ሰለስተ ሓጺር ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ክሳብ ክንድዚ ክስሕበኩም ዝደሊ ዘሎኹ፡ እዚኦም እዮም፦ 2 ቈረንቶስ 5:9, 1 ተሰሎንቄ 4:10-11, ሮሜ 15:20።
ተራጐምቲ ናይቲ ስልጣናዊ ትርጉም ብዝኾነ ምኽንያት ሰለስተ ዝተፈላለዩ ቃላት፡ "ጽዓት"፡ "ምጽናዕ"፡ "ምጽዓር"፡ ነቲ ኣብ ግሪኽ ናይ ነፍሲ ወከፍ እዚኦም ዝርከብ ሓደ ቃል ንምትርጓም ተጠቒሞምሉ እዮም። ኣብ እንግሊዝ እውን ሓደ ቃል ከም ዝነበረ ይንገረና፡ ንሳቶም ግን ዘይተጠቕሙላ፡ እቲ ቃል "ትምኒት"።
ነቲ ሓደ ቃል ክስሕበሉን ኣብተን ሰለስተ ቦታታት ከጕልሖን እደሊ፡ ኣብ ሓድሽ ኪዳን እተን ሰለስተ ጥራይ እየን ዝርከባ፡ እብል። ነተን ፍቕድታት ነንብበን፡ ነቲ ዝተጠቕሰ ቃል እናኣእተና።
"ስለዚ ንሕና ንጥምትእንተ ኣብኡ እንተ ዘየብኡ ኸኣ፡ ንእኡ ቕቡላት ክንከውን ኢና።"
"ንሕና ንምሕጸነኩም… ክትጥምቱ ህዱኣት ክትኾኑ፡ ነፍሲ ወከፍኩም ከኣ ግብርኹም ክትገብሩ።"
"እወ፡ ከምኡ ኸኣ ኣነ ተጠሚተ ወንጌል ክሰብኽ፡ ክርስቶስ ኣብኡ ዘይተሰምየሉ ቦታ ዘይኮነስ፡ ምናልባት ኣብ መሰረት ካልእ ሰብ ከይሃንጽ።"
እዚኦም እቲ ሃዋርያ ብዛዕባ ባዕሉን ካልኦትን ዝጭነቕ ዝነበረ ነገራት እንተኾይኖም፡ ንዓና እውን ኣገደስቲ ምዃኖም ዘየሰክፍ እዩ።
ባህሪይ ክርስትያናዊ ትምኒት
ሓደ ትምኒታዊ ሰብ ንስልጣን ይኹን ንቦታ፡ ንሃብቲ ይኹን ንዝና፡ ብሓፈሻ ንርእሱ ዝደሊ ሰብ እዩ። ርእሱ ኣብ ትሕቲ ኩሉ ጻዕርታቱ ይርከብ። ኩሉ ነገር ብብርሃን ዕላማኡ ይርአ፡ ንምውሓዱ እውን ይጥወ። ግን ካብ ላዕለዋይ ቅዱሳት ጽሑፋት፡ ናብ ክርስትያናዊ ህይወት ክኣቱ ዝኽእል ትምኒት ከም ዘሎ ንርኢ፡ ንእኡ ድማ ግሉጽ ዕላማን ሸቶን ይህብ፡ ብዘይካ እዚኦም ናይ ርእስኻ ምድላይ ባህርያት።
ሓደ ዓለማዊ ሰብ ብዘይ ትምኒት ዕላማ ዘይብሉን ሸቶ ዘይብሉን ህይወት ይነብር፡ ብብጾቱ እውን ኣይፍቀድን። ሃዋርያ ጳውሎስ ከምዚ ዝበለ ህይወት ኣይነበረን፡ ካልኦት እውን ከምኡ ክኾኑ ኣይደለየን። ኣብ ፊልጲ 3 ከምዚ ዝብል ስምዕዎ፡ "ሓደ ነገር እገብር"፡ ከመይሲ ከም ሓደ ኣትሌት ነቲ ድሕሪኡ ዘሎ እናረስዐ ናብቲ ሸቶ ንምብጻሕ ይጽዕር ነበረ። ገና ግን ትምኒት ምህላው ጥራይ ኣይኣክልን፡ ከመይሲ "ነፍሲ ሓካር ትምኒት ትገብር፡ ገለ እኳ የብላን፡ ነፍሲ ጻዕረኛ ግን ክትሰምር እያ" (ምሳሌ 13:4) ንብል። ነቲ እንደልዮ ንምስዓብን ንምውሓድን ሓይሊ ክህልወና ይግባእ።
