ቤተክርስትያን ተኣታትያ
መጀመርታ ብዛዕባ ቤተክርስትያን እንሰምዖ፡ ጐይታ ንጴጥሮስ ብዛዕባ ናይ የሱስ ሓቀኛ መንነትን ኣምላኽነቱን ዝሃቦ መልሲ እዩ። “ንስኻ ክርስቶስ ወዲ ህያው ኣምላኽ ኢኻ።” የሱስ ድማ መለሰ፡ “ሲሞን ወዲ ዮናስ፡ እዚ ብሰብ ዘይኮነስ፡ ብኣቦይ ካብ ሰማይ ስለ እተገልጸልካ፡ ብጹእ ኢኻ። ኣነ ድማ እብለካ ኣሎኹ፡ ንስኻ ጴጥሮስ ኢኻ፡ ኣብዛ ከውሒ እዚኣ ድማ ቤተክርስትያነይ ክህነጽ፡ ኣፍደገ ሲኦል ድማ ኣይክዕወተላን እዩ” (ማቴዎስ 16:15-18)።
ጴጥሮስዶ እዩ መሰረት እታ ከውሒ? ወይስ የሱስ? ብሓደ መገዲ፡ ክልቲኦም። ጳውሎስ ንኤፌሶን “ናይ ኣምላኽ ስድራቤት” “ኣብ መሰረት ሃዋርያትን ነብያትን እተሃንጸት” ምዃና ጸሓፈ። ሃዋርያት፡ ንጴጥሮስ ሓዊሱ፡ የሱስ ንሓይለኛ ቤተክርስትያን ክምስርቱ – ክትጅምርን ክትሰርሕን – ዝመደቦም ሰባት እዮም።
ድሕሪኡ ጳውሎስ ይቕጽል፡ “...ክርስቶስ የሱስ ባዕሉ ርእሲ ማዕዘን እምኒ ኮይኑ” (ኤፌሶን 2:19-20)። ጴጥሮስ፡ የሱስ እምኒ መሰረት ቤተክርስትያን ምዃኑ ብንጹር ገለጸ፡ ነቲ ቃሉ ድማ ካብ ነብዪ ኢሳይያስ ኣብ ብሉይ ኪዳን ደገፈ (1 ጴጥሮስ 2:4-6፤ ኢሳይያስ 28:16)። የሱስ ባዕሉ እዩ እታ ቤተክርስትያን እተመስረተትላ ከውሒ። ንሱ ነቶም ቤተክርስትያን ዝኾኑ ህዝቢ ንምድሓን ህይወቱ ምስ ሃበ፡ እቲ መሰረት ኮነ (ኤፌሶን 2:11-22፤ ግብሪ ሃዋርያት 20:28)። ትምህርቲ የሱስ፡ በቶም ንሱ ዘዳለዎምን ከም መጀመርታ ወኪላቱ ዝሰደዶምን ሰባት ኣቢሉ፡ መሰረት እታ እትርአን ሓይለኛን ቤተክርስትያን እዩ። እዚ ሎሚ ብመጽሓፍ ቅዱስ ዝመጽእ ትምህርቲ እዚ፡ እታ ቤተክርስትያን እትዓብየሉን መሰረት ህይወታን ተግባራታን እዩ።
ድሕሪ ትንሳኤኡ ኣብ ዝገበሮ ን40 መዓልቲ ዝጸንሐ ስልጠና፡ የሱስ ንሃዋርያቱ ተወሳኺ መምርሒ ሃቦም፡ ኣብ መወዳእታ ድማ – ናብ ኣቦኡ ንምምላስ ቅድሚ ምዕራጉ – “ኪዱ ንኹሎም ኣህዛብ ደቀ መዛሙርቲ ግበሩ፡ ብስም ኣቦን ወልድን መንፈስ ቅዱስን ኣጥምቕዎም፡ ዝኣዘዝኩኹም ዘበለ ኹሉ ኺሕልዉ ድማ ምሃርዎም” ብምባል መወዳእታ መምርሒ ሃቦም (ማቴዎስ 28:19-20)።
