ፍቑርና ኣቶ ጄ. ኤን. ዳርቢ ነዞም ሰለስተ ኣገደስቲ ርእስታት ናይ እዚ ምዕራፍ እዚ ከምዚ ኢሉ ኣመልኪትዎም ኣሎ፦
- «ፍቓድ ኣምላኽ» (እብራውያን 10:1–10)፡
- «ቃል ክርስቶስ» (እብራውያን 10:11–14)፡ ከምኡ’ውን
- «ምስክርነት መንፈስ ቅዱስ» (እብራውያን 10:15–18)። ንኹልና ንምቕራብ ንምድላው ይተሓዋወሱ። ኣብታ ናይ መጀመርታ ፍቕዲ ናይ እዚ ምዕራፍ እዚ ሰለስተ ቃላት ኣለዋ፡ ንሳተን ድማ ንዓብዪ ቴማ ናይ እዚ ትምህርቲ እዚ ንምርኣይ ክሕግዛና እየን።
ንሳተን ድማ፡ «ጽላል»፡ «ምስሊ»፡ ከምኡ’ውን «ፍጽምና» እየን። ጽላል ብሓቂ ጥራይ ክኸውን ይኽእል እዩ። ምስሊ ድማ ምቕራብ እዩ። እታ ኣብዚ «ፍጽምና» ተባሂላ ተተርጒማ ዘላ ቃል፡ ብሓቂ «ምምላእ» ማለት እያ። እቲ ብምሉኡ ስርዓት «ሕጊ» ጽላል ጥራይ እዩ ነይሩ፡ ሓቂ ግን ኣይነበረን። ክርስቶስን እቲ ንሱ ማእከል ዝኾኖ ሰማያዊ ስርዓትን ንሓቂ ይፈጥሩ። እዞም ሰማያውያን መንፈሳውያን ነገራት ኣብ ምድራዊ ፍጥራዊ ስርዓት ክቐርቡ ኣይከኣሉን። ስለዚ፡ ምምላእ ብምድራዊ ፍጥራዊ ጽላል ክረጋገጽ ኣይከኣለን። ድኻም ናይ እቲ ብምሉኡ ናይ መጀመርታ ስርዓት ኣብታ ናይ መጀመርታ ፍቕዲ ተርኢዩ ኣሎ። ነዞም ሰለስተ ነገራት ኣብ ኣእምሮና እንተ ሓዝናዮም፡ ሓሳባትና ካብ ጽላል ናብ ሓቂ ከምቲ ኣብ ፍቕዲ 7 ዝርአ፡ ካብ ፍጥራዊ ናብ መንፈሳዊ ከምቲ ኣብ ፍቕዲ 9 ዝርአ፡ ከምኡ’ውን ካብ ዘይፍጽምና ናብ ፍጽምና ከምቲ ኣብ ፍቕዲ 14 ዝርአ ንምቕያር ክንዳሎ ኢና።
ፍቓድ ኣምላኽ (እብራውያን 10:1–10)
ስለ መስዋእቲ እንስሳን ምፍሳስ ደምን ንሕቶ ሓጢኣት ንምፍታሕ ተጠቒሱ ኣሎ። እዚ ጽላል እዩ ተባሂሉና ኣሎ። እሞኸ ሓቂ እንታይ እዩ? ንሱ ፍጹም ስራሕ ክርስቶስ እዩ፡ ኣብ ዘለኣለማዊነት ዝተመኸረ። እዚ ኣብ ፍቕዲ 7 ብንጹር ተገሊጹ ኣሎ፡ «ኣብ መጽሓፍ ተጻሒፉ ኣሎ።» ንሱ ንምምላእ ዓይነታት ጥራይ ከም ዘይሞተ ክንዝክር ኣሎና። ሞቱ ኣብ ዘለኣለማዊነት ተመኺሩ ነይሩ፡ እዚ ድማ እቶም ዝተፈላለዩ ዓይነታት ኣብ ግዜ ዝነበሩ ጽላል