ኣብ ብሉይ ኪዳን
«ድምጺ ደም ሓውካ ኻብ ምድሪ ናባይ ይጮኽ ኣሎ» (ዘፍጥረት 4:10)።
እዚ ኣምላኽ ንቃየል፡ ንሓዉ ኣቤል ምስ ቀተሎ ዝነገሮ እዩ። ደም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንመጀመርታ እተጠቕሰሉ እዋን እዚ እዩ። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ንሓደ ርእሲ ንመጀመርታ ግዜ ምጥቃስ፡ ኣብ ዝቕጽሉ ጥቕስታት ዝህልዎ ትርጉም ኣገዳሲ መርኣያ እዩ።
«ስጋ ምስ ህይወቱ፡ ማለት ምስ ደሙ ኣይትብልዑ» (ዘፍጥረት 9:4)።
እዚ ኣምላኽ ንኖህ ካብ መርከብ ምስ ወጸ ዝነገሮ እዩ። ደም ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ንኻልኣይ ግዜ እተጠቕሰሉ እዋን እዚ እዩ። ኣምላኽ ቀጺሉ፡ ንህይወት ሰብ ካብ ኢድ ነፍሲ ወከፍ ሰብ ከም ዝሓትት ገለጸ። በዚ ኸኣ ኣምላኽ ኣብ ቀዳማይ ታሪኽ ሰብ ቅድሚ ሕጂ ዘየፍረሶ ፍርዲ ሞት ኣተኣታተወ! ኣምላኽ ነቲ ፍርዲ ሞት ዝሰርዖሉ መለኮታዊ ምኽንያት ብኡብኡ ገለጸ።
«ነቲ ደም ሰብ ዜፍስስ ዘበለ፡ ደሙ ብሰብ ኪፈስስ እዩ፡ ከመይሲ ኣምላኽ ንሰብ ብምስሉ ገበሮ» (ዘፍጥረት 9:6)።
ዘሌዋውያን 17:11 ህይወት ኣብ ደም ከም ዘላ ይገልጽ።
«ህይወት ስጋ ኣብ ደም እያ እሞ።»
ከምኡ’ውን ሰብ ደም ዝኾነ እንስሳ ከይበልዕ ከም ዝተነግሮ ይገልጽ።
«ህይወት ኩሉ ስጋ እዩ እሞ፡ ደሙ ህይወቱ እዩ» (ዘሌዋውያን 17:14)።
ኣምላኽ ከኣ ብዛዕባ ደም ክዛረብ ከሎ፡ ናብ ደም ጐይታና የሱስ ክርስቶስን ኣገዳስነቱን ኣመልከተ።
«ንነፍስኹም ምእንቲ ኸተዐርዩስ፡ ኣብ መሰውኢ ሂበኩም ኣሎኹ፡ ደም ንነፍሲ የዐሪ እዩ እሞ» (ዘሌዋውያን 17:11)።
ኣብ ዘፍጥረት 37 ኣሕዋት ዮሴፍ፡ ቀሚሹ ኣብ ደም ፍየል ነከሩ እሞ ንኣቦኦም ኣቕረብዎ። ያእቆብ ነዚ ሓያል ዝመስል መርትዖ ምስ ረኣየ፡ ንወዱ ሓዘነሉ። ደቁ እዚ ደም እዚ ናይ ፍቑር ወዱ ዮሴፍ ሞት መርኣያ እዩ ኢሉ ኺሓስብ ደለዩ።
እዞም ኣብ ላዕሊ ዘለዉ ጥቕስታት ካብ ቃል ኣምላኽ ሽዱሽተ ኣገደስቲ ስርዓታት ኣስፊሮም ኣለዉ።
- ዝፈሰሰ ደም ናብ ኣምላኽ ይጮኽ።
- ደም ሰብ ምስ ፈሰሰ፡ ክብቀል ኣለዎ።
- ህይወት ስጋ ኣብ ደም እያ።
- ሰብ ደም ከይበልዕ ኣለዎ።
- ደም ንነፍሲ የዐሪ።
- ዝቐረበ ደም ሓያል መልእኽቲ ሞት ይህብ።