ሓይለኛ መጀመርታ
እታ ሓይለኛ ቤተክርስትያን ኣብ ምድሪ ምህላዋ፡ ድሕሪ 10 መዓልቲ ኣብ የሩሳሌም፡ እቲ እተመባጽዐ መንፈስ ቅዱስ መጺኡ፡ ብብዙሕ ቋንቋታት ብዛዕባ ግሩም ዓብይነት ኣምላኽ መልእኽቲ ምስ ኣምጸአ፡ ብ“ህጹጽ” ተጀመረ (ግብሪ ሃዋርያት 2:1-11)። ጴጥሮስ፡ ኣብቲ ግዜ እቲ ቀንዲ ኣፈኛ ኮይኑ፡ ነቲ እተኣከበ ብዙሕ ሃገራዊ ህዝቢ ብሓይሊ እቲ መንፈስ ተዛረቦም። ዕብየት ድማ ተጀመረ፡ 3000 ሰባት ነቲ መልእኽቱ ተቐቢሎም፡ ድሒኖም ናብታ ሓዳስ እተወልደት ኣካል ተጸምበሩ (2:41)።
ድሕሪኡ፡ ጳውሎስ ነዚ ፍጻሜ እዚ ብምዝካር፡ ነቲ ናይ ገዛእ ርእሱ ሃዋርያዊ ትእዛዝ ብምጥቃም፡ ንኣመንቲ ኣብ ቆሮንቶስ ከምዚ ብምጽሓፍ መምርሒ ሃቦም፡ “ብሓደ መንፈስ ናብ ሓደ ኣካል ተጠሚቕና ኢና – ኣይሁድ ይኹኑ ግሪኻውያን፡ ባሮት ይኹኑ ጭዋታት – ኩላትና ድማ ሓደ መንፈስ ንሰቲ ተዋሂብና” (1 ቆሮንቶስ 12:13)። “ንሕና” ኢሉ እኳ እንተጸሓፈ፡ ጳውሎስ ይኹን እቶም ንሱ ዝጸሓፈሎም ኣመንቲ ቆሮንቶስ ኣብታ ናይ መጀመርታ መዓልቲ ኣይነበሩን። ይኹን እምበር፡ ንኹሎም ኣእተዎም፡ በዚ ድማ እታ ቤተክርስትያን ዘለኣለማዊት አካል፡ ህያው ኣካል፡ ብመንፈስ ቅዱስ ነቶም እተኣከቡ ኣመንቲ ናብ ሓደ ብምጥማቕ፡ ካብታ መዓልቲ እቲኣ ንነሓዋሉ ንኹሎም ኣመንቲ ሓዊሱ፡ ከም ዝኾነት ይምህረና።
ድሕሪ እታ ናይ መጀመርታ መዓልቲ፡ ጴንጠቆስጠ፡ ሃዋርያት ነቲ ናይ ትምህርቲ ኣገልግሎቶም ጀመሩ (ማቴዎስ 28:19-20)፡ ንዝተለወጡ ሰባት እናመሃሩን እናጓሰዩን። እቲ መንፈስ ድማ ነታ ሓዳስ ማሕበረሰብ ቅርጺ፡ ህይወትን ዕብየትን ይህብ ነበረ፡ ከመይሲ “ንትምህርቲ ሃዋርያትን ንሕብረትን (ንጡፍ ናይ ማሕበረሰብ ህይወት)፡ ንምብላዕ እንጌራን (ናይ ጐይታ ድራር፡ እዚ ቃል እዚ ግን ንሓባራዊ ምግቢ እውን የመልክት) ንጸሎትን ይውፍዩ ነበሩ” (2:42)።
