መጽሓፍ ቅዱሳዊ ምስ ኩነታዊ ስነ-ምግባር
እግዚኣብሔር ንሳሙኤል ከምዚ በሎ፡ «ንሳኦል ካብ እስራኤል ንጉስ ከይከውን ስለ ዝነጸግክዎ፡ ክሳዕ መዓስ ኢኻ እትሓዝነሉ? ቐርንካ ብዘይቲ ምልኣዮ እሞ ኺድ፡ ናብ እሴይ ቤተልሄም እልእከካ ኣሎኹ። ካብ ደቁ ሓደ ንጉስ ክኸውን ሓሪየ ኣሎኹ።» ሳሙኤል ግና፡ «ብኸመይ ክኸይድ? ሳኦል ክሰምዕ እዩ እሞ ክቐትለኒ እዩ» በለ። እግዚኣብሔር ድማ፡ «ሓንቲ ላም ምሳኻ ውሰድ እሞ፡ ‘ንእግዚኣብሔር ክስውእ መጺአ’ በል። ንእሴይ ናብቲ መስዋእቲ ዕደሞ፡ ኣነ ድማ እንታይ ክትገብር ከም ዘሎካ ከርእየካ እየ። ንኣነ ዝሕብረካ ንሱ ኽትቀብኦ ኢኻ» በሎ። — 1 ሳሙኤል 16:1-3 NIV
ሓሶት ምዝራብ ፍቑድ እዩ ድዩ? ምትላል ምስ ሓሶት ሓደ ድዩ? ነብዪ ሳሙኤል ኣብ ምትላል ተዋፊሩ ነይሩ ድዩ? እዚኣቶምን ካልኦት ሕቶታትን ነዚ ኣብ ላዕሊ ዘሎ ጥቕስታት 1 ሳሙኤል 16 ክንብብ ከሎና ብኡብኡ ናብ ኣእምሮና ይመጹ። ብኡብኡ ናብ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ስነ-ምግባር ንኣቱ። መጽሓፍ ቅዱስ ብዛዕባ ሓሶትን ምትላልን እንታይ እዩ ዝምህረና ዘሎ? ሓጺር መልሲ ምሃብ ቀሊል ኣይኮነን። ብሓቂ፡ ጽቡቕ ዝተሓስበን ብመጽሓፍ ቅዱስ ዝተሰረተን መልሲ ምሃብ ኣብ ስነ-ምግባር ዓብዪ ልምምድ እዩ።
ብዛዕባ ኣብርሃምን ይስሃቅን እንታይ?
ቅድሚ ነዚ ናይ ሳሙኤል ዘጸግም ጉዳይ ምምርማርና፡ ብዛዕባ ሓሶት ዝብል ሕቶ ዝለዓለሉ ካልኦት መጽሓፍ ቅዱሳዊ ጉዳያት ብሓጺሩ ምምይያጥ ጠቓሚ እዩ። ሓሶት ኣብርሃምን ይስሃቅን ብዛዕባ ኣንስቶም (ዘፍጥረት 12፤ 20፤ 26) ንመሰረታዊ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ስነ-ምግባር «ኣይትሕሰው!» ዝብል ሓቀኛ ጸገም ኣየቕርቡን። ኣብርሃምን ይስሃቅን ሓሲኦም እዮም፡ ግናኸ ብንጹር ጌጋ ነበሩ። መጽሓፍ ቅዱስ ንግብሪ እምነት ኣቦታት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ንጌጋታቶም እውን ይምዝግብ። ኣብርሃምን ይስሃቅን ክልቲኦም ናብቲ ኣብ እብራውያን 11 ዘሎ «ኣዳራሽ እምነት» ኣትዮም እዮም፡ ግናኸ ብሰንኪ ሓሶቶም ኣይኮነን። ሳራ ሓፍቱ ስለ ዝነበረት፡ ንሓጢኣቱ «ጻዕዳ ሓሶት» ብምባል ንኣብርሃም ካብ ጸገም ምውጻእ ኣየድልን። ኣብዚ ናይ ኣብርሃምን ይስሃቅን ጉዳያት፡ መጽሓፍ ቅዱስ ዝኾነ ዓይነት «መወዳእታ ንመገዲ የጽድቕ» ዝብል ስነ-ምግባር ኣይንምህርን እዩ። እቲ መወዳእታ፡ ንሓደ ሰብ ህይወቱ ብዋጋ ንጽህና ሰበይቱ ብስስዔ ምድሓን ነበረ። ኣብ ነፍሲ ወከፍ ጉዳይ፡ እቲ ናይ ሓሶት መገዲ ብፍጻሜ ሓደጋ ተቐሪቡ ነበረ፡ ብጸጋ ኣምላኽ ጥራይ ድማ ሓደጋ ተወገደ።
ብዛዕባ ራሃብ እንታይ?