ኣብ መጽሓፍ ዘጸ ብዛዕባ ደም ኣብ ብዙሕ ኣጋጣሚታት ነንብብ። ብርግጽ ዝበለጸ ዝፍለጥ፡ ኣብ ዘጸ 12 እተጠቕሰ ደም ፋስጋ እዩ። እቲ ገንሸል ኣብ መበል 14 መዓልቲ ናይ ወርሒ ምስ ተሓርደ፡ ደሙ ኣብ ልዳት መዓጹን ኣብ ክልቲኡ መዓጹን ናይ ነፍሲ ወከፍ ቤት እስራኤላውያን ክቕባእ ነበሮ። እዚ ደም እዚ፡ እቲ ገንሸል ከም እተሓርደ ዝምስክር ምልክት ነበረ። ኣምላኽ ንህዝቡ ኸምዚ በሎም፦
«እቲ ደም ኣብ እትነብሩሉ ኣባይቲ ምልክት ኪኸውን እዩ። ኣነ ኸኣ ነቲ ደም ምስ ረኣኹ፡ ክሓልፈኩም እየ፡ ንምድሪ ግብጺ ኽወቅዓ ከሎኹ ኸኣ፡ እቲ መዓት ንምጥፋእ ኣባኻትኩም ኣይኪኸውንን እዩ» (ዘጸ 12:13)።
በታ ለይቲ እቲኣ፡ ኣምላኽ ነዚ ደም እዚ ብእሙን ምእዛዝ ንትእዛዙ ምስ ረኣየ፡ ህይወት እቲ ኣብኣ ዝነበረ በዅሪ ወዲ ኣድሓኖ። ንኹሎም በዅሪ ግብጺ ቐተለ፡ ንእስራኤል ከኣ ካብ ባርነቶም ኣድሓኖም። እዚ ምድሓን እዚ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ዓመት ኪዝከር ነበሮ፡ ብፍላይ ከኣ እቶም ቈልዑ እዚ ስለምንታይ ከም ዝግበር ኪፈልጡ ኣለዎም (ዘጸ 12:26-28)።
ቅድሚኡ ኹሉ ማያት ግብጺ ናብ ደም ተቐይሩ ነበረ (ዘጸ 7:14-21)። እቲ ግብጻውያን ዘምልኽዎን ምንጪ ህይወት ገይሮም ዝርእይዎን ዝነበሩ ዓቢ ሩባ ኣባይ፡ ናብ ደም ተቐይሩ፡ ጨኒቑ፡ ክሰቲ ዘይከኣል ኮይኑ ነበረ። በዚ ኸኣ ኣምላኽ ንግብጽን ንኣማልኽቲ ግብጽን ብፍርዲ ገጠሞም።
ካብቲ መስዋእቲ እኽሊ ወጻኢ፡ ደም ንኣምላኽ ህዝቡ ከቕርቡዎ ዝኣዘዞም መስዋእቲ ኣገዳሲ ነበረ። እቲ መስዋእቲ ነፍሲ ወከፉ ነቲ ዓቢ መስዋእቲ፡ ክርስቶስ፡ ደሙ ኣብ መስቀል ቀራንዮ ዝፈስስ ዝነበረ፡ ዝተፈላለየ መልክዕ ይገልጽ ነበረ። እቲ መስዋእቲ እኽሊ (ከምቲ እተጠቕመ ትርጉም፡ መስዋእቲ ምግቢ ወይ መስዋእቲ እኽሊ ተባሂሉ’ውን ይጽዋዕ) ንቕዱስ ህይወት ክርስቶስ ይገልጽ፡ እዚ ኸኣ ንኣምላኽ ኣኽቢሩ እዩ፡ ግናኸ ከድሕነና ኣይከኣለን (ዘሌዋውያን 2:1-16፤ 6:14-23)።
ደም እቶም ከም ጥዑም መኣዛ መስዋእቲ ዝቐርቡ እንስሳታት ኣብ መሰውኢ ይንጸግ ነበረ፡ ኣብ ኣዕዋፍ ከኣ ኣብ ጐድኒ መሰውኢ ይፈስስ ነበረ። ደም እቶም ዘይጥዑም መኣዛ መስዋእቲ ኣብ ቅድሚ ጐይታ ኣብ ቅድሚ መጋረጃ መቕደስ ሾብዓተ ግዜ ኪንጸግ ነበሮ። ከምኡ’ውን ኣብ ቐርኒ መሰውኢ ዕጣን ኪቕባእ ነበሮ፡ እቲ ዝተረፈ ኸኣ ኣብ ትሕቲ መሰውኢ ምሕራር ኪፈስስ ነበሮ። ብዛዕባ ፍሉያት መስዋእቲታት፡ ከም መስዋእቲ ምቕዳስ ወይ መስዋእቲ ኣብ ዓቢ መዓልቲ ምምሕሓር፡ ካልኦት ደንብታት’ውን ነበሩ። ትእዛዛት ኣምላኽ ብዛዕባ እቲ ብደም ኪግበር ዝነበሮ ነገር ብንጹር ተገሊጹ ነበረ፡ ከመይሲ ደም ኣዝዩ ኣገዳሲ ክፋል ናይቲ መስዋእቲ ነበረ። ብሓቂ፡ እብራውያን 9:22 ከምዚ ይብለና፦