ኣምላኽ ንሃዋርያት ብሓይሊ ተጠቐመሎም፡ ከም ወከልትን መሰኻኽርን ናይ ምህላዉን ሓይሉን፡ “ኩሎም ኣመንቲ ድማ ሓቢሮም ነበሩ፡ ኩሉ ድማ ሓባራዊ ነበሮም”፡ “ከምቲ ዝደለዮ” ንዝደለየ እናካፈሉ፡ “ንኣምላኽ እናወደሱ፡ ሞገስ ኩሉ ህዝቢ ድማ እናረኸቡ።” ኣብዚ ሓይለኛ ሃዋህው እዚ ኣምላኽ ዕብየት ሃበ፡ “ንዝድሕኑ ዝነበሩ ድማ መዓልታዊ ናብ ቁጽሮም ይውስኽ ነበረ” (2:43-47)።
ናይ ጸላኢ መጥቃዕቲ ካብ ወጻኢ
ሓይልን ስምምዕን ቀጸለ፡ ኣምላኽ ድማ ብሃዋርያት ኣቢሉ ብተኣምራት ይሰርሕ ነበረ። ጴጥሮስን ዮሃንስን ካብ ጥንሲ ጀሚሩ ሽባ ዝነበረ ሰብኣይ ኣሕወዩ። የሱስ “ኣፍደገ ሲኦል ኣይክዕወተላን እዩ” (ማቴዎስ 16:18) ኢሉ ምስ ኣመባጽዐ፡ ንሱ ብንጹር መጥቃዕቲ ካብ ሓይሊ ሰይጣንን ካብ ኩሉ ተቓውሞ ንኣምላኽን ንክርስቶስን ከም ዝመጽእ ኣመላኸተ። እቲ መጥቃዕቲ ድማ ብቕልጡፍ ተጀመረ። ጴጥሮስን ዮሃንስን ብሃይማኖታዊ ስርዓት ተፈታተኑ፡ ነቲ ሰብኣይ “ብኸመይ ሓይሊ ወይ ብኸመይ ስም” ከም ዘሕወይዎ ክገልጹ ተሓተቱ (4:7)። ጴጥሮስ ሓጺር መልሲ ኣይሃበን፡ ግን ነቲ ኣጋጣሚ ንምፍታን ተጠቐመሉ፡ ካብቶም ብተቓውሞ እተጸልዉ ሰባት ድማ ብርቱዕ ምላሽ ኣምጽአ። እቲ ምሕዋይ “ብናይ የሱስ ክርስቶስ ናዝሬታዊ ስም፡ ንስኹም ዝሰቐልኩምዎ፡ ኣምላኽ ግን ካብ ምዉታት ዘተንስኦ” ከም ዝመጸ ኣወጀ። ድሕሪኡ ድማ ሓይለኛ ወንጌላዊ ምሕጽንታ ሃበ፡ “ምድሓን ኣብ ካልእ የልቦን፡ ከመይሲ ኣብ ትሕቲ ሰማይ ንሰብ ዝተዋህበ ካልእ ስም የልቦን፡ ብእኡ ክንድሕን ዘሎና” (4:12)።
እቶም ክልተ ተኣሲሮም፡ ብሃይማኖታዊ ስልጣናት ተፈራሪሖምን ተሓቲቶምን፡ ግን ምስ ተፈትሑ፡ “ናብቶም ናቶም ሰባት ተመሊሶም፡ ርእሰ ኻህናትን ሽማግለታትን ዝበልዎም ዘበለ ኹሉ ነገሩ።” ድሕሪኡ ድማ መዝሙራት ምስጋና ጀመሩ፡ ንኣምላኽን ንሓድሕዶምን ነቲ ናይዞም ስልጣናት እዚኦም ንየሱስ ባዕሉ ዝነበሮም ተቓውሞ ኣዘኻኸሩ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ፡ “ሕጂ ጐይታ፡ ንምፍርራሖም ሕሰብ፡ ንባሮትካ ድማ ቃልካ ብዓብይ ትብዓት ክዛረቡ ኣኽእሎም። ኢድካ ንምሕዋይን ተኣምራዊ ምልክታትን ድንቅታትን ብስም ቅዱስ ባርያኻ የሱስ ክትገብር ዘርግሕ።” ምስ ጸለዩ ድማ፡ “እቲ ዝተኣከቡሉ ቦታ ተናወጸ። ኩሎም ድማ ብመንፈስ ቅዱስ ተመልኡ፡ ቃል ኣምላኽ ድማ ብትብዓት ተዛረቡ” (4:23-31)።
