ምስጢር ማዕድ ጐይታ ምግንዛብ፡ 1 ቈረንቶስ 10:14-22

እፕሉክ – ታሕሳስ 2014 — ጸጋን ሓቅን መጽሔት

ማዕድ ጐይታ ምስ 1 ቈረንቶስ 10:14-22 ብዝምድና ዝቐረበ ሓሳባት

ሓድሓደ ግዜ ንሓደ ኣረጊት ሓሳብ ሓድሽ ኣረኣእያ ምሃብ ጽቡቕ እዩ። እዛ ዓንቀጽ እዚኣ ብዛዕባ ማዕድ ጐይታ እትዛረብ ጥቕሲ ብዝተኻእለ መጠን ብሓጺሩ ነቲ ንሕና ናይ ሓሳብ መስርዕን ናይ ክርክር ሓይልን ዝዀነ ዝብል እምነትና ንምግላጽ እያ ተዳልያ።

ከም ወትሩ፡ እቲ ሓሳብ ኣገዳሲ እዩ። ክንጅምር ከለና፡ ቀዳማይ ቈረንቶስ ኣብ ምድሪ ንዘላ ቤተ ክርስቲያን ዘጋጥሙዋ ግብራዊ ጸገማት ከም እትገልጽ ንርእስና ነዘኻኽር። ሓደ ምሳሌ ኣብ መጽሓፍ ዘሁልቊ (ንህዝቢ ኣምላኽ ኣብ ምድሪ ብበረኻ ዝሓልፉ ከም ዝነበሩ ዘርኢ) ክርከብ ይኽእል። ንእስራኤልን ንቤተ ክርስቲያንን ሓደ ኣይንገብሮምን፡ ከመይሲ እዞም ክልተ ብፍጹም ፍልይ ዝበሉ እዮም። ይኹን እምበር፡ ገለ ካብ ተመክሮታት እስራኤል ንኣመንቲ ሎሚ መምርሒን ትምህርትን ይህቡ።

ምዕራፍ 10 ሓደ ምሳሌ እዩ። እተን ፈለማ 13 ፍቕድታት ካብ ሃገራዊ ታሪኽ እስራኤል ብዙሓት ፍጻሜታት ወሲደን ንሎሚ ትምህርቲ ይህባ። እቲ ብሓገዝ እዘን ምሳሌታት እዚአን ዝድገም ቀንዲ መልእኽቲ፡ “ናይ ግዳም መሰላት ምጥቃም ንፍቓድ ኣምላኽ መረጋገጺ ኣይኰነን” ዝብል እዩ። እዚ ንምርኣይ፡ ነቲ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ሰሌዳ ዘሎ ጉዳያት ተመልከት፡

ናይ ግዳም መሰል ግን ፍቓድ ኣይነበረን ምኽንያት

“ትሕቲ ደበና” (ፍ.1 ጄ.ኤን.ዲ.) “ብባሕሪ ሓለፉ” (ፍ.1) “ናብ ሙሴ ተጠምቁ” (ፍ.2) “ሓደ መንፈሳዊ ምግቢ በልዑ” (ፍ.3) “ሓደ መንፈሳዊ መስተ ሰተዩ” (ፍ.4) “ግናኸ ኣምላኽ ብብዝሒ ኣይተሓጐሰሎምን፡ ከመይሲ ኣብ በረኻ ተዘርጊሖም ነበሩ” (ፍ.5) ፍትወት (ፍ.6) ጣኦት ኣምልኾ (ፍ.7) ምንዝርና (ፍ.8) ንኣምላኽ ፈተኑ (ፍ.9) ኣጕረምረሙ (ፍ.10)

እቶም መሰላት ኣዝዮም ዘደንቑ እዮም (ዓምዲ 1)፡ ግን ንፍቓድ ኣምላኽ ኣየምጽኡን፡ ንሱ ብብዝሒ ህዝቢ “ኣይተሓጐሰን”። እቲ ምኽንያት (ዓምዲ 3)፡ ናይ ግዳም መሰላት “ተኻፈልቲ” ክኾኑ ከለዉ፡ ናይ ስነ-ምግባር ኩነታቶም ንኣምላኽ ኣየሐጐሰን፤ ንሱ ክፈቕዶ ብዘይክእል መገዲ ድማ ገበሩ።

እዚ ኩሉ ንዓና ኣገዳሲ እዩ። ፍቕዲ 11 እዘን ነገራት እዚአን ንዓና ከም ዓይነታት፡ ንምዕዶና ድማ ከም ዝዀና ትገልጽ (ፍ.6 ተመልከት)። በዚ ድሕረ ባይታ፡ ፍቕድታት 12ን 13ን መጸናንዒ እዮም፡ ውድቀት ክኸውን ይኽእል እዩ እምበር፡ ስዕረት ግድነት ኣይኰነን። እቲ መእተዊ (ፍ.1-13) ንትምህርቲ ሃዋርያ ብዛዕባ ማዕድ ጐይታ (ፍ.14-22) መገዲ ይጸርግ። እዚ ምትእስሳር እዚ ኣብ ፍቕዲ 14 ብቓል “ስለዚ” ተጠቒሱ ኣሎ።