እዮም። እሞኸ ሞቱ፡ ኣብ ዘለኣለማዊነት ዝተመኸረ፡ ቀዳማይ ከም ዝነበረ፡ ከም ውጽኢት ድማ፡ ኣብ ግዜ፡ እቶም መስዋእቲታት ካልኣይ ከም ዝመጹ እንተ ሓሲብና፡ እቲ ብምሉኡ ስርዓት ሕጊ ጽላል ጥራይ ዝነበረ ስለምንታይ ከም ዝኾነ ብንጹር ክንርድኦ ንኽእል ኢና! ሽዑ እቲ ዘይፍጽምና ናይ እቲ ናይ መጀመርታ ስርዓት ኣብዚ ሓቂ እዚ ተመስኪሩ ኣሎ። ዓመት ዓመት ምድጋሙ፡ እቶም ዝቐረቡ (ትርጉም ጄ.ኤን. ዳርቢ) ብእዞም መስዋእቲታት ፍጹማት ከም ዘይኮኑ ኣርኢዩ። ሓንሳብ ፍጹማት እንተ ዝኾኑ ነይሮም፡ ካልእ መስዋእቲ ኣየድለየን ነይሩ። ስለዚ እቲ ጽላል ናይ ባዕሉ ምስክርነት ዘይፍጽምና ሒዙ ነይሩ፡ እቶም መስዋእቲታት ብቐጻሊ ይድገሙ ስለ ዝነበሩ። እወ፡ ሓጢኣት ከም ዝተኣልየ ንምምስካር ኣብ ክንዲ ዝኸውን፡ ሓጢኣት ከም ዘይተኣልየ ብቐጻሊ የዘኻኽሩ ነይሮም። ከምቲ ኣብ ፍቕዲ 3 ተገሊጹ ዘሎ፡ ሓጢኣት ብቐጻሊ የዘኻኽሩ ነይሮም። ምኽንያቱ ድማ ኣብ ፍቕዲ 4 ብንጹር ተገሊጹ ኣሎ፦
ደቂ-በቕሊን ኣጣልን ሓጢኣት ከርሕቑ ኣይክእሉን እዮም። እቲ መግለጺ ኣስተውዕል፡ «ሓጢኣት ከርሕቑ።» እዚ ድማ ስራሕ ምምሕማሕ ብክርስቶስ ባዕሉ የጠቓልል! እዚ ንምፍጻም፡ እቲ ናይ ኩሎም ጽላላት ሓቂ ዝነበረ ናብ ዓለም ብሰብነት ክመጽእ ኣድለየ።
ሕጂ ድማ ኩሎም እቶም ኣብ ትሕቲ ሕጊ ዝቐርቡ መስዋእቲታት ንኣምላኽ ባህ ከም ዘየብሉ (ፍ. 6) ይርአ። ምኽንያቱ ድማ፡ ንሰብ ናብ ቅድሚ ኣምላኽ ንምምጻእ ብቑዕ ክገብርዎ ኣይከኣሉን። ንሱ ግን ናብ ዓለም ብዝተዳለወሉ ስጋኡ (ሉቃስ 1:35) ምስ መጸ፡ ከምዚ ንብብ፦
እንሆ፡ መጻእኩ (ኣብ መጽሓፍ ተጻሒፉ ኣሎ)፡ ኣምላኸይ፡ ፍቓድካ ኽገብር (ፍ. 7)። ናብ ዓለም ምምጽኡ ፍረ ዘለኣለማዊ ምኽሪ እዩ ነይሩ። ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት ምጽሓፍ ዘይቅየር ነገር የርኢ (ሉቃስ 3:4፤ ራእይ 21:27 ተመልከት)። ኣብቲ መጽሓፍ ምንም ክቕየር ኣይከኣልን። እታ ኣብዚ ዘላ ቃል «ጥቕልል» ድማ ኣገዳሲት እያ። ንሳ ኬፋሊስ እያ (ኣብ ጄ.