«ብሕጊ ኸኣ ኵሉ ብደም እዩ ዚነጽህ፡ ብዘይ ምፍሳስ ደም ከኣ ይቕረ ምባል የልቦን።»
ኣብ ሓድሽ ኪዳን
ኣብ ሓድሽ ኪዳን እንረኽቦ፡ ምስቲ ኣብ ብሉይ ኪዳን ዝረኣናዮ ብምሉኡ ይሰማማዕ። ግናኸ ኣዝዩ ኣገዳሲ ፍልልይ ኣሎ። ኣብ ብሉይ ኪዳን ብብዙሕ መስዋእቲታት ነንብብ—ብኣሽሓት ዝቑጸሩ። ደጋጊምካ ብዙሕ ከምጽእ ኣድላዪ ነበረ።
«እቲ ሕጊ ... ብእቲ ሓደ ዓይነት መስዋእቲ፡ ንሱ ኸኣ ዓመት ዓመት ብቐጻሊ ዜቕርብዎ፡ ነቶም ዚቐርቡ ፍጹማት ኪገብሮም ኣይክእልን እዩ ... ግናኸ ኣብቲ መስዋእቲታት ዓመት ዓመት መዘኻኸሪ ሓጢኣት ኣሎ። ከመይሲ ደም ኣባጊዕን ኣጣልን ሓጢኣት ኬርሕቕ ኣይከኣልን እዩ።»
ኣብ መጀመርታ ጥቕስታት እብራውያን 10 ነንብብ። እቲ ምዕራፍ ቀጺሉ ከምዚ ይገልጽ፦
«ብሓደ መስዋእቲ ኸኣ ነቶም ዚቕደሱ ንዘለኣለም ፍጹማት ገበሮም» (እብራውያን 10:1-4,14)።
ኣብ እብራውያን 10:19 ከኣ ሕጂ ከም ዘሎና ንረክብ።
«ብደም የሱስ ናብ ቅድስተ ቅዱሳን ንምእታው ትብዓት ኣሎና።»
ኣብ ደም ጐይታና የሱስ ክርስቶስ ክንደይ ሓይሊ ኣሎ!
ካልኦት ክፍሊ ሓድሽ ኪዳን ምስዚ ብምሉኡ ይሰማማዕ። ጴጥሮስ ከምዚ ይብለና፦
«ብኽቡር ደም ክርስቶስ፡ ከም ናይ ገንሸል ብዘይ ነውርን ብዘይ ጥብቆን ዝኾነ፡ ተዋጅና ኢና» (1 ጴጥሮስ 1:18-19)።
ዮሃንስ ከምዚ ይብለና፦
«ደም የሱስ ክርስቶስ ወዱ (ናይ ኣምላኽ) ካብ ኵሉ ሓጢኣት የንጽሓና» (1 ዮሃንስ 1:7)።
ጳውሎስ ብዛዕባ እዚ ይዛረብ፦
«ክርስቶስ የሱስ፡ ንኣምላኽ ብደሙ፡ ብእምነት፡ ንጽድቁ ኺገልጽ መዓርፎ ሓጢኣት ገበሮ» (ሮሜ 3:24-25)።
ከምኡ’ውን ብዛዕባና ይዛረብ፦
«ሕጂ ብደሙ ጸዲቕና ኢና እሞ፡ ብእኡ ኻብ ቊጥዓ ኽንድሕን ኢና» (ሮሜ 5:9)።
ኣብ ኤፌሶን ከምዚ ይብል፦
«ብእኡ ብደሙ ምድሓን፡ ይቕረ ምባል ሓጢኣት፡ ከም ብብዝሒ ጸጋኡ ኣሎና» (ኤፌሶን 1:7)።
ከምኡ’ውን፦
«ሕጂ ብክርስቶስ የሱስ፡ ንስኻትኩም እቶም ርሑቓት ዝነበርኩም፡ ብደም ክርስቶስ ቀሪብኩም ኣሎኹም» (ኤፌሶን 2:13)።
ንቆሎሴስ ከምኡ’ውን ብዛዕባ እዚ ይጽሕፍ፦
«ብደሙ ምድሓን»
ከምኡ’ውን ጐይታ የሱስ ከም ዝገበረ ይገልጽ፦
«ብደም መስቀሉ ሰላም ገበረ» (ቆሎሴ 1:14,20)።
ራእይ ንጐይታ የሱስ የኽብር፦
«ንኣና ዝፈተወናን ካብ ሓጢኣትና ብገዛእ ደሙ ዘንጽሓናን» (ራእይ 1:5)፡
ከምኡ’ውን ነዚ ሕጂ ዘሎ መዝሙር፡ ነቲ ኣብ ማእከል ዝርአ ገንሸል ከም ዝቐተለ ኮይኑ ኣብ ዙርያ ዝፋን ክንከውን ከሎና ብሓባር እንዝምሮ ሓድሽ መዝሙር ይውስኽ።