ንጐይታ፡ እዚ ናይ ሕጂ ስደት ክሳብ ዝሓልፍ “ክሕብኡ” ጥበባዊ ከም ዝመስሎም ኣብ ክንዲ ዝነግሩዎ፡ ቃል ከምቲ ዝነበሮ ብትብዓት ንምዝርጋሕ ሓገዙ ሓተቱ። ንማሕበረሰቦምን ንምእዋጅ ትንሳኤ ክርስቶስን ዝነበሮም ቁርጺ ሓይሊ ረኸበ። እቲ እተተንበየ ሳዕቤን ድማ ተኸተለ – ካብ “ኣፍደገ ሲኦል” ዝመጽእ ዝያዳ መጥቃዕቲ።
ናይ ጸላኢ መጥቃዕቲ ካብ ውሽጢ
እቲ ዝቕጽል መጥቃዕቲ ውሽጣዊ ነበረ። እቲ ጉጅለ ኩሉ ነገር ሓባራዊ ገይሩ ይካፈል ነበረ፡ ግን ሓደ ሰብኣይን ሰበይቱን፡ ኣናንያን ሳጲራን፡ ብዘይ ንጹህ ምኽንያት ተጸምበሩ። ከምቲ ብዙሓት ዝገብሩዎ ዝነበሩ፡ ገለ ንብረት ሸጡ፡ ገለ ኻብቲ ዝረኸብዎ ድማ ንዝደኸዩ ንምዕዳል ናብ ሓባራዊ ገንዘብ ኣምጽኡ፡ ኩሉ ከም ዝኾነ ድማ ተመሰሉ። ጴጥሮስ ነቲ ምትላል ምስ ፈለጠ፡ ንኣናንያ ገጠሞ፡ ምስ ሰይጣን ብምሕባርን ንመንፈስ ቅዱስ ንምጥባር ብምፍታንን ከሰሶ (4:32-5:4)። ጴጥሮስ ወኪል ነበረ፡ ግን ኣምላኽ እዩ ዒላማ ናይ ምትላል ዝነበረ። ኣናንያ ሞተ! ድሕሪ ሰለስተ ሰዓት ሰበይቱ መጸት፡ ድሕሪ ምሕታት ድማ ናብቲ ሓደ ዕድል ተፈረደት፡ ንሳ እውን ብቕጽበት ሞተት።
ኣብዚ ናይ ፍቓድ ግዜ እዚ፡ እዚ ቅጽዓት እዚ ን“ገበን” ብጣዕሚ ዝበዝሕ ይመስል፡ ኣምላኽ ድማ ብኸመይ ከምዚ ብብርቱዕ ክፈርድ ከም ዝኽእል ንሓስብ። እዞም ገበናት እዚኦም ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ባዕሉ፡ እቲ ልዑል ፈራዲ ስነ-ምግባርን ፍትሕን ከም እተፈጸሙ ዘክር። መንፈስ ቅዱስ ነዚ ሓዳስ ፕሮጀክት ቤተክርስትያን ዝበሃል ንምስፋሕ ምሉእ ናጽነት ነበሮ። እቲ ዝነኣሰ ስነ-ምግባራዊ ዘይምዕሩይነት ወይ ምብታኽ ንዕኡ “የሕዝኖ” (ኤፌሶን 4:30)፡ ንናጽነቱ ድማ የዕግቶ። ኣምላኽ ገና ንቤተክርስትያኑ የቕውማን የሰርሓን ነበረ፡ ዝኾነ ምትእትታው ድማ ክጻወር ኣይከኣለን። ንህዝቢ ኣብነት ክህብን መለክዒታት ከቕውምን ነበሮ።
