ስጋዌ ወልድ
ጐይታና የሱስ ናብዛ ዓለም እዚኣ ምምጽኡ ዘይፍለጡ ተኣምራትን ምስጢራትን የጠቓልል፣ ከመይሲ ከም ጐይታ ዝበለ የልቦን። ንሱ «ሓቀኛ ኣምላኽ… ህያው ኣምላኽን ዘለኣለማዊ ንጉስን» እዩ (ኤርምያስ 10:10 ESV)። ንሱ ንዘለኣለም ኣምላኽ ኮይኑ እናሃለወ ፍጹም ሰብ ኮይኑ ምምጽኡ ብዙሕ ግዜን ብብዙሕ መገድን ተነጊሩ ነይሩ (እብራውያን 1:1-2) – ግናኸ ዓብዪ ምስጢር ኮይኑ ይቕጽል።
ጥንሲ ቈልዓ ኣብ ማሕጸን ኣዲኡን ድሕሪኡ ንኣስታት ትሽዓተ ወርሒ ዝግበር ብዙሕ ምዕባለታትን ንኽልቲኡ ዝተፈላለዩ ተኣምራት እዮም፣ ብፍላይ ድማ ኣብ ግዜ ሕርሲ ዝግበር ዘደንቕ መስርሕ። እዚ ብዛዕባ ምምጻእ ጐይታና የሱስ ክርስቶስ፣ እቲ «ስጋ ዝኾነ» ቃል (ዮሃንስ 1:14) ክንደይ ዝበለ ሓቂ እዩ። እዚ መልኣኽ ገብርኤል ንማርያም ከም ዝነገራ እዩ ነይሩ፦ «ኣብ ማሕጸንሽ ክትጸንሲ ወዲ ኸኣ ክትወልዲ ኢኺ፣ ስሙ ኸኣ የሱስ ክትሰምይዮ ኢኺ» (ሉቃስ 1:31)።
ኣብ ነፍሲ ወከፍ ግዜ ፍቕርቲ ሰበይተይ ካብቶም ሽዱሽተ ደቅና ሓደ ክትወልድ ከላ፣ ምሳኣ ነበርኩ እሞ ነፍሲ ወከፍ ሕርሲ ተኣምር ከም ዝነበረ ክዛረብ እኽእል እየ። ሰባት ኣብ ሕክምናዊ ሞያ ዘለዉ እዚ ከረጋግጹ እዮም፣ ብሰብኣውነት ወይ ብዝምድና ዝተሓጸቡ እንተ ዘይኮይኖም። ብዛዕባ ጥንሲ ሰብኣዊ ፍጡር ተፈጥሮኣዊ መስርሕ ዝመሃሩ ሰባት ከምዚ ዝበለ ፍጻሜ ካብ ተኣምር ንላዕሊ ከም ዘይኮነ ክዛረቡ እዮም። ግናኸ እዚ ምስ ምስጢር እቲ ቃል ስጋ ምዃኑ እንታይ እዩ?