ክርስትያናዊ ህይወት ብነፋስን ማዕበልን ምጥፋእ ጥራይ ኣይኮነን፡ የግዳስ ንኣቶም ምቅዋም እዩ። ንምንታይ ኢና ተሰሪዕና? እቲ ንዕላማና ንምብጻሕ ዝሕግዝ ዓቢ ነገር፡ ሓይሊ ማዕበል ዘይኮነስ፡ ኣቀማምጣ ናይቲ መርከብእዩ።
እቲ ብሩኽ ጐይታና ንፍቓድ ኣምላኽ ብምሉኡ ተሰሪዑ ነበረ፡ ንእኡ ኸኣ ካብ መስመሩ ንምጥፋእ ዝነፍስ ዝነበረ ሓይሊ ንፋሳት ንፈልጥ ኢና። ኩሉ ንፋሳት ሓዘን ካብ ዋሻታቶም ወጺኦም ንእኡ ንምዕንቃፍ ዝተሃወኹ ይመስል። ግን፡ "ፍቓድካ ይኹን"—ዝኾነ ይኹን ዋጋ ይኽፈል—ንኹሉ መልሱ ነበረ። ከምዚ ዝበለ እዩ እቲ ናይቲ ትሑት ህይወት ዕላማ ዝነበረ ፍቕራዊ ምውፋይ። ስለዚ፡ እቲ መስመራና ዝውስን ከባቢና ዘይኮነስ፡ ዕላማና ምዃኑ ንዘክር።
ትምኒት ንውልቃዊ ምቕባል (2 ቈረንቶስ 5:9)
ሕጂ ነቲ ቐዳማይ ቅዱስ ጽሑፍና ንርአ። ትምኒት እቲ ሃዋርያ ብዛዕባ ውልቃዊ ኩነታቱ ነበረ፡ እዚ ኸኣ ብዝምልከት ንጐይታ። ካብ ኩሉ ንላዕሊ ብውልቂ ንጐይታ ቅቡል ወይ ባህ ዘብል ክኸውን ደለየ። እዚ ብልክዕ ኣገልግሎቱ ኣይነበረን፡ እኳ ደኣ ንእኡ ሕብሪ ይህቦ እዩ። ኣብ ቅድሚ ህዝቢ ክኸውን ዝደለዮ ዘይኮነስ፡ የግዳስ ኣብ ቅድሚ ዓይኒ ክርስቶስ እዩ። ኣብ ቅድሚ ህዝቢ፡ ቤተ ክርስቲያን ኤፌሶስ ንክርስቶስ ምስክር ኮይና ትርአ ነበረት፡ ኣብ ኣገልግሎት እውን ዓቢ ሓይሊ ተርኢ ነበረት፤ ግን ኣብ ቅድሚ ዓይኑ፡ ንሳቶም ጉጅለ ናይ ድሕሪት ዝተመልሱ ነበሩ። ጐይታ እዚ ንኣቶም ነበሮ—ፍቕሮም ንእኡ ከምቲ ዝነበረ ኣይነበረን! እዚ ንእኡ ባህ ዘብል ነበረዶ? ብጣዕሚ ኣሕዘኖ፡ ውድቀት እውን ኣመላኸተ፡ ካብኡ ድማ ብንስሓ ጥራይ ምምላስ ኣይነበረን።
ብዛዕባ እዚ ነገር እዚ ንሕና ከመይ ኢና? እቲ ሃዋርያ፡ መንፈሳዊ ኩነታትና ካብ መጠን ኣገልግሎትና ንጐይታ ኣዝዩ ኣገዳሲ ምዃኑ ከርእየና ዝደሊ ይመስል። ሓደ ትሑት መንፈሳዊን ስነ-ምግባራዊን ኩነታት ብዝበለጸ ንጥፈታት ኣገልግሎት፡ ወይ ድማ ብምቕባል ዝለዓለ ዝመስል ዕላማታት ምሽፋን ኣዝዩ ቀሊል እዩ።