ኣናንያን ሳጲራን ኣብነታት ነበሩ። ኣብ ሰማይ ድዮም? ኣነ ከምኡ እመስለኒ። ኣምላኽ ኣብዚ ናይ ጸጋ እዋን ንዘይተለወጡ ሰባት ከምዚ ብቕጽበት ክፈርድን ክቐጽዕን ኣይረአን፡ ግን ንምልዋጦም ብትዕግስቲ ይጽበ (2 ጴጥሮስ 3:9)። ኣመንቲ ግን “ዝያዳ ይፈልጡ”ን ሓላፍነት ኣለዎምን። እዞም ክልተ “ድሑናት” ነበሩ፡ ከመይሲ ዘለኣለማዊ ህይወት ነበሮም። ሳዕቤን ናይ ምፍሻሎምን ምቕጻዖምን ሓይለኛ ነበረ፡ “ዓብይ ፍርሃት ንኹላ ቤተክርስትያንን ነቶም ብዛዕባ እዚ ፍጻሜ እዚ ዝሰምዑ ዘበሉ ኩሎምን ሓዘ” (5:11)። ቅድስናን ፍትሕን ኣምላኽ ይግለጽ፡ ኣመንቲ ይጥንቀቑ፡ ወንጌል ድማ ሓድሽ ሓይሊ ይረክብ (5:12-16)።
ቤተክርስትያን ተሳጊራ
ርግጽ እዩ፡ ዝያዳ ስደት ንኣመንትን መራሕቶምን ነበረ፡ ምስኡ ድማ ናይ ኣምላኽ ሓይለኛ ስራሕ። ሃዋርያት እንደገና ተኣሲሮም፡ ግን መልኣኽ ኣምላኽ ብለይቲ ፈትሖም፡ ንጽባሒቱ ድማ ኣብ ቤተ መቕደስ ምምሃር ክቕጽሉ ክኢሎም። እቶም ሃይማኖታዊ መራሕቲ፡ እቶም እሱራቶም ኣብ ቤት ማእሰርቲ ብዘይምህላዎም ተደናጊሮም፡ ብጥንቃቐ ናብ ኣዳራሽ ባይቶ ኣምጽእዎም፡ ንምምሃር ከምቲ ዝተኸልከሉዎም ምቕጻሎም ድማ ብብርቱዕ ወቐስዎም። ሃዋርያት ድማ፡ ነቲ ልዕል ዝበለ ስልጣን መራሒኦም፡ የሱስ ክርስቶስ፡ ብምጥቃስ፡ “ንሰብ ዘይኮነስ፡ ንኣምላኽ ክንእዘዝ ይግባኣና!” ኢሎም መለሱ። እቶም ስልጣናት ብቑጥዓ እኳ እንተነበሩ፡ ንጥበባዊ ምኽሪ እቲ ዝኸበረ ገማልኤል ሰሚዖም፡ ድሕሪ ዘይግብኦም ምቕጥቃጥን ካልእ ብርቱዕ መጠንቀቕታ ብዛዕባ ስብከት የሱስን ፈትሖም (5:17-40)።
ጥራት ዕብየት ቤተክርስትያን ኣብ ምላሾም ንስደት ንጹር ነበረ፡ “ሃዋርያት ካብ ሲንሃድሪም ወጺኦም፡ ስለ ስም ውርደት ክቕበሉ ብቑዓት ስለ እተቖጽሩ ተሓጎሱ። መዓልታዊ ... ምብሳር ኣየቋረጹን” (5:41-42)። ትብዓቶም መለክዒ እምነቶም ከም ሰዓብቲ የሱስ ነበረ። ንርእስና ብኣኦም ክንመዝን ንደፍርዶ?