ሓድነት ኣብ መንጎ ኣቦን ወድን
ስጋዌ ወልድ ኣብ መንጎ ኣቦን ወድን ፍጹም ሓድነት ኣብ መደብን ተግባርን የርኢ። ብተመሳሳሊ፣ ኣብርሃምን ወዱ ይስሃቅን ናብ ደብረ ሞርያ ምስ ከዱን ምስ ተጓዕዙን ስምምዓዊ ሓድነት ተራእዩ ነይሩ። ጥቡቕ ዝምድናኦም ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ኣብ ዝስዕብ ቃል ዝተሓበረ ነገር የርኢ ነይሩ፦ «ብመልክዕ ኣምላኽ እናሃለወ፣ ምስ ኣምላኽ ማዕረ ምዃኑ ንምጥላዕ ኣይሓሰቦን» (ፊልጲ 2:6 NKJV)። ጐይታ የሱስ ኣምላኽ ስለ ዝኾነ፣ ካብ ዘለኣለም ንዘለኣለም፣ ኣብ መንጎ ኣቦን ወድን ውድድር ወይ ዘይምስምማዕ ኣይነበረን። ንሕና ንሕጻን የሱስ ኣብ መብልዕ እንስሳ ክንሓስብ ከለና፣ እዚ ክንርስዖ የብልናን። ብመልክዕ ባርያ እኳ እንተመጸ (ቁ.7)፣ ንሱ ዘይነበሮን ንዘለኣለም ዝኸውንን ምስ ኮነ፣ ንሱ ኩሉ ግዜ ዝነበሮ − ኣብ ልዕሊ ኩሉ ነገራት ኣምላኽ − ኮይኑ ጸኒሑ።
ብተመሳሳሊ ግዜ እቲ ዘለኣለማዊን ሰለስተ ዝኾነ1 ኣምላኽ – ኣቦ፣ ወድን መንፈስ ቅዱስን − ኣብዚ ዓብዪ ምስጢር እዚ ተሳቲፉ ነይሩ። ብኸመይ ብልክዕ፣ ንሕና ፈጺምና ኣይንርድኦን ኢና፣ ግናኸ እምነት ንቡሩኽ ሓቂ ኣምላኽ ትቕበሎ። ጐይታ የሱስ፣ «ኣነ መንገዲን ሓቅን ህይወትን እየ። ብዘይ ብኣይ ሓደ እኳ ናብ ኣቦ ኣይመጽእን» (ዮሃንስ 14:6) በለ። ንሕና ከምዚ ንብብ፦ «ሓደ እኳ ንኣምላኽ ዝረኣዮ የልቦን። እቲ ሓደ ወዲ፣ ኣብ ሕቕፊ ኣቦ ዘሎ፣ ንሱ ገሊጽዎ» (1:18)። ኣምላኽ ዘይርአ እዩ እሞ «ኣብ ዘይቀራረብ ብርሃን» ይነብር (1 ጢሞቴዎስ 6:16)፣ ግናኸ ብኣካል ወልድ − ኣምላኽ ዝኾነን ሰብ ዝኾነን − ንርእሱ ገሊጹን ናብኡ ምቕራብና ኣኽኢሉናን። ኣምላኽ ጥራይ እዩ «ዘይከኣል» ዝከኣል ክገብር ዝኽእል (ሉቃስ 18:27)። ንኣብርሃም፣ «ንጐይታ ዝኸብዶ ነገርዶ ኣሎ?» (ዘፍጥረት 18:14) በሎ።
ዓብይነቱ ተነጊሩ
