብሳር ልዕሊ 35 ግዜ ተጠቒሱ ኣሎ፡ ደቀ መዛሙርቲ ንውልቀ ሰባትን ንብዙሓት ሰባትን ንምሉእ ከተማታትን ይሰብኩ ነበሩ። ቤተ ክርስትያን ፊልጲ ንወንጌል ብሓባር ንምስራሕ ብዝነበራ ባህጊ ኣብነት ነበረት። ወንጌላዊ ስራሕ ካብቲ ዘለናዮ ይጅምር፡ እሙናት ምስ ንኸውን ከኣ ጐይታ ኣፍደገታት ይኸፍተልና። ከምቲ ያሶን ንኣምላኽ ብምውጋፉ ዝፍለጥ ዝነበረ፡ ንሕና እውን ንኣምላኽ ብምውጋፍና ክንፍለጥ ኣለና፡ ከምቶም ንዓለም ዝገለበጡ (ግብሪ ሃዋርያት 17:6)።

ማስጠንቀቕታ

ክርስትያናት ብጸጋ ድሒኖም እዮም፡ ብብሕታዊ ብቕዓት ኣይኮነን። እዚ ሓቂ እዚ ንዕለታዊ ክርስትያናዊ ህይወት ኣገዳሲ እዩ። ቅድሚ ሕጂ “ብፍቑር ተቐቢልና” ኢና፡ ብኣምላኽ ከኣ “ናብ መንግስቲ ወዱ ፍቕሩ” ተሰጊርና ኢና (ኤፌሶን 1:6፤ ቈሎሴ 1:13)። ብዙሕ ሕግታት ብምሕላው ወይ ብዝያዳ ብምቕዳስ፡ ብምውፋይ፡ ወይ ብምምስሳል ተወሳኺ ሞገስ ኣይንረክብን ኢና።

ብመንፈስ ጀሚርኩምሲ፡ ሕጂ ብስጋዶ ትፍጸሙ ኣሎኹም፧ (ገላትያ 3:3)።

ዝኾነ ብዛዕባ ክርስትያናዊ ስነ-ስርዓታት ዚግበር ምይይጥ፡ ንመንፈሳዊነት ዚፈጥር እንተኾይኑ፡ ስራሕ ክርስቶስ ዘይበቕዐ ምዃኑ የርኢ። ነዚ ኣረኣእያ እዚ ኽንጥንቀቐሉ ኣለና፡ ብፍላይ ኣብዚ እዋን እዚ፡ ንመንፈሳዊ ገጽ ህይወት ዜጕልሑ ብዙሓት ኣረኣእያታት ዓለም ስለ ዘለዉ። ከምዚኦም ዝኣመሰሉ ክርስትያናዊ ስነ-ስርዓታት ዚመስሉ ተግባራት ይተባብዑ እዮም – ብዘይካ ንጸገም ሓጢኣትን ንመስዋእታዊ ስራሕ ጐይታ የሱስን ምእማን፡ ንመንፈሳዊ ዓለም ንምርካብ ወይ ንሓይሊ ውሽጣዊ ሰብ ንምውጻእ። ነዚ ተግባራት እዚ፡ ንኣምላኽ ዝተፈተውዎ ተኸተልቲ ንምዃን ከም መገዲ እንተ ተጠቒምናሉ፡ ተመሳሳሊ ኣረኣእያ ንምውሳድ ኣብ ሓደጋ ኢና።

ይኹን እምበር፡ ክርስትያናት ነዚ ተግባራት እዚ ኺገብሩ ይተባብዑ እዮም፡ ስለዚ ብዛዕባኦም ጌጋ ኽንከውን የብልናን። እዚ ፍቑር ክርስትያናዊ ስነ-ስርዓታት እዚ ኣገዳሲ እዩ፡ ምኽንያቱ ንመንፈሳዊ ዓቕምና ስለ ዘይጥቀም፡ የግዳስ ንክርስቶስ ባዕሉ ኣብ ቅድሚ ካልኦትን ኣብ ልብናን ስለ ዜዕብዮ። ብጸሎትን ምንባብን ምምስሳልን በረኸት ናይቲ ህይወት እናተሓጐስና፡ ብሓድሽ ህይወት ክንመላለስ ኣለና፡ ተግባራትና ኸኣ ብምሃብን ምብሳርን ንጸጋኡን ንምሕረቱን ኪመስል ኣለዎ።

ጸኒዕካ ምቑም

ነዚ ንጥፈታት እዚ ከም ስነ-ስርዓታት ምጥማት ዋጋ ኣለዎ። እዚ ኸኣ ነቲ ብተፈጥሮኣዊ ዝንባለ ናይ ብሕታዊ ምቾት ህይወትና ንምምድማድ ዚቃወም፡ እቲ ዘሎ ምትፍናቕ የዘኻኽረና። ንክርስቶስ ንምምስሳልን ንምውካልን ዜድሊ ግዜን ንብረትን ኽንሓንጽን ጸኒዕና ኽንሕዝን ይጽውዓና። ብፍላይ፡ ሓደ ገጽ ፍረ መንፈስ “ርእሰ-ምቁጽጻር” እዩ (ገላትያ 5:23)። በዚ ኸኣ፡ ክርስትያናት ብመንፈስ ቅዱስ ፍሉይ ሓይሊ ይረኽቡ፡ ነቲ ስጋና ኺርሕቖ ዚደሊ ኺገብሩን፡ ነቲ ጸገም ዜፍርሶ ዝነበረ ተግባር ኪቕጽሉን።

ምናልባት እቲ ንጳውሎስ ኣብ መወዳእታ ህይወቱ ዝዓበየ ተስፋ ምቑራጽ ዝገበሮ፡ እቲ ክርስትያን ሓዉ ዲማስ እዩ፡ ንሱ ሓደ ግዜ ምስኡ ይሰርሕ ነይሩ፡ ግን ድሕሪኡ ብኻልኦት ነገራት ተታሊሉ (2 ጢሞቴዎስ 4:10)። ክርስትያናት ትዕግስቲ የድልዮም፡ ጸገማት ሓቀኛታት እኳ እንተኾኑ፡ ሓያላት ተዓወትቲ ኪኾኑ ባህጊ ኺህልዎም ኣለዎም። መንፈሳዊ ስነ-ስርዓታት ምምምማር፡ ነቶም ቃሉ ዚሰምዑን ዚእዘዙን ጐይታ ዝተመባጽዖም ጽኑዕ መሰረት (ማቴዎስ 7:24-25) ይህብ።

መወዳእታ ሓበሬታ

መጽሓፍ ፎስተር ዓሰርተ ክልተ ስነ-ስርዓታት የቕርብ፡ ንሱ ኸኣ፡ “ንውሽጣዊ ዋሻታት መንፈሳዊ ዓለም ንምምርማር ይዕድመና” ይብል (ገጽ 1, ናይ ስነ-ስርዓት በዓል፡ ናብ መንፈሳዊ ዕብየት ዚወስድ መገዲኒው ዮርክ፡ ሃርፐር ሮው፡ ኢንክ.፡ 1978)። ንመንፈሳዊ ህይወት ዝሃቦ ምትብባዕ ዘመስግን እኳ እንተኾነ፡ ኣገባቡ ግን ንውሽጣዊ ምምስሳል ካብቲ መንፈሳዊ ጥዕና ዚኸውን ንላዕሊ ዜጕልሕ ይመስል። ንክርስቶስ ክንሓስብ ከሎና ኢና ናብ ምስሉ እንቕየር (2 ቈረንቶስ 3:18)።