ብሚዛን ተመዚኑ
ደቀ መዛሙርቲ ኣብ ዓለም ምህላዎም እምበር ካብ ዓለም ዘይምዃኖም ሓቂ እዩ (ዮሃንስ 17:11,14)። እዚ ማለት ድማ ምስቶም ዝኸፍኡ ሓጥኣን እዛ ዓለም እዚኣ ዝኾነ ይኹን ዝምድና ክህልዎ ዘይደሊ ዝኾነ ይኹን ሃይማኖተኛ ሰብ «ካብ ዓለም ክወጽእ» ኣለዎ (1 ቈረንቶስ 5:10 KJV)። ይኹን እምበር፡ ቅዱሳት ጽሑፋት ብሕታዊ ህይወት ምምራሕ ይዅንን እሞ ጐይታ ድማ፡ «ካብ ዓለም ከተውጽኦም ኣይጽልን እየ፡ ግናኸ ካብቲ እኩይ ክትሕልዎም እጽሊ ኣሎኹ» በለ (ዮሃንስ 17:15)። ሚዛናዊ ህይወት ኣድላዪ ምዃኑ ንጹር እዩ።
ጐይታ ባዕሉ ምስ ኣምላኽ፡ ምስ ደቀ መዛሙርቱን ምስ ዘይድሓኑ ሓጥኣንን ግዜ ኣሕሊፉ። ንሱ ብምሉእ ግዜኡ ኣብ ኣገልግሎት እኳ እንተነበረ፡ ጐይታ ምስ ስድራቤቱ ይራኸብ ነበረ፡ እቶም ኣሕዋቱ እኳ እንተዘይኣምኑሉ (ዮሃንስ 7:5)። ጐይታ የሱስ ብዙሕ ግዜ ብሕታዊ ጸሎት የሕልፍ ነበረ (ማቴዎስ 14:23)፡ ገና ድማ ኣብ ቤት ኣምላኽ ኣብ መንጎ ኣይሁዳውያን ኣሕዋቱ ይርከብ ነበረ (ዮሃንስ 7:14)። ምስቶም ኣብ ከተማታቶምን ኣብ ገጠርን ዝነበሩ ህዝቢ ምዃን ኣይፈርሀን። ኣብ ገጠር እውን ተራእዩን ተሰሚዑን እዩ (ማቴዎስ 5:1, ማቴዎስ 14:23, ማቴዎስ 15:33, ማቴዎስ 21:12; ማርቆስ 1:38)። ብዙሓት ካብቶም ሃይማኖታውያን መራሕቲ እቲ ግዜ ቃላቱ ይጸልእዎ እኳ እንተነበሩ፡ «እቲ ህዝቢ ብሓጎስ ይሰምዖ ነበረ» (ማርቆስ 12:37)። ኣብ ቤት ቤትኤል፡ ኣብኡ እቲ ዝኸበረ ጋሻ ማርታን ማርያምን ኣልኣዛርን ዝነበረሉ፡ ምግልጋል ይፈቱ ነበረ። ከምኡ እውን፡ ኣብ ምድረ በዳ ንሓሙሽተ ሽሕ ሰባት፡ እቶም ኣንስቶምን ደቆምን እውን ካብቲ «ሓሙሽተ እንጌራ ባርሌን ክልተ ንኣሽቱ ዓሳን» ዝበልዑ፡ ለጋስ መጋባእ ነበረ (ዮሃንስ 6:9)። ስለዚ፡ ሓደ ክርስትያን ግዜኡ ብሰለስተ መገዲ ክመቕል ግዴታ ከም ዘለዎ ንርኢ፡ ምስ ኣምላኽ ብሕታዊ ናይ ኣምልኾ ህይወት፡ ምስ ኣመንቲ ብሓባር ናይ ቤተ ክርስትያን ምትእስሳር፡ ከምኡ እውን ምስ ስድራቤት፡ ኣዕሩኽ፡ ጎረባብቲ፡ ከምኡ እውን መተዓብይቲ ማሕበራዊን ንግዳዊን ህይወት።
