“እቲ ኣብ ጢሮኣስ ምስ ካርጶስ ዝሓደግክዎ ኽዳን፡ ምስ እትመጽእ ኣምጽኣዮ፡ ነቲ መጻሕፍቲ ግና፡ ብፍላይ ድማ ነቲ ብብራና እተጻሕፈ” (2 ጢሞቴዎስ 4:13)። ጳውሎስ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ነበረ፡ ብምኽንያት ንጉስ ሮሜ ኔሮ ድማ ህይወቱ ክስእን ቀሪቡ ነበረ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ግና ንጢሞቴዎስ መጻሕፍትን ብብራና እተጻሕፉ ጽሑፋትን ከምጽኣሉ ሓተቶ። እዚ ኣዝዩ ዘገርም ፍጻሜ እዩ። እዚ ዓብዪ ሰብኣይ፡ ብመንፈስ ኣምላኽ ዝመልአ፡ ኣብ ታሪኽ ደቂ ሰብ ብዘይመወዳድር ፍረ ዝመልአ ህይወት ዝነበሮ እዩ። ድሕሪ ሓጺር እዋን ድማ ነዛ ዓለም ክሓድጋን ምስ ክርስቶስ ክኸውንን እዩ። ኣብ ቤት ማእሰርቲ ግና ጢሞቴዎስ ከምጽኣሉ ዝኽእል ነገር ይናፍቕ ነበረ፡ መጻሕፍትን ብብራና እተጻሕፉ ጽሑፋትን።
እዞም መጻሕፍትን ብብራና እተጻሕፉ ጽሑፋትን እንታይ ከም ዝነበሩ ብርግጽ ክንፈልጥ ኣይንኽእልን። ንሳቶም፡ ብርግጽ፡ ቅዱሳት ጽሑፋት ብሉይ ኪዳን ክኾኑ ይኽእሉ እዮም። ቅዱሳት ጽሑፋት ሓድሽ ኪዳን ኣብቲ ግዜ እቲ ኸም ስብስብ መጻሕፍቲ ገና ይጅምሩ ከም ዝነበሩ ኣብ ኣእምሮና ንሕዝ። ገና ኸም ዝተወድአ ሓድሽ ኪዳን ኣይተሰናደዉን ነበሩ። ስለዚ፡ ብብዙሕ ዕድል፡ እዞም መጻሕፍትን ብብራና እተጻሕፉ ጽሑፋትን ቅዱሳት ጽሑፋት ብሉይ ኪዳን የጠቓልሉ ነበሩ። ጳውሎስ ግና ብዙሕ ዘንብብን ዘይድክም ተማሃራይን ነበረ። ኣብ መንጎ እዞም መጻሕፍትን ብብራና እተጻሕፉ ጽሑፋትን ካልኦት መጻሕፍቲ፡ ምናልባት ድማ ትርጉማት ቅዱሳት ጽሑፋት ወይ ከኣ ብግሪኻውያን ጸሓፍቲ ናይ ኣረማዊ ዓለም እተጻሕፉ ዓለማውያን መጻሕፍቲ ነበሩ። ጳውሎስ ምስ ኣረማዊ ግሪኻዊ ጽሑፋት ዘለዎ ምልላይ ኣብ ክልተ ወይ ሰለስተ ኣጋጣሚታት ከም ዝገልጽ ክትፈልጡ ኢኹም። ንግሪኻዊ ጽሑፋት ኣይነዓቖምን ነበረ። ኣብዚ ነጥቢ እዚ ንጽሑፍና ሓንቲ ሕቶ ክንሓትት ንኽእል ኢና። ጳውሎስ ከምጽኣሉ ዝሓተቶ መጽሓፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳን እንተ ነይሩ፡ ሕቶይ፡ “ንምንታይ እዩ ዘድልዮ ነይሩ፧” ዝብል እዩ። ንሱ ጽቡቕ ትዝታ ነበሮ። ካብ ንእስነቱ ጀሚሩ ንቅዱሳት ጽሑፋት ኣጽኒዑ ነበረ፡ ብዙሕ ወይ ከኣ ኩሉ ብሉይ ኪዳን ካብ ትዝታኡ ክጠቅስ ዝኽእል ይመስል ነበረ። ገለ ሰባት ከምዚ ዝኣመሰለ ነገር ኣሳኺዖም እዮም።