ከምቲ ቅድሚ ሕጂ ዝተጠቕሰ፣ ኣምላኽ ንሊቀ መልኣኽ ገብርኤል ናብ ማርያም፣ ንእሽቶ ድንግል፣ ካብ ንጉስ ዳዊት ዝወረደት ሰደዶ። እቲ መልኣኽ ኣብ ማሕጸና ወዲ ከም እትጸንስን «የሱስ» ክትሰምዮ ከም ዘለዋን ነገራ። «ንሱ ዓብዪ ኪኸውን እዩ፣ ወዲ ልዑል ኪብሃል እዩ፣ ጐይታ ኣምላኽ ከኣ ዝፋን ኣቦኡ ዳዊት ኪህቦ እዩ። ንሱ ኸኣ ኣብ ቤት ያእቆብ ንዘለኣለም ኪነግስ እዩ፣ ንመንግስቱ ኸኣ መወዳእታ የብሉን» (ሉቃስ 1:32-33)። ማርያም ድንግል ስለ ዝነበረት እዚ ብኸመይ ከም ዝኸውን ሓተተት። ገብርኤል ከኣ፣ «መንፈስ ቅዱስ ኣብ ልዕሌኺ ኺመጽእ እዩ፣ ሓይሊ ልዑል ከኣ ኬጽልለኪ እዩ፣ ስለዚ ኸኣ እቲ ኪውለድ ዘለዎ ቅዱስ ወዲ ኣምላኽ ኪብሃል እዩ» (ቁ.35) ኢሉ መለሰ። እዚ ዘይእመን ትንቢት፣ ካብ ሰብኣዊ ኣረኣእያ ዘይከኣል፣ ከምቲ መልኣኽ ዝወሰኾ፣ «ምስ ኣምላኽ ሓደ እኳ ዘይከኣል የልቦን» (ቁ.37)2 ክፍጸም እዩ።
ማርያም ብዓብዪ እምነትን ቁርጽናን፣ «እንሆ ኣነ ባርያ ጐይታ እየ፣ ከም ቃልካ ይኹነለይ» (ቁ.38 NASB95) ኢላ መለሰት። ዘለኣለማዊ ምኽሪ ኣምላኽ ክፍጸም እዩ ነይሩ፣ መደባቱ ክፍጸሙ እዮም ነይሮም፣ ማርያም ከኣ ኣምላኽ ዝጥቀመሉ መሳርሒ ክትከውን ድልውቲ ነበረት።
ናይ ማቴዎስ ጸብጻብ ብዛዕባ ማርያምን መሲህን (ማቴዎስ 1:18-25) ገለ ዝርዝራት ይህብ እሞ ንዮሴፍ «ጻድቕ ሰብኣይ» (ቁ.19) ይጽውዖ። እታ መርዓቱ፣ ማርያም፣ እምነታ ዘለዋ፣ ፍሉይ ንእሽቶ ጓል፣ ንኹሎም ምእመናን ናይ ሓቀኛ ምእዛዝ፣ ምትሕትናን ቁርጽናን ዘደንቕ ኣብነት ነበረት።
ቅዱስ ጽሑፍ ማርያም ኣደ ኣምላኽ ከም እትኸውን ዘይኮነስ፣ ኣደ የሱስ፣ ንሱ ኸኣ ኣምላኽ ዝኾነ፣ ከም እትኸውን ከም ዝብል ኣስተብህል። ቅዱስ ጽሑፍ መለኮትነትን ሰብኣውነትን የሱስ ኣይቀላቅልን እዩ፣ ግናኸ ከይፈለየ ብጥንቃቐ ይፈላለዮም።
ዝስዕቡ ብዛዕባ እዚ ዓብዪ ምስጢር እዚ ዝፍለጡ ገለ ጥቕስታት ቅዱስ ጽሑፋት እዮም፣3 ብመንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ዝተመስጡ ቃላት ዝተጻሕፉ፦
- «ብዘይ ምጥርጣር ዓብዪ እዩ ምስጢር እግዚኣብሔር፦ ኣምላኽ ብስጋ ተገሊጹ፣ ብመንፈስ ጸዲቑ፣ ብመላእኽቲ ተራእዩ፣ ኣብ ኣህዛብ ተሰብኩ፣ ኣብ ዓለም ተኣምኑ፣ ናብ ክብሪ ተቐበለ» (1 ጢሞቴዎስ 3:16 KJV)።
- «እቲ ቃል ስጋ ኮነ፣ ኣብ ማእከልና ኸኣ ሓደረ (ንሕና ኸኣ ክብሩ ርኢና፣ ከም ክብሪ ሓደ ወዲ ምስ ኣቦኡ ዝኾነ)፣ ብጸጋን ሓቅን ምሉእ» (ዮሃንስ 1:14 JND)።
