ምምላስ ናብ ጽሑፋት

ሰይጣን ምዃኑ ምግንዛብ፡ ናይ ክፉእ መበገሲን መወዳእታን ብመጽሓፍ ቅዱስ

ጆርጅ ሃውክ
ንሰይጣን ምግንዛብ፡ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ምንጪን ዕድል ክፉእን
3 ነሓ 2025
10 ዝተሓተ ንባብ

እቲ ኣብ መንጎ ጽቡቕን ክፉእን ዘሎ ባእሲ፡ ቀንዲ ቅዱስ እዩ። ካብቲ ኣብ መጀመርታ ቅዱስ ኣዳምን ሄዋንን ዝተፈተኑሉ ጀሚሩ፡ ክሳዕ ኣብ መወዳእታኡ ኣብቲ ሓይመይቲ ባሕሪ ዝረኽብዎ መቕጻዕቲ (፤ ) ክረአ ይኽእል እዩ። ናብቲ መበገሲ፡ ኣመላልሳን መወዳእታን ናይ እስከ ንመልከት።

መበገሲ

ኣብ ዓለምና ናብቲ መበገሲ ብምምልካት እስከ ንጅምር። ብዙሓት ሰይጣን ወይ ድያብሎስ፡ ንሕማምን ሓደጋን ዝኣመሰሉ ሰባት ክርድእዎ ዘይክእሉ ነገራት ንምግላጽ፡ ቅድሚ ሳይንሳዊ ዘመን ዝነበረ ኣጉል ጥራይ እዩ ዝብሉ እዮም። እዚ እዚ፡ ሰይጣን ከም ቐርኒ ዘለዎ ፍጡር፡ ሰለስተ ዘለዎ ሹካ ሒዙ ከም ዝርአ ብዝገልጹ ኣፈ-ታሪኻዊ ይድገፍ። ግናኸ ቅዱስ፡ ንሱ ናይ ስብእና ከም ዝኾነ ይነግረና።

የሱስ ብውልቃዊ ድያብሎስ ይኣምን ነይሩ። ንሱ ኣብ ብብልሓተኛ ሕቶታት ተፈቲኑ ነይሩ ()። ኣብ ምሳሌ ዘራኢ፡ እቶም ዘርኢ ዝበልዑ ኣዕዋፍ፡ “እቲ ርኹስ” ብዛዕባ መንግስቲ ኣምላኽ ዝነበረ መልእኽቲ ከም ዝወሰደ የመልክቱ ()። ሰይጣን ኣፈ-ታሪኽ ኣይኮነን፡ ብዛዕባ ዘይነብር ሰብ ዝተነግረ ብልሓተኛ ዛንታ ኣይኮነን! ንሱ ኣብ ኮምፕዩተር ምስ ዝግበር ውግእ “ናይ ምናባዊ ” ጥራይ እውን ኣይኮነን። ሰይጣን፡ ቅዱስ ከም ዝነግረና፡ ናይ ስብእና እዩ።

ቅዱስ፡ ንሱ ምስ መላእኽቲ ብቐረባ ከም ዝተሓሓዝ፡ ኣብ ድማ ምስ መላእኽቲ ከም ዝተዋግአ የመልክት (፤ ፤ )። መላእኽቲ፡ እቲ ዘይርአ ክፋል ዓለምና ንምምላእ ዝተፈጥሩ ዘይርኣዩ ወኪላት ኣምላኽ እዮም ()። ቅዱስ፡ ብዛዕባ ሰይጣንን ዘይርአ ዓለምን እንረኽቦ እንኮ እሙን ምንጪ ሓበሬታ እዩ። ከመይ ገይሩ ናብ ፍጹም ዓለም ኣምላኽ ኣተወ?

ሓደ ኣምላኽ ጥራይ ከም ዘሎ ክንርድእ ኣሎና – ፡ ሓጢኣት፡ ሞትን ድያብሎስን ድማ ኣብ ትሕቲ ስልጣኑ እዮም። ንኣብነት፡ ኣምላኽ ንሰይጣን ንእዮብ እንታይ ክገብሮ ከም ዝኽእልን ከም ዘይክእልን ነገሮ (፤ )። ሰይጣን ኣምላኽ ሓደ ነይሩ፡ ድሕሪኡ ድማ ንኣምላኽ ንምቅዋም መረጸ። እዚ ንመበገሲ ዝበለጸ መግለጺ እዩ። እቶም ኣብ ኣምላኽ ዝነበሩ ስብእናታት ናጻ ፍቓድ ነይርዎም። መላእኽትን ሰባትን ምርጫ ነይርዎም፤ ንሳቶም ቅዳሓት ወይ ሮቦታት ኣይነበሩን። ኣምላኽ ኣይፈጠረን፡ ግናኸ ናጻ ፍቓድ ዘለዎም ፍጥረታት ፈጠረ፡ ስለዚ ድማ ንጽቡቕን ክፉእን ዘለዎም ዓቕሚ ፈጠረ።