ኣብ ማርቆስ 3 ኣብታ ፍቕዲ፡ ጐይታ ነቶም ዓሰርተው ክልተ "ምስኡ" ክኾኑ ከም ዝመረጾም ትነግረና፡ ቅድሚ ምእካቦም ንምስባኽ። ምስኡ ኢና መንፈሳዊ ኩነታትና ዝጽሎን ዝምዕብልን፤ ንባዕለይ ከም ዝተሰምዓኒ ነገር ከኣ፡ ኣብ ኣገልግሎት ጐይታ ብርቱዕ ስራሕ ንነፍሲ ኣዝዩ ዝበለጸ ነገር ኣይኮነን።
ንኣምላኽ ባህ ዘብል ምዃን ትምኒትና ንግበሮ። ኣብ ትሕቲ ሕጊ፡ መባእ ስጋ ጥራይ ኣይነበረን (ዘሌዋውያን 2)፡ የግዳስ ሓድሽ መባእ ስጋ እውን ነበረ (ዘሌዋውያን 23:16-17)። እቲ ቐዳማይ፡ ክርስቶስ ብውልቂ ንኣምላኽ እንታይ ከም ዝነበረ የርኢ፡ ናይ ባህታ ሽታ—ስርሑ ዘይኮነስ፡ ህይወቱ ናይ ፍጹም ሽታ። እቲ ድሕረዋይ፡ ህዝቡ፡ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ዝቐረቡ የርኢ። ናይዚ ክፋል ምዃንናን ካብቶም ኣብኡ ብብርሃን ዝበርሁ ስነ-ምግባራዊ ልዕልናታት ምምልካትናን ፍሉይ መሰልና እዩ። እዚ፡ እንደገና እብል፡ ኣገልግሎት ኣይኮነን፡ እኳ ደኣ ንእኡ ሕብሪን ባህሪን ይህቦ እዩ።
ትምኒት ንህዱእ፡ ኣምላኻዊ ምስክርነት (1 ተሰሎንቄ 4:10-11)
ኣብቲ ካልኣይ ቅዱስ ጽሑፍ፡ ጳውሎስ ብዛዕባ ካልእ ትምኒት ይዛረብ፡ ንእኡ ኸኣ ኣብ ተሰሎንቄ ዝነበሩ መንእሰያት ምእመናን ክፈልጥዎ ይደሊ ነበረ፦ እዚ ብልክዕ ብዝምልከት ንባዕላቶም ዘይኮነስ፡ ምስክርነቶም ናብቶም ኣብ ወጻኢ ዘለዉ እዩ። ንሓድሕዶም ብፍቕሪ ክበዝሑን፡ ኣብ ዕለታዊ ንግዶም ህዱእ፡ ኣምላኻዊ፡ ዘይተዓብለለ ህይወት ክስዕቡ ነበሮም። እዚ ምስቶም ንሓድሕዶም ንምስዓር ዝደልዩ ዘይኮነስ፡ ንሓድሕዶም ንምፍቃር ዝደልዩ፡ ከምኡ እውን ብቐጻሊ ኣብ ብርሃን ክኾኑ ዝደልዩ ዓለማውያን ሰባት ብሩህ ፍልልይ ክፈጥር እዩ። ኣብዚ፡ ኣብ ማእከል ዕለታዊ ንግዲ ህይወት ንኣምላኽ ንዘኽብሩ ሰባት ክብሪ ይህብ።
ጸጋ እዚ ከመይ ጌርና ከም እንገብሮ ይምህረና፡ ከምቲ ሃዋርያ ኣብ ቲቶስ 2 ዝነግረና። "ብልክዕ"፡ ኣብ ባዕልና፡ "ብጽድቂ"፡ ብዝምልከት ንኻልኦት፡ "ብኣምላኻዊ"፡ ብፍርሃት ኣምላኽ ብዝምልከት ንኣምላኽ ምንባር፡ ነቲ ናይ ህይወት ምድኻም ዘርሕቕ፡ ንሰባት እውን ቅቡላት ክንከውን ይገብረና (ሮሜ 14:18 ርአ)። ክርስትናኦም ኣብ ስራሕ-ዕለታዊ ክዳውንቶም ክርአ ነበረ—ኣብ መጽሓፍቲ ዘይኮነስ፡ የግዳስ ኣብ ጫማታትእዩ።