እቲ መኽፈቲ ቃል፡ “ስለዚ፡ ኣቱም ፍቑራተይ፡ ካብ ጣኦት ኣምልኾ ህደሙ” ንዛዕባ ማዕድ ከም ሓደ ጭካኔ ዝመልኦ መእተዊ ይመስል። ግን፡ ከምቲ ኣብዛ መልእኽቲ እዚኣ ብዙሕ ግዜ ዝኸውን፡ ሓደ ከቢድ ጸገም ንሓደ ኣወንታዊ ትምህርቲ ዕድል ይህብ። እቶም ቈረንቶሳውያን ምስ ጣኦት ኣምልኾ ንምሕባር ነጻነት ተሰሚዖምዎም ነይሩ፡ እቲ ሃዋርያ ድማ ነቲ ሓቂ ናይ ማዕድ ተጠቒሙ እዚ ክንደይ ጌጋ ከም ዝነበረ የርኢ። ነዚ ክርክር እዚ ብዝርዝር ንርአ፡ ብሓገዝ ጐይታ ድማ ነቲ ናይ ሓሳብ መስርዕ ንምርኣይ ንፈትን፡ ማለት፡ እቲ ዝምድና ኣብ መንጎ ጣኦት ኣምልኾ ብሓደ ሸነኽ፡ መሰውኢ፡ ማዕድን ምልክታትን [እንጌራን ወይንን] ብኻልእ ሸነኽ።

ቀዳማይ ክንርእዮ ዘሎና ነጥቢ ጳውሎስ ብዛዕባ ኣርባዕተ ናይ ግዳም ተግባራት ከም ዝዛረብ እዩ፡ ማለት፡ ንጽዋእ ምባራኽ፡ ንእንጌራ ምፍራስ፡ ካብ ኣይሁዳዊ መስዋእቲ ምብላዕን ንጣኦታት ምብጃውን። ድሕሪኡ ድማ፡ እዚ ናይ ግዳም ተግባር እዚ ኩሉ ግዜ ምስ ሓደ ዝበለጸ ስርዓት ምሕባር ከም ዝገልጽን ከም ዘመልክትን የርኢ፡ ማለት፡ ምስ ደም ክርስቶስ (ፍ.16)፡ ስጋ ክርስቶስ (ፍ.16)፡ መሰውኢ እስራኤል (ፍ.18)፡ ማዕድ ጐይታ (ፍ.21)፡ ከምኡውን ማዕድ ኣጋንንቲ (ፍ.21)። እዚ ኣብ ታሕቲ ዘሎ ሰሌዳ ተጠቒሱ ኣሎ፡

ናይ ግዳም ተግባር ምስ ዝምልከት ምሕባር

ንጽዋእ ምባራኽ ንእንጌራ ምፍራስ ካብ (ኣይሁዳዊ) መስዋእቲ ምብላዕ ንጣኦታት ምብጃው ደም ክርስቶስ ስጋ ክርስቶስ መሰውኢ እስራኤል ኣጋንንቲ

በዚ መገዲ እዚ እቲ ሃዋርያ ምስ ኣረማውያን፡ ጣኦታዊ ስርዓታት ናይ ግዳም ምሕባር ምስ ኣጋንንቲ ምሕባር ከም ዘመልክት የርኢ – እዚ ድማ ንቈረንቶሳውያን ዘገርም መደምደምታ ከም ዝነበረ ኣየጠራጥርን። ንሳቶም ከምዚ ዝስዕብ ክከራኸሩ ነይሮም፡ “ንሕና ኣብ ጣኦት ኣምልኾ ኣይተዋፈርናን፡ ከመይሲ ንቤተ መቕደስ ንበጽሕ እንተኾይና ንገሊኡ ስጋ ንምብላዕ ጥራይ እዩ፤ ጣኦታት ዋላ ሓንቲ ከም ዘይኰኑ ንኣምን፡ ኣይንኣምነሎምን ድማ።” ጳውሎስ ነዚ ተቓውሞ እዚ ብምቅድሙ፡ ጣኦት ዋላ ሓንቲ ከም ዘይኰነ ኣጸቢቑ ከም ዝፈልጥ ይገልጽ (ፍ.19)፤ እዚ ድማ ቅድሚ ሕጂ ባዕሉ ከም ዝመሃሮ (8:4)። ይኹን እምበር፡ ዘይኣመንቲ ብጣኦታት ይኣምኑ ነይሮም – ስለዚ ዝገብርዎ ዝነበሩ ጣኦት ኣምልኾ እዩ ነይሩ። እቶም ቈረንቶሳውያን ብግዳም ምስኡ እንተተዋፈሩ፡ ምስቲ ድሕሪኡ ዘሎ ስርዓት፡ ማለት፡ ኣምልኾ ኣጋንንቲ፡ ብውሽጢ ምሕባር ከም ዝገበሩ ይቘጸሩ።

