ሉቃስ 22:14-20 ኣንብብ
ኣብዛ ምዕራፍ እዚኣ ብዛዕባ ቅዱሳን ኣምላኽ ዝርዝር መግለጺ ኣሎና። ሃዋርያ ጴጥሮስ ብመንፈስ ቅዱስ ተመሪሑ ነቶም ሓድሽ ዝተለወጡ ምእመናን ክጽሕፍ ከሎ፡ ብዙሓት ካብቶም ዝነበሮም መሰላት ይገልጽ። ብእምነት ብጐይታና የሱስ ክርስቶስ ኣቢሎም ናብ ዝኣተዉዎ ዓብዪ በረኸት ንምግላጽ ከኣ ገለ መጸውዒታት ይጥቀም። ኣብዚ ክፍሊ መልእኽቱ እዚ ኣስታት ዓሰርተ ሰለስተ መጸውዒታት ኣለዉ፡ ኩሎም ከኣ ንነፍሲ ወከፍ ቅዱስ ኣምላኽ ሓቂ እዮም። ስም ንሓደ ሰብ መን ምዃኑ ይገልጽ፡ ማዕርግ ከኣ ነቲ እቲ ሰብ ክመልኦ ዝኽእል ገለ ስራሕ ይምልከት፡ መጸውዒ ግና ገለ ፍሉይ ባህርይ ናይቲ ሰብ ይገልጽ።
ሓደስቲ ሕጻናት (ቁ. 2)
እዚ መግለጺ እዚ ካብቲ ሃዋርያ ኣብ ዝሓለፈ ምዕራፍ ዘቕረቦ ብግልጺ ዝፍስስ ምዃኑ ንጹር እዩ። “ዘይሓላፊ ዘርኢ ዘይኰነስ፡ ብዘይሓላፊ፡ ብቓል ኣምላኽ፡ ንዘለኣለም ዚነብርን ዚጸንዕን፡ እንደገና ከም እተወልዱ” ኣረጋጊጹሎም ነይሩ። ናብዚ በረኸት እዚ ዝበጽሑ ብዝኾነ ፍሉይ ሕጊ ምሕላው ወይ ብትግሃት ናብ በዓላትን ስርዓታትን ኣይነበረን፡ የግዳስ ብሓድሽ ስራሕ ኣብ ነፍሶም ብልዑል ሓይሊ ኣምላኽ ዝመጸ እዩ። ብሰብኣዊ ፍጽምና ዝመጸ ስራሕ ኣይነበረን፡ የግዳስ ብሓይሊ መንፈስ ቅዱስ ኣምላኽ ኣብ ነፍሶም ዝተገብረ ሓድሽ መለኮታዊ ስራሕ እዩ። እዚ ስራሕ እዚ፡ ብመንፈስ ቅዱስ ብምስክርነት ናይቲ ብወንጌል ዝተሰብከ ስራሕ ክርስቶስ ኣብኦም ዝተፈጸመ እዩ። ኣብ ሓድሽ መንፈሳዊ ዓለም ምሉእ ብምሉእ ሓድሽ መጀመርታ ነበረ፡ ስለዚ ሃዋርያ “ከም ሓደስቲ ሕጻናት” ኢሉ ይጽውዖም። እዚ መንፈሳዊ ስራሕ እዚ ብምጥቃም ቃል ኣምላኽ ብሓይሊ መንፈስ ስለ ዝተፈጸመ፡ እዚ ሓድሽ መንፈሳዊ ባህርይ እዚ በቲ ሓደ ቃል ጥራይ ክምገብ ይኽእል፡ ስለዚ ጴጥሮስ “ንሓቀኛ ጸባ ቃል ምእንቲ ኽትዓብዩሉ ድለዩ” (ቁ. 2) ኢሉ ይምዕዶም።
ህያዋን ኣእማን (ቁ. 5)
ኣብ ቁጽሪ 5 ሃዋርያ ንሳቶም “ህያዋን ኣእማን” (ዝሓሸ ትርጉም ናይቲ ቃል ህያው እዩ) ይብሎም።
ህያዋን ኣእማን ንቅዱሳን ባህርይን ህይወትን ክርስቶስ ከም ዘለዎም ይገልጽ፡ ስለዚ ኣብዚ ሓድሽ “መንፈሳዊ ቤት” ቦታኦም ክህልዎም ተሰሪሖም።
መንፈሳዊ ቤት (ኤፌሶን 2:22)