ስለዚ፡ ቅዱሳት ጽሑፋት ኣብ ኣእምሮኡ ተቐሚጦም እንተ ነይሮም፡ ንምንታይ እዩ ዘድልዮም ነይሩ፧
በቲ ሓደ ወገን ድማ፡ ንሱ ዝሓተቶ መጽሓፍ ቅዱስ ብሉይ ኪዳን ዘይኮነስ ካልኦት መጻሕፍቲ እንተ ነይሮም፡ ሓደ ሰብ፡ “ንምንታይ እዩ ዝደልዮም ነይሩ፧” ክብል ይኽእል እዩ። ንሱ፡ ድሕሪ ኩሉ፡ ናብ ሞትን ናብ ክብሪን ኣዝዩ ቀሪቡ ነበረ። ድሕሪ ሓጺር እዋን ገጽ መድሓኒኡ ክርእን ካብ ክርስቶስ ዘይመውት ክብሩ ክቕበልን እዩ። ከምዚ ዝኣመሰለ ሰብ ካብ መለኮታዊ፡ መንፈሳዊ፡ ከምኡ’ውን መንፈስ ዝነፈሶ ጽሑፋት ወጻኢ ንምንም ነገር ንባብ ክደሊ ኣይትሓስቡን ኢኹም።
ግናኸ፡ ዝደለዮን ዘድለዮን ዝኾነ ይኹን፡ እዞም መጻሕፍቲ ክመጹ ሓተተ። ስለዚ፡ ምስቲ ሕቶ ንገጥም፡ ንምንታይ፧
ሰለስተ ምኽንያታት ንሕቶ ጳውሎስ
ሰለስተ ምኽንያታት ክጠቅስ ፍቐዱለይ። ቀዳማይ፡ ሓደ ሰብ ሓንሳብ ኣንባቢ እንተኾይኑ፡ ንሓዋሩ ኣንባቢ እዩ። ንኣንባቢ ድማ ቤት ማእሰርቲ መጻሕፍቲ እንተ ኣለዉዎ ኸም ካልእ ገዛ ይኸውን። ንእሽቶ መደርደሪ ናይ ዝፈልጦም መጻሕፍቲ ኸም ንእሽቶ ስብስብ ናይ ዝፈልጦም ኣዕሩኽ እዩ። እቲ ሃዋርያ ኣብ ሮሜ ኣብ ቤት ማእሰርቲ ኸሎ ነዞም ኣረጊት “ብጾቱ” ኣብ ጥቓኡ ክርእዮም ክንደይ ሓጎስ ይስምዖ ነይሩ!
ድሕሪኡ፡ ከም ካልኣይ ምኽንያት፡ ሓደ ክርስትያን ብፍልጠት፡ ጸጋ፡ ጥበብ፡ ከምኡ’ውን ተመክሮ ክንደይ ዝበለ ዕብየት ይሃልዎ ኣይገድስን እዩ፤ ኣብዛ ህይወት እዚኣ ገና ናብ ፍጽምና ኣይበጽሐን። እቲ ሃዋርያ ናብቲ ዝደለዮ ዕላማ ዝነበረ ፍጽምና ንሓዋሩ ይጽዕር ነበረ። እቲ ጽላሎት ዘለኣለማዊ ህይወት ኣብ ልዕሊኡ እናወደቐ ኸሎ እኳ፡ እቲ ዝመውተሉ መዓልታት እውን መዓልታት ምምሃርን ምዕባለን ክኾና ይደሊ ነበረ። ገና ክመሃሮም ዝግብኦ ነገራት ከም ዝነበሩ ግልጽ እዩ፡ ካብ መጻሕፍቲ ንምምሃር ድማ ትሕትና ነበሮ።
ሳልሳይ ምኽንያት ክህበኩም። እቲ ሃዋርያ ነዘን ቃላት እዚኣተን ንጢሞቴዎስ ኢሉ ከም ዘእተወን እጠራጠር፡ ከምዚ ንጢሞቴዎስ ዝብሎ ዘሎ ይመስል፡ “ጢሞቴዎስ፡ ኣንባቢ ክትከውን ኣለካ። ኣነ ዝገድፎ ዘለኹ ዕዮ ኢኻ እትወስድ ዘለኻ።” ብቴክኒካዊ መገዲ፡ ጢሞቴዎስ ከምቶም ሃዋርያት ምሉእ፡ መለኮታዊ መንፈስ ኣይነበሮን። ሃዋርያት ብወግዒ ንምስባኽ ኣፎም ክኸፍቱ ከለዉ፡ ዝበልዎ ዘይጋገን ቃል ኣምላኽ ዘመሓላልፍን ነበረ። ጢሞቴዎስ ግና እዚ ውህበት እዚ ኣይነበሮን። ዕዮኡ ምጥንኻር ኣብያተ ክርስቲያን ክርስቶስ ነበረ፡ ኣብ መንጎ ካልኦት ሓላፍነታት ድማ ጢሞቴዎስ ዝበለጹ መጻሕፍቲ ምንባብ ኣገዳሲ ነበረ።
ክርስትያን ከም ንሓዋሩ ኣንባቢ
ስለዚ፡ እዚ ምንባብ ነቲ ሓሳብ ከም ዘይጸቕጦ ኾይኑ ይስምዓኒ፡ እቲ ካብዘን ቃላት እዚኣተን ዝርከብ ትምህርቲ እዚ እዩ፡ ሓደ ክርስትያን ሰብኣይ ወይ ሰበይቲ ንሓዋሩ ኣንባቢ ክኸውን ኣለዎ፡ ንህይወቱ ወይ ንህይወታ ኩሉ እዋን። ክሳዕ እቲ እንመውተሉ መዓልቲ ኣንበብቲ ክንከውን ኣለና። ዝኾነ መጽሓፍ ምስ መጽሓፍ ቅዱስ ዝወዳደር የልቦን። ስለዚ፡ ብዛዕባ መጻሕፍቲ ክንዛረብ ከለና፡ ብዛዕባ እቲ ንመጽሓፍ ቅዱስ ብዝበለጸ ጥቕሚ እንተንብበሉ መገዲ ቅድም ክንዛረብ ኣዝዩ ኣገዳሲ እዩ። ቃል ኣምላኽ ክነንብብ ከለና፡ ክንዝምሮን ብልብና ኽንመሃሮን ክንፍትን ኣለና ኢለ እኣምን። ንመጽሓፍ ቅዱስ ኣዝዩ ጽቡቕ ክንፈልጦ ኣይንኽእልን። ምስ ገለ ካብቶም መንፈሳውያን ኣቦታትና ኣብ እምነት ክንወዳደር ከለና፡ ምንም ኣይንፈልጥን።
ብዛዕባ ዋልደንሳውያን ሰሚዕኩም ክትኾኑ ኢኹም። ንሳቶም ወንጌላውያን ናይ ማእከላይ ዘመናት ነበሩ። ኣብ ሰሜናዊ ኢጣልያ ኣብ ርሑቕን ዘይበጽሕን ሸለቓታትን ኣኽራማትን ይነብሩ ነበሩ። ንቃል ኣምላኽ ንዘመናት ብምሉእነትን ንጽህናን ሓልዮምዎ።
ኣገልገልቶም ናብ ኣገልግሎት ቅድሚ ምእታዎም ንሓድሽ ኪዳን ብልቦም ክመሃርዎ ነበሮም፡ ብዙሕ ግዜ ድማ ንመዝሙራት እውን ይፈልጥዎም ነበሩ። ምስኦም ክንወዳደር ከለና ንመጽሓፍ ቅዱስና ኣዝዩ ሒደት ኢና እንፈልጦ። ዋልደንሳውያን ንመጽሓፍ ቅዱስና ንኽንመሃር መሪሕነት ይኾኑና።
ምምሃር ጥራይ ኣይበቅዕን እዩ። ክሳዕ ዮሃንስ ቡንያን ከም ዝበሎ፡ ደምና ‘መጽሓፍ ቅዱሳዊ’ ዝኸውንን ኣእምሮ ክርስቶስ ንኹሉ ኣተሓሳስባና ዝመልእን ክንሰትዮ ኣለና። ኩሉ ነገር ብዚ መጽሓፍ እዚ ገምግም። እዚ እዩ ነቲ መጽሓፍ ቅዱስ እንጥቀመሉ መገዲ። ድሕሪኡ ንስነ-መለኮትካ ንምጥንኻር ንመጽሓፍ ቅዱስ ከተንብብ ኣለካ። ኣብ ብዙሓት ኣንበብቲ መጽሓፍ ቅዱስ ኣብ ዓለም ዘሎ ጉድለት፡ ንስነ-መለኮት መጽሓፍ ቅዱስ ዘይምርዳኦም እዩ፡ እዚ ድማ ዘይሕሰብ ክሳራ እዩ። ስነ-መለኮት መጽሓፍ ቅዱስ እንታይ እዩ፧ ንኹሉ ትምህርታቱ ምጥንኻር እዩ። ንመጽሓፍ ቅዱስ ኣብቲ መቅለጢ ኣእትዎ፡ ኣንደዶ፡ ናብቲ ፍረኡ ኣጥንኽዮ፡ እቲ ዝረኸብካዮ ድማ እቲ ዓለም “መሰረታዊነት” ወይ “ዘመናዊነት” ኢላ እትጽውዖ እዩ። ስነ-መለኮት መጽሓፍ ቅዱስ ስርዓት ጸጋ እዩ። እዚ ክንርእዮን ኣብ ኣእምሮና ከነጥንኽሮን ኣለና። ምናልባት ሓደ ነገር ናብ ክርስትያናት ኣብ ኩሉ ዓለም ክንልእኮ ንኽእል ኢና። ድሕሪ ምሸት ሰንበት ናይ ስብከት ኣኼባታት ወይ ናይ ጸሎት ኣኼባታት ኣብ ሰሙን፡ ኣብ ሓደ ካብ ኣባይቲ እቲ ጉባኤ ንሓጺር እዋን ብዛዕባ ቃል ኣምላኽ ክንዛረብ ክንእከብ ንኽእል ኢና። ሓደ ሰብ ሕቶታት ክሓትት ይኽእል፡ ካልኦት ድማ መልስታት ክህቡ ይኽእሉ፤ ድሕሪኡ ድማ ካልኦት ብዛዕባ እቲ ዝዝረበሉ ዘሎ ጽሑፍ ቅዱሳት ጽሑፋት ካብ ገዛእ ተመክሮኦም ክዛረቡ ክስሓቡ እዮም።
ኣእምሮን ልብን ብእምነት
ኣምላኽ ንዓና ዘይሓስብ ክንከውን ኣይፈጠረናን። ብኣእምሮ ንጅምር፡ ብሓድሽ ኣእምሮ ናይቲ ዝወሰነ ክርስትያን። ሓቀኛ እምነት ብኣእምሮ ትጅምር፡ እዚ ድማ እቲ ብዛዕባ እቶም ብዛዕባ እቲ ዝተረኽበ ሓቂ ዝመሃሩና ዘገርም ነገር እዩ። ብኣእምሮ ጀመሩ። ንኣእምሮ ይዛረቡ። ንሓደ ዝኣምን ሰብኣይ ናብ ኣእምሮኡ ሓቅታት፡ ሓሳባት ዝሓዘ ትምህርቲ ይህቡ።
ግናኸ መምህራና ንልቢ እውን ይዛረቡ ነበሩ። ኣእምሮ ቀዳማይ ነገር እዩ፡ ግናኸ በይኑ ኣይኮነን። እንኣምኖ ነገር ንስምዒታትና ክጸሉ ኣለዎ፡ እዚ ድማ እቲ ዝኣምኑሉ ዝነበሩ እዩ፡ ሓቂ እምነት ኣብ ልቢ። ዋጋ ካልኦት መጻሕፍቲ
ገሊኦም ካብዚኦም መጻሕፍቲ እቲ ዓለም ዝረኣየቶም ዝበለጹ መጻሕፍቲ እዮም። ኣብ ዓለም ዘሎ ዝኾነ ቋንቋ ከም እንግሊዝኛ ዝኣመሰሉ መጻሕፍቲ ኣይነበሮን። ሎሚ ናብ ወንጌል ዝተጸልዉ ሃገራት እንተኸድኩም፡ እቲ ቀዳማይ ነገር እዞም ካልኦት ሃገራት ክገብርዎ ዘለዎም፡ ቋንቋና ምንባብ እዩ። ኣብ ኮርያ ሎሚን ኣብ ካልኦት ሃገራትን ክርስትያናት ቋንቋና ይምሃሩ ኣለዉ ምኽንያቱ ናብ መጻሕፍቲ ክበጽሑ ስለ ዝደልዩ! ክንደይ ዘገርም ነገር! መንእሰያት ንፑሪታውያን ንምንባብ ይእከቡ። ግናኸ ነጥበይ እዚ እዩ፡
ንስኻን ኣነን ንእንግሊዝኛ ክንምሃር ኣየድልየናን። ኣለና፤ ምስኡ ተወሊድና። ኣደ ቋንቋና እዩ። ንዓኻን ንዓይንን ሓፍረት እዩ፡ ቋንቋን መጻሕፍትን ንምርካቦም መገዲ እናሃለወና፡ ንርእስና ብመለኮታዊ ፍልጠት ዘይንመልእ እንተኾይና። ብምንባብ ቃል ኣምላኽን ዝበለጹ መጻሕፍትን፡ ሽታ ሰማይ ኣብ ልብናን ኣብ ኣባይትናን ከም ዘሎ ብኻልኦት ክስምዓና ኣለዎ።