ብዛዕባ ጉዳይ ራሃብ ኣብ ኢያሱ 2 እንታይ? ንሳ ንሰለይቲ እብራውያን ንምክልኻል ብንጹር ሓሲኣ እያ፡ ኣምላኽ ድማ ኤሪኮ ምስ ጠፍአት ንኣኣን ንኹሉ ቤታን ኣድሓኖም። ይኹን እምበር፡ መጽሓፍ ቅዱስ ራሃብ ብሰንኪ ሓሶታ ከም ዝተባረኸት ዘይኮነስ፡ ብሰንኪ እምነታ ብእግዚኣብሔር ኣምላኽ እስራኤል ከም ዝተባረኸት እዩ ዝብል (2:11)። ግብሪ እምነታ፡ ንሰለይቲ ምቕባላ (እብራውያን 11:31)፡ ንሰለይቲ ምሕባኣ (ኢያሱ 6:25)፡ ከምኡ’ውን ንሰለይቲ ምምራሓ (ያእቆብ 2:25) ተመስገነን መለኮታዊ ምትእትታው ረኸበን፡ ግናኸ ሓሶታ ኣይኮነን። ሓሶት ራሃብ ብዝኾነ ዓይነት «ስነ-ምግባር ውግእ» ኣይጸድቕን። ኣብ እዋን ውግእ ንጸላኢ ምሕሳው እንተ ኣጽዲቕና፡ ንኹሎም «ጸላእትና» ምስ «ዝዋግኡና» ምሕሳው ክንጅምር ብዙሕ ኣይወስድን እዩ። ገሊኦም ሰባት ኣብ መግለጺ ኣታዊኦም ምሕሳው የጽድቑ፡ ከመይሲ ንመንግስትን ንዘይፍትሓዊ ግብሪታታን ከም «ጸላኢ» ምስኦም «ዝዋጋእ» ይርእይዎም። ኣምላኽ ንሓሶት ራሃብ ኣየድለዮን፡ እኳ ደኣ እዋን ውግእ እንተነበረ። ኣምላኽ ንኽልተ ሰለይቲ እስራኤል ካብ ንጉስ ኤሪኮ ንምክልኻል ናብ መጨረሽታ ምርጫኡ ኣይወረደን! እታ ቀደም ኣመንዝራ ዝነበረት ኣብ ወለዶ ክርስቶስ ምእታዋ፡ ኣምላኽ ንሓሶት ራሃብ ዘጽድቕ ማሕተም ዘይኮነስ፡ መርኣያ ናይ ዘደንቕ ጸጋ ኣምላኽ እዩ!
ብዛዕባ እብራውያን ኣዋልድ ማሕረስ እንታይ?