- «ሓደ ኣምላኽ እዩ እሞ፣ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሰባትን ሓደ መራሕ ኣሎ፣ እቲ ሰብ ክርስቶስ የሱስ፣ ንሱ ንርእሱ ቤዛ ንኹሉ ሂቡ» (1 ጢሞቴዎስ 2:5-6 ESV)።
እቲ ናይ መወዳእታ ጥቕሲ ምስጢር ስጋዌ ወልድን ምድራዊ ህይወቱን ካብ ፍሉይ መስዋእቱ ክፍለ ከም ዘይከኣል ብንጹር የርኢ። ገለ ሰባት ንፍሉይ ኣብነት ህይወት የሱስ ጥራይ ክሓስቡ ይደልዩ እዮም ግናኸ መስዋእቱ ኣይቅበሉን። ይኹን እምበር፣ ክልቲኡ ዘይፈላለ እዩ። ፍሉይ እኳ እንተኾነ፣ ብህይወትን ብሞትን ንሓደ ሰብ የገድስ። ስጋዌ ወልድ ማለት ኣምላኽን ሰብን ብሓደ ኣካል ምዃኑ ንዘለኣለም ኣብ ቅድሜና ክኸውን እዩ፣ ንምምላኽ። ብተወሳኺ፣ ፍጹም ህይወቱ ናይ ሓጢኣት ዘይብሉ ፍጹምነት ንመወዳእታ መስዋእቱ ንሓጢኣትና ምሕረት ንምፍጻም የድሊ ነይሩ (ሮሜ 5:8)።
ስለምንታይ እዚ ነጕልሕ? ሓደ ሕጻን ንምህያብ ናብዛ ዓለም እዚኣ ይኣቱ፣ ግናኸ ጐይታ የሱስ ንምሟት ተወሊዱ፣ ከመይሲ ንሱ ናብዛ ዓለም እዚኣ ዝመጸ ንእኡ ዕላማ እዩ ነይሩ። እቲ «መጠቕለሊ ጨርቂ» ማርያም ንሕጻና ዝተጠቕመቶ − እቲ መልኣኽ ንጓሶት ንሓድሽ ዝተወልደ ንምልላይ ዝሃቦ ምልክት (ሉቃስ 2:7,12) − ምውላዱ ንመወዳእታ ሞቱ ከም ዝነበረ የርኢ ነይሩ። ሰባት በቲ ግዜ እቲ ከምዚ ዝበለ ጨርቂ ንስጋታት ምዉታት ንምቕባር ይጥቀሙ ነይሮም።
እተን ኣብ ከባቢ ቤት-ልሄም ዝነበራ ኣባጊዕ ንመስዋእቲ ኣብ ቤተ መቕደስ ከም ዝዓበያዶ ትፈልጥ? እዚ ሓደ ምኽንያት እዩ ጐይታ የሱስ ኣብ ቤት-ልሄም ዝተወልደ፣ ንመወዳእታ መስዋእቲ ንምዃን። ምውላዱን ሞቱን ፍሉይ እዩ ግናኸ ዘይፈላለ እዩ።
ገለ ሓሳባት ብዛዕባ መስዋእቱ
ብሉይ ኪዳን ዝተፈላለዩ መስዋእትታት ይገልጽ እሞ ንፍጹምን ሓንሳብ ንሓዋሩ ዝኾነ መስዋእቲ ክርስቶስ ዝተፈላለዩ ገጽታታት ንምርዳእ ይሕግዘና። ትኪ ናይቲ ዝተቓጸለ መስዋእቲ (ዘሌዋውያን 1)፣ ብምሉኡ ኣብ መሰውኢ ዝተቓጸለ፣ ከም ሽታ ዕረፍቲ፣ ወይ ከም ጥዑም ሽታ፣ ንሓጐስን ዕግበትን ኣምላኽ ይዓርግ ነይሩ። እዚ መስዋእቲ እዚ ካብ ሰለስተ ፍቓዳውያን መስዋእትታት (ዘሌዋውያን 1–3) ቀዳማይ እዩ ነይሩ እሞ ካብ ግዴታ ዝኾኑ መስዋእቲ ሓጢኣትን በደልን (ዘሌዋውያን 4–5) ፍሉይ እዩ።
