ብዙሓት ክርስትያናት ካብ ስልታዊ መጽናዕቲ ትምህርቲ መጽሓፍ ቅዱስ ይሽሹ። ከመይሲ፡ ጥራይ ምጥቃስ ቃላት ከም ስነ-መለኮት፡ ክርስቶሎጂ፡ ፕነማቶሎጂ፡ ኣንትሮፖሎጂ፡ ሶተሪዮሎጂ፡ ኤክለሲዮሎጂ፡ ኤስካቶሎጂን ካልኦት ንምጥቃስ ዘጸግሙ ቃላትን ንዝኾነ ሰብ ንምሽሻእ እኹላት እዮም። ብርግጽ ሓደ ቀሊል «ኣብ የሱስ እንታይ ዝበለ ዓርኪ ኣሎና» እምነት ንዝኾነ ምእመን ብሓቂ ዘድልዮ ኩሉ እዩ። ስለምንታይ ደኣ ምስ ኩሉ እቲ ከቢድ ትምህርቲ ክትጣበቕ? ሓደ ኣዝዩ ጽቡቕ ምኽንያት ኣሎ! ትምህርቲ፡ ብፍቺኡ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ዝምህሮ እዩ፡ መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ ከም ዝምህር ምፍላጥ ድማ ንዝዓቢ ክርስትያን ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ።
ንጐይታ የሱስ ከም መድሓኒናን ዓርክናን ምፍላጥ ግሩም እዩ፡ ግን ብዛዕባ ሓድሽ ህይወትና ኣብ ክርስቶስ ክንመሃሮ ብዙሕ ኣሎ። ኣምላኽ ብዛዕባ ከም ቤተ ክርስቲያን፡ መላእኽቲ፡ ሰማይ፡ ሲኦል፡ መጻኢ ፍጻሜታት፡ መርዓ፡ ስድራቤትን ካልኦት ብዙሓት ነገራትን ዝገለጾ ክንፈልጥ ይደሊ። ስለዚ እዩ መጽሓፍ ቅዱስ ካብ ሓንቲ ንእሽቶ መጽሓፍ ዝዓበየ! ዓበይቲ ቃላት ከየፍርሁና የብሎምን! ንሳቶም መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ኣምላኽ (ስነ-መለኮት)፡ ክርስቶስ (ክርስቶሎጂ)፡ መንፈስ ቅዱስ (ፕነማቶሎጂ)፡ ሰብ (ኣንትሮፖሎጂ)፡ ምድሓን (ሶተሪዮሎጂ)፡ ቤተ ክርስቲያን (ኤክለሲዮሎጂ)፡ መጻኢ (ኤስካቶሎጂ)፡ ወዘተ ዝምህሮ ንምምዳብ ዝጥቀሙሉ ወግዓዊ መገዲ ጥራይ እዮም።
መጽናዕቲ ትምህርቲ ኣዝዩ ከቢድ ክኸውን ከም ዝኽእል ሓቂ እዩ። ግን ኣምላኽ ኣብ ቅዱስ ጽሑፍ ዝገለጾ ብዝያዳ ምግንዛብ ማለት ንኣምላኽ ባዕሉ ብዝያዳ ምፍላጥ ማለት እዩ።
ሓደ ኣገዳሲ ትምህርቲ
ንኣብነት፡ እቲ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ብብዙሓት ክርስትያናት ብዙሕ ግዜ ብጌጋ ዝግንዘብ ወይ ብኸፊል ጥራይ ዝግንዘብ ትምህርታዊ ቦታ እዩ። ብወግዒ፡ እዚ ጉዳይ እዚ ኣብ ትሕቲ ምድብ ሶተሪዮሎጂ ይወድቕ፡ ማለት መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ምድሓን ዝምህሮ። ብሓጺሩ፡ ምድሓን ደቂ ሰብ ካብ ሳዕቤናት ሓጢኣት ብሓንሳብ ነጻን ክቡርን እዩ። ብሓደ ወገን፡ ምድሓን ንዝኾነ ሰብ ብእምነት ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ ከም ውልቃዊ መድሓኒኡ ንዝውክል ነጻ ውህበት እዩ። ግን ብኻልእ ወገን፡ ምድሓን ክቡር እዩ፡ ከመይሲ መስዋእታዊ ሞት ወዲ ኣምላኽ ጠሊቡ።
እዚ ናይ ምድሓን ገጽ እዩ «ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ» (ዮሃንስ 19:30) ተባሂሉ ዝጥቀስ። ኣብዚ ሓረግ እዚ ብቐንዱ ዝርአ ዘሎ ተኣምራዊ ልደት ክርስቶስ ወይ ፍጹም ህይወቱ ኣይኮነን። እቲ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ብቐንዱ ንሞቱ ኣብ መስቀል የመልክት። ኣብኡ እዩ ፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ ሓጢኣትና ብክርስቶስ ዝተጻወረ፡ ንሱ ድማ መድሓኒና ንምዃን ተካኢና ኮይኑ። ንሓጢኣትና ኣብ መስቀል ክሳዕ ዝሰቕልን ዝመውትን መድሓኒና ኣይነበረን።
ሓድሽ ኪዳን ነቲ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ንምግላጽ ሰለስተ ቀንዲ ቃላት ይጥቀም፡ ምምሕማሕ፡ ምድሓን፡ ምምስላስ። ነፍሲ ወከፍ ካብዚኣቶም ፍቺኦም ብምድጋም፡ መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ እንታይ ከም ዝምህር ብምሉኡ እንተተረዲእኩምዎ ርኣዩ። ቀሊል ኣይኮነን፡ ኣይፋልን?