ስለዚ እዚ ሳልሳይ መጸውዒ፡ “መንፈሳዊ ቤት”፡ ንሳቶም “ብመንፈስ መሕደሪ ኣምላኽ ኪኸውን ብሓንሳእ እተሰርሑ” (ኤፌሶን 2:22) ምዃኖም ይገልጽ።
ቅዱስ ክህነት (ቁ. 5)
ቁጽሪ 5 ከምኡ’ውን ብዛዕባ “ቅዱስ ክህነት” ይዛረብ። ኣብ ድንኳንን ቤተ መቕደስን ቤት ቅድሚ ክህነት ይግለጽ። ቅድሚት ህንጻ፡ ድሕሪኡ ናብ ኣምላኽ ኣብ ቤቱ፡ ይኹን ድንኳን ይኹን ቤተ መቕደስ፡ ንምቕራብ ዝተቐደሰ ጉጅለ። ጴጥሮስ ኣብ ጽሑፋቱ ብቤተ መቕደስ ከም ዓይነት “መንፈሳዊ ቤት”ን “ቅዱስ ክህነት”ን ተጸሚዱ ኣሎ። ጸሓፊ መልእኽቲ ናብ እብራውያን (ምናልባት ሃዋርያ ጳውሎስ) ኩሉ ግዜ ን ድንኳን ከም ዓይነት ቤት ይጥቀስ፡ ጴጥሮስ ግና ን ቤተ መቕደስ ብተመሳሳሊ መገዲ ይጥቀስ።
ምቕራብ ምስ ድንኳን ዝተኣሳሰረ ፍሉይ መሰል ይመስል፡ ምግላጽ ከኣ ናይ ቤተ መቕደስ እዩ። ኣብ ምዕራፍና ዘሎ ሓሳብ እዚ እዩ፡ ቅዱሳን “መንፈሳዊ መስዋእቲ ኼቕርቡ” ተባሂሎም እኳ እንተኾኑ፡ ንክርስቶስ ንምምስካር እዮም ከምኡ ዝገበሩ። ቀደም፡ እታ ቤት ስጋዊት ስለ ዝነበረት፡ ካብቲ ንኣምላኽ ንምሕጓስ ዜገልግሉ ዝነበሩ ሓለፍቲ ኻህናት ፍልይቲ ነበረት፡ ሕጂ ግና እቶም ምስ ክርስቶስ ዝተኣሳሰሩ ቅዱሳን ንኽልቲኡ ቤት ከምኡ’ውን ክህነት ይፈጥሩ። ክርስትና ስለዚ ምሉእ ብምሉእ መንፈሳዊ ሓሳብ እዩ።
1 ጴጥሮስ 2:6, 9
እቲ ዚኣምን
ጴጥሮስ ንቅዱሳን ብዛዕባ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ ዝተዋህበ ምስክርነት ከም ዝኣመኑ ብምዝኽኻር፡ እታ ሃገር ንዕኡ ዋጋ ቢስ እኳ እንተገበረቶ፡ ኣምላኽ ግና ኣብ ዝለዓለ ጫፍ ክብሪ ከም ዘንበሮም የርእዮም።
ብእኡ ስለ ዝኣመኑ፡ ከቶ ኣይሓፍሩን፡ እዚ ቃል እዚ “ሓፈርኩ” ማለት እዩ። ንየሱስ ክርስቶስ ከም ናይ እስራኤል ሓቀኛ መሲሕ ምቕባሎም ከቶ ኣይጸጸቱሉን፡ ሕጂ ግና ኣብቲ ናብኡ ዝኣተዉሉ ሓድሽ መንፈሳዊ ቤት “ርእሲ ማዕዘን” እዩ። ከም “ርእሲ ማዕዘን እምኒ”፡ ክርስቶስ ንኹሉ ህንጻ ብሓንሳእ ይሕዞ። ስለዚ እቲ ምእዛዝ እምነት ናብዚ ልዑል ቦታ፡ ኣብኡ ኩሉ ክቡርነት ክርስቶስ ዝርከበሉ፡ ኣምጺኦምዎም። ብኹሉ ክቡርነቱ ኣብኦም ዝነበረ “ማዕዘን እምኒ” ባህርይ ወሰዱ።
ዝተመርጸ ወለዶ