ጉዳይ እብራውያን ኣዋልድ ማሕረስ ኣብ ዘጸኣት 1:15-21 ዝያዳ ዝተሓላለኸ እዩ፡ ከመይሲ ክልተ ዕድላት ኣለዉ። እቲ ቐዳማይ፡ እተን ኣዋልድ ማሕረስ ኣይሓሰዋን። እዚ እንተኾይኑ፡ ሽዑ ኣምላኽ ብተኣምራዊ መገዲ ኣብቲ እዋን እቲ ጣዕሳ ኣንስቲ ኣይሁድ ንምሕጻር ጣልቃ ኣተወ። እቲ ካልኣይ ዕድል፡ እተን ኣዋልድ ማሕረስ ሓሲአን፡ ግናኸ ኣብዚ እውን ሓሶተን ብቅዱስ ጽሑፍ ኣይተፈቕደን። እቲ መንፈስ ዝነፈሶ ጽሑፍ፡ እተን ኣዋልድ ማሕረስ ብኣምላኽ ከም ዝተባረኻ እዩ ዝሕብር፡ ዘይኮነስ ብሰንኪ ምሕሳወን ዘይኮነስ፡ ንኣምላኽ ስለ ዝፈርሓን ኣብ መደብ ፈርኦን ናይ ህጻናት ምቕታል ስለ ዝኣበያን።
ግናኸ ሓንቲ ደቒቕ ጽናሕ! እተን ኣዋልድ ማሕረስ ህጻናት ምቕታል እንተ ዘይኮይኑ ካልእ ምርጫ ስለ ዘይነበረን ክሕስዋ ተገዲደንዶ ኣይነበራን? ኣይፋለን! ንኣብነት፡ ክዛረባ ምእባይ ይኽእላ ነበራ፡ እቲ ሳዕቤን ድማ ክቕበላ። ከምዚ ዝኣመሰለ ደውታ ናብ ሞተን ምምራሕ ይኽእል ነበረ፡ ግናኸ ህይወትካ ምድሓን ንሓሶት የጽድቕ ድዩ? እቲ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ጽንሰ-ሓሳብ ሰማዕትነት ብሓቂ እንታይ እዩ? ንሕና እውን፡ ኣብ ዝወደቐት ዓለም ስለ እንነብር፡ ኣብ ገለ እዋናት ኣብ ኣዝዩ ዘጸግምን ዘደናግርን ኩነታት ክንርከብ ኢና።
ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ንዓና ንዕኡ ከይንእዘዝ ኣብ ዝግደደሉ ኩነታት ኣየእትወናን። ሓደ እኳ ካብ ክልተ ሕማቕ ዝነኣሰ ክመርጽ ኣይግደድን። የሱስ እውን ኣብዛ ዝወደቐት ዓለም ምስ ኩሉ ዝተሓላለኸ ኩነታት ህይወት ነበረ። ንሱ ንሕግታት ኣምላኽ ዝነኣሰ ሕማቕ መገዲ ክመርጽ ስለ ዝተገደደዶ ኣይተኣዘዘን? ኣይፋሉን! ንሱ ኩሉ ግዜ ቅኑዕ መገዲ ይመርጽ ነበረ፡ እቲ ምርጫ ክሳዕ ክንደይ ዘጸግም ወይ ዘይፍቱው እንተነበረ። ኣብ መላእ ሓድሽ ኪዳን፡ ንኣብነት ጐይታና ክንስዕብ ንምዕድ ኣሎና።
ብዛዕባ ኣብ ካልኣይ ውግእ ዓለም ኣይሁድ ምሕባእ እንታይ?
እዚ ንናይ ካልኣይ ውግእ ዓለም ኣይሁድ ካብ ናዚ ምሕባእ ዝብል ክላሲካዊ ጉዳይ ብኸመይ ይውዕል? ኣይሁድ ኣብ ቤትና ንሓቢእ ዶ ኣሎና ኢሎም ንዝሓተቱና ሰበ-ስልጣን እንታይ ምበልናዮም? ሓቂ ምነገርናዮም እሞ ንኣይሁድ ምሃብናዮም፡ ወይስ ህይወቶም ንምድሓን ምሓሰና? ካብ ክልተ ሕማቕ ሓደ ክንመርጽዶ ኣይምተገደድናን? ኣይፋል! ቤትና ክድለ ኸሎ ድምጺ ምጥፋእ ወይስ ስልጣን ናዚ ቅቡልነት ምሕታት ዝብል ምርጫ ኩሉ ግዜ ነበረ። እወ፡ እዚ ናብ ምእሳርን ሞትን ናይ ኣይሁድን ናትናን ምምራሕ ይኽእል ነበረ፡ ግናኸ ኣይምሃብናዮምን ኣይምሓሰናን።
ንኣምላኽ ምእዛዝናን ንሳዕቤናቱ ኣብ ኢዱ ምግዳፍናን ነበረ። ንሰበ-ስልጣን ምሕሳው ብዝኾነ ይኹን መገዲ ድሕነት ኣይምውሕስን ነበረ። ኣብ ከምዚ ዝኣመሰለ ኩነታት ቅኑዕ ነገር ንምግባር ድፍረትን ምስትውዓልን እንተ ዝህልወና ካልእ ሕቶ እዩ። ይኹን እምበር፡ ኣምላኽ ኣብ 1 ቈረንቶስ 10:13፡ ብዘይ ቅኑዕ መገዲ ኣብ ዝኾነ ኩነታት ከም ዘይንርከብን፡ ንቅኑዕ መገዲ ንምኻድ ዘድሊ ሓይሊ ከም ዘይስእነናን ይምሕጸነና። ክንደይ ዘደንቕ ተስፋ!
ናብ ኣዋልድ ማሕረስ ምምላስ
ናብ ጉዳይ ኣዋልድ ማሕረስ ኣብ ዘጸኣት 1 ንመለስ እሞ ሓንቲ ሕቶ ንሕተት። ሓሶተን ኣብቲ ኩነታት እቲ ዝያዳ ፍቕራዊ ነገር ስለ ዝነበረዶ ኣይጸደቐን? እዚ እዩ ኩነታዊ ስነ-ምግባር ዝምህር። ኩነታዊ ስነ-ምግባር ብፍቕሪ ዝተሰረተ ክርስትያናዊ ይመስል እኳ እንተኾነ፡ መጽሓፍ ቅዱሳዊ ስነ-ምግባር ግን ኣይኮነን፡ ከመይሲ ኣብ መወዳእታ ኩነታዊ ስነ-ምግባር ንሰብ ኣብ ልዕሊ ኣምላኽ ስልጣን ይህብ። ንኣብነት፡ ንትእዛዛት ኣምላኽ ዘይምእዛዝ ምስ ዝሓዊ፡ እንታይ እዩ «ፍቕራዊ ነገር» ክኸውን ዘለዎ ዝውስን መን እዩ? ንኣምላኽ ክንጻወት ንደፍር ድዩ? ኣመንዝራነት እውን ብስም ፍቕርን ኩነታዊ ስነ-ምግባርን ተፈጺሙ እዩ።
መጽሓፍ ቅዱስ ኩነታዊ ስነ-ምግባር ኣይንምህርን። ብውሱን ኣረኣእያና ንዝኾነ ኩነታት፡ ንኣምላኽ ክንፈቅርን ክንእዘዝን ኣሎና። እቲ «ፍቕራዊ ሓሶት» ናይተን ኣዋልድ ማሕረስ ንዕለቱ ኣየድሓነን። ፈርኦን ንሕማቕ ዕላማታቱ ንምፍጻም ህጻናት ናብ ማይ ምጥሓል ተጠቐመ። እቲ ንዓና ዘገድስ ነገር፡ ኣብ ኩሉ ኩነታት ንኣምላኽ ምእዛዝን፡ ንሳዕቤናቱ ድማ ኣብ ኢዱ ምግዳፍን እዩ፡ ንሱ ኣብ ኩሉ ነገር ዘይውሱን ስልጣን ከም ዘለዎ እናፈለጥና።
ብዛዕባ ሳሙኤል እንታይ?