«ከም እተሓርደ» (ራእይ 5:6)።
ክንደይ ዝገርም መዝሙር ኪኸውን እዩ፦
«ንመጽሓፍ ክትወስድ፡ ማሕተማቱ ኸኣ ክትፈትሕ ብቑዕ ኢኻ፡ ከመይሲ ተሓሪድካ፡ ብደምካ ኸኣ ካብ ኵሉ ነገድን ቋንቋን ህዝብን ሃገርን ንኣምላኽና ዋጅኻና፡ ንኣምላኽና ኸኣ ነገስታትን ካህናትን ገበርካና፡ ኣብ ምድሪ ኸኣ ክንነግስ ኢና» (ራእይ 5:9-10)።
ራእይ ከምኡ’ውን ኣብ ዝተፈላለዩ ጥቕስታት፡ ደም እቶም ኣብ ምሉእ ዘመናት ዝፈሰሰ ደም ዘይቑጸሩ ሰማእታት ከም ዝብቀል የርእየና። ሕጂ’ውን ትዕግስቲ ኺገብር ከሎ፡ ኣምላኽ ቅኑዕ እዩ። ንኣቶም ንደም ወዱ ሓደ ወዱ ዘፍሰሱ’ውን ኪገጥሞም እዩ።
ካልእ መልክዕ ሓይሊ ደም ኣብ ራእይ 12:11 ይርአ፡ ኣብኡ ከኣ ቅዱሳን ንሰይጣን ከም ዝሰዓሩ ነንብብ።
«ብደም እቲ ገንሸልን ብቓል ምስክሮምን፡ ንህይወቶም ክሳዕ ሞት ኣይፈተዉዋን።»
ኣብዚ ንኣመንቲ ንሓይልታት ኣጋንንቲ ንምግጣም ደም የሱስ ዝጥቀሙሉ መሰረት ንርኢ። ግናኸ እቶም ካልኦት ሓረጋት ናይዚ ጥቕሲ እዚ፡ ብቐጥታ ብሓይልታት ሰይጣን ክንገጥም እንተኾይንና፡ ህይወትና ብኣምላኻዊ ስርዓት ክትከውን ክንደይ ኣገዳሲ ምዃኑ የርእየና! «ደም የሱስ» ብፍቓድና ንኣጋንንቲ ንምእዛዝ እንጥቀመሉ ሓይሊ ዘለዎ ቃል ኣይኮነን።
ብዛዕባ ሓይሊ ደም ጐይታና የሱስ ክርስቶስን ንኣምላኽ ክንደይ ክቡር ምዃኑን ክንሓስብ ከሎና፡ ነቲ ደሙ ዝውክል ጽዋእ ብዘይ ብቑዕ መገዲ ክንሰቲ ብርግጽ ኣይንደልን ኢና (1 ቈረንቶስ 11:27)። ምድሓንናን ኩሉ ትልሚ ኣምላኽ ንመጻኢን ብቲ ክቡር ደም፡ ሓንሳብ ንሓዋሩ ኣብ መስቀል ቀራንዮ ዝፈሰሰ፡ ተረጋጊጹ እዩ። ንሱ፦
«ካብ ናይ ኣቤል ዝበለጸ ይዛረብ» (እብራውያን 12:24)።
ብደሙ ድሒንና ኢና
«ብእኡ ብደሙ ምድሓን፡ ይቕረ ምባል ሓጢኣት፡ ከም ብብዝሒ ጸጋኡ ኣሎና።» — ኤፌሶን 1:7
እቲ «ምድሓን» ዝብል ቃል «ምምላስ» ወይ «ዋጋ ምኽፋል» ማለት እዩ። ኣብ ጥንቲ፡ ሓደ ሰብ ናብ ባርነት እተሸጠ ሰብ ክምልስ ይኽእል ነበረ። ብተመሳሳሊ መገዲ፡ ክርስቶስ ብሞቱ ካብ ባርነት ሓጢኣትና ዋጅኣና። ደም ክርስቶስ ምድሓንና ዝመጸሉ መገዲ እዩ። ብሉይ ኪዳንን ሓድሽ ኪዳንን ብንጹር ከም ዝምህሩዎ፡ ብዘይ ምፍሳስ ደም ይቕረ ምባል የልቦን። ደም ኣብዚ ንሞት ዝውክል ሓያል ምልክት እዩ። ነቲ ናይ ብሉይ ኪዳን መስዋእታዊ ስርዓት የዘኻኽር፡ እዚ ኸኣ ናብቲ ንሓጢኣት ዓለም ዘርሓቐ ናይ የሱስ ክርስቶስ ገዛእ ርእሱ መስዋእቲ ይጥምት ነበረ። — መጽሓፍ ቅዱስ ኔልሰን