እዚ ዝቕጽል መግለጺኦም “ዝተመርጸ ዘርኢ” የርኢ። ንሳቶም ባህርያት ክርስቶስ ዝሓዘ ሓድሽ ጉጅለ ተፈጢሮም። ክንደይ ክብሪ! ባህርያት ክርስቶስ ንምምራሕን ከምኡ’ውን ናይ ሓድሽ መንፈሳዊ ዘርኢ ምዃኖም ንምግላጽን ክንደይ መሰል! እስራኤል ብሕጊ ንኣምላኽ ባህ ዘብል ባህርያት ንምፍራይ ምሉእ ብምሉእ ፈሺሉ ነይሩ፡ ሕጂ ግና እዚ ሓድሽ ወለዶ ባህርያት ክርስቶስ የርኢ፡ ከምኡ’ውን ንምሕጓስ ኣምላኽ ኣብ ትሕቲ ዓይኒ ኣምላኽ ይኸይድ። እዚ ብመንፈስ ቅዱስ ጥራይ ክኸውን ይኽእል፡ ብምእማን ጥራይ ከኣ ንመንፈስ ክቕበሉ ይኽእሉ። ግናኸ ኣሚኖም ነበሩ፡ መንፈስ ከኣ ነበሮም፡ ባህርያት ክርስቶስ ከኣ ተገሊጾም፡ ብሓቂ “ዝተመርጸ ዘርኢ” ምዃኖም የርእዩ (ቁ. 9)።
ንጉሳዊ ክህነት
ካህናት ንኣገልግሎት ኣምላኽ ዝተወፈዩ ነበሩ። ንጉሳዊ ወይ ንጉሳዊ ካህናት ክብሪ ጽውዓኦም የርእዩ።
ኩሉ ግዜ ንኣገልግሎት ኣምላኽ ርእሶም ብምሓዝ፡ ንዕኡ ከም ዜገልግሉ ዝገብርዎ ነገር ከም መስዋእቲ ክህነት ናብኡ ከም ዚዓርግ ኩሉ ግዜ ኣብ ኣእምሮኦም ብምሓዝ።
ቅዱስ ህዝቢ
እዚ ሓድሽ ዘርኢ ከም ክህነታዊ ጉጅለ ክዓዪ እንተኾይኑ፡ ብዝተቐደሰ ኩነታት ጥራይ ክኸውን ይኽእል። እዚ ትርጉም ናይቲ ቃል “ቅዱስ” - ዝተቐደሰ ወይ ዝተፈልየ እዩ። ካብ ሓጢኣትን ካብ ኣይሁድነትን ምፍላይ ከም ዝሓዘ ምንም ጥርጥር የብሉን፡ ኣብኡ እዞም መንፈሳዊ ባህርያት እዚኦም ኣይተረኽቡን። እቲ ክርስትያናዊ ጉጅለ ካብ ኩሉ እቲ ንሰብ ካብ ኣምላኽ ዚኸልኦን ንኣገልግሎቱ ብሓርነት መንፈስ ቅዱስ ዚዓግቶን ተፈልዩ ነይሩ። እዚ ዝተቐደሰ ኩነታት እዚ ብኽልተ መገዲ እዩ -ካብ ኣምላኽ ዝጻረር ነገር፡ ከምኡ’ውን ናብ ንዕኡ ባህ ዘብል ነገር። እዚ ንክርስቶስ ንኣባላቱ ናብ ዘምጽኦ ሓርነት ምሕላው፡ ከምኡ’ውን ናብቲ ኣብ ሓድሽ ክርስትያናዊ ክበብ ዝረአ መንፈሳዊ በረኸታት ምጥቃም ይሓትት፡ ካብ ኩሉ እቲ ንምጥቃም ናይዚ ሓድሽ መሰል ዚዓግት ፍሉይ። ስለዚ እስራኤል፡ ከም ህዝቢ ንኣምላኽ ዘገልገለ፡ ተተኪኡ ኣሎ (ቁ. 9)።
ፍሉይ ህዝቢ