ከምቲ ቅድሚ ህዝባዊ ኣገልግሎቱ እቲ ብሩኽ ጐይታና ኣብ ናዝሬት ናይ ምኩራብ ህይወት፡ ማሕበራዊ ህይወት፡ ከምኡ እውን ንግዳዊ ህይወት ከም ዝነበሮ እንፈልጥ፡ እቶም ንምሉእ ግዜ ኣገልግሎት እተጸውዑ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ካብዚኦም ክፋላት እዚኦም ርእሶም ኣቐዲሞም ክገልጹ ነይርዎም። እቲ ፍጹም ኣብነት ሚዛናዊ ህይወት፡ ብዘይ ምምስሳል፡ ኣብ ጐይታ ይርአ። እቶም ትሑታት ሰዓብቱ ሚዛናዊ ህይወት ንምርካብ ብመሰረት እቲ ጐይታኦም ዘንበሮ ደረጃታት ርእሶም ክምዝኑ ኣለዎም። እንተደኣ ጐደሎ ተረኺቦም፡ እቲ ዘድሊ ምምሕያሽ ክገብሩ ኣለዎም።
ናይ እምነት ሓዊ ዝመልኦ ፈተናታት
ቅዱሳት ጽሑፋት ክንጽንዕ ከለና፡ ደቀ መዛሙርቲ ኩሉ ወለዶታት ኣብ ዝተፈላለዩ ፈተናታት ከም ዝርከቡ ንረክብ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ግዜያት እምነቶምን ምእዛዞምን ክሳብ ወሰን ዝተፈተነሉ፡ እዚኦም በዓል መዚታት እዚኦም ንኽብሪ ኣምላኽ ዓብዪ ዓወት ረኺቦም። ብፈተና ጥራይ እዩ እምነት ሓቂ ምዃኑ ዝረጋገጽ። ጐይታ «ኣብ ዓለም መከራ ክህልወኩም እዩ» ኢሉ ከም ዘጠንቀቐና ንዝክር (ዮሃንስ 16:33)። ብሓቂ ይኹን ብምሳሌ፡ ኩሉ ደቀ መዛሙርቲ «እቲ ዝነድድ እቶን ሓዊ» ክጻወር ወይ ኣብ «ጕድጓድ ኣናብስ» ክድርበ ኣለዎ (ዳንኤል 3:21, ዳንኤል 6:16)። እዚኦም ናይ ዳንኤል ክልተ ዝሓለፉ ጥቅስታት ነጥቢ ንምግላጽ ኣዝዮም ጠቓሚ እዮም። ስለዚ፡ ሓደ እኩይ ንጉስ «ብሚዛን ተመዚንካ፡ ጐደሎ ተረኺብካ» ዝተባህለሉ መጽሓፍ ካብቲ መጽሓፍ ሚዛናዊ ክርስትያናዊ ህይወት መትከላት ንምምርማር ንፈትን (ዳንኤል 5:27)።
ቅኑዕን ቅዱስን
ዳንኤልን ኣዕሩኽቱን ኣብ ባቢሎን ባሮት እኳ እንተነበሩ፡ እሙናት ኣገልገልቲ ህያው ኣምላኽ ኮይኖም ጸኒዖም። ክርስቶስ ፈጺሙ ክምስል ኣይከኣልን እዩ፤ ግናኸ እዚ ማለት ኣብነቱ ክምሰል ኣይከኣልን ማለት ኣይኮነን (1 ጴጥሮስ 2:21)። እቲ ፍጹም ክርስቶስ ንደቀ መዛሙርቱ ኩሉ ግዜ ይበልጾም እኳ እንተኾነ፡ ደቂ ሰብ ግና ኣብኦም ንክርስቶስ ብቑዓት መሰኻኽር ንምዃን እኹል ናይቲ ጻድቕ ክገልጹ ይኽእሉ እዮም፡ «ተስፋ ክብሪ» (ቈሎሴ 1:27)። ነዚ ትምኒት እዚ ክንከታተል ከለና፡ እዚ መትከል እዚ ብጥንታውያን ቅዱሳን፡ እቶም «ናብ ባቢሎን እተማረኹ»፡ ከም ዝተመሰለ ንምርግጋጽ ንምነ (ማቴዎስ 1:11)።
