ኣካይዳ ክርስትያን ክፋል 2: ክርስትያናዊ መገዲ ህይወት ንምምሃር
ናይ ሎሚ ዓለም ብወጥሪን መፈንጠራን ዝመልአት እያ፣ ንክርስቶስ እንመላለሰሉ ምምልላስና «ንኸዐንቅፍ»። ስለዚ እዩ ድማ ብዛዕባ እዚ ምምልላስ እዚ ዘሎ ቅዱስ ጽሑፋዊ መርመራ ኣዝዩ ኣገዳሲ ዝኸውን። ኣብ ክፋል 2 ናይዚ መጽናዕቲ እዚ ብዛዕባ ኤፌሶን ክንርኢ ኢና፣ እዚ ድማ ብዛዕባ ክርስትያናት ገለ ካብቶም ዝለዓሉ ሓቅታት ዝሓዘ እዩ። ኣብኡ ድማ «ብፍቕሪ ... ከም ደቅን ብርሃንን ... ብጥንቃቐ» ክንመላለስ ከም ዘሎና ንረክብ (ኤፌሶን 5:2,8,15 NKJV) – ዓለም ክንደይ እንተዘይተረድኣትናን እንተዘይተቐበለቶናን (1 ጴጥሮስ 4:2-4)፣ ንክርስትያናዊ እምነትና ብተኸታታሊ ብሓቂ ክንመላለስ ኣሎና።
ኤፌሶን ንክርስትያናዊ ኣካይዳ ብዙሕ መምርሒ ይህብ። ቅድሚ ኩሉ፣ ንሕና ከም ኣምላኽ ባዕሉ ክንከውን ኣሎና፣ ምኽንያቱ ንሕና ኣካል ስድራቤቱ ኢና (5:1)። ካልኣይ፣ ንክርስቶስ እውን ክንመስል ኣሎና (5:2)። ኣብ ኤፌሶን 4፣ ጳውሎስ ንጽውዓና ብቑዕ ብዝኾነ መገዲ ክንመላለስን ካብ ካልኦት ደቂ ሰብ ፍሉያት ክንከውንን የተባብዓና (4:1,17)።
እዚ «ጽውዓ» እዚ ናይቲ ትምህርታዊ ክፋል ኤፌሶን፣ ምዕራፋት 1-3፣ ርእሲ እዩ፣ ኣብ ካልእ ቦታታት ሓድሽ ኪዳን ድማ ከም «ናብ ላዕሊ፣» «ሰማያዊ» ወይ «ቅዱስ» ጽውዓ ተገሊጹ ኣሎ። (ፊልጲ 3:14፤ እብራውያን 3:1፤ 2 ጢሞቴዎስ 1:9)። ህይወትና ኣምላኽ ንዓና ደቁ፣ ማለት ብውልድነት ዝተቐበሎም ደቁ፣ ክንከውን ከም ዝጸውዓና ከርኢ ኣለዎ። ምኽንያቱ ኣካይዳና ንጽውዓና ከንጸባርቕ ስለ ዘለዎ፣ ጳውሎስ ኣብ ምዕራፋት 4-6፣ ማለት ኣብቲ ተግባራዊ ክፋል ናይዛ መልእኽቲ እዚኣ፣ «ብቑዕ ብዝኾነ መገዲ ምምልላስ» ብሓቂ እንታይ ማለት ምዃኑ የብርህ።
1. «ብፍቕሪ ተመላለሱ፣ ከምቲ ክርስቶስ እውን ዝፈተወናን ንርእሱ ምእንታና መስዋእቲን ንኣምላኽ ጥዑም መኣዛ ዝኾነ መስዋእቲን ዝገበረ» (ኤፌሶን 5:2)።