“ፍሉይ ህዝቢ”፡ ወይ ከኣ “ህዝቢ ንውርስቲ” ተባሂሉ ክንበብ ይኽእል። ንሳቶም ሕጂ ኣብቲ ናይ ክርስቶስ ምዃኖም ዝመጸ በረኸታት ጥራይ ኣይነበሩን፡ የግዳስ ኣምላኽ ከም ናቱ ዝውንኖም ህዝቢ ነበሩ። ንርእሱ ጉጅለ ፈጢሩ ነይሩ፡ እዚ ጉጅለ እዚ ባህርያት ክርስቶስ ዘርኢ፡ ከም ካህናት ዜገልግል፡ ቅድሚ ኩሉ ከም ህዝቡ ርእሱ ሒዙ፡ ንፍቓዱ ንምግባር ድሉው። ከምዚ ዝበሉ ህዝቢ ኮይኖም፡ “ካብ ጸልማት ናብ ግሩም ብርሃኑ” ዝጸውዖም “ምስጋናኡ ኼርእዩ” መሰል ነበሮም (ቁ. 9)። “ምስጋና” ዝብል ቃል ትርጉሙ በረኸታት ወይ ልዑል ባህርያት እዩ። ኣይሁድነት ብጸልማት ተለልዩ ነይሩ፡ ኣምላኽ ብፍቕሩ ዘይፍለጥ ነይሩ፡ ሕጂ ግና ብፍቑር ወዱ ኣቢሉ ብምግላጽ ኣምላኽ ብምሉእ ብርሃን ተገሊጹ። ከም ንጉሳዊ ክህነት ንሰብ ልዑል ባህርያት ኣምላኽ የርእዩ ነበሩ። ብኸምዚ ኣምላኽ ኣብኦም ከም ናቱ ውርሻ ኣብዛ ዓለም እዚኣ ባህ ይረክብ ነይሩ።
እዞም ቀለልቲ ሓሳባት እዚኦም ኣብ ኣእምሮና ምሓዝና ክንደይ ጽቡቕ እዩ! ኣብ ቅድሚ ሰብ እንገብሮ ዘበለ፡ ልዑል ባህርያት ኣምላኽ እናገለጽና፡ ኩሉ ግዜ ከም ቅቡል መስዋእቲ ናብኡ ይዓርግ። ኣብዚ ክህነታዊ ኣገልግሎት እዚ፡ ነፍሲ ወከፍ ምእመን፡ ብኣምላኽ ንምሕጓሱ ዝተፈልየ፡ ክፋል ክህልዎ ይኽእል።
1 ጴጥሮስ 2:10
ህዝቢ ኣምላኽ
ሃዋርያ ጴጥሮስ ቀደም ኣይሁድ ንዝነበሩ ሰባት ይጽሕፍ ከም ዝነበረ ኣብ ኣእምሮና እንተሓዝና፡ ስለምንታይ ኩሉ ግዜ ንብሉይ ኪዳን ጽሑፋት ከም ዝጠቅስ ክንርድኦ ኢና፡ እዚኦም ከኣ ብብዝሒ ንህዝቢ እስራኤል ዝምልከቱ እዮም። ስለዚ ነቶም ዝጽሕፈሎም ቅዱሳን፡ እቲ ህዝቢ ከምኡ ኮይኑ ኣብቲ ዝመጽእ ዓለም ገና ዚረኽቦ፡ ንሳቶም ባዕሎም ግና ብእምነት ብየሱስ ክርስቶስ ተለልዩ ብዝለዓለን ብዝባረኸን መገዲ ከም ዝረኸብዎ፡ ንዕኡ እቲ ህዝቢ ነጺግዎ ነይሩ።
መግለጺኦም ከም “ህዝቢ ኣምላኽ” ካብ ሆሴእ 2:23 ዝተወስደ እዩ። ኣምላኽ ንእስራኤል “ህዝበይ” ኢሉ ዝጸውዓሉ ናይ መጀመርታ ግዜ፡ ንሙሴ ካብቲ ዚነድድ ቁጥቋጥ ክዛረቦ ከሎ እዩ (ዘጸኣት 3:7)። ድሕሪዚ፡ ናብ ፈርኦን ዝቐረበ ናይ መጀመርታ ሕቶ (ዘጸኣት 5:1) “ህዝበይ ልቐቖም” ዝብል ነይሩ። እዚ ናይ እስራኤል ታሪኽ ከምዚ ኮይኑ ዝፍለጥ መጀመርታ ነይሩ፡ ግናኸ ድሕሪኡ ኣብ ሆሴእ 1:9 “ስሙ ሎ-ዓሚ ስመዮ፡ ንስኻትኩም ህዝበይ ኣይኮንኩምን፡ ኣነ’ውን ኣምላኽኩም ኣይኮንኩን” ኢልና ክንደይ ብሓዘን ንምብብ። እቲ ናይ ሆሴእ ቀዳሞት ክልተ ምዕራፋት ምሉእ ብምሉእ ብምውራድ ናይቲ ህዝቢ ናብ ጣኦታዊ ኣምልኾ ተጸሚዱ ኣሎ፡ ስለዚ ድሕሪ ሕጂ ባህርያት ህዝቢ ኣምላኽ ኣይሓዘን። ይኹን እምበር፡ ናብ መወዳእታ ምዕራፍ 2፡ እቲ ነብዪ ብዛዕባ እቲ ኣብ ዝመጽእ ዓለም፡ እንደገና ብግልጺ ከም “ህዝቢ ኣምላኽ” ዚፍለጡሉ ግዜ ይዛረብ። እዚ ግና ብምሕረት ኣምላኽ ኪኸውን እዩ፡ ካብ ጣኦታትን ኣምልኾኦምን ምስ ጸረዩ፡ እንደገና ንሓቀኛ ኣምላኽ ኬምልኹ እዮም።
ሃዋርያ ብመንፈስ ቅዱስ ተመሪሑ ነዞም ምእመናን እዚኦም ምስ ኣምላኽ ከም ህዝቡ ኣብዚ ዝምድና እዚ ከም ዝቖሙ፡ ኣብኦም ሕጂ ባህ ከም ዚረክብ፡ ካብኦም ከኣ ንዝገበሮም ጸጋን ምሕረትን ብምስጋናን ውዳሰን ምላሽ ከም ዚረክብ የረጋግጽ። ክልተ ነገራት ሕጂ ብዛዕባኦም ከም “ህዝቢ ኣምላኽ” ሓቂ ነበሩ - ምስ ኣምላኽ ብዝምድና ኮይኖም ኣብ መለኮታዊ ሞገስ ነበሩ፡ ከምኡ’ውን ንዕኡ ብምስጋና ንምሕጓስ ናይ ልቡ ፍቕሪ ምላሽ ንምሃብ ዓቕሚ ነበሮም።
ጓኖት (ቁ. 11)
“ጓኖት” (ቁ. 11) እቲ ሃዋርያ ዝተጠቕመሉ ዝቕጽል መጸውዒ እዩ፡ ንሳቶም ብ ሰማያዊ ጽውዓ ከም ዝተጸውዑ የዘኻኽሮም። ጓና ኣብቲ ዚነብረሉ ቦታ ዘይብሉ ሰብ እዩ። ጴጥሮስ ነዞም ቅዱሳን ኣብቲ ኪነብሩሉ ዝተገደዱ ወረዳታት - ጶንጦስ፡ ገላትያ፡ ወዘተ - ጓኖት ምዃኖም ኣቐዲሙ ኣዘኻኺርዎም ነይሩ፡ ግናኸ ሓሳብ ጓኖት ኣብዛ ጥቕሲ እዚኣ ካብኡ ዝበለጸ ዓሚቝ እዩ።
ከም ኣብ ሮማውያን ኣውራጃታት፡ ልምድታትን ባህልታትን ናይቶም ቦታታት ተቐቢሎም፡ ከምኡ’ውን ብባህርያት ናይቶም ኣብ ማእከሎም ዝነበሩ ህዝቢ ተለልዮም ክኾኑ ይኽእሉ። ስለዚ እዚ ምዕዶ እዚ ባህርይ ጓኖት ይሕዝ፡ ከምኡ’ውን ንነፍሶም ዚዋግኡ ስጋዊ ትምኒታት ንምሕራም። እዚ ካብ ኩሉ እቲ እቶም ዘይኣምኑ ህይወቶምን ባህጎምን ዝረኽቡሉ ነገራት ምፍላይ የጠቓልል። ከም ጓኖት ኮይኖም ብኣካይዳኦም ልቦም ኣብ ልዕሊ ዝበለጸ ነገራት ከም ዝተተኽለ ኬርእዩ ነበሮም! ስለዚ ኣካይዳኦም ንምስክርነቶም ብዛዕባ ክርስቶስ ከም ዝተንስአ ደገፍ ክኸውን እዩ።
ገያሾ (ቁ. 11)