እቲ ቀንዲ ትምህርቲ ሃዋርያ፡ እቶም ቈረንቶሳውያን ናይ ግዳም ምሕባር ናይ ውሽጢ ምሕባር ከም ዘመልክት ክርድኡ ከም ዝነበሮም እዩ፡ ከመይሲ እዚ ኣብ ግዜ ሕጊ እውን ተፈጺሙ ነይሩ (ፍ.18)። እዚ ድማ ንሱ ን“ምሕባር” ክልተ ዝተፈላለዩ ግሪኻዊ ቃላት ብምጥቃም የደልድሎ፡

ሜተኮ – ናይ ግዳም ምሕባር ማለት እዩ፡ ብሓፈሻ ድማ “ምስታፍ” ተባሂሉ ይትርጐም፡ ከምኡውን

• ኮይኖኒያ – ዕምቊቕ ዝበለ፡ ውሽጣዊ ምሕባር ዝገልጽ እዩ፡ ብሓፈሻ ድማ “ምሕባር” ተባሂሉ ይትርጐም። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካብተን ኣብ ላዕሊ ዘለዋ ኣርባዕተ ጉዳያት፡ እቲ ሃዋርያ ቃል ኮይኖኒያ ይጥቀም፡ እዚ ድማ ናይ ግዳም ተግባር ዕምቊቕ ዝበለ፡ ውሽጣዊ ምሕባር ከም ዘመልክት የርኢ (ፍ.16,18,20)።1
• ብመደምደምታ፡ እቲ ሃዋርያ እቶም ክልተ ዝተጠቕሱ ምሕባራት ዘይሰማምዑ ከም ዝዀኑ ይገልጽ። “ጽዋእ ጐይታን ጽዋእ ኣጋንንትን ክትሰትዩ ኣይትኽእሉን ኢኹም፡ ማዕድ ጐይታን ማዕድ ኣጋንንትን ክትካፈሉ ኣይትኽእሉን ኢኹም” (ፍ.21)። ኣብዚ ንሱ ነቲ ዝደኸመ ቃል ሜተኮ ይጥቀም፡ ከመይሲ እቲ ናይ ግዳም ምሕባር እውን ተኸልኪሉ እዩ፡ ከመይሲ ምስ ክልተ ተጻረርቲ ስርዓታት ውሽጣዊ ምሕባር (ኮይኖኒያ) ከም ዘመልክት እዩ።

ኣብዛ ጥቕሲ እዚኣ ብዙሓት ካልኦት ሓሳባት ክቐርቡ ይኽእሉ፡ ከምኡውን ቀሪቦም እዮም። ንሓጺርነት ኢልና፡ ኣብ ክልተ ዝለዓሉ ሕቶታት ጥራይ ንሓጽር፡

ትምህርቲ ብዛዕባ ማዕድ ጐይታ ምስቲ ኣብ ግዜ ድራር እንገብሮ ወይስ ምስቲ ኣብ ምሉእ ሰሙን እንገብሮ ዝምድና ኣለዎ?

• ሎሚ ሓደ ክርስትያን ንጐይታ ብዘሐጕስ መገዲ ከመይ ገይሩ ክነብርን ማዕድ ጐይታ ክካፈልን ይኽእል?
• ንቀዳማይ ሕቶ፡ መልሱ “ክልቲኡ” እዩ። እቲ ጽሑፍ ብንጹር ብዛዕባ ምልክታት ይዛረብ (ፍ.16,17,21)። ስለዚ፡ ማዕድ ጐይታ ካብኡ ክፍለ ኣይከኣልን። ግን እቲ ትምህርቲ ብዛዕባ እቲ እንካፈሎ መገዲ ወይ ኣገባብ ኣይኰነን (እዚ ኣብ ምዕራፍ 11 ተገሊጹ ኣሎ)፡ ግን ብዛዕባ እቲ ኣብዚ ተግባር እዚ ዝግለጽ ሓቂ እዩ፡ ማለት፡