ምምሕማሕ
ብምምሕማሕ ንጀምር። ገለ ኣብ ሓድሽ ኪዳን እዚ ቃል እዚ ዝተጠቕመሉ ቦታታት ሮሜ 3:25፡ እብራውያን 2:17፡ 1 ዮሃንስ 2:2ን 4:10ን እዮም። እቲ «ምምሕማሕ» ዝብል ቃል ካብ ግሪኽ (እቲ ናይ ሓድሽ ኪዳን ቀዳማይ ቋንቋ) ቃል ዝመጸ እዩ፡ ብቐንዱ ድማ «ንቍጥዓ ብመስዋእቲ ምዕጋብ» ማለት እዩ። እቶም ጥንታዊ ኣረማውያን ግሪኻውያን ነዚ ቃል እዚ ንኣማልኽቶም ንምህዳእ ወይ ንኣማልኽቲ ንምሕጓስ ገለ ንምግባር ኣብ ዝዛረቡሉ ግዜ ይጥቀምሉ ነይሮም። እንተኾነ ግን፡ እዚኣቶም ሓሳባት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ኣይርከቡን። ኣምላኽ ደም ዝጸምአ ኣምላኽ ኣይኮነን፡ ክህዳእ’ውን ኣየድልዮን። ሓደ ተበቃሊ ኣምላኽ ንምህዳእ ዝብል ሓሳብ ንቅዱሳት ጽሑፋት ፍጹም ወጻኢ እዩ። መጽሓፍ ቅዱስ ኣምላኽ ፍቕሪ ምዃኑን ምስ ሰብ ሓድነት ክህልዎ ከም ዝደልን ይምህር። ግን ኣምላኽ ቅዱስን ጻድቕን’ውን እዩ። ስለዚ፡ ሓጢኣት ብቐሊሉ ኣብ ትሕቲ ምንጣፍ ኣንቢሩ፡ «ደቂ ተባዕትዮ ደቂ ተባዕትዮ እዮም!» ክብል ኣይክእልን። ብሓቂ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ቍጥዓ ኣምላኽ ናብ ሓጢኣት ከም ዝተመራሕ ይምህር (ሮሜ 1:18)። እቲ ኣብዚ ዝፈጠሮ ሞራላዊ ዩኒቨርስ ዘሎ ናይ ኣምላኽ ጻድቕ ሕግታት ድማ «ናይ ሓጢኣት ደሞዝ ሞት እዩ» (ሮሜ 6:23) ይሓትት። ምሕረት ኣምላኽ ናብ ሰብ ቅድሚ ምዝርጋሑ፡ ነቲ ናይ ሓጢኣት ዕንቅፋት ንምውጋድን ከምኡ’ውን ነቲ ናይ ኣምላኽ ጻድቕ ቍጥዓ ኣብ ልዕሊ ሓጢኣት ንምዕጋብን ገለ ክግበር ነይርዎ።
ብርግጽ፡ ሰብ ኣብዚ ነጥቢ እዚ ሓይሊ የብሉን። ብገዛእ ርእሱ ንኣምላኽ ንምሕጓስ ክገብሮ ዝኽእል ምንም የብሉን። እቲ ናይ ኣረማውያን ሓሳብ ንኣማልኽቲ ንምሕጓስ ሃይማኖታዊ ነገር ምግባር ኣብ ሓድሽ ኪዳን ኣይተጠቕሰን። ኣምላኽ ንሰብ ይፈትዎ እዩ፡ ከምቲ ዮሃንስ 3:16 ብንጹር ዝገልጾ። ግን እቲ ናይ ኣምላኽ ቍጥዓን ፍርድን ኣብ ልዕሊ ሓጢኣትን እቲ ናይ ሰብ ሓጢኣት ዕንቅፋትን ቅድሚ ምድሓን ነጻ ረብሓታት ንምቕራብ ክፈታሕ ኣለዎ። እዚ እዩ ክርስቶስ ምምሕማሕ ሓጢኣትና ዝኾነሉ ቦታ። ንሱ ነቲ ጻድቕ ፍርዲ ኣምላኽ ኣብ ልዕሊ ሓጢኣት ብመስዋእቲ ስለ ዝተጻወረ፡ ክርስቶስ ንሓጢኣት ሰብ ንምውጋድ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነቲ ናይ ኣምላኽ ቍጥዓ ኣብ ልዕሊ ሓጢኣት’ውን ኣዕጊቡ (ኣመሓሚሑ)።