ብዛዕባ መበገሲ ኣብ ቅዱስ ገለ ኣለዉ። የሱስ፡ “ንሰይጣን ከም ክወርድ ርእየዮ” በለ ( NIV)። እዚ ድማ ንደቀ መዛሙርቲ ትዕቢትን ዕብዳንን ንምጥንቃቕ ዝበሎ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ ከመይሲ ኣይሁድ ሰይጣን ብሰሪ ትዕቢት ከም ዝወደቐ ይፈልጡ ነይሮም ()። ኣብ መጻኢ ኣብ ኣብ መንጎ መላእኽቲ ኣምላኽን ኣጋንንቲ ሰይጣንን ውግእ ክኸውን እዩ ()።

ክልተ ኣገደስቲ ክፍሊ እውን ንሰይጣን ዝምልከቱ ይመስሉ። ቀዳማይ፡ ከተማ ጢሮስ ተነጊሩ ነይሩ ()። ንሳ ኣብ ሰሜናዊ እስራኤል እትርከብ ደሴት ነይራ፡ ብፊንቄያውያን እትግዛእ ነይራ – ካብቶም ዝበለጹ ሃብታማት፡ ዝበለጹ ጽቡቓት፡ ሓያላትን ትዕቢተኛታትን መንግስታት ሓንቲ። ኣብ መንጎ ገዛኢ ጢሮስ – ትዕቢተኛን ዕብዳንን ተባሂሉ ዝተገለጸ – ጢሮስ – ብምሳሌያዊ ቛንቋ ከም መልኣኽ ተፈጢሩ ተባሂሉ ዝተገለጸ – ተገይሩ (,13-14)። ድሕሪኡ ፡ “ካብቲ ዝተፈጥርካሉ መዓልቲ ጀሚርካ፡ ክሳዕ እከይ ኣብ ውሽጥኻ ዝርከብ፡ ኣብ መገድኻ ነይርካ” ይብል። እዚ ድማ ሰይጣን ከም ፍጹም መልኣኽ ተፈጢሩ ከም ዝኾነ የመልክት። እቲ ዝተዋህበ ምኽንያት ድማ “ልብኻ ትዕቢተኛ ኾነ” ዝብል እዩ ()። እዚ ክፍሊ እዚ ድማ ገዛኢ ጢሮስ ብሰይጣን ከም ዝተጸለወ የመልክት፡ ከምቲ ጴጥሮስ ንጐይታ ምስ ዓገቶ ()።

ካልኣይ፡ ኣብ ተነጊሩ እዩ። ኣብ እትርከብ ናይ ጽባቐን ሃብትን ከተማ ነይራ። ኣብቲ እቲ ዝዓበየት ከተማ ነይራ። ኣብዚ ክፍሊ እዚ፡ ንሰይጣን እውን ክምልከት ይኽእል እዩ። ትዕቢቱን ንኣምላኽ ክመስል ዝነበሮ ትምኒትን፡ “ናብ ክድይብ እየ፤ ዝፋነይ ኣምላኽ ልዕል ከብል እየ፤ ኣብ ከረን ኣኼባ፡ ኣብ ዝለዓለ እቲ ቅዱስ ከረን ክቕመጥ እየ። ደበናታት ልዕል ክድይብ እየ፤ ንርእሰይ ከም ልዑል ክገብር እየ” ብዝብል መግለጺኡ ይረአ ()። እተን ሓሙሽተ “ክገብር እየ” ዝብላ ቃላት፡ ሰይጣን ንኣምላኽ ክመስል ስለ ዝደለየ፡ ነቲ መጀመርታ ዘገልገሎ ከም ዝዓለወ የመልክታ። በዚ ድማ ብኣምላኽ ተፈሪዱ ()።