«ብፍቕሪ ምምልላስ» ንፍቕሪ ክርስቶስ እንህቦ ምላሽ እዩ (5:2)። ኣብ ህይወቱን ሞቱን መድሓኒና ንኣምላኽ ብምሉእ ልቡ፣ ብምሉእ ነፍሱ፣ ብምሉእ ሓይሉ፣ ብምሉእ ኣእምሮኡ፣ ከምኡውን ንብጻዩ ከም ነፍሱ ከም ዝፈተዎ ኣርእዩ። (ማርቆስ 12:30-31)። ብሞቱ ንቤተ ክርስቲያኑ ዘለዎ ፍቕሪ ኣርእዩ (ኤፌሶን 5:25)። 1 ዮሃንስ 3:16 እዚ እዩ ክርስትያናት ፍቕሪ ብሓቂ እንታይ ምዃኑ ዝፈልጡሉ፣ ከምኡውን ንሓዋርያትና ብመስዋእታዊ ፍቕሪ ከመይ ገይሮም ክምልሹ ከም ዘለዎም ይነግረና። ንስድራ ቤት ኣምላኽ ብኸምዚ ፍቕሪ እንተ ተመላለስና፣ እዚ ንኣምላኽ ባህ የብሎ። ከምቲ ክርስቶስ ዝገበሮ፣ ንሕና እውን ዝለዓለ ዋጋ ክንከፍል ንኽእል ኢና። ግናኸ ብመሰረት ኤፌሶን 4:1,2,15 «ብምሉእ ትሕትናን ልእመትን፣ ብትዕግስትን፣ ንሓድሕድና ብፍቕሪ እናተጻወርና ... ሓቂ ብፍቕሪ እናተዛረብና» ክንመላለስ ኣሎና። ከምኡውን «ሓድነት መንፈስ ብማእሰር ሰላም ንምሕላው» ኩሉ ጻዕሪ ክንገብር ኣሎና (4:3)። ብኸምዚ መገዲ ቤተ ክርስቲያን ባዕላ ብፍቕሪ ትህነ።
ሮሜ 12-15 ኣብቲ ንክርስትያናዊ ኣኼባታትና ብውሽጥን ብግዳምን ክመርሕን ክመልእን ዘለዎ ፍቕሪ የተኩር። ሮሜ 12:9-16 ንባህርያት ክርስትያናዊ ፍቕሪ ብዝርዝር ይገልጽ: ቅንዕቲ፣ ኣፍላጢት፣ ፍቕርን ኣኽብሮትን ዘለዋ እያ፤ ብቕንኣትን ትዕግስትን፣ ለጋስን እንግዳ ተቀባሊትን፣ ለዋህን ተዋሳኢትን እያ፤ ብሰናይ ድሌት፣ ስምምዕን ትሕትናን እተመልክት እያ። ኩላትና ከምኡ እንተ ተፋቐርና፣ ኣብያተ ክርስትያን ዝሓሸን ዝሓጎሰን ማሕበረሰብ ምኾና! እዚ ኩሉ ካብቲ ጳውሎስ ዝተጠቕመሉ ቃላት «ፍቕሪ ኣሕዋት፣» «ንሓድሕድ» ከምኡውን «ቅዱሳን» (ሮሜ 12:10,13) ንጹር እዩ። ድሕሪኡ ጳውሎስ ክርስትያናዊ ፍቕሪ ንጸላእትና ምፍቃርን (12:17-21) ከምኡውን ንብጻይና ከም ነፍስና ምፍቃርን (13:8-10) ከም ዝሓዘ ይነግረና። ኣብ 14:12-19፣ ንሕልና ካልኦት ብዘይምሕሳብ ብፍቕሪ ዘይምምልላስ ክንደይ ቀሊል ምዃኑ የርኢ።
ዝምልአ መግለጺ ባህሪ ፍቕሪ ኣብ 1 ቈረንቶስ 13 ተዋሂቡ ኣሎ። ኣብኡ ድማ ካብ «እምነትን» «ተስፋን» ዝዓበየት ምዃና ተነጊሩና (13:13)። እዚ «ዝበለጸ መገዲ» (12:31) ብቐጻሊ ክስዓብ ኣለዎ (14:1)፣ ምእንቲ ኩሉ ኣብያተ ክርስትያን ብግቡእ ኣጠቓቕማ ውህበታቱ ክሰርሕ። ምናልባት ጳውሎስ ንዓኡ ዝፈትውዎ ዝነበሩ ሰባት፣ ንሱ ዝያዳ ክፈትዎም እንከሎ፣ ንፍቕሪን ከመይ ከም እትሰርሕን ብምሉእ ክገልጽ ከም ዝነበሮ ተሰሚዕዎ ይኸውን (2 ቈረንቶስ 11:11፤ 12:15)።
ፍቕሪ እውን ኣገዳሲ ኣካል ናይ እግዚኣብሔር ፍርሃት እያ፣ እዚ ድማ ሰብ ኣምላኽ ብትግሃት ክደልዮ ኣለዎ (1 ጢሞቴዎስ 1:5፤ 6:11)። ብቓላት ኤፌሶን 5:1፣ ባህሪን ጥራት ፍቕርናን ከም ኣምላኽ ክኸውን ኣለዎ።
2. «ንስኻትኩም ሓንሳብ ጸልማት ነበርኩም፣ ሕጂ ግና ብጐይታ ብርሃን ኢኹም። ከም ደቅን ብርሃንን ተመላለሱ» (ኤፌሶን 5:8)።
ኣብ ኤፌሶን 5:10 ጳውሎስ «ንጐይታ ባህ ዘብሎ እንታይ ምዃኑ» ክንፈልጥ የተባብዓና – ማለት ንጐይታ ባህ ዘብሎ እንታይ እዩ። ብሓቀኛ ባህሪኡ፣ ኣምላኽ ብርሃን እዩ ከምኡውን ፍቕሪ እዩ (1 ዮሃንስ 1:5፤ 1 ዮሃንስ 4:8)። ንኣምላኽ እንተ ፈለጥናዮ፣ ብርሃን ንመላለስ። ክርስትያናዊ ህይወትና ብስም ጥራይ እንተኾይኑ፣ ሓቂ ኣይኮነን፣ ብሓቂ ድማ ብጸልማት ንመላለስ (1 ዮሃንስ 2:11)። ግናኸ ኩሉ ሓቀኛ ምእመን «ብብርሃን» ይነብር ወይ ይመላለስ (1 ዮሃንስ 1:7)፣ ማለት ብፍልጠት ናይ ምሉእ ባህሪን ጠባይን ኣምላኽ፣ ከምቲ ብወዱ፣ ጐይታ የሱስ ክርስቶስ፣ ብምሉእ ዝተገልጸ። ኣብ 1 ተሰሎንቄ 2:12 ምእመናን ንኣምላኽ፣ ንሱ ብርሃን ዝኾነ፣ «ብቑዕ ብዝኾነ መገዲ ክመላለሱ» ይሕተቱ። ኣብ ኩሉ መዳያት ህይወትና ኩሉ ክፉእ ክንርሕቕ ኣሎና። ኣብ ህዝቢ ኣምላኽ ዝኾነ ዓይነት ምንዝርና፣ ዝኾነ ዓይነት ርኽሰት፣ ጸያፍ ዘረባ፣ ዕሽሽ ዘረባ፣ ጸርፊ ወይ ስስዔ ክህሉ የብሉን፤ ከምኡውን ጣኦታውያን ክንከውን የብልናን (ኤፌሶን 5:3-7)። ጳውሎስ ኣብ ኤፌሶን 5:9 ከምኡውን 14 ብርሃን ፍረ «ኩሉ ሰናይነት፣ ጽድቅን ሓቅን» ከም ዘርኢ፣ ከምኡውን እዚ ብርሃን እዚ ካብ ክርስቶስ ባዕሉ፣ ናብ ሰማይ ብምጥማት፣ ክንረኽቦ ከም እንኽእል የብርህ።
ከም ደቅን ብርሃንን ክንመላለስ ከለና፣ ኣካይዳና ንጸልማታዊ መገድታት ናይ ሓጢኣተኛ ዓለም የቃልዕን ይነቅፍን (5:11-13)። ብኻልእ ኣዘራርባ፣ ዘይኣመንቲ ካብቲ ኣብ መንጎኦም እንነብሮ ኣምላኻዊ ህይወት ሓጢኣት ብሓቂ እንታይ ምዃኑ ክፈልጡ ይኽእሉ እዮም። ጐይታ የሱስ እዚ ንሓንቲ ብምንዝርና ዝተታሕዘት ሰበይቲ ገይርዋ እዩ (ዮሃንስ 8:1-12)። ንግብዝና ናይቶም ጸሓፍትን ፈሪሳውያንን፣ ንሳ ናብኡ ዘምጽእዋ፣ ኣብ ምድሪ ብምጽሓፍ ኣቃልዖም (ዮሃንስ 8:6-9፤ ኤርምያስ 17:13)። ድሕሪኡ ድማ ንሳ «ኪዲ እሞ ደጊም ኣይትበድሊ» በላ፣ ከምኡውን ንኣካይዳ ህይወታ ከመይ ገይራ ክትቅይሮ ከም እትኽእል ኣብርሃላ: «ኣነ ብርሃን ዓለም እየ። ዝስዕበኒ ብጸልማት ኣይመላለስን፣ ብርሃን ህይወት ግና ክህልዎ እዩ» (8:11-12)። «ከም ኣብ መዓልቲ ብግቡእ ክንመላለስ ኣሎና፣ ብዕልልታን ስኽራንን ኣይኮነን፣ ብምንዝርናን ስስዔን ኣይኮነን፣ ብባእስን ቅንኣትን ኣይኮነን። ግናኸ ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ ልበሱ፣ ንስጋ ድማ ንፍትወታቱ ንምፍጻም ዝኾነ ምድላው ኣይትግበሩ» (ሮሜ 13:13-14)። ህይወትና ንብርሃን ዓለም፣ ንሱ ብርሃንና ኣብ ቅድሚ ሰባት ከብርህ ከም ዘለዎ ዝበለ፣ ብሓቀኛነት ከንጸባርቕ ኣለዎ (ማቴዎስ 5:14-16)። «ከም ደቅን ብርሃንን ምምልላስ» ኩሉ ነውሪ ዘለዎምን ብሕቡእ ዝግበሩን መገድታት ስብከት ምጥላም የጠቓልል፤ ከምኡውን ቃል ኣምላኽ ክንምህሮ ከለና ዘይምጥዋይ። ግናኸ «ሓቂ ብንጹር ብምቕራብና ንርእስና ኣብ ቅድሚ ሕልና ኩሉ ሰብ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ነቕርብ» (2 ቈረንቶስ 4:2 NIV)።
3. «እምበኣርከስ ብጥንቃቐ ተመላለሱ፣ ከም ዓያሹ ዘይኮነስ፣ ከም ጥበበኛታት፣ ግዜ እናተጠቐምኩም፣ ምኽንያቱ መዓልታት ክፉኣት እየን» (ኤፌሶን 5:15-16 NKJV)።
እቲ «ብጥንቃቐ» ተባሂሉ ዝተተርጎመ ቃል «ብልክዕ» ወይ «ብጥብቂ ምስ መዐቀኒ ብምስምማዕ» ማለት ይኽእል እዩ። ክርስትያናት ከምቲ ጐይታ ክንገብሮ ዝደልየና ዝገልጹ ቅዱሳት ጽሑፋት ብምስምማዕ «ክመላለሱ» ኣለዎም። ከምኡውን «ብጥንቃቐ» ማለት እዩ። ምእመናን ኣብ ኣካይዳ ህይወቶም ጥንቁቕን ብጸሎት ዝተመልአን ጻዕሪ ክገብሩ ኣለዎም – ስለዚ ኤፌሶን 5:15 «ብጥንቃቐን ብጥበብን ተመላለሱ» ኢልና ክንትርጉሞ ንኽእል ኢና። ብዝርዝራዊን ቀጻልን ምንባብ ቅዱሳት ጽሑፋት፣ ከምኡውን ብጸሎት፣ ነፍሲ ወከፍ ምእመን ጐይታ ኣብ ዝተፈላለዩ መዳያት ህይወትናን ዝምድናታትናን እንታይ ከም ዝደልየና ክፈልጥ እዩ: ኣብ ቤተ ክርስቲያን፤ ኣብ ስድራ ቤት (ሰብኣይ/ሰበይቲ፣ ወላዲ/ደቂ)፤ ኣብ ስራሕ ቦታ (ቀጣሪ/ሰራሕተኛ)፤ ከምኡውን ኣብ ክርስትያናዊ ውግእ (ዓርኪ/ጸላኢ)። ፍቓድ ጐይታ ኣብ ኤፌሶን 5:19-6:21፣ ከምኡውን ኣብ ካልኦት ክፍሊ ቅዱሳት ጽሑፋት ተገሊጹ ኣሎ። ብፍላይ፣ ምእመናን ብጐይታ ዝተዋህበና ህይወት ክነብሩ ኣለዎም: «ከምቲ ኣምላኽ ንነፍሲ ወከፍ ዝመቐሎ፣ ከምቲ ጐይታ ንነፍሲ ወከፍ ዝጸውዖ፣ ከምኡ ይመላለስ» (1 ቈረንቶስ 7:17)፤ ከምኡውን 1 ቈረንቶስ 7 ብዛዕባ ምምርዓው ወይ ምብጽሕና ምዃኑ ኣስተብህሉ!።
ምስጢር «ብጥበብ ምምልላስ» ብመንፈስ ምምላእን ንሱ ንህይወትና ክመርሓ ምፍቃድን እዩ (ኤፌሶን 5:18፤ ገላትያ 5:25)። ስጋ፣ ካብ መንፈስ ንላዕሊ፣ ንሓሳባትናን ተግባራትናን ክመርሕ ክንደይ ቀሊል እዩ። «እዚ እዩ ጐይታ ክገብሮ ዝደልየኒ» ኢለ ንርእሰይ ክንደይ ግዜ እየ ዘእምን፣ እንተኾነ ግን ብሓቂ እቲ ዘእምን ዘሎ ንስጋዊ ባህሪየይ ዝመጽእ ምትብባዕ እዩ።
ንግዜ ክንጥቀመሉ ተተባብዕና ኣሎና፣ ማለት ንጥበብ ብዝግባእ ንምምልላስ ዝሓለፉ ዕድላት ምግዛእ፣ ከምኡውን ንጐይታ ንምግልጋል ብዙሕ ግዜ ከም ዘይተረፈ ምፍላጥ: «ምፍላጥ ... ሕጂ ካብ ድቃስ ንምትንሳእ ግዜኡ በጺሑ ምህላዉ፤ ምኽንያቱ ሕጂ ምድሓንና ካብቲ ዝኣመንናሉ ዝቐረበ እዩ። ለይቲ ኣዝዩ ሓሊፉ፣ መዓልቲ ቐሪባ እያ፤ ስለዚ ንግብሪ ጸልማት ንደርብዮ ... ከም ኣብ መዓልቲ ብግቡእ ንመላለስ፣ ብዕልልታን ስኽራንን ኣይኮነን፣ ብምንዝርናን ስስዔን ኣይኮነን፣ ብባእስን ቅንኣትን ኣይኮነን። ግናኸ ንጐይታ የሱስ ክርስቶስ ልበሱ፣ ንስጋ ድማ ንፍትወታቱ ንምፍጻም ዝኾነ ምድላው ኣይትግበሩ» (ሮሜ 13:11-14)።
ምስ ኣምላኽ ምምልላስ ምስ ኣምላኽ ምምልላስ ማለት ብብርሃን ገጽ ኣምላኽ ምምልላስ እዩ – ኩሉ ነገር ኣብ ቅድሚ ዓይኒ እቲ ምስኡ እንመላለስ ዘሎና ምዃኑ ዘይተሰወረን ግሉጽን ምዃኑ ዘይርስዑ ሰባት ኮይንካ ምንባር፣ ጸልማት ኣብ ቅድሚኡ ጸልማት ከም ዘይኮነ፤ እዚ ድማ ብምዝካር፣ ኣብ ቅድሚ እቲ ዓቢ መርማሪ ልቢ ዝኾነ ዝኾነ ነገር ክሓስቡ ወይ ክዛረቡ ወይ ክገብሩ ዘይሕፈሩሉ ንምግባር ምጽዓር። ምስ ኣምላኽ ምምልላስ ማለት ድሕሪ መንፈስ ምምልላስ እዩ – ንመንፈስ ቅዱስ ከም መምህርና ምጥማት፣ ንሓይሊ ኣብኡ ምምርኳስ፣ ኣብ ስጋ ዝኾነ እምነት ዘይምግባር፣ ንፍቕርና ኣብ ላዕለዋይ ነገራት ምግባር፣ ካብ ምድራዊ ነገራት ምውጻእ፣ ከምኡውን መንፈሳዊ ኣእምሮ ምህላው። ብጄ. ሲ. ራይል (1816-1900)