“ገያሾ” (ቁ. 11)። ከምኡ ኮይኖም ናብ መወዳእታ ናይቲ ዚኸዱሉ ዘለዉ መገዲ ይጥምቱ ነበሩ፡ ጐይታኦም ምስ መጸ ናብ ሰማይ ቦታ ከም ዘለዎም ይፈልጡ ነበሩ። “ጓኖት” ምስቲ ኣብ ከባቢዘሎ ይራኸብ፡ “ገያሾ” ምስቲ ኣብ ቅድሚዘሎ። ጓና ኣብቲ ዘሎሉ ቦታ ዘይብሉ ምዃኑ ዜርኢ እዩ፡ ገያሺ ግና ናብቲ ኣብ ቅድሚኡ ዘሎ ዚኸይድ ምዃኑ የርኢ፡ እቲ ቦታ ክሳዕ ዚበጽሕ ንምቕማጥ ድሌት የብሉን። እስራኤል ኣብ ግብጺ ጓኖት ነበሩ፡ ኣብ ምድረ በዳ ገያሾ። ስለዚ እዞም ቃላት እዚኦም ሃዋርያ ነዞም ምእመናን ካብቲ ኣብ ከባቢኦም ዘሎ ዓለም ተፈልዮም ክርከቡን ናብቲ ኣብ ቅድሚኦም ዘሎ ዕላማ ክጸዓሩን ንምብራት ዝተጠቕመሎም እዮም። ን ኣብዚ ሕጂ ዘላ ዓለም ከይንቕመጥን ነቲ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ክብሪ ከይንርስዕን፡ ኩሉ ግዜ ብዛዕባ እዚ ነገራት እዚ ምዝኽኻር ክንደይ ጽቡቕ እዩ።
ኣገልገልቲ ኣምላኽ (ቁ. 16)
“ኣገልገልቲ ኣምላኽ” (ቁ. 16)። እዚ ኣብዛ ምዕራፍ እዚኣ ብሃዋርያ ዝተጠቕመሉ ናይ መወዳእታ መጸውዒ ይመስል፡ ኩሉ እቲ ዝቐደሞ ከኣ የጠቓልል። እቲ “ኣገልገልቲ” ተባሂሉ ዝተተርጐመ ቃል ብሓቂ “ባሮት” እዩ፡ ንፍቓድ ኣምላኽ ምሉእ ብምሉእ ዝተወፈዩ ሰባት ከኣ ይዛረብ። እዚ መግለጺ እዚ ዝርከበሉ ዝምድናታትን ከምኡ’ውን ዝኸብብዎ ትእዛዛትን ምጥቃስ ክንደይ መምህር እዩ፡ “ንርእስኹም ግዝኡ… ንንጉስ… ንገዛእቲ” (ቁ. 13-14)፤ “ንኹሉ ኣኽብሩ”፤ “ንሓውነት ፍቕሩ”፤ “ንኣምላኽ ፍርህዎ”፤ “ንጉስ ኣኽብሩ” (ቁ. 17)፤ “ኣገልገልቲ ንጐይተትኩም ተገዝኡ” (ቁ. 18)። ኣብ ዝኾነ ቦታ ንኹሉ ግዜ፡ ኣብ ዝኾነሉ ቦታ ንኹሉ ግዜ፡ ከም ኣገልገልቲ ኣምላኽ ምስ ቦታና ዝሰማማዕ ኣካይዳ ክንለብስ ከም ዘሎና ንጹር እዩ። እዚ ኣብ ገለ ግዜ መከራ እንተሓተተ፡ ኣምላኽ ከም “ምስጋና ዝግብኦ” ኪቖጽሮ እዩ።
እቶም ዝተረፉ ጥቕስታት ናይዛ ምዕራፍ፡ ንስም ክርስቶስ ክንሳቐ እንተተጸዋዕና፡ ባህርይ ክርስቶስ ባዕሉ ንኣምላኽ ዝምልከቱ ምዃንና ኬርእየና ምዃኑ የርእዩ። እዞም ኩሎም ባህርያት እዚኦም ኣብዛ ዓለም እዚኣ ኣብ ህይወትና ብግቡእ ኬርእዩና ምእንቲ፡ ብትግሃት ንኹሎም እዞም ባህርያት እዚኦም ንስምዕ፡ ንሰብ ከኣ ኣምላኽ “ካብ ጸልማት ናብ ግሩም ብርሃኑ” ከም ዝጸውዓና ምስክርነት ንኸውን (ቁ. 9)። ንኣምላኽና ዝበለጸ ባህ ዘብል እንታይ ክኸውን ይኽእል?