ሕጂ ብዛዕባ ጉዳይ ነብዪ ሳሙኤል እንታይ? እዚ ብሓቂ ካብ ኩሎም ዝረኣናዮም ጉዳያት ዝኸበደ እዩ – ምናልባት ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ዝኸበደ። ሓደ ምኽንያት፡ ጉዳያት ኣብርሃምን ይስሃቅን፡ ከምኡ’ውን ናይተን ኣዋልድ ማሕረስ፡ ቅድሚ ምሃብ ዓሰርተ ትእዛዛት እዩ ዝተፈጸመ፡ ጉዳይ ራሃብ ድማ ንሕጊ ሙሴ ዘይነበራ ኣረማዊት እያ ዝሓዘ። ብርግጽ፡ እዚ ንሓሶታቶም ኣየጽድቕን ወይ ንደረጃ ኣምላኽ ብዝኾነ ይኹን መገዲ ኣይነኣእን (ንሳቶም ድማ ብኣምላኽ ዝተዋህበ ስነ-ምግባራዊ ሕልና ነበሮም)። ግናኸ እዚኣቶም ብዛዕባ ደረጃ ጥፍኣቶምን ኣምላኽ ብኸመይ ከም ዝተዓማመሎምን ዝብል ነገር ክህልዎም ይኽእል እዩ።
ይኹን እምበር፡ ነብዪ ሳሙኤል እተን ዝተጻሕፋ ዓሰርተ ትእዛዛት ኣብ ቅድሚኡ ነበራኦ። ብተወሳኺ፡ እግዚኣብሔር ባዕሉ ንሳሙኤል ንሳኦል ከታልሎ ነገሮ። ወይስ ነገሮ? እዚ ብሓቂ ናይ ምትላል ጉዳይ ነበረ ድዩ? ምትላል፡ ብፍቺኡ፡ ንዘይምስጢርነት ዝሓዊ እዩ። እግዚኣብሔር ንሳሙኤል ዝኾነ ዘይምስጢራዊ ነገር ክገብር ኣይነገሮን። ንሳሙኤል ናብ ቤተልሄም ክኸይድ ከም ዝኸውን ንመስዋእቲ ክስውእ ከም ዝኸውን ክዛረብ፡ ድሕሪኡ ድማ ብሓቂ ከይሰውእ ኣይነገሮን። ሳሙኤል መስዋእቲ ገበረ፡ እዚ ድማ ንቡር ልማዱ ነበረ፡ ግናኸ ንዳዊት ከም ሓድሽ ንጉስ እስራኤል ንምቕባእ እውን ዕድል ወሰደ። እዚ ንምሉእ ሓቂ ክፈልጡ ዘየድልዮም ወይ መሰል ዘይብሎም ሰባት ሓቂ ምሕባእ ዝብል ጉዳይ እዩ።
ሓሶት ፈጺሙ ኣይጸድቕን እዩ፡ ግናኸ መጽሓፍ ቅዱስ ንኹሉ ሰብ ኩሉ ሓቂ ክንገልጽ ኣይሓትተናን። ሓቂ ምሕባእ ሓጢኣት ዝኸውን፡ እቲ ዝተሓብአ ሓቂ ክግለጽ ግዴታ ምስ ዝህልወና ወይ ናብ ስነ-ምግባራዊ ጌጋ ንምምራሕ ዕላማ ምስ ዝህልወና ጥራይ እዩ። ጐይታ የሱስ ንጸላእቱ ፈጺሙ ኣይሓሰወን፡ ግናኸ ንምሉእ ሓቂ ንምሕባእ ብዙሕ ግዜ ቅኑዕ መልሲ ኣይሃቦምን። ንሓቂ ካብቶም ንሓቂ ንምፍላጥ መሰሎም ዝሰኣኑ ተጠራጠርቲ ንምሕባእ ብምሳሌታት ብዕላማ ተዛረበ (ማቴዎስ 13:10-13)።