ጢሮስን ባቢሎንን ሓይሊ ሰይጣንን ሰራዊቱን ነይረን። ንሳተን ትዕቢትን ትምኒትን ምኽንያት ዕልወት ሰይጣን ከም ዝነበራ የመልክታ።

ኣመላልሳ

ናብቲ ኣመላልሳ ኣብ ዓለምና እስከ ንመልከት። ሓደ ካብዚ ንምርኣይ ዝሕግዝ ኣገባብ፡ ቅዱስ ንሰይጣን ከመይ ገይሩ ከም ዝጠቕሶ ምምልካት እዩ። ብዙሓት ኣስማቱ ንባህሪኡን ንጥፈታቱን የመልክቱ። ገለ ካብቶም መላእኽቲ ኣብ ዕልወቱ ንኣምላኽ ተጸንቢሮምዎ፡ ንሱ ድማ ሎሚ እውን ተኸተልቲ ይደሊ ኣሎ። ኣብ ዘይርአ ዓለም፡ ኣብ መንጎ ኣምላኽን ሰይጣንን፡ ንውግእ ደቂ ሰብ ዝቕጽል ውግእ ኣሎ።

ሰይጣን ከም “ ኣጋንንቲ”፡ “ እዛ ዓለም እዚኣ”፡ “ኣምላኽ እዛ ዘመን እዚኣ”ን “ገዛኢ መንግስቲ ኣየር”ን ተገሊጹ ኣሎ (፤ ፤ ፤ )። እዚኣቶም ንሓይሊ ዝምልከቱ ሓያላት ኣርእስታት እዮም። ኣይትታለሉ – ሰይጣን ዓብዪ ሓይሊ ኣለዎ።

እቲ ሰይጣን ዝገብሮ ነገራት ብኣስማቱ ይረአ። ኣርባዕተ ካብኣቶም ይሓዝ፡ “እቲ ዓብዪ ተደርበየ – እቲ ጥንታዊ ተመን ዝበሃል ድያብሎስወይ ሰይጣን ንብዘላ ዓለም ዘስሕት።” “ሰይጣን” ዝብል ኣራማይስጥኛ ኮይኑ፡ ተጻራሪ፡ ተቓዋሚ ወይ ጸላኢ ማለት እዩ። “ድያብሎስ” ከሳሲ፡ ሓሜተኛ ማለት እዩ። እቶም ካልኦት መግለጺታት ምሳሌያዊ እዮም፡ ከም “ተመን” ተንኮለኛ እዩ፡ ከም “” ድማ ኣስጋኢ እዩ። ከም “ዝጓዝም ” ድማ የምጽእ፡ ከም “መልኣኽ ” ድማ ንርእሱ ክቕይር ይኽእል እዩ (፤ )። ንሱ “ሓሳዊ”፡ “ፈታኒ”፡ “ከሳሲ”፡ “ኣታላሊ”፡ “ቐታሊ”ን “ኣጥፋኢ”ን እዩ (፤ ፡ ፤ ፤ )። ከመይ ዝበለ ስእሊ ! ብሓቂ፡ ንሱ “እቲ ርኹስ” እዩ፡ እታ ሓጢኣተኛ ዓለም ድማ ኣብ ትሕቲ ስልጣኑን ምቁጽጻሩን እያ (፤ )።

ፍጹም ከባቢ፡ ነይራ። ኣብዚ ኣምላኽ ንኣዳምን ሄዋንን ሓንቲ ፈተና ሃቦም፡ “ ኩሉ ኦም እታ ክትበልዑ ፍቑድ እዩ፤ ግናኸ ኦም ፍልጠት ጽቡቕን ክፉእን ኣይትብልዑ፡ ከመይሲ ካብኣ ምስ በላዕኩም ብርግጽ ክትሞቱ ኢኹም” ()። ከም ብልሓተኛ ፈታኒ፡ ሰይጣን፡ ከም ተመን ተመሲሉ፡ ንሰባት ኣብ ትሕቲ ምቁጽጻሩ ንምእታው ንኣምላኽ ንምእባይ ኣተባብዐ። ንስጋ፡ ንሓሳብን ንትምኒትን ኣጥቅዐ። ተፈጥሮኣዊ ድሌት እዩ፡ ሄዋን ድማ “ፍረ እታ ኦም ንምግቢ ጽቡቕ ምዃኑ” ምስ ረኣየት ተፈተነት። ንሱ ድማ፡ “ኣምላኽ ብሓቂዶ በለ ...?” ኢሉ ሓተተ፡ ኣብ ኣእምሮኣ ድማ ህንጥዩነትን ምድንጋርን ኣተባብዐ፡ ስለዚ ንቓል ኣምላኽ ክትጠራጠር። ድሕሪኡ ድማ ዘርኢ ትምኒት ዘርኤ፡ “ካብኣ ምስ በላዕኩም ኣዒንትኹም ክኽፈታ እየን፡ ከም ኣምላኽ ድማ ጽቡቕን ክፉእን ክትፈልጡ ኢኹም” ()።