እቲ ዝተቓጸለ መስዋእቲ ብመስዋእቲ ምግቢ ናይ ጽቡቕ ሓርጭ − «ፍረ ምድሪ» (ኢሳይያስ 4:2 NKJV) − ዘይኮነስ መስዋእቲ ስጋ ወይ መስዋእቲ እንስሳ ይስሓብ ነይሩ። መስዋእቲ ምግቢ ንፍጹምነት እቲ ሓጢኣት ዘይብሉ ሰብ የርኢ ነይሩ፣ ህይወቱ ብምሉኡ ኣብ ምድሪ ንሓጐስን ዕግበትን ኣምላኽ እዩ ነይሩ (ዘሌዋውያን 2)። ይኹን እምበር፣ እዚ ህይወት ምውፋይ ናብ ሞት «ምእዙዝ» ክኸውን ገበሮ (ፊልጲ 2:8)፣ ንርእሱ ብምሉኡ ንምሃብ ድልዊ።
እቲ ዝቕጽል ፍቓዳዊ መስዋእቲ መስዋእቲ ሰላም (ዘሌዋውያን 3) ናይ ብስርዓት ንጹህ እንስሳ እዩ ነይሩ፣ ኣብ መንጎ ኣምላኽን መስዋእቲ ዘቕርብን ሓድነት ንምግባር ዝወሃብ። እቲ መስዋእቲ ብመስዋእቲ ዘቕርብ ይቐርብ እሞ ብካህን ኣብ መሰውኢ ይቕመጥ ነይሩ። ንኣምላኽን ንመስዋእቲ ዘቕርብን፣ ከምኡ’ውን ንስድራቤቱ፣ ንዝዓዪ ካህን፣ ከምኡ’ውን ንዝኾነ ካልእ ኣባል ህዝቢ ኣምላኽ ብስርዓት ንጹሃት እንተኾኑ ክፍሊ ይህብ ነይሩ (ዘሌዋውያን 7)። እቲ ካህን መስዋእቲ ሰላም ኣብ ልዕሊ እቲ ዝተቓጸለ መስዋእቲ (ዘሌዋውያን 3:5)፣ እቲ ብመስዋእቲ ምግቢ ዝተሰሓበ (ዘሌዋውያን 2)፣ የንብር ነይሩ።
ዝተፈላለዩ ገጽታታት ናይዞም ሰለስተ መስዋእትታት ንኣምላኽ ዝቐረቡ ንዓብይነት መስዋእቲ ክርስቶስ ንምርዳእ ይሕግዘና፣ እቲ ንሱ ዝፈትሖ ሕቶ ሓጢኣት እውን ከይተረፈ። ኣምላኽ ብሓደ ሰብ ኣብ ምድሪ ተኸቢሩ፣ ንኹሉ ግዴታታት ንቅዱስን ቅኑዕን ድሌታት ናይ ሓጢኣት ዝጸልእ ኣምላኽ ንምምላእ ዝወሰደ። ስለዚ እዩ ኣምላኽ፣ ብሓደ መገዲ፣ ንዚ ፍጹም ሰብ፣ ካብ ሓጢኣት ዝተፈልየ፣ ብዙሕ ዝውዕለሉ፣ ብሰንኪ ህይወቱን ዕዮኡን ንርእሱ ንኹሉ ሰብኣዊ ዘርኢ ዕዳ ከም ዘለዎ ዝርኢ።
እቶም ግዴታ ዝኾኑ መስዋእትታት (ዘሌዋውያን 4–5) ብሰንኪ ሓጢኣተኛ ኩነታትና፣ «ሓጢኣት» ተባሂሉ ዝጽዋዕ፣ ከምኡ’ውን ብሰንኪ ሓጢኣተኛ ተግባራትና፣ «ሓጢኣታት» ተባሂሉ ዝጽዋዕ፣ ከምኡ’ውን ብሰንኪ ሓጢኣትና ዝውዕለና ዕዳ4 (እዚ ካብ ጉዳይ ምጥሓስ ፍሉያት ትእዛዛት ሕጊ ሙሴ ፍሉይ እዩ) ክቐርቡ ነይሮም። ኩሉ ዕዳናን ግዴታታትናን ብፍሉይ መስዋእቲ ክርስቶስ ተፈቲሑ።5 ኣምላኽ ንሰብ ክርስቶስ የሱስ፣ ስጋ ዝኾነ ኣምላኽን ንኣምላኽ ንምኽባር ሰብ ዝኾነን – እቲ ሓንሳብ ጥራይ ከምኡ ዝገበረ – ንዘለኣለም ከኽብሮ እዩ።
ቀልጢፍና ኣብ ክብሪ ክንከውን ኢና እሞ ንበጊዕ ከም ዝተሓርደት (ራእይ 5:6) ከምቲ ሕጂ ዝኾነ ክንርእያ ኢና። ስቓያቱ − ካብተን ሓሙሽተ ፍሉጣት ቁስላት ኣብ ኣእዳዉ፣ ኣእጋሩን ጎድኑን ዝረኣዩ − ኩሉ ግዜ ኣብ ቅድሜና ክኾኑ እዮም። እታ ዝሞተትን ዝተንስአትን በጊዕ እውን ኣምላኽ እያ እሞ ክትመውት ኣይትኽእልን እያ፣ ምስ፦
- ሸውዓተ ቐርኒ – ንሱ ኩሉ ዝኽእል ወይ ኩሉ ዝገብር ከም ዝኾነ የርኢ፤
- ሸውዓተ ኣዒንቲ – ንሱ ኩሉ ዝፈልጥ ወይ ኩሉ ዝፈልጥ ከም ዝኾነ የርኢ፤
- ሸውዓተ መናፍስቲ – ንሱ ኩሉ ቦታ ዘሎ ወይ ኩሉ ግዜ ኣብ ኩሉ ቦታ ዘሎ ከም ዝኾነ የርኢ።
ንዘለኣለም ብዚኦም ምስጢራት ክንገረም ኢና።
«ኣምላኽ ንዓለም ክሳዕ ክንድዚ ስለ ዝፈተዋ፣ ንሓደ ወዱ በጃ ሃበ፣ እቲ ዝኣምነሉ ዘበለ ኩሉ ከይጠፍእ፣ ህይወት ዘለኣለም ግና ክረክብ» (ዮሃንስ 3:16)። ንሕና «ብኽቡር ደም ክርስቶስ፣ ከም ደም በጊዕ ብዘይ ነውርን ብዘይ ጥብቆን … ቅድሚ ምምስራት ዓለም ዝተመደበ» ተበጅና ኢና (1 ጴጥሮስ 1:19-20)። እቲ ናይ መወዳእታ ሓረግ ንዚኦም ዓበይቲ ምስጢራት ካልእ ልኬት ይውስኽ! እኳ እንተ ዘይተረድእናዮም ብእምነት፣ ብሓገዝ መንፈስ ቅዱስን ብብርሃን ቃል ኣምላኽን ክንሓስበሎም ንኽእል ኢና። እዚ ናብ ዘይውዳእ ኣምልኾ ኣቦን ወልድን፣ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ይመርሕ። ኣብዚ ኣምልኾ እዚ ሕጂ እውን ክንሳተፍ ንኽእል ኢና።
ዝተፈላለዩ ምኽንያታት ንስጋዌ ወልድ6
«ንየሱስ ንርኢ፣ ንሱ ካብ መላእኽቲ ንእሽቶ ዝተገብረ፣ ብሰንኪ ስቓይ ሞት ብኽብሪን ብኽብረት ተቐቢሉ፣ ንሱ ብጸጋ ኣምላኽ ንኹሉ ሞት ክጥዕም። ንእኡ፣ ንእኡ ኩሉ ዘሎን ብእኡ ኩሉ ዘሎን፣ ብዙሓት ደቁ ናብ ክብሪ ንምምጻእ፣ ንመራሒ ምድሓኖም ብስቓያት ፍጹም ንምግባር ይግባእ ነይሩ። ከመይሲ እቲ ዝቕድስን እቶም ዝቕደሱን ኩሎም ሓደ እዮም፣ ስለዚ እዩ ንሱ ንኣሕዋት ክጽውዖም ዘይሓፍር፣ ከምዚ እናበለ፦