ኣብ ግዜ ምርኮ፡ እቲ እሙን ኣገልጋሊ ኣምላኽ ዳንኤል ብቕንዕና ይነብር ነበረ – ካብ ርኽሰት ተሓልዩን ካብ መቑሕን ሰንሰለትን ድሒኑን። ብሓቂ ዳንኤልን ኣዕሩኽቱን ብኸለዳውያን ኣምለኽቲ በል ተፈተውቲ ኮይኖም ተረኺቦም። ክተሓባበሩ እንተደኣ ፈቒዶም፡ ኣብ መንጎ ጣኦታት ኣህዛብ ምቹእን ቀሊልን ህይወት ከም ዝረኽቡ ምርግጋጽ ነበረ። ይኹን እምበር፡ እዞም እብራውያን ሰባት እዚኦም ከም ናይ ሓቂ ኣምለኽቲ ናይቲ ሓደ ሓቀኛ ኣምላኽ፡ ናይ ባቢሎን ደረጃኦም ብቐሊሉ ይርእይዎ ነበሩ። ንጉስ ናቡከደነጻር ንሕልናዊ ተቓውሞ ኣዝዩ ዘይተጻዋሪ ምዃኑ ዘሕዝን እዩ። እንተተቓወምዎ ቊጥዓኡ ከም እቶን ይነድድ ነበረ። ናይ ህይወትን ሞትን ስልጣን ስለ ዝነበሮ፡ እቲ ኣረማዊ ንጉስ ከመይ ጌሩ ከም ዝጥቀመሉ ይፈልጥ ነበረ። ን«ዝደለዮ ይቐትል ነበረ፤ ንዝደለዮ ድማ ህያው ይገብሮ ነበረ» (ዳንኤል 5:19)።
ንመጀመርታ ግዜ ብግቡእ ግበሮ
ሕጂ ናይ ዳንኤል ሽግር ንርአ። እቲ ጨካን ንጉስ ብሕታዊ ብዝኾነ መገዲ ንምግቢ እቶም እብራውያን ምርኮኛታት ወሲኑ ነበረ። እዚ ማለት ድማ፡ እቲ ንጉሳዊ ስጋን ወይንን ሓደ ኦርቶዶክሳዊ ኣይሁዳዊ «ትሪፍ» – ርኹስ ዝቑጸርን ብመሰረት ሕጊ ሙሴ ንምብላዕ እተኸልከለን ምግቢ – ምበሎ ነይሩ (ዘሌዋውያን 11)። ግናኸ ዳንኤል ኣብ ምድሪ እስራኤል ኣይነበረን። ንሱ ኣብ ባቢሎን ካብ ክህነትን ቤተ መቕደስን ርሑቕ ዝነበረ እሱር ነበረ። ንጐይታኡ ንጉስ እንተኣቘጥዖ፡ ህይወት ዳንኤል ኣብ ሞት ሓደጋ ምወደቐት። ይኹን እምበር፡ ብጥበብ እንተተመሓዲሩ፡ ኣብ ኣዳራሽ ንጉስ ምዕምበበ። ንሱን ኣዕሩኽቱን ብጥበብን ብባህላትን ናይ ሰሎሞን ዝሓሸ ግዜያት ካብ ጥንቲ ዝተማህሩ ኣይሁዳውያን ነበሩ። ስለዚ፡ እቲ ሓገዝ ዘይብሉ ምርኮኛ ነዚ ናይ እምነቱ መጀመርታ ፈተና ከመይ ገይሩ ክምልስ ነይርዎ? «ዳንኤል ድማ ብልቡ ብምግቢ ንጉስን ብወይኒ ዝሰትዮን ከይረክስ ወሰነ» (ዳንኤል 1:8)። ኣዝዩ ደፋርን ዘመስግን! ግናኸ ካብ ምቕንጣጥን ብሓዊ ምጥባስን ክድሕን ክኢሉ ድዩ? «ዳንኤል ድማ ክሳብ ቀዳማይ ዓመት ንጉስ ቂሮስ ጸንሐ» ኢልና ነንብብ (ዳንኤል 1:21) – ንናቡከደነጻር ኣዝዩ በሊጹዎ!
እቲ ውግእ ንውግእ ዝሰዓረ
እቲ ዘይቅየርን ዓለማዊን ባህሪ ሕጊ ሙሴ ንኣይሁዳውያን ባቢሎን የጠቓልል ነበረ። ሕጊ ምግቢ ኣብ ወሰናት እታ ምድሪ ኣይተቋረጸን፡ ከመይሲ ኣምላኽ ቅድሚ ሕጂ ንእስራኤል ኣብ ኣሶር ርኹስ ነገራት ምብላዕ ከም ዝዅነኖም ነይሩ (ሆሴእ 9:3)። እቲ ብሙሴ እተዋህበ ሕጊ ኣብቲ በረኻ እውን ይሰርሕ ነበረ፡ ኣብኡ ብዙሓት እስራኤላውያን ቅድሚ ምድሪ ተስፋ ምብጻሖም ብሰንኪ ዘይምእዛዞም ሞይቶም ነይሮም (እብራውያን 3:17)። ብዝኾነ ይኹን፡ እቲ ቀንዲ ነጥቢ እቲ ናይ ምግቢ ክርክር ንውግእ ዝሰዓረ ውግእ ምዃኑ እዩ! እዚ ኣብ ባቢሎን እቲ ናይ ምርኮኛታት ህይወት ኣብ ሓደጋ ዝወድቐሉ ናይ መወዳእታ ቅልውላው ከም ዘይነበረ ንርግጸኛታት ክንከውን ንኽእል ኢና። እቲ ናይ ወርቂ ጣኦት ትእዛዝ ካብ ርኹስ ምግቢ ዝኸፍአን ሓደገኛን እኳ እንተነበረ፡ እቲ ቐዳማይ ከምቲ ካልኣይ ንኽቡር ሰማዕትነት ዝግባእ ምኽንያት ነበረ። እቲ ቀዳማይ ምዕራፍ ኣብ ዳንኤል ዝኾነ ይኹን እንተመሃረና፡ እቲ ናይ መወዳእታ ውጽኢት ኣብቲ መጀመርታ ዓወት ዝምርኮስ ምዃኑ እዩ። ዳንኤል፡ ኣብ እኩይ ቦታ ዝነበረ ቅዱስ ሰብ፡ ብዝተፈላለዩ ግዝኣታት ብዙሓት ኣረማውያን ነገስታት ንጽህናኡ ሓልዩ። ካብ ኣብነት ዳንኤል እምነትና ካብ ስቓይን ሞትን ከም ዝሕልወና ክንሓስብ የብልናን። ይኹን እምበር፡ ሓቂ ዝኾነ ይኹን ዋጋ እንተደኣ ኣለዋ፡ ንእኣ ምሟት ይግባእ። ዝኾነ ይኹን ንምሟት ዘይበቅዕ ዋጋ የብሉን።
ዘይኣማኒን ጠማምን ወለዶ
ዳንኤልን ኣዕሩኽቱን ምስ ጽሉእን ዘስካሕክሕን ነገራት ክነብሩ ነይርዎም። ባቢሎናውያን ጐይቶት ስለ ዝነበሩ፡ ኩሉ ግዜ ብዝደለይዎ መገዲ ኣይነበሮምን። ካብቶም ናይ ናቡከደነጻር «ባቢሎናውነት» ፖሊሲታት ዝኾነ ይኹን ክፋል ክወግዱ ኣይከኣሉን። ስለዚ፡ ኣሽፐናዝ፡ እቲ ሓላዊ ሓላውያን፡ ንእብራውያን ምርኮኛታት ስሞም ምስ ቀየረ፡ ክቃወሙ ኣይከኣሉን (ዳንኤል 1:7)። ብሓቂ፡ እቲ «ኤል» ኣብ ዳንኤል ንኣምላኽ እስራኤል እንተወከለ፡ እቲ «በል» ኣብ «ቤልተሻጻር» ንኣምላኽ ባቢሎናውያን ይውክል ነበረ (ዳንኤል 4:8)። ከምኡ እውን፡ ኣብ መንጎ ኣበድ-ኔጎን ኣበድ-ኔቦን ሓንቲ ንእሽቶ ስሕተት ጥራይ ነበረት። ከመይሲ ኣምላኽ ኣብ ኩሉ ካልእ መወከሲ ንስም «ዳንኤል» ምጥቃም ፈጺሙ ኣይገድፎን እዩ፡ ናቡከደነጻር ግና «ዳንኤል» ከይበለ «ስሙ ቤልተሻጻር ዝነበረ፡ ብመሰረት ስም ኣምላኸይ» ኣይጠቅስን እዩ (ዳንኤል 4:8)።
እዚ ኩሉ ካብ ታሪኽ ንላዕሊ እዩ፡ ነቲ ናይ ዘመናዊ ግዜታት ተንኮለኛ ቋንቋ ኮምፒተር ክንርኢ ከለና። ኣብዚ ናይ ሓያል ቴክኖሎጂ ዘመን፡ ኣይኮናትን ዊዛርድስን፡ ካብ ስነ-መለኮትና እኳ እንተተወገዱ፡ ንስክሪናት ኮምፒተርና ወሪሮምዎም። ከምኡ እውን፡ እቲ ቃል «ሎጎ» ዘይጎዳኢ እንተመሲሉ፡ እቲ ብዙሕ ቁጽሪ «ሎጎስ» ምስ ተራእየ ግና ከምኡ ኣይኮነን። ከመይሲ «ኔጎ» ከም «ኔቦ» እንተነበረ፡ ብዙሓት «ሎጎስ» ከምቲ ሓደ ወይሓደ ቃል ዮሃንስ 1:1 ይመስሉ ነበሩ። ይኹን እምበር፡ ንዓለም ስለ ዘይንገዝእ፡ ነቲ ቴክኒካዊ ልምድታት ደቅታት በል ብትዕግስቲ ክንጻወሮ ኣለና። እዚ ሓደ ካብቲ ዘሕዝን ገደባት ሚዛናዊ ህይወት እዩ።
ናይ ምዅናን ክስታት
ዳንኤል ነቲ ኩነታት ብሰላም ዝሓዘሉ መገዲ ናይ መንፈሳዊ ዲፕሎማሲ ኣብነት እዩ። ንኽቡራት ዝነበሮ ኣኽብሮት ምስ ትሑት ምሕጽንታኡ ተደሚሩ ክምሰል ይግባእ። ብርግጽ ንቕኑዕ ምዝራብን ንምሉእ ዘይምስምማዕን ግዜን ቦታን ኣሎ፤ ግናኸ ኣብ መንግስቲ ኣምላኽ ንውግእ ዝመልኦ ሰልፍታት ቦታ የብሉን። እቶም ሰለስተ እብራውያን ሰባት ብንጹር «ንኣማልኽትኻ ኣይንግልግልን፡ ነቲ ዘቖምካዮ ምስሊ ወርቂ ድማ ኣይንሰግድን» ኢሎም ኣወጁ (ዳንኤል 3:18)፡ ገና ግና ንተቓውሞኦም ብቓል «ኣቱም ንጉስ» ምቕዳም ኣይረስዑን! ከምኡ እውን ዳንኤል ቅድሚ ሕጂ ንሓላዊ ሓላውያን ንጉስ ተመሳሳሊ ምሉእ ኣኽብሮት ኣርእዩ ነይሩ። ከመይሲ እቲ «ዳኛ ኣምላኽ» ምኽንያት ምቑጣቡ ንኣሽፐናዝ ምስ ገለጸሉ፡ እቲ ኣረማዊ ሰበ ስልጣን ንኣኽብሮት እቲ ተማሕጻኒ ምላሽ ሃበ። ዳንኤል ቅድሚ ሕጂ ንጐይታኡ ባቢሎናዊ ኣፍቂሩ ነይሩ (ዳንኤል 1:9)፡ ብጸጋ ኣምላኽ ድማ ኣሽፐናዝ ንእምነት እቲ ሃይማኖተኛ ምርኮኛ ምሉእ ኣድናቖት ነበሮ። ኣብ ኩሉ ነገራት ጐይታ ቅድሚት ክኸውን ኣለዎ፤ ገና ግና ንእኡ ብምእዛዝ፡ እቲ ቅዱስ ንገዛእቲ እዛ ዓለም እዚኣ ፍርሃትን ኣኽብሮትን ከርኢ ኣለዎ (1 ጴጥሮስ 2:18)።
መስመር ምሳል
ሓደ ካብቲ ንእምነት ዕንቅፋት ዝኸውን፡ እቶም ዘይኣምኑ ብምልዋጥ ዝኸፍኡ ፍትወታቶም ከም ዝስእኑ ምፍርሖም እዩ። ድሕሪ ኣብ ጐይታ ምእማን ድማ ብዛዕባ «ሚዛናዊ ህይወት» ከቢድ ሕቶታት ይለዓል። እዚ ብዝኾነ ይኹን ሓድሽ ሽግር ኣይኮነን፡ ከመይሲ ተርቱልያን (c.155-220 AD) ንሮማውያን ትርኢታትን ስፖርትን መዘናግዒታት ኣረናን ዝዅንን ፍሉጥ ምኽፋል ጽሒፉ ነይሩ። ንሱ ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ነገራት ምእታው ንዓለም ንምጥላም ዝገበርናዮ መብጽዓ ምኽሓድ ገይሩ ይርእዮ ነበረ። እቲ ጥንታዊ ተማሓጻኒ ድማ ንሓጥኣን ብምርኣይን ምትእስሳርን ዝመጽእ ሓደጋታት ፈተና ኣጕሊሑ ነይሩ። ተርቱልያን፡ ቀዳማይ ምሁር መጽሓፍ ቅዱስ፡ ንዝተፈልየ ክርስትያናዊ ህይወት ንምድጋፍ ንቑሩብ ሓቅታትን መሪር ተመክሮታትን ዝጠቐሰ ሰብ ነበረ።
ኣመለኻኽታኡ ሎሚ ኣብ መንጎ እቶም ኩሉ ናይ ዓለም ዘስካሕክሕን ዘስግእን መገዲ ዝፈርሑ ይነብር። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ፍሉይ ናይ ክልከላ ዝርዝር ስለ ዘይገበረ፡ ኩሉ ኣማኒ ንርእሱ ወይ ንጐይታኡ ከሐጕስ እንተደኣ ደልዩ ብቐጻሊ ክመርጽ ኣለዎ። ስለዚ፡ ናይ ገደብ መስመራት ክንሓስብ ከለና ኣዝዩ ጥንቃቐ ክንገብር ኣለና፤ ከምኡ እውን መንፈስ ቅዱስ ኣብ ውሽጥና ከም ዝነብርን ስጋና ድማ ቤተ መቕደሱ ምዃኑን ክንዝክር ኣለና (1 ቈረንቶስ 6:19)!