ሄዋን ከም ዝወደቐት፡ እቲ ውግእ ተሳዕረ። ኣብዚ ምስ ደቂ ሰብ ኣብ ዝተገብረ ቀዳማይ ምርኻብ፡ ሰዓረ። እቲ ሳዕቤን ድማ ሓጢኣት ናብ ኣዳምን ዘርኡን ምዝርጋሑ እዩ። ኣዳምን ሄዋንን ኣምላኽ ክሕብኡ ፈተኑ፤ ፈሪሆም ነይሮም፤ ንኻልኦትን ንኣምላኽን ነቲ ዝኾነ ነገር ወቐሱ፤ ፍርዲ ንተመን፡ ንሰብኣይትን ንሰብኣይን ተዋህበ፤ እቲ መቕጻዕቲ ድማ ሞትን ኣምላኽ ምፍልላይን ነይሩ ()።

የሱስ ምስ ይወዳደር፡ ከም “ካልኣይ ሰብ” ድማ ይጥቀስ ()። እዚ ንሰይጣን ንሓጢኣተኛ ዘይብሉ ሰብ ንምፍታን ዝነበሮ ነይሩ። ምግጣምኦም ኣብ ተፈጺሙ ()። እቲ ፈታኒ ኣብዚ እዚ ንርእሱ ክቕይር ኣየድለዮን፡ ከመይሲ ክልቲኦም ወገናት እንታይ ከም ዝኸውን ይፈልጡ ነይሮም። ተልእኾ የሱስ “ንግብሪ ድያብሎስ ንምጥፋእ” ነይሩ ()፡ ናይ ሰይጣን ድማ ንኣምላኽ ንምእባይ ንየሱስ ንምግባር ነይሩ።

መጥቃዕቲ ሰይጣን ምስቲ ኣብ ዝነበረ ይመሳሰል ነይሩ፡ ንስጋ፡ ንሓሳብን ንትምኒትን ኣጥቅዐ። የሱስ ጥሙይ ምዃኑ እናፈለጡ፡ ኣእማን ናብ ክቕይር፡ ንኣምላኻዊ ሓይሉ ድማ ንጥሜቱ ንምርዋይ ክጥቀም ሓተትዎ። ድሕሪኡ ድማ የሱስ ቤተ ናብ ዝና ክዘልል ኣተባብዖ። ሰይጣን እውን ቅዱስ ጽሑፋት ጠቐሰ ()። የሱስ ድማ እዚ ንኣምላኽ ምፍታን እዩ እምበር፡ ንኣምላኽ ኣይኮነን ኢሉ መለሰ። ኣብ መወዳእታ፡ ሰይጣን ንመንግስታት ዓለም ሃቦ – ናብ ግዝኣት ዝወስድ ሓጺር መገዲ። እዚ ትምኒት እዚ መበገሲ ውድቀት ሰይጣን ነይሩ፤ ንሱ ኣምላኽ ዝነበሮ ደለየ። ንየሱስ ንመንግስታት ሃቦ፡ ብዘይካ ወይ መገዲ ባርያ ምኻድ።

ዓወት ጐይታና ኣብ ልዕሊ ሰይጣን ብዙሕ ክንመሃር ንኽእል ኢና። ንሱ ብሓይሊ መንፈስ ገበሮ ()። ኣስማት ሰይጣን ዓብዪ ሓይሊ ከም ዘለዎ የመልክቱ፡ ግናኸ የሱስ ሓይሊ ኣምላኽ ዝበለጸ ዓብዪ ምዃኑ ኣርኣየ። የሱስ ድማ ፡ ምእዛዝን ዘይስስዐን ኣርኣየ። ንቅዱስ ጽሑፋት ተጠቕመ፡ ንሰይጣን ድማ ኣይፈረሀን። ንሱ ወሳኒ ነይሩ፡ ኣይተደራደረን።

ዓወት ኣብ ልዕሊ ሰይጣን ኣብ ተዛዚሙ፡ ኣብኡ ድማ ሞተን እንደገና ተንስአን ()። ንሱ ከም ትሑት ባርያ ታኣዛዚ ነይሩ ()። ንሓጢኣት ብዘላ ዓለም ኣብ ርእሱ ብምውሳድ፡ ዕልወት ኣዳምን ሄዋንን፡ ከምኡ ድማ ኩሉ ደቂ ሰብ ኣረመ ()። ንሞት ብትንሳኤ ሰዓሮ፡ ንሱ እውን ኣብ ሰብኣውነትና ተኻፊሉ፡ “ብሞቱ ነቲ ሓይሊ ሞት ዘለዎ – ማለት ንድያብሎስ – ንምጥፋእ” ()። ስለዚ ምእመናን ድሕሪ ንሞት ክፈርሁ ኣየድልዮምን።