«ስምካ ንኣሕዋተይ ክነግር እየ፣ ኣብ ማእከል ማሕበር ክዝምረልካ እየ» (እብራውያን 2:9-12)። እዚ ዘደንቕ ጥቕሲ ንሽሕ ዓመት ግዝኣት እቲ ሓንሳብ ዝተነጸገ መሲህ የቕርብ። ካብዚ ትንቢታዊ ገጽታ እዚ ብተወሳኺ፣ ሕጂ እውን፣ ንሕና ናብ ክብሪ ዝምርሑ ብዙሓት ደቁ ከም ዝኾና፣ ብጥቡቕ ምስኡ ዝተኣሳሰርና፣ የርኢ። ስለዚ፣ ንሕና፦ (1) ብዙሓት ደቁ ኢና፤ (2) ዝተቐደስና ኢና፤ (3) ኣሕዋቱ ተባሂልና ኢና፤ (4) ናብ ማሕበሩ ንምልከት፤ (5) ደቁ ኣምላኽ ንክርስቶስ ዝተዋህቡ፤ (6) ዘርኢ ኣብርሃም ከምኡ’ውን (7) ህዝቢ።
ዘርኢ ኣብርሃም (2:16) ሰፊሕ ኣተገባብራ ከም ዘለዎ፣ ማለት ንኹሎም ምእመናን፣ ካብ ኣዳም ክሳዕ እቲ ኣብ ዝመጽእ ሽሕ ዓመት ዝድሕን ናይ መወዳእታ፣ ከም ዝኾነ ክንርዳእ ንርግጸኛ ንግበር። «እቲ ህዝቢ» (ቁ.17) ንእስራኤል የረክብ፣ ሓንሳብ ንምእመናን ኣብ መንጎኦምን ንሓቀኛታት ምእመናን ኣብ ዘመን ጸጋን። ኣብ ምሉእ ናይ ጐይታ መጻኢ ግዝኣት፣ እስራኤል «እቲ ህዝቢ» ክትከውን እያ እሞ ካብ ሓቀኛታት ምእመናን ክትከውን እያ (ርአ ዮሃንስ 3:3-16፤ ህዝቅኤል 36:25-38, 37:1-28)።
ቅድሚ ሕጂ ኣምላኽ ክመውት ከም ዘይኽእል ተዛሪብና ነይርና፣ ግናኸ እብራውያን 2:9 ጐይታ የሱስ ከም ሰብ ሞት ከም ዝጠዓመ የርኢ፣ እዚ ድማ መላእኽቲ ክገብርዎ ዘይኽእሉ ነገር እዩ። ስለዚ፣ ንሱ ካብ መላእኽቲ ንታሕቲ ዝኾነ ቦታ ወሲዱ ሞት ኣብ ክንዳና ክጥዕም (1 ጴጥሮስ 3:18) እሞ ብዙሓት ደቁ ናብ ክብሪ ከምጽእ። ብተመሳሳሊ ግዜ ንሱ ካብ መላእኽቲ ዝበለጸ ዝምድና ምስኡ ኣምጺኡና። ብሰንኪ ስጋዌኡን ብሞቱን ትንሳኤኡን ተመርኲሱ፣ ክርስቶስ ካብቶም ሓጢኣት ዘይገበሩ ሓያላት መላእኽቲ ንዓና፣ ዝተበጀና፣ ዝያዳ ቀረባ እዩ። ስለዚ እዩ ኣብ መዓልቲ ትንሳኤኡ ንማርያም መግደላዊት፣ «ናብ ኣሕዋተይ ኪዲ፣ ንሳቶም ከኣ፣ ‘ናብ ኣቦይን ኣቦኹምን፣ ናብ ኣምላኸይን ኣምላኽኩምን እዓርግ ኣለኹ’ በልዮም» (ዮሃንስ 20:17 NASB95) ዝበላ። ንሕና ተቐዲስና ኢና፣ ወይ ተፈሊና ኢና፣ ንሱ መራሒ ምድሓንና፣ ዓብዪ መራሒና፣ ብዙሓት ደቁ ናብ ክብሪ ንምምጻእ። እቲ ኣብ መንጎኡን ኣብ መንጎናን ዘሎ ዝምድና፣ እቶም ብዙሓት ኣሕዋት፣ ካብቲ ምስ ዝኾነ ካልእ ማሕበር ምእመናን ዘለዎ ዝበለጸ እዩ።
ካልእ ምኽንያት ንስጋዌኡ ንፍጹም ሰብኣውነት የሱስ ንምርኣይ እዩ፣ እኳ እንተኾነ ኣምላኽ እዩ። እቲ ቃል ክልተ ባህርያቱ − ከም ኣምላኽን ከም ሰብን − ከም ዘይከኣል የርኢ