ኤን. ዳርቢ ዘሎ እግረ-ጽሑፍ ተመልከት)፡ «ምጥቕላል» ወይ «ምድማር» ማለት እያ። እዚ ድማ እቲ ርእሰ-ጉዳይ ናይ ዘለኣለማዊ ምኽሪ ኣብዚ ከም ዝተጠቕለለ የርኢ፡ «እንሆ፡ ኣምላኸይ፡ ፍቓድካ ኽገብር መጻእኩ።» ኩሉ ዝርዝር ናይ ፍቓድ ኣምላኽ ኣብ ዘለኣለማዊነት ተመኺሩ ነይሩ፡ ክርስቶስ ድማ ናብ ዓለም መጺኡ ንምፍጻሙ።
ንሱ ነቲ ቐዳማይ የርሕቖ፡ ነቲ ካልኣይ ምእንቲ ኺሰርዕ (ፍ. 9)። ጽላል ይርሓቕ፡ ሓቂ ምእንቲ ኽትነብር። ኣብ ምዕራፍ 9 ብዛዕባ ቀዳማይን ካልኣይን ቦታ ተጠቒሱ ነይሩ፡ ኣብዛ ፍቕዲ እዚኣ ግን ብዛዕባ ቀዳማይን ካልኣይን ስርዓት እዩ ዝያዳ። እቲ ቀዳማይ ስርዓት ንሰብ ናብ ቀዳማይ ቦታ ከም ዝፈቐደሉ ዘጠራጥር ኣይኮነን፡ እቲ ካልኣይ ስርዓት ግን ንሰብ ንካልኣይ ቦታ (ማለት፡ ኣብ ውሽጢ መጋረጃ) ኣዳልይዎ ኣሎ።
ስራሕ ክርስቶስ (እብራውያን 10:11–14)
ቀጺልና ከምዚ ምብባይ ክንደይ ዘደንቕ እዩ፡ «በዚ ፍቓድ እዚ ብመስዋእቲ ስጋ የሱስ ክርስቶስ ሓንሳብ ንሓዋሩ ተቐዲስና ኢና።» ንሱ ነቲ ስጋ ንፍቓድ ኣምላኽ ንምፍጻም ወሲድዎ፡ ኣብዚ ድማ ኣምላኽ ንቕድስናና ከም ዝፈቐደ ንነግረና። ስለዚ፡ ናብ ዓለም ንፍቓድ ኣምላኽ ንምፍጻም ብምምጽኡ፡ ኣብዚ ድማ ንሱ ነዚ ብምቕዳስ ናይ ሓደ ኻህናዊ ጉጅለ ከም ዝገበሮ ንብብ፡ እዚኦም ድማ ናብ ቅድሚ ኣምላኽ ንምእታው ብቑዓት ይኾኑ። እቲ ሓደ ስራሕ ክሳዕ ክንደይ ፍጹም ስለ ዝነበረ፡ ዳግማይ ክድገም ኣየድለዮን። ነቲ ስራሕ ምስ ፈጸመ፡ «ንሓዋሩ ተቐመጠ»፡ ከም ውጽኢት ድማ «ንሓዋሩ ፍጹማት ኮይና» (ፍ. 12–14)። እዚ ፍጽምና እዚ ጽላላት ኣብ ዝነበሩሉ ግዜ ኣይተፈጸመን፡ ምኽንያቱ ሓጢኣት ኣይተኣልየን ነይሩ። ንሱ ብሓደ መስዋእቲ ንሕቶ ንሓዋሩ ፈቲሕዋ ኣሎ። እዚ ድማ ንሓደ ጉጅለ ምቕዳስ ማለት እዩ፡ ንሳቶም ድማ ንቅድሚ ኣምላኽ ንምቕራብ ዘድልዮም ኩሉ ዘለዎም ወይ ብምሉኡ ዝተዳለዉ እዮም።
ምስክርነት መንፈስ ቅዱስ (እብራውያን 10:15–18)