ዓወት ኣብ ልዕሊ ሰይጣን ተረኺቡ፡ ንሱ ድማ ተፈሪዱ፡ ግናኸ ፍርዲ ኣምላኽ ገና ኣይተፈጸመን ()። እቲ ጸላኢ ገና ንጡፍ እዩ። ንሱ ገና ንመገድታት ኣምላኽ ይጻረር፡ ኣብ ዓለምና ድማ ብዙሕ መከራ የምጽእ – ንሱ ድማ ብዙሕ ላዕለዋይ ኢድ ዘለዎ ይመስል።

መወዳእታ

መወዳእታ ሰይጣን ፍሉጥ እዩ። ንሱ ዝተሳዕረ ጸላኢ እዩ፡ ብመላእኽቲ ኣምላኽ ክፍረድ እዩ፡ ቦታኡ ኣብ ዘይርአ ዓለም ድማ ክወጽእ እዩ ()። ድሕሪኡ ብሓደ መልኣኽ ክእሰር እዩ፡ ንሓደ ድማ ንሓደ እኳ ከታልል ኣይክእልን እዩ ()። ድሕሪኡ ድማ ብዛዕባ ናይ ሰይጣን ናይ መወዳእታ መጥቃዕቲ ነንብብ፡ ንሱ ንሓጺር ምስ ተፈትሐ፡ ንኣህዛብ ንምጥፋእን ንህዝቢ ኣምላኽ ንምጥቃዕን ክዳሎ ይፍቀደሉ ()። ግናኸ ኣብ መወዳእታ ይፍረድ፡ ሰይጣን ድማ “ናብቲ ሓይመይቲ ባሕሪ” ይድርበ፡ “መዓልትን ለይትን ንዘለኣለምን ንዘለኣለምን ክሳቐ”። እዚ ድማ “ንሰይጣንን ንመላእኽቱን ዝተዳለወ ዘለኣለማዊ ሓዊ” እዩ ()። ስሙ ኣብ ዘይተጻሕፈ ኩሉ፡ ናብቲ ሓይመይቲ ባሕሪ ይድርበ ()። ኩሎም ንሰይጣን ዝስዕቡ ኣብ ጥፍኣቱ ክካፈሉ እዮም።

ታሪኽ እቲ ምስ ዝተገብረ ውግእ፡ ሰይጣን ከም መልኣኽ ንኣምላኽ እናገልገለ ከሎ ጀመረ። ትዕቢትን ትምኒትን ክመልእዎ ፈቐደ። ንኣምላኽ ክመስል ደለየ። ድሕሪኡ ድማ ንኣዳምን ሄዋንን ንኣምላኽ ንምእባይ ኣታለሎም፡ እዚ ድማ ናብ ዓለም ሓጢኣት፡ ሕማምን ሞትን ኣምርሐ። ሰይጣን ዝበለጸ ሓያል ሓይሊ ኮይኑ መጸ። ሞቱን ትንሳኤኡን ናይ ሰይጣን ንዓለም ንምግዛእ ዝነበሮ ትልሚ ኣጥፍአ። እቲ ናይ መወዳእታ ፍርዲ ንሰይጣንን ተኸተልቱን ዘለኣለማዊ ስቓይ እዩ።

እቲ ንክርስቶስ ንዝኣምኑ ሰባት ዝምልከት ጽቡቕ ዜና ድማ፡ “እቲ ኣብ ውሽጥኹም ዘሎ፡ ካብቲ ኣብ ዓለም ዘሎ ይበልጽ” ዝብል እዩ ()። እቲ ሰለስተ ዘለዎ ኣምላኽ ሰይጣን ይበልጽ፡ ንሱ ድማ እንኮ ምንጪ ዓወት ኣብ ልዕሊ እዩ።

ተዛማጅ ጽሑፋት

ብመጀመርታ ኣብ GTPress ተኣሊዩ። ብሰውራዊ ኣእምሮ ተተርጒሙ፣ ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከኣ ተኣቲቶም — ዝኾነ ኣገናዕቲ ክፈቱ ኣብ መፅሓፍ ቅዱስ ንኽትንብቡ።

© Bible Society of Ethiopia

ፎቶ ብጆርጆ ትሮቫቶ ኣብ Unsplash (https://unsplash.com/photos/a-table-topped-with-papers-and-a-cup-of-coffee-Vi6nbGVPKXY)