ካልኦት ኣብዚኦም ነገራት ሕማቕ ምስክርነት የርእዩ ነበሩ፡ ብሓዘን እውን፡ ኣብቲ ጣዕሚ ተስፋ ወንጌል—ምምጻእ ጐይታ—ምኽንያት ይረኽቡ ነበሩ። ብፍጹም ኣይሰርሑን ነበሩ፡ ስለዚ ኸኣ ኣብ ስራሕ ሰይጣን ተዋፊሮም፡ ኣብ ጉዳያት ካልኦት ሰባት ተዋፊሮም ነበሩ። ብስራሕ ገለ ዘይምግባር ንመንፈስ፡ ንነፍሲ፡ ንስጋ ሓሚቑ እዩ። ንኣቶም ምስ ኣምላኽ ጸኒዕ፡ ህዱእ፡ ቀረባ ጉዕዞ ክገብሩን ትምኒቶምክኸውንን ይምዕዶም።
ንኣቶም ህዱኣትክኾኑ ከም ዝምዕዶም፡ ድምጺ ኣልቦ ወይ ዓባስ ክኾኑ ማለት ኣይኮነን። እዚ ህዱእነት ምስ ምምካሕ፡ ብርቱዕ ምድኻም፡ ከምኡ እውን ምስ ስምዒት ዝጻረር እዩ። ንባዕልኻ ምትኩር ምግባር ኣየድልየካን እዩ፡ ገና ግን ንጐይታ ክትዛረብ ትኽእል ኢኻ፡ ንግድኻ እናገበርካ፡ ከምኡ ኸኣ ኣብ ማእከል ጸልማት ብርሃን ተርኢ፡ "እቶም ዝተበተኑ ናብ ኩሉ ቦታ እናኸዱ ቃል ይሰብኩ ነበሩ" (ግብሪ ሃዋርያት 8:4)። ንሳቶም "ቃል እናዘራረቡ" ጥራይ ከዱ፤ ንባዕላቶም ክሕዝዎ ኣይከኣሉን። ንግድኻ ንብርሃንካ ከይሓብኦ። ኣብ ገጽ ሰባት ምውጣጥ እውን ኣየድልን። ጥራይ ይብራህ!
ትምኒት ንቀዳማይ ወንጌላዊ ስብከት (ሮሜ 15:20)
ኣብቲ ሳልሳይ ቅዱስ ጽሑፍ፡ ጳውሎስ ብዛዕባ ትምኒቱ ብዝምልከት ንኣገልግሎቱ ይነግረና። ንሱ ወንጌላዊ ኣረኣእያታት ጥራይ ክሕዝ ኣይደለየን፡ የግዳስ ብግብሪወንጌላዊ ክኸውን ደለየ። ትምኒቱ ወንጌላዊ ስምዒታት ምህላው ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንሓቂ ወንጌል ንምዝርጋሕ ብብርቱዕ ወንጌላዊ ክኸውን እዩ፡ ኣብኡ ኸኣ ኣብ መሰረት ካልእ ሰብ ኣይሃንጽን እዩ።
ምናልባት ክትብሉ ትኽእሉ ኢኹም፡ ሕጂ ብዛዕባ ስራሕ ሚስዮን ትዛረብ ኣሎኻ። እወ፡ ግን ስራሕ ሚስዮን እቲ ንሕና ብዙሕ ግዜ እንገብሮ ገደብ የብሉን። ብዝበለጸ፡ ብዛዕባኡ ከም ወንጌላዊ ስብከት ንዛረብ። ብርግጽ እቲ ሃዋርያ ኣብ ቅድሚኡ እቲ ንሕና ስራሕ ሚስዮን እንብሎ ኣብ ማእከል እቶም ዘይተወንጌሉ ኣህዛብ ነበሮ፤ ኣምላኽ ድማ ነቶም ከምዚ ዝበለ ቦታታት ንምብጻሕ ትምኒት ዘለዎም ብሽሕ ጊዜ የብዝሖም፡ ኣብኡ ኸኣ ኣብ ስራሕ ካልእ ሰብ ምህናጽ ፍርሃት የብሉን።
ግን ንኻልእ ዓይነት ናይዚ ትምኒት እዚ ክምሕጸንን ክጽልን ፍቐዱለይ፡ ኣብ ገለ ናብ ገዛ ዝቐረበ ቦታታት ክርከብ። እቲ ቀዳማይ ስራሕ ሎሚ ኣብ እንነብረሉን እንሰርሓሉን ቦታ ከምቲ ኣብ ዝኾነ ይኹን ቦታ ዘድሊ እዩ፤ ከመይሲ ኣሽሓት ዝቑጸሩ ዝተጠመቑ ኣረማውያን ይርከቡ፡ ከምቲ ኣብ ጸልማት ቦታታት ምድሪ ዘለዉ ዘይተጠመቑ ኣረማውያን። እቶም ሎሚ ናብ ኣብያተ ክርስቲያን ዝኣትዉ ጉባኤታት እንታይ እዮም ዝሰምዑ ዘለዉ? ኣብ ብዙሕ ኩነታት ካብ ወንጌል ወጻኢ ዝኾነ ነገር።
ሃዋርያ ጳውሎስ ጉባኤታት ይተክል ነበረ፤ ማለት፡ ወንጌል ይሰብኽን ንምእመናን ብስም ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ክእከቡ ይምህርን ነበረ። ድሕሪኡ ኣጶሎስ መጺኡ ነቲ ዝዘርኦ የስተይ፡ ኣምላኽ ድማ ዕቤት ይህብ ነበረ።
እዚ ሞይቱ ድዩ? እንተዘይኮይኑ ኸኣ፡ ንእኡ ብሩሃት ኢና ክንብል ንኽእልዶ? እዚ ሓደ ካብ ትምኒታት ህይወትና ነይሩ ድዩ? ብርግጽ ጸገማት ክቐርቡ እዮም፡ ግን እምነት ኣብ ጸገም ዕድል ትርኢ፡ ስንፍና ግን ንጸገም ንምህዳም ዕድል ትደሊ።
ጸውዒ ንግብሪ
እምበኣርከስ ክምሕጸነሉ ዝደሊ፡ ጐይታ እውን ከም ዝፈቕዶ ዝተኣማመንሉ፡ እዚ እዩ፡ እቶም ክርስትያን መንእሰያት ወንጌል ሒዞም ክወጹ ጾር ልቦም ክገብርዎ። ናብ ከተማታት፡ ኣብ ጸልማት ዝተሸፈኑ ኣብያተ ትምህርትን ዩኒቨርሲቲታትን ይውሰድዎ፡ ኣብ ብዙሕ ኩነታት ብብርሃኖምን ብልሓቶምን እናተመካሕሉ፡ ግን ብኽፉእ ናይ ዘመናዊነት መርዚ ዝተበከሉ። ካብ ካልኦት ሃነጽቲ፡ ምናልባት ካብኦም ንላዕሊ ቅንኣትን ትብዓትን ዘለዎም፡ ግን ንምህናጽ ዘይበለጸ መሰረት ዘቕርቡሎም፡ ኣብዚን ኣብኡን ንጽውዓት ኣይጸበዩ።
ንብምሉኡ ልቦም ዝወፈዩ መንእሰያት እውን ክምሕጸን እደሊ፡ ንጉዕዞ ንግዶም ናብ ዕድላት ንሰባት ብቓል ንምብጻሕ ዝቕይሩ። ነፍሲ ወከፍ ትምኒት ካብተን ሰለስተ ናትና እንተገበርናዮም ክንደይ ብሩኻት ክንከውን ኢና!