መንፈስ ቅዱስ ንሓንሳብ ንሓዋሩ ዝተገብረ ፍጹም ስራሕ ይምስክር። ኣብ መንጎ እዞም ክልተ ስርዓታት ክንደይ ፍልልይ ኣሎ። እቲ ቀዳማይ ሓጢኣት የዘኻኽር፡ እቲ ካልኣይ ግን ድሕሪ ሕጂ ከም ዘይዝከሩ ይብል። ኣብቲ ቀዳማይ ስለ ዘይተኣልዩ ይዝከሩ ነይሮም። ኣብቲ ካልኣይ ግን ስለ ዝተኣልዩ ድሕሪ ሕጂ ኣይዝከሩን (ፍ. 17)። ዓመት ዓመት ኣብ ትሕቲ እቲ ብሉይ ስርዓት እናሓለፈ ምስ ከደ፡ ጠቕላላ ሓጢኣት እናበዝሐ ይኸይድ ነይሩ፡ ምኽንያቱ ናይ ዝሓለፈ ዓመት ሓጢኣት ኣይተኣልየን ነይሩ። ዓመት ዓመት እናበዝሐ ምስ ከደ ዳግማይ ይዝከር ነይሩ፡ ክሳዕ ኣብ መወዳእታ እቲ ጠቕላላ ድምር ኣብ ርእሲ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ንመወዳእታ ግዜ ዝተዘከረ፡ ግናኸ ኣብዚ ግዜ እዚ ተኣልዩ። ሕጂ ድማ፡ ከም ውጽኢት፡ ድሕሪ ሕጂ ኣይዝከሩን። መንፈስ ቅዱስ ድማ ነዚ ሓቂ እዚ ይምስክር፡ ድሕሪ እቲ ፍጹም ስራሕ ክርስቶስ ኣብ መስቀል። ንሳቶም ክእለዩ «ፍቓድ ኣምላኽ» እዩ ነይሩ። «ስራሕ ክርስቶስ» ኣልይዎም ኣሎ። «ምስክርነት መንፈስ ቅዱስ» ንዓና ድማ፡ ብእምነት ምቕባልና ኣብ ግምት ዘእቱ እዩ። እምነት ካብ ወገንና ናብ ቅድሚ ኣምላኽ ንምቕራብ ናይ መጀመርታ ስጉምቲ እያ (ፍ. 22)።
ምምዕዳው ንምቕራብ
ሕጂ ድማ ናብቲ «ንቕረብ» ዝብል ምምዕዳው ንመጽእ (ፍ. 22)። ስለምንታይ ኢና ርሒቕና ክንተርፍ ዘሎና? ካብ ኣምላኽ ዝኸልኣና ኩሉ ብሞት ክርስቶስ ተኣልዩ ኣሎ፡ ምእንቲ ብቕዱስ ትብዓት ናብ ቅድሚ ኣምላኽ ክንቀርብ። ብሓደ ወገን ደሙ ንምእታው ኣዳልይና ኣሎ፡ ብኻልእ ወገን ድማ ንጥያቐታት ኣምላኽ መልሲ ሂቡ ኣሎ። ናብኡ ንምኻድ ብቑዓት ኢና፡ ኣምላኽ ድማ ብጽድቁን ቅዱስ ባህሪኡን ኣብኡ ክህልወና ይኽእል እዩ። ክርስቶስ ብምእታዉ ነቲ መገዲ ኣዳልይዎ ኣሎ፡ ብገዛእ ደሙ ኻህን ብምዃኑ። እቲ መገዲ «ብመጋረጃ፡ ማለት፡ ስጋኡ» ተባሂሉ ኣሎ፡ ንሰብነቱ የርኢ። ሰብ ብምዃኑ ናብ ቅድሚ ኣምላኽ መገዲ ከፊቱልና ኣሎ። ምግላጽን ምቕራብን ኣብኡ ፍጹም እዩ። ኣምላኽ ኣብኡ ተገሊጹ፡ ከም ውጽኢት ድማ፡ ኣብኡ ብብርሃን ናይቲ ምግላጽ ናብ ኣምላኽ ንኸይድ። ንሱ ሃዋርያን ሊቀ-ኻህን ናይ እምነትና እዩ። ኣምላኽ ኣብኡ ብምግላጽ ምውጽኡ ብምፍራስ መጋረጃ ቤተ-መቕደስ ኣብ ዝሞተሉ ግዜ ብምሳሌ ይርአ። ናብ ኣምላኽ ምእታውና ድማ ብመጋረጃ ድንኳን ይርአ (እብራውያን 9:3)። እዚ ኣብዛ መልእኽቲ እዚኣ ኣብ ቅድሜና ዘሎ ህንጻ እዩ፡ ቤተ-መቕደስ ኣይኮነን። መጋረጃ ድንኳን ከም ዝተቐደደ ዝኾነ መዝገብ የብልናን! ንሱ ክርስቶስ ብሰብነት እዩ፡ ካብ ኣምላኽ ከም ሃዋርያ ይምጽእ ወይ ናብ ኣምላኽ ከም ሊቀ-ኻህን ይኸይድ። ንሓሳባትና ካብ ፍጥራዊ ሓራ ክንገብርን መንፈሳዊ ትርጉም ከምቲ ኣብ ክርስቶስ ባዕሉ ዝርአ ክንረክብን ኣሎና። ናብ ቅድስተ-ቅዱሳን ምእታው ማለት፡ ብእምነት ነፍስና ብንጹር ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ምህላውና ማለት እዩ—ኣብ ቅድሚ እቲ ብወዱ ፍጹም ዝተገለጸ ኣምላኽ። ኣብኡ ምስ በጻሕና፡ ምስቲ ዓብዪ ኻህን ኣብ ልዕሊ ቤት ኣምላኽ ንርእስና ንረክብ። ንኣሮንን ደቁን ኣብ መዓልቲ ምቕዳስ መልሲ ንምሃብ፡ ክርስቶስን ማሕበርን ኣብ በረኸት «ሰማያዊ ጽውዓ»ን ከም ሓድሽ መንፈሳዊ ጉጅለ፡ ኣብ ውሽጢ መጋረጃን ኣለዉ። ሊቀ-ኻህን ወይ ርእሰ-ኻህን፡ ንጉጅለ ዝምልከት ክኸውን ይኽእል፡ ዓብዪ ኻህን ግን ፍጹም ክኸውን እዩ፡ ምኽንያቱ ንሱ መን ምዃኑ። እቲ ቀዳማይ ብምስኡ ምሕባርና ዘለዎ ዘይተወሰነ ጸጋኡ ይነግረና፡ እቲ ካልኣይ ግን ንግላዊ ክብሩ ይሕሉ፡ ምኽንያቱ ንሱ «ወዲ፡ ንሓዋሩ ፍጹም ዝኾነ» እዩ።
እሞኸ፡ ናብ ኣምላኽ ንምቕራብ ንምብርትታዕ ዘለና ምትብባዕ እዚ እዩ። ደም የሱስ ንጥያቐታት ኣምላኽ መልሲ ሂቡ፡ ሓጢኣትና ድማ ኣልይዎ ኣሎ። ንሱ ድማ ከም ውጽኢት ናብ ኣምላኽ ብምእታዉ ሓድሽ ህያው መገዲ ከፊቱ ኣሎ። ሰብ ብምዃኑ፡ ንኣምላኽ ከም ሃዋርያ ፍጹም ገሊጽዎ፡ ገና ድማ ብሰብነት ናብ ኣምላኽ ከም ሊቀ-ኻህን ኣትዩ ኣሎ። ብእቲ ምግላጽ እቲ ንኣምላኽ ክንፈልጦ ንኽእል፡ ሕጂ ድማ ኣብኡ ከም ፍረ ስራሑ ናብ ኣምላኽ ክንከይድ ንኽእል ኢና። ሽዑ ብእምነት ነፍስና ምስ ቀረብና፡ ከም ዓብዪ ኻህን ኣብ ልዕሊ ቤት ኣምላኽ ኣብ ማሕበሩ ምህላውና ንፈልጥ። ኣብኡ ከም ኣገልጋሊ መቕደስ ንሓብሮ፡ ንሱ ድማ ይድግፈናን ኣብ ኣምልኾ ኣምላኽ ይመራሕናን።
ብሓቀኛ ልቢ ምቕራብ
ሕጂ ድማ እቲ ምምዕዳው ኣሎና፡
«ብሓቀኛ ልቢ፡ ብምሉእ እምነት፡ ልብና ካብ ክፉእ ሕልና ተነጺሑ፡ ስጋና ድማ ብንጹህ ማይ ተሓጺቡ ንቕረብ።» ዳግማይ ንኣሮንን ደቁን ብምጥቃስ፡ ብማይ ከም ዝተሓጽቡ፡ ሽዑ ድማ ብደም ከም ዝተነጽሑ ንመሃር (ዘጸኣት 29:4, 29)። ማይ ንጽርየት፡ ደም ድማ ንምምሕማሕ። ብማይ ምሕጻብና ንኹነታትና ዝምልከት «ሓቀኛ ልቢ» ይህበና። ብደም ምፍሳስና ድማ ንጥፍኣትና ዝምልከት «ምሉእ እምነት» ይህበና። እታ ኣብዚ «ንጹህ» ተባሂላ ተተርጒማ ዘላ ቃል ካታሮስ እያ፡ ብሓቂ ድማ ንጹህ ማለት እያ። ሓደ መዝገበ-ቃላት ኣብ እብራውያን 9:14፤ 10:2 ዘላ ቃል «ምጽራይ» ምስ እታ ኣብዚ ን«ንጹህ» ዝተጠቕመት ቃል ሓንቲ ምዃና የርኢ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ኩነታት «ንጹህ» ማለት እዩ። እቲ ክልተ ውጽኢት ድማ ንጹህ ልብን ንጹህ ሕልናን ምህላውና እዩ። እቲ ቀዳማይ ከም ውጽኢት ናይ ብማይ ምሕጻብና ሓድሽ ኩነታት ይህበና፡ ማለት፡ ብቃል ብሞራል ዝጸረየ። እቲ ካልኣይ ድማ ብኽቡር ደም ክርስቶስ ብምእማን ንጹህ ሕልና ይህበና። እቲ መገዲ ብኣምላኻዊ ወገን ብክርስቶስ ንኣምላኽ ብምፍላጥን ናብ ኣምላኽ ብምእታዉን ተኸፊቱ ኣሎ። ንሕና ድማ ካብ ወገንና ብንጹህ ልብን ንጹህ ሕልናን ነቲ መሰል ንምሓዝ ብቑዓት ኢና። ንኣምላኽን ንዓናን ኩሉ ብክርስቶስ ተገይሩ ኣሎ፡ ንሱ ድማ ፍቓድ ኣምላኽ ብምፍጻም ንሓደ ጉጅለ ናብ መቕደስ ንምቕራብን ንምስጋናኡን ኣምልኾኡን ንምውሳድን ኣረጋጊጹ ኣሎ።
ምስ ክርስቶስ ከም ዓብዪ ኻህን ኣብ ልዕሊ ቤት ኣምላኽን ከም ኣገልጋሊ መቕደስን ምሕባር እንታይ ማለት ምዃኑ ንፍለጥ፡ ምእንቲ ብምሪሑ፡ ኣብ ቅድሚ ኣምላኽ ምስኡ ተሓቢርና፡ ንሱ ንልብና ኣብ ምስጋናን ኣምልኾን ንባህጊ ኣምላኹን ኣቦኡን ክመርሓና።