ምድሓን
ምድሓን ካልእ ገጽ ናይቲ «ኣብኡ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ» እዩ። እዞም ዝስዕቡ ናይ ሓድሽ ኪዳን ፍቕድታት ብዛዕባ ምድሓን ዘዘራርቡ ኣንብብ፡ ገላትያ 3:13፡ 4:5፡ ኤፌሶን 1:7፡ ቲቶስ 2:14፡ 1 ጴጥሮስ 1:18-19። ብዙሓት ናይ ግሪኽ ቃላት ከም «ምድሓን» ተተርጒሞም ኣለዉ። ኣብ ዘመን ሓድሽ ኪዳን እዚኣቶም ቃላት ብፍላይ ንባርነት የመልክቱ ነይሮም። ብሓንሳብ እዚኣቶም ቃላት ጽንሰ-ሓሳብ ምድሓን ይህቡና። ምድሓን ማለት «ካብ ዕዳግን ካብ ዕዳጋ ንምውጋድን ንምፍታሕን ምግዛእ» ማለት እዩ። ኣብ ኣውድ ምድሓን፡ ምድሓን ነቲ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ካብ ባርነት ሓጢኣት ብኹሉ እቲ ዘስካሕክሕ ምትእስሳራቱን ሳዕቤናቱን ንምፍታሕ የመልክት።
ኣብ ምድሓን ካብ ዕዳጋ ባርነት ሓጢኣት ተገዚእናን ተፈቲሕናን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ከም ደቂ ናብ ስድራቤት ኣምላኽ ተቐሚጥና ኣሎና። እዚ ብርግጽ ካብ ምፍታሕ ንላዕሊ ሓደ ስጉምቲ እዩ። እቲ ኣብ ገላትያ 4:5 ዘሎ «ውሉድነት» ዝብል ቃል ከምቲ ሎሚ እንፈልጦ ውሉድነት ኣይኮነን፡ ብኣንጻሩ ግን ነቲ ሮማዊ ናይ ውሉድነት ስርዓት የመልክት፡ ብእኡ ድማ ሓደ ናይ ሓቂ ወዲ ኩሉ መሰላትን ክብረትን ናይ ዝዓበየ ወዲ ከም ዝነበሮ ይፍለጥ ነይሩ። ከም ዝተደምሰሱ ሓጥኣን፡ እዚ እዩ ሕጂ ኣብ ስድራቤት ኣምላኽ ዘሎና ቦታ። ብዛዕባ ጸጋኸ ከመይ እዩ!
ብርን ወርቅን እንተዘይከፈልና’ኳ (1 ጴጥሮስ 1:18)፡ ዋጋ ምድሓንና ዓቢ ምዃኑ ክንዝክር ኣሎና። ዋጋ ቤዛ ኽቡር ደም ክርስቶስ ነይሩ። እቲ ቤዛ ንሰይጣን ከም ዝተኸፍለ ዝምህር ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝኾነ ትምህርቲ የለን፡ ከምቲ ገለ ዝጠቕስዎ። እዚ ሓሳብ እዚ ነቲ ናይ ባርነት ዕዳጋ ድሕረ ባይታ ኣዝዩ ይገፍሖ። ዋጋ ቤዛ ብቐሊሉ እቲ ጻድቕ መንግስቲ ኣምላኽ ካብ ሳዕቤናት ሓጢኣት ንምፍታሕና ዝሓተቶ እዩ (እብራውያን 9:22)። ንየሱስ ነቲ ንዓኻ ክኸፍሎ ዝደለየ ቤዛ ኣመስጊንካዮ ዲኻ?
ምምስላስ
ምምስላስ ነቲ ሰለስተ ክፍሊ ፍቺ ናይ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ የካምል። ምምሕማሕ፡ ብቍጥዓ ኣምላኽ ዝምልከት፡ እቲ «ናብ ኣምላኽ» ዝብል ገጽ ናይቲ ስራሕ እዩ። ምድሓን ብባርነትናን ብሓጢኣት ምጥሓልናን ዝምልከት እዩ፡ ስለዚ ድማ እቲ «ናብ ሓጢኣት» ዝብል ገጽ ናይ ስራሕ ክርስቶስ እዩ። ምምስላስ እቲ «ናብ ሰብ» ዝብል ገጽ ናይ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ እዩ፡ ከመይሲ ብቐጥታ ምስ ሓድነትና ምስ ኣምላኽ ይተኣሳሰር። እቲ «ምምስላስ» ዝብል ቃል ኣብ ሮሜ 5:10፡ 2 ቈረንቶስ 5:18-20ን ቈሎሴ 1:20-22ን ተጠቒሱ ኣሎ። እቲ ካብ ግሪኽ ቋንቋ ዝተወሰነ ቀንዲ ትርጉም ናይቲ ቃል «ብምሉኡ ምቕያር» ማለት እዩ። ብዛዕባ ምድሓን፡ ምምስላስ እቲ ኣምላኽ ንሰብ ናብ ብምሉኡ ዝተቐየረ ዝምድና ምስ ባዕሉ ዘምጽኣሉ ተግባር እዩ – ካብ ጽልኢ፡ ምትፍናን፡ ምግላል፡ ናብ ዕርክነት፡ ስምምዕ፡ ሓድነት። ምምስላስ ናይ ኣምላኽ ናብ ሰብ ሓደ መገዲ ተግባር ምዃኑ ኣስተብህሉ፡ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሰብን ናይ ክልተ ወገን ስምምዕ ሓሳብ ኣይሓውስን። ከም ኣብ መርዓ ምምስላስ፡ «ንሱ ሒደት ይህብ፡ ንሕና ድማ ሒደት ንህብ» ዝብል የለን። ኣምላኽ ኣመለኻኽቱ ናብና ክቕይር ወይ ኣብ ማእከል ክረኽበና ከም ዘየድልዮ ዘክር። ንሕና ኢና እቲ ገበነኛ ወገን – ዘይፈቃሪ፡ ርእሰ-ፍቓደኛ፡ ጽልኢ ዝመልኦ (ቈሎሴ 1:21)። ንሕና ኢና ብምሉኡ ክንቕየር ዘድልየና፡ ኣምላኽ ኣይኮነን።
ሓደ ግሩም ምሳሌ ምምስላስ ኣብቲ ናይ ጐይታና ታሪኽ ናይ ዝጠፍአ ወዲ ኣብ ሉቃስ 15:11-32 ይርአ። እቲ ወዲ ምስ ተነሰሐን ንገበኑ ንኣቦኡ ምስ ኣመነን፡ ናብ ሓጐስ ዝመልኦን ስምምዕ ዝመልኦን ሓድነት ምስ ኣቦኡ ተመሊሱ። ይቕረ ተባሂሉሉን ናብ ንብረት ክምለስ ተፈቒዱሉን ጥራይ ዘይኮነስ፡ ብኽፉት ቅልጽም ናብ ስድራቤት ብበዓል ተቐቢሉ!
እቲ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ብስፍሓቱ ዓለማዊ እዩ። ን1 ዮሃንስ 2:2ን 2 ቈረንቶስ 5:19ን ብጥንቃቐ ርኣዩ፡ ሞት ክርስቶስ ንኹሉ ሓጢኣት ብምሉኡ ዓለም ንምፍታሕ እኹል ምዃኑ ክትርእዩ ኢኹም – ብሽፋኑን ምድላዉን ዘይተገደበ። ግን እዚ ኩሉ ሰብ ብኣውቶማቲክ ከም ዝድሕን ማለት ኣይኮነን። እቲ ዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ንዝኣምኑ ጥራይ እዩ ዝሰርሕ። ነቲ ናይ ኣሜሪካ ሰራዊት «GI Bill» ከም ምሳሌ ሕሰቡ። ዘይተገደበ ገንዘብ መንግስቲ ነይሩ፡ ብእኡ ድማ ኩሎም ብቑዓት ወተሃደራዊ ኣባላት ብወጻኢ መንግስቲ ናይ ኮለጅ ትምህርቲ ክረኽቡ ይኽእሉ ነይሮም። ግን ክፍሊታት ንዝተመዝገቡን ናብ ቤት ትምህርቲ ዝኸዱን ጥራይ እዩ ዝሰርሕ ነይሩ። ንኹሉ እኹልን ዝተዳለወን ነይሩ፡ ግን ንዝጠለብዎ ጥራይ እዩ ዝሰርሕ ነይሩ!
ኣኽብሮት
ብዛዕባ ምምሕማሕ፡ ምድሓንን ምምስላስን ብዝያዳ ክንርድእ ከለና፡ ንዝተወድአ ስራሕ ክርስቶስ ዝዓበየ ኣኽብሮት ክህልወና እዩ። ንዝዓቢ ክርስትያን ድማ ቀዳማይ ክግንዘብ፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ ክርስቶስ ክዕርፍ እንታይ ዝበለ በረኸት እዩ!