ካልእ ውሽጣዊ መጥቃዕቲ ድማ ብመልክዕ ሓድሕዳዊ ብሄራዊ ምፍልላይ መጸ፡ እቶም ናይ ግሪኽ ባህልን ቋንቋን ዝነበሮም ኣይሁድ ኣብ ምዕዳል ንዝደኸዩ ብዛዕባ ፍልልይ ምስ ፍልስጥኤማውያን እብራውያን የጉረምርሙ ነበሩ (ግብሪ ሃዋርያት 4:34ን IVP Bible Background Commentary)። ብጥበብ ኣምላኽ፡ ሃዋርያት ነቲ ማሕበረሰብ ሸውዓተ ሰባት ንምምራጽ ኣዘዙ፡ ነቲ ገንዘብ ብፍትሓዊ መገዲ ንምምሕዳር፡ በዚ ድማ ኣቓልቦኦም ካብ ቃልን ካብ ድሌታት ቤተክርስትያንን ከይተሰናኸለ (6:1-4)።
ጥበባዊ ሰናይ ፍቓድ ኣመንቲ ኣብ ምምራጾም ሰባት ካብቲ ናይ ግሪኽ ወገን – ኣብዚ ቅሬታ እዚ እተበደለ ጉጅለ – ብፍትሓዊ መገዲ ንምምሕዳር ንጹር ነበረ። እቲ መንፈሳዊ ድሌታት ንዞም ናይ መጀመርታ ዲያቆናት ብጣዕሚ ልዑል ነበረ፡ ዝኾነ ይኹን ኣገልግሎት ንኣምላኽን ንቤተክርስትያኑን መንፈሳዊ ስራሕ ምዃኑ የጕልሕ፡ ንጥራት ሰራሕተኛታት ድማ የድሊ (6:3-5)። እቲ ሽግር ምስ ተፈትሐ፡ እቲ ስራሕ ብናጻ ቀጸለ (6:7)።
ጥራት እዞም ሰባት እዚኦም ብሓደ ኻባታቶም፡ ብመንፈስ ዝመልአ እስጢፋኖስ፡ ብቕልጡፍ ተራእየ፡ ንሱ ድማ ብጣዕሚ ሓይለኛ ስለ ዝኾነ፡ እቶም “ኣፍደገ ሲኦል” ዝነበሩ ሰባት መጥቃዕቲ ጀመሩ። እቲ እተኣከበ ቤት ፍርዲ ገጽ እስጢፋኖስ “ከም ገጽ መልኣኽ” ርእዩ፡ ቅድሚ ምቕጻዑ ሓያልን መሪርን ምክልኻል/ወቐሳ ንምሃብ ምስ ደው በለ፡ ንጐይታኡ ዝግባእ ሰማእት ምዃኑ ኣረጋገጸ (7:1-60)።
ቤተክርስትያን ተዘርግሐት
እዚ ናይ መጀመርታ ስምዕና ሓደጋ ዘይኮነስ፡ ነቲ ወንጌል ናብ “ኩሉ ዓለም” ንምዝርጋሕ መበገሲ ኮነ። መጀመርታ፡ እቲ ጸላኢ ንመልእኽቲ እቲ ዝተንስአ ክርስቶስ ንምጥፋእ ብዝነበሮ ቁርጺ ሓይሊ ተሓደሰ። “ዓብይ ስደት ኣብ ልዕሊ ቤተክርስትያን ኣብ የሩሳሌም ተላዕለ”፡ እዚ ድማ ንኣመንቲ ኣብ ምሉእ እቲ ከባቢ ዘርዘሮም። ግን ኣይተሓብኡን፡ ብመንፈስ ግብሪ ሃዋርያት 4:29 – “ጐይታ ... ንባሮትካ ቃልካ ብዓብይ ትብዓት ክዛረቡ ኣኽእሎም” – “ኣብ ዝኸድዎ ዘበለ ኹሉ ቃል ይሰብኩ ነበሩ” (8:4)።