ሳሙኤል ንንጉስ ሳኦል እንተ ዝሓስው ጌጋ ምኾነ ነበረ፡ ግናኸ ንምሉእ ዕላማታቱ ብምሕባር ጌጋ ኣይነበረን። ብመገዲ ምትግባር፡ ወለዲ ንደቆም ፈጺሞም ክሕስዉ የብሎምን፡ ግናኸ ደቆም ክፈልጥዎ ዘየድልዮም እንተኾይኑ ኩሉ ሓቂ ክገልጹ ኣይግደዱን። ወለዲ ግና ንምሉእ ሓቂ ካብ ደቆም ብዝሕብሩሉ መገዲ ክጥንቀቑ ኣለዎም። በቲ ሓደ ሸነኽ፡ ወላዲኡ ክፈልጦ መሰል ወይ ኣድላይነት ዘለዎ ንጥፈታት ዝሓብእ ቆልዓ ጌጋ እዩ።
ናብ ጉዳይ ሳሙኤል ዝያዳ ዝመሳሰል ዘመናዊ ምትግባር፡ ኣብ ጸረ-ክርስትያናዊ ሃገራት ብሕቡእ ዝራኸቡ ክርስትያናት እዩ። ንሰበ-ስልጣን ምሕሳዎም ጌጋ ምኾነ ነበረ፡ ግናኸ ንግዜኦም ንግዲ ከም ዝኸዱ ምፍላጥ (ከምቲ ሳሙኤል ላም ዝወሰደ)፡ ድሕሪኡ ድማ ኣብ መገዲ ናብ ዕዳጋ ምስ ክርስትያናት ምምራኽ ጌጋ ኣይኮነን። እቶም ሰበ-ስልጣን ብዛዕባ ምሉእ ዕላማ ክርስትያናት ክጋገዩ ከም ዝኽእሉ፡ ንሳቶም ስነ-ምግባራዊ ጥፍኣት ከም ዝገበሩ ኣይገብሮምን። ንኣብነት ጐይታና ኣብ ሉቃስ 24 ኣስተብህል። ንሱ ቅድም ንሓቀኛ መንነቱ ካብቶም ክልተ ደቀ-መዛሙርቲ ኣብ መገዲ ኤማሁስ ሓብአ፡ «እንታይ ነገራት» ንየሱስ ከም ዝረኸቦ ሕተቶም (24:19)፡ ድሕሪኡ ድማ «ዝያዳ ኸይዱ ኸም ዝኸውን ገበረ» (24:28)። ዕላማ ጐይታና ንልቢ እዞም ክልተ ደቀ-መዛሙርቲ ምውጻእ ነበረ። ብዝኾነ ይኹን መገዲ ሓሰኻ ሓበሬታ ብምሃብ ወይ ምትላል ብምፍጻም ጥፋተኛ ኣይነበረን፡ እቶም ክልተ ደቀ-መዛሙርቲ ግን ንሱ ዘይፈልጥ በጻሒ ጥራይ ከም ዝኾነ ክኣምኑ ተመሪሖም እዮም።
ዘይምሕሳው፡ ግናኸ ብተመሳሳሊ ኩሉ ሓቂ ዘይምግላጽ፡ ንመጽሓፍ ቅዱሳዊ ጉዳያት ኤሁድ (መሳፍንቲ 3:12-30)፡ ኤልሳእ (2 ነገስት 6:8-23)፡ ከምኡ’ውን ኤርምያስ (ኤርምያስ 38:14-28) የብርህ። ኤሁድ ኣይሓሰወን፡ ከመይሲ ንኣረማዊ ንጉስ ኤግሎን ብሓቂ ካብ ኣምላኽ ዝመጸ ምስጢራዊ መልእኽቲ ነበሮ – ናይ ሞት ፍርዱ! ኤልሳእ ሓሶት ኣይፈጠረን፡ ከመይሲ እቲ ጽሑፍ ንመወዳእታ ዕላማ ሶርያውያን ንጉስ እስራኤል ከም ዝነበረ ብንጹር የርኢ። ኤርምያስ ንንጉስ ጼዴቅያስ ብዛዕባ ተግባራቱ ዝሓተትዎ ሰበ-ስልጣን ኣይሓሰወን፡ ከመይሲ ንሱ ንንጉስ ብዛዕባ ምእሳሩ መልእኽቲ ትንቢት እናሃበ ተዛሪብዎ ነበረ።
እቲ ናይ ዘይምሕሳው፡ ግናኸ ንምሉእ ሓቂ ካብቶም ክፈልጥዎ ዘየድልዮም ወይ መሰል ዘይብሎም ሰባት ምሕባር ዝብል መርገጽ፡ ኣብቲ ብመለኮት ዝተመርሐ ናይ ዓይ ምጥባቕ ኣብ ኢያሱ 8 ተፈጺሙ። ኣምላኽ ንእስራኤል ክሕስዉ ወይ ምትላል ክፍጽሙ ከም ዝነገሮም ክኽሰስ ኣይከኣልን፡ ከመይሲ ሰራዊት ዓይ ናይ ኢያሱ ስልትታት ከምቲ ኣብ ኢያሱ 7 ዝተጠቐመሉ ከም ዝነበረ ስለ ዝሓሰቡ።
ኣብዚ ጉዳይ እዚ፡ ኣምላኽ ንኢያሱ ንሓሶት ሰላም ዝብል ልኡኽ ቅድሚ እቲ ዝተሓብአ መጥቃዕቲ ሓይልታቱ ብምልኣኽ ምጥባቕ ከም ዝገብር ከም ዘይነገሮ ምጥቃስ ኣገዳሲ እዩ። እዚ ዘይምስጢራዊ ምኾነ ነበረ፡ ከመይሲ ካብቲ ብሓፈሻ ዝተረድአን ዝተቐበለን ሕግታት ውግእ ወጻኢ ነበረ። ብተመሳሳሊ፡ ኣብ ቅኑዕ ውግእ ምጥቃም ካሙፍላጅን ሓሰኻ ምንቅስቓሳትን ሓሶትን ምትላልን ተባሂሉ ኣይጽዋዕን። ግናኸ ምጥቃም ምልክታት ቀይሕ መስቀል ወይ ጻዕዳ ባንዴራ ሰላም ከም መታለሊ ካብቲ ብሓፈሻ ዝተቐበለን ሕግታት ውግእ ወጻኢ እዩ፡ ብባህሪኡ ድማ ዘይምስጢራዊን ኣታላልን እዩ።
ጽንኩር ግናኸ ጽቡቕ ልምምድ
ልምምዳት ስነ-ምግባር ቀሊል ኣይኮኑን። ብዙሕ ግዜ ካብቲ ዝጀመርናዮ ዝበዝሑ ሕቶታት ይተርፉና! ይኹን እምበር፡ ከምዚ ዝኣመሰለ ልምምዳት ንመንፈሳዊ ጥዕናና ጽቡቕ እዩ፡ እኳ ደኣ ኩሎም «ዝተፈትሑ ጫፋት» ብምሉኡ እንተ ዘይተኣስሩ። ኩሎም ክርስትያናት እንተ ዘይተሰማምዑ እውን፡ ናብዚ ሓጺር ልምምድ ስነ-ምግባር ዝበጻሕናዮ መደምደምታ ከምዚ ዝስዕብ እዩ፡ መጽሓፍ ቅዱስ ሓሶትን ምትላልን ኩሉ ግዜ ጌጋ ምዃኖም ይምህር፡ ግናኸ ምሉእ ሓቂ ዘይምግላጽ ኣብ ገለ እዋናት ቅኑዕ እዩ።