ምስ ደም ክርስቶስን (ኣካላዊ) ስጋ ክርስቶስን ምሕባር ከም ዘሎና (ፍ.16)፡ ከምኡውን

• ኣባላት ስጋ ክርስቶስ (ቤተ ክርስቲያን) ከም ዝዀና (ፍ.17)።
• ብኻልእ ኣዘራርባ፡ ምስ ክርስቶስን ምስቶም ኣባላት ስግኡ ዝዀኑን ምሕባር ንገልጽ።

ስለዚ፡ በቲ ሓቂ ኣብ ግዜ ድራር ንምልክታት ክንወስድ ከለና ዝምልከትን ዝግለጽን፡ ኣብቲ ኣብ ምሉእ ሰሙን እንገብሮ ኩሉ ነገራት ሳዕቤናት ኣለዎ። ኣብቲ ንእዘን መምርሒታት እዚአን ዕድል ዝሃበ ናይ ቈረንቶስ ሓሳብ፡ እዚ ማለት፡ “ኣብ መዓልቲ ጐይታ ንምልክታት እንተወሰድኩም፡ ኣብቲ ዝተረፈ ሰሙን ምስ ጣኦት ኣምልኾ ክትሓብሩ ኣይትኽእሉን ኢኹም”። እዚ ስርዓት እዚ ሎሚ እውን ይምልከት፡ “ኣብ መዓልቲ ጐይታ ንምልክታት እንተወሰድና፡ ኣብቲ ዝተረፈ ሰሙን ንክርስቶስ ምስ ዘየኽብር ነገር ክንሓብር ኣይንኽእልን ኢና”።

ካብቲ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ሓሳብ፡ ማዕድ ጐይታ እቲ ምልክታት ዝቕመጠሉ ኣካላዊ ማዕድ እዩ ማለት ኣይኰነን። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ማዕድ ንምሕባር (ወይ ምትእስሳር) ይውክል፡ እቲ ብምልክታት ምውሳድና እንገልጾ ምሕባር ድማ ንጐይታ ዘየኽብር ዝዀነ ይኹን ምሕባር ምስታፍ ይኽልክል።

ካልኣይ ሕቶ ንነፍሲ ወከፍ ኣማኒ ኣገዳሲን ከቢድን እዩ። ኣብ ክርስትያናዊ እምነት ዘሎ ምፍልላይ እንተተዋሂቡ፡ ናበይ ክኸይድ ኣለዎ? እቲ መልሲ ኣብ ስም ወይ ኣብ ኣድራሻ ናይ ሓደ ፍሉይ ጉጅለ ክርስትያናት ኣይኰነን። ሓደ ኣማኒ ንምልክታት ብማዕድ ጐይታ ዝሰማማዕ መገዲ ንምስታፍ ቦታ ዝደሊ እንተኾይኑ፡ ነዘን ዝስዕባ ባህርያት ክደሊ ኣለዎ፡

ሓድነት ስጋ ክርስቶስ ምፍላጥ፡ ንሕና ኣባላት ናይቲ ሓደ ስጋ ኢና እምበር፡ ኣባላት ናይ ዝዀነ ይኹን ውድብ ወይ ቤተ ክርስቲያን ኣይኰናን (ፍ.17)፡ ስለዚ ንእንጌራ ንወስድ፡ ከምኡውን

• ስልጣን ጐይታ (ማዕዱ እዩ!) ከምኡውን ቅዱሳት ጽሑፋት ምፍላጥ (ፍ.21)፡ ከምኡውን
• ካብ ክፉእ ምሕባራት ምፍላይ፡ ንጐይታ ዘየኽብር ነገር ብግዳም ዘይምስታፍ (ፍ.21)።
• ጐይታ ይሓግዘና ንምልክታት ክንካፈል ከለና እንገልጾ ነገር ንበልጽ ንምፍላጥ፡ ከምኡውን ብማዕዱ ዝሰማማዕ ህይወት ብምምራሕ ንዑኡ ንኸነኽብሮ።

መወዳእታ ሓሳባት

1. ትርጉም ዳርቢ ንቓል ኮይኖኒያ ኣብ ኩለን ኣርባዕተ ጉዳያት “ምሕባር” ኢሉ ይትርጕሞ። ኪንግ ጀምስ ኣብ ፍቕዲ 16 ጥራይ ይጥቀመሉ፡ ኣብ ፍቕድታት 18ን 20ን ድማ “ተኻፈልቲ”ን “ምሕባር”ን ይጥቀም።
2. ምዕራፍ 11 ብዛዕባ ክልተ ካልኦት ገጽታታት ናይ እንጌራ ምፍራስ ይዛረብ፡ ንሱ መዘከርታ እዩ (ፍ.25)፡ እቶም እንጌራ ዝሰብርዎ ድማ ሞት ጐይታ የፍልጡ (ንብልህቲ ፍጥረት፤ ፍ.26)።

ብሚካኤል ሃርድት (ዝተሰማምዐ)