ንጐይታና የሱስ እንታይ ክንብሎ ኣሎና?
ስም ጐይታ የሱስ ንነፍሲ ወከፍ ምእመን ክቡር እዩ። ግናኸ ገሊኦም ንጐይታ የሱስ ብምጥቃም ናይ እብራይስጢ ስም ጥራይ ኪጽውዕዎ ኸም ዘለዎም ይምህሩ፣ ከም የሹዋ ዝኣመሰለ። ነዞም ሕቶታት እዚኦም ኣብ ምምላስ፡ ከም ኣካዳሚያዊ ክርክር ኣብ መንጎ ምሁራት መጽሓፍ ቅዱስ ጌርካ ንምርኣይ ዘሕዝን ዝንባለ ኣሎ። ይኹን እምበር፡ ነዚ ጉዳይ እዚ ብልቦና ኻብ ላዕሊ ንነፍሲ ወከፍ ቀሊል ምእመን ብዝወሃብ ምቕራብ ኣገዳሲ እዩ።
ትርጉምን ምልውዋጥን
ዕላማ ቅዱሳት ጽሑፋት ንምግላጽ እዩ
“ሓሳባት ኣምላኽ፣ ኵሉ መገዱ ብዛዕባ ሰብ፣ ከምኡውን ብዛዕባ ክርስቶስን ብዛዕባ ሰብን ኣብኡ ዘሎ ፍሉይ ዕላማኡ” (መእተዊ ናብ ትርጉም JND፣ 1881)። እዚ ኸኣ ብትርጉም ካብቲ ብመንፈስ ቅዱስ ንጥቕሚ እቶም ብመንፈሳዊ ምስትውዓልን ትርጉምን ብቑዓት ዝኾኑ ዝተሓለወ ዝበለጸ ቅዱስ ጽሑፋት ጥራይ ኪፍጸም ይኽእል። ከም ጄ.ኤን. ዳርቢን ዊልያም ኬሊን ዝኣመሰሉ ሰባት ነዚ ከምዚ ዝኣመሰለ ዕዮ ንምፍጻም ዘድሊ ብቕዓት ኣለዎም። ትርጉማቶም ትርጉም ቃላት ብእንግሊዝኛ ኻብቲ ናይ መጀመርታ ቛንቋታት ይህብ። ምልውዋጥ ድማ፡ ብኣንጻሩ፡ ኣደማምጻ ሓደ ቃል ካብ ሓደ ቛንቋ ናብ ካልእ የሰጋግር፣ እዚ ኸኣ ኣቶ ዳርቢ ይኹን ኣቶ ኬሊ ኣይገበሩዎን።
ኣስማትን መዓርጋትን ምፍላይ
ኣስማት
ኣስማትን መዓርጋትን ምፍላይ እውን ጠቓሚ እዩ። ስም ንባህሪ ወይ ንጽቡቕነት እቲ ሰብ ይገልጽ። ገለ ኣብነታት እዚኦም እዮም፡ “ስሙ የሱስ ክትሰምዮ ኢኻ፣ ከመይሲ ንህዝቡ ኻብ ሓጢኣቶም ኬድሕኖም እዩ” (ማቴዎስ 1፡21)፣ “ስሙ የሱስ ክትሰምዮ ኢኻ። ዓቢ ኪኸውን እዩ” (ሉቃስ 1፡31–32)፣ “ስሙ ኸኣ ቃል ኣምላኽ ተባሂሉ ይጽዋዕ” (ራእይ 19፡13)።
የሱስ ከም የሆዋ ምድሓን ዝብል ትርጉም ከም ዘለዎ ሓቂ እዩ። ክልቲኡ ብእንግሊዝኛ ተተርጒሙ ሓደ ትርጉም ይህብ። ግናኸ ባህሪ እቶም ሰባት ፍሉይ እዩ። የሱስ እቲ ንጐይታና ኣብ ልደቱ ዝተዋህበ ስም እዩ (ግሪኽኛ ኢየሱስ)፣ ሓዲስ ኪዳን ብግሪኽኛ ብእቶም ኣምላኽ ብምሪሕነት መንፈስ ቅዱስ ዝተጠቕመሎም ሰባት ተጻሕፈ። እቲ ስም እቲ ሰብ ዝኾነ ኣምላኽ፣ ካብ ሰበይቲ ዝተወልደ፣ ብምስሊ ሰብ ዝተገብረን ስጋን ደምን ዝተሳተፈን (ሓጢኣት ብዘይካኡ)—ሰብ ሓዘን፣ ኣብ መስቀል ንሰብ ዕዮ ምድሓን ዝፈጸመ ይገልጽ።
ግናኸ እቲ ናይ ሓዲስ ኪዳን የሱስ ካብቲ ናይ ብሉይ ኪዳን ኢያሱ ፍጹም ዝተፈላለየ ባህሪ ኣለዎ፣ ስለዚ ኸኣ ንዕኡ ንምፍላይ ፍሉይ ስም የድልዮ። ብትንሳኤኡ ኣብ የማን ኣምላኽ ኣዝዩ ልዕል ዝበለን ብኽብርን ምስጋናን ዝተኸልለን እዩ። ስም ኢያሱ የሆዋ መድሓኒ እዩ ማለት እዩ፣ ግናኸ የሱስ የሆዋ፣ መድሓኒ ብስምን ብባህሪን እዩ።
መዓርጋት
መዓርግ ግና፡ እቲ ሓደ ሰብ ዝተሸመሉ ወይ ዝፍጽሞ ግደ ወይ ቦታ ይገልጽ። ንኣብነት፡ “እዚ የሱስ [ስም] እዚ፡ ንስኻትኩም ዝሰቐልኩምዎ፡ ኣምላኽ ጐይታን ክርስቶስን [መዓርጋት] ገበሮ” (ግብሪ ሃዋርያት 2፡56)። “ንሱ ኸኣ ንኣኼባ ኣብ ልዕሊ ኵሉ ርእሲ [መዓርግ] ኪኸውን ሃቦ” (ኤፌሶን 1፡32)።
ካብ ወንጌል ዮሃንስ እቲ ጸሓፊ ወንጌሉ ዝጸሓፈሉ ዕላማ “የሱስ ክርስቶስ ወዲ ኣምላኽ ምዃኑ ምእንቲ ኽትኣምኑ፡ ብምእማን ድማ ብስሙ ህይወት ምእንቲ ኺህልወኩም” (ዮሃንስ 20፡31) ምዃኑ ኽንርድእ ንጹር እዩ።
ብተመሳሳሊ፡ መዓርግ ክርስቶስ (ግሪኽኛ) ወይ መሲሕ (እብራይስጢ) ኣብ ክልቲኡ ቛንቋታት ሓደ ትርጉም ኣለዎ፡ “ቅቡእ ኣምላኽ”። እቲ መዓርግ መሲሕ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣርባዕተ ግዜ ጥራይ ይርከብ፡ ክልተ ግዜ ኣብ ብሉይ ኪዳንን ክልተ ግዜ ኣብ ወንጌል ዮሃንስን። እቲ መሲሕ ንኣይሁድ ንምቕባል ቀሪቡ ነበረ ግናኸ ተነጺጉ። ክርስቶስ ድሕሪ ምጥዓም ሞት ንነፍሲ ወከፍ ሰብ ካብ ምዉታት ተንስአን ኣብ የማን ኣምላኽ ከኣ ተኸብረን (ግብሪ ሃዋርያት 2፡56)—ብርግጽ ምድራዊ መሲሕ ኣይኮነን፡ ግናኸ ክርስቶስ ኣምላኽ እዩ። ንሱ ካብ ሰማይ ዝመጸ ካልኣይ ሰብ እዩ፡ ናብ ሞት ኣትዩ ንኵሉ ጸላኢ ድሕሪ ምድሃሉ፡ ካብ ምዉታት ተንስአን ናብ ሰማይ ከኣ ተመልሰ። ንሱ ሕጂ እውን እቲ ሓደ ሰብ እዩ፡ ግናኸ ናብቲ መዓርግ ተወሳኺ ገጽ ኣለዎ፡ ከመይሲ ንሱ ቅቡእ ኣምላኽ እዩ “ንኵሉ ኣብ ክርስቶስ ኪእክብ፡ ኣብ ሰማያትን ኣብ ምድርን ዘሎ ነገራት” (ኤፌሶን 1፡11)።
ርክብና “ብክርስቶስ”
ከም ምእመናን፡ “ብክርስቶስ” ኢና፡ ኣብ ምድሪ እንተ ደኣ ህያዋን ወይ ኣብ መቓብር እንተ ደኣ ደቂስና፡ “ከምኡ እውን ብክርስቶስ ኵሉ ህያው ኪኸውን እዩ” (1 ቈረንቶስ 15፡22)። ከም ቤተ ክርስቲያን፡ ማለት ስግኡ፡ ምስኡ ሓድነት ኣሎና እሞ ንሱ ኸኣ ርእሲ እቲ ስጋ እዩ፡ እዚ ኸኣ “ናይ ክርስቶስ” እዩ እሞ ንሕና ኸኣ ንምግብን “ብምዕባይ ኣምላኽ ንዓቢ” (ቈሎሴ 2፡17,19)።
ዝጣዕመ ስም
እቲ ኣገዳሲ ገጽ ናይዚ ጉዳይ እዚ እቲ ንሱ መን ምዃኑ ዜርኢ መሰረታዊ መግለጺ እዩ—ምስ ኣምላኽ ሓድሽ ርክብ ኣሎና፡ ምድራዊ ዘይኮነስ ሰማያዊ፡ እቲ ኻብ ሰማይ ዝመጸ ካልኣይ ሰብ ከኣ የሱስ ተባሂሉ ተጸዊዑ። ብዛዕባ ትርጉምን ምልውዋጥን ምምጓት ናይ ሰብ ልቦና ምጥቃም እዩ፡ ግናኸ ንዕኡ ንምፍላጥ ልቦና ኻብ ላዕሊ ተዋሂብና ኣሎና። ከም ሓደ ቀሊል ክርስትያን፡ “ስም የሱስ እፈቱ፡ ኣብ ምድሪ ዝጣዕመ ስም”፡ ኣብ ሰማይ ዝኸበረ ስም፡ እቲ ኸኣ ኣብ ቀረባ መዓልቲ ናብ ቤት ኣቦኡ (ናተይ እውን!) ዜወስደኒ፡ ንዘለኣለም ከኣ “እዚ ሓደ የሱስ” ኪኸውን እዩ።
ኵሉ መወከሲታት ካብ “ሓድሽ ትርጉም” ብጄ.ኤን. ዳርቢ (1889 ሕታም) ተጠቒሱ እዩ።