ቅሉዕ ቃል እዩ፡ ግን “ደም ሰማእታት ዘርኢ ቤተክርስትያን እዩ” ዝብል ሓቂ እዩ። ሓደ ስምዕና ነቲ ወንጌል ብብቕዓት ናብ “ምሉእ ይሁዳን ሳማርያን” ዘርዘሮ።
ካልእ ኻብቶም ናይ መጀመርታ ዲያቆናት፡ ፊልጶስ፡ ናብ ሳማርያ ከደ፡ ንመጀመርታ ግዜ ድማ ነቲ ወንጌል ምስ ኣይሁድ ዘይተሓባበሩ ህዝቢ ኣስፋሕፈሖ (ዮሃንስ 4:9)። ምናልባት ኣብቲ ናይ የሱስ ባዕሉ ናይ መጀመርታ ስራሕ እተመስረተ፡ ብሓንቲ ሳማርያዊት ሓጥእ ሰበይትን ምስክርነታ ንኣባላት ከተማን (ዮሃንስ 4:27-42)፡ ዓብይ ወንጌላዊ ምእካብ ተላዕለ።
ድሕሪኡ መንፈስ ቅዱስ ንፊልጶስ ናብ ሓደ ኢትዮጵያዊ ሰበ ስልጣን መንግስቲ ኣብቲ ጐደና ኣብ ከባቢ ጋዛ፡ ኣብ ደቡባዊ ወሰን እስራኤል፡ ሰደዶ (ግብሪ ሃዋርያት 8:26-40)። ብተኣምራዊ ዝተዳለወ ኩነታት ኣቢሉ፡ ንሱ ነቲ ጽሑፉን ስብከቱን ይጽበዮ ነበረ። ንኢትዮጵያዊ ወንጌል ሰበኸሉ፡ ኣጥመቖ፡ ናብ ሃገሩ ድማ ሰደዶ፡ ኣብ መወዳእታ ድማ ኣብ ኣፍሪቃዊ ኣህጉር ቤተክርስትያን ክምስርት። እታ ሎሚ ኣብ ኢትዮጵያ ዘላ ቤተክርስትያን መጀመርታኣ ናብቲ ንምግጣም እዩ እትምልስ። ቤተክርስትያን ህያው ኣካል እያ፡ ትዓቢ።
እዚ ድማ ብናይ ሳውል ዘጠርሴስ ድራማዊ ምልዋጥ ተኸተለ (ግብሪ ሃዋርያት 9)፡ ከምቲ እታ ቤተክርስትያን ክሳብ ሕጂ ዝረኣየቶ ዓብዪ ሚስዮናዊ ኮይኑ ድማ ተዳለወ። ኣብ ግብሪ ሃዋርያት 10፡ መንፈስ ቅዱስ ንጴጥሮስ ብዛዕባ ካብ ባህላዊ ኣድልዎ ንላዕሊ ምዕራግ ብቕልጡፍ ኣምሃሮ፡ በዚ ድማ ነቲ ወንጌል ናብ ኣህዛብ – ሮማውያን፡ ካብኡ ንታሕቲ ኣይኮነን – ክወስድ ክኢሉ። ኣብዚ ግዜ እዚ፡ ቆርኔሌዎስ፡ “ሓደ ሓለቓ ሚእቲ ኣብ ... ኢጣልያዊ ክፍለ ሰራዊት”፡ ነቲ ወንጌላዊን መልእኽቱን ጸውዐ። በዚ ድማ፡ ብጴጥሮስን ጳውሎስን ኣቢሉ፡ ኤውሮጳ ምስ ወንጌል ተፋለጠት።
ኣብዚ ናይ መጀመርታ ደረጃ ታሪኽ ቤተክርስትያን እተራእዩ ክልተ ኩነታት ነበሩ፡ ምሉእ ቁርጺ ሓሳብ ኣመንቲ ንኣምላኽ፡ ንሓድሕዶምን ንቁጽጽር መንፈስ ቅዱስን፤ ከምኡ እውን ሓያል መጥቃዕቲ ጸላኢ። መልእኽቱ ናብ “ኩሎም ኣህዛብ” ክዓብን ክዝርጋሕን፡ ንኣምላኽ ብዘይንሓስቦ ወይ ዘይንግምቶ መገዲ ንምጥቃም ኩሉ ግዜ ድሉዋት ንኹን